६. पिता माता शत्रुः सूनुरौपगव इत्यादिः सम्बन्धविषया यथा— (विक्रमो. ४.३८)
सूर्यचन्द्रमसौ यस्य मातामहपितामहौ।
स्वयंवृतपतिर्द्वाभ्यामूर्वश्या च भूवा च यः॥ १३॥
यथा वा—
सपदी सखीभिर्निभृतं विरहवतीस्त्रातुमत्र भज्यन्ते।
सहकारमञ्जरीणां शिखोद्गमग्रन्थयः प्रथमे॥ १४॥
(बारा.५.४१)
(२. तद्भावापत्तिः —६)
अर्थस्यातथात्वेऽध्यासादिभिस्तथात्वापादनं तद्भावापत्तिः।
सापि षोढा— अध्यासात्मिका, कल्पनात्मिका, विवर्तात्मिका, विपरिणामात्मिका, विपर्ययात्मिका, प्रवादात्मिका चेति। तत्र—
१. जानतोऽप्यतस्मिंस्तदेतदित्यारोपणम् अध्यासः। यथा— (गास. ६.७०)
अइ दिअर किं ण पेच्छसि आआसं किं मुहा पुलोएसि।
जाआए बाहुमूलम्मि अद्धअंदाण परिपाडिंवाडिं॥ १५॥
(अयि देवर, किं न प्रेक्षसे, आकाशं किं मुधा प्रलोकयसि।
जायाया बाहुमूलेऽर्धचन्द्राणां परीपाटीम्॥)
यथा वा—
कमलमनम्भासि कमले च कुवलये तानि कनकलतिकायाम्।
सा च सुकुमारसुभगेत्युत्पातपरम्परा केयम्॥ १६॥
२. असतोऽप्युत्प्रेक्षा कल्पना यथा—
गुणानुरागमिश्रेण यशसा तव सर्पता।
दिग्वधूनां मुखे जातमकस्मादर्धकुङ्कुमम्॥ १७॥
यथा वा— (माघ. १६.२४)
अनिराकृततापसम्पदं फलहीनां सुमनोभिरुज्झिताम्।
खल तां खलतामिवासतीं प्रतिपद्येत कथं बुधो जनः॥ १८॥
३. वस्तुनः सन्निवेशविशेषेणावस्थानं विवर्तः। यथा— (किराता ५.३९)
उत्फुल्लस्थलनलिनीवनादमुष्मादुद्धूतः सरसिरुहोद्भवः परागः।
वात्याभिर्वियति विवर्त्तितः समन्तादाधत्ते कनकमयातपत्रलक्ष्मीम्॥ १९॥
यथा वा—
अस्मिन्नीषद्—वलित—विषम—स्तोक—विच्छिन्न—भुग्नः किञ्चिल्लीनो विपिनविनतः पुञ्चितश्चोत्थितश्च।
धूमोद्गारस्तरुणमहिषस्कन्धनीलो दवाग्नेः स्वैरं सर्पन् सृजति गगने गत्वरानभ्रभङ्गान्॥ २०॥