Ādiparva Adhyāya 84
आदिपर्व • अध्यायः 84
Ādiparva Adhyāya 84 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 1.84.1–22
•
250 Lexicon Terms
अहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः; पूरोः पिता सर्वभूतावमानात् । प्रभ्रंशितः सुरसिद्धर्षिलोका;त्परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः ॥
English Translation
Yayati said : I am Yayati, the son of Nahusha and the father of Puru. I am falling down from the region of the celestials, the Siddhas and the Rishis, for the diminution of my virtues. (I am falling), because I disregarded every creature on earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
ययातिर्
ययाति [m]
नहुषस्य
नहुष [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
पूरोः
पूरु [m]
पिता
पितृ [m]
सर्वभूतावमानात्
सर्व [pron]
सर्वभूतावमानात्
भूत [mn]
सर्वभूतावमानात्
अवमान [m]
प्रभ्रंशितः
प्रभ्रंशय् [10. P.]
सुरसिद्धर्षिलोकात्
सुर [m]
सुरसिद्धर्षिलोकात्
सिद्ध [m]
सुरसिद्धर्षिलोकात्
ऋषि [m]
सुरसिद्धर्षिलोकात्
लोक [m]
परिच्युतः
परिच्यु [1. Ā.]
प्रपताम्यल्पपुण्यः
प्रपत् [1. Ā.]
प्रपताम्यल्पपुण्यः
अल्प [adj]
प्रपताम्यल्पपुण्यः
पुण्य [n]
अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भ्य;स्तेनाभिवादं भवतां न प्रयुञ्जे । यो विद्यया तपसा जन्मना वा; वृद्धः स पूज्यो भवति द्विजानाम् ॥
English Translation
As I am older than in age, I did not salute you first. He who is older in age or superior in learning or asceticism is revered by Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
पूर्वो
पूर्व [pron]
वयसा
वयस् [n]
भवद्भ्यस्
भवत् [adj]
तेनाभिवादं
तद् [pron]
तेनाभिवादं
अभिवाद [m]
भवतां
भवत् [adj]
न
न [ind]
प्रयुञ्जे
प्रयुज् [7. Ā.]
यो
यद् [pron]
विद्यया
विद्या [f]
तपसा
तपस् [n]
जन्मना
जन्मन् [n]
वा
वा [ind]
वृद्धः
वृध् [6. P.]
स
तद् [pron]
पूज्यो
पूजय् [10. Ā.]
भवति
भू [1. Ā.]
द्विजानाम्
द्विज [m]
अवादीश्चेद्वयसा यः स वृद्ध; इति राजन्नाभ्यवदः कथंचित् । यो वै विद्वान्वयसा सन्स्म वृद्धः; स एव पूज्यो भवति द्विजानाम् ॥
English Translation
As I am older than in age, I did not salute you first. He who is older in age or superior in learning or asceticism is revered by Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवादीश्चेद्
वद् [1. Ā.]
अवादीश्चेद्
चेद् [ind]
वयसा
वयस् [n]
यः
यद् [pron]
स
तद् [pron]
वृद्ध
वृध् [6. P.]
इति
इति [ind]
राजन्
राजन् [m]
नाभ्यवदः
न [ind]
नाभ्यवदः
अभिवद् [1. Ā.]
कथंचित्
कथंचिद् [ind]
यो
यद् [pron]
विद्यया
विद्या [f]
तपसा
तपस् [n]
जन्मना
जन्मन् [n]
वा
वा [ind]
वृद्धः
वृध् [6. P.]
स
तद् [pron]
पूज्यो
पूजय् [10. Ā.]
भवति
भू [1. Ā.]
द्विजानाम्
द्विज [m]
प्रतिकूलं कर्मणां पापमाहु;स्तद्वर्ततेऽप्रवणे पापलोक्यम् । सन्तोऽसतां नानुवर्तन्ति चैत;द्यथा आत्मैषामनुकूलवादी ॥
English Translation
Yayati said : It is said that sin destroys the merit of all virtuous acts. Vanity contains the element of that which leads to hell. The virtuous never follow the path of the sinful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिकूलं
प्रतिकूल [adj]
कर्मणां
कर्मन् [n]
पापम्
पाप [n]
आहुस्
अह् [1. P.]
तद्
तद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
ऽप्रवणे
अप्रवण [adj]
पापलोक्यम्
पापलोक्य [n]
सन्तो
अस् [2. P.]
ऽसतां
असत् [adj]
नानुवर्तन्ति
न [ind]
नानुवर्तन्ति
अनुवृत् [1. Ā.]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
यथा
यथा [ind]
आत्मैषाम्
आत्मन् [m]
आत्मैषाम्
इदम् [pron]
अनुकूलवादी
अनुकूल [adj]
अनुकूलवादी
वादिन् [adj]
अभूद्धनं मे विपुलं महद्वै; विचेष्टमानो नाधिगन्ता तदस्मि । एवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो; यो वर्तते स विजानाति जीवन् ॥
English Translation
They act in a way as to increase their virtue. I myself had great religious merits, but all is now gone. I shall never be able to regain them with my best efforts. He, who will take lesson from my this fate, will be wise and virtueus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभूद्
भू [1. Ā.]
धनं
धन [n]
मे
मद् [pron]
विपुलं
विपुल [adj]
महद्
महत् [adj]
वै
वै [ind]
विचेष्टमानो
विचेष्ट् [1. Ā.]
नाधिगन्ता
न [ind]
नाधिगन्ता
अधिगन्तृ [m]
तद्
तद् [pron]
अस्मि
अस् [2. P.]
एवं
एवम् [ind]
प्रधार्यात्महिते
प्रधारय् [10. P.]
प्रधार्यात्महिते
आत्मन् [m]
प्रधार्यात्महिते
हित [n]
निविष्टो
निविश् [6. Ā.]
यो
यद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
स
तद् [pron]
विजानाति
विज्ञा [9. Ā.]
जीवन्
जीव् [1. Ā.]
नानाभावा बहवो जीवलोके; दैवाधीना नष्टचेष्टाधिकाराः । तत्तत्प्राप्य न विहन्येत धीरो; दिष्टं बलीय इति मत्वात्मबुद्ध्या ॥
English Translation
No one should be proud of his great wealth; no one should feel exalted, because he has studied the entire Vedas. Men are of different dispositions in the world, but Destiny is supreme. Power and exertion are both futile and useless. Knowing Destiny to be supreme (over all), the wise should neither feel pride nor grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाभावा
नाना [ind]
नानाभावा
भाव [m]
बहवो
बहु [adj]
जीवलोके
जीव [mn]
जीवलोके
लोक [m]
दैवाधीना
दैव [n]
दैवाधीना
अधीन [adj]
नष्टचेष्टाधिकाराः
नश् [1. P.]
नष्टचेष्टाधिकाराः
चेष्टा [f]
नष्टचेष्टाधिकाराः
अधिकार [m]
तत्
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
न
न [ind]
विहन्येत
विहन् [2. Ā.]
धीरो
धीर [adj]
दिष्टं
दिष्ट [n]
बलीय
बलीयस् [adj]
इति
इति [ind]
मत्वात्मबुद्ध्या
मन् [8. P.]
मत्वात्मबुद्ध्या
आत्मन् [m]
मत्वात्मबुद्ध्या
बुद्धि [f]
सुखं हि जन्तुर्यदि वापि दुःखं; दैवाधीनं विन्दति नात्मशक्त्या । तस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो; न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित् ॥
English Translation
Remembering that Destiny is supreme (over all), creatures should know that happiness and misery depend on Destiny and not on their own exertion and power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखं
सुख [n]
हि
हि [ind]
जन्तुर्
जन्तु [m]
यदि
यदि [ind]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
दुःखं
दुःख [n]
दैवाधीनं
दैव [n]
दैवाधीनं
अधीन [adj]
विन्दति
विद् [2. Ā.]
नात्मशक्त्या
न [ind]
नात्मशक्त्या
आत्मन् [m]
नात्मशक्त्या
शक्ति [f]
तस्माद्
तद् [pron]
दिष्टं
दिष्ट [n]
बलवन्
बलवत् [adj]
मन्यमानो
मन् [8. P.]
न
न [ind]
संज्वरेन्
संज्वर् [1. P.]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
हृष्येत्
हृष् [1. P.]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
दुःखे न तप्येन्न सुखेन हृष्ये;त्समेन वर्तेत सदैव धीरः । दिष्टं बलीय इति मन्यमानो; न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित् ॥
English Translation
The wise should always live contented, without grieving for misery or exalting for happiness. When Destiny is supreme, both grief and exaltation are useless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखे
दुःख [n]
न
न [ind]
तप्येन्
तप् [4. Ā.]
न
न [ind]
सुखेन
सुख [n]
हृष्येत्
हृष् [1. P.]
समेन
सम [pron]
वर्तेत
वृत् [3. P.]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
धीरः
धीर [adj]
तस्माद्
तद् [pron]
दिष्टं
दिष्ट [n]
बलवन्
बलवत् [adj]
मन्यमानो
मन् [8. P.]
न
न [ind]
संज्वरेन्
संज्वर् [1. P.]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
हृष्येत्
हृष् [1. P.]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचि;त्संतापो मे मानसो नास्ति कश्चित् । धाता यथा मां विदधाति लोके; ध्रुवं तथाहं भवितेति मत्वा ॥
English Translation
O Ashtaka, I never feel terrified with fear, nor do I ever feel grief, for I know that I shall be on earth exactly what the great Ordainer has made me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भये
भय [n]
न
न [ind]
मुह्याम्यष्टकाहं
मुह् [4. Ā.]
मुह्याम्यष्टकाहं
अष्टक [m]
मुह्याम्यष्टकाहं
मद् [pron]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
संतापो
संताप [m]
मे
मद् [pron]
मानसो
मानस [adj]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
धाता
धातृ [m]
यथा
यथा [ind]
मां
मद् [pron]
विदधाति
विधा [3. Ā.]
लोके
लोक [m]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
तथाहं
तथा [ind]
तथाहं
मद् [pron]
भवितेति
भू [1. Ā.]
भवितेति
इति [ind]
मत्वा
मन् [8. P.]
संस्वेदजा अण्डजा उद्भिदाश्च; सरीसृपाः कृमयोऽथाप्सु मत्स्याः । तथाश्मानस्तृणकाष्ठं च सर्वं; दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ते ॥
English Translation
The Insects, the worms, all the oviparous creatures, vegetables, crawling animals, vermins, fishes, stones, wood, in fact all created things, are united with the Prakriti when they are freed from their acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्वेदजा
संस्वेद [m]
संस्वेदजा
ज [adj]
अण्डजा
अण्ड [mn]
अण्डजा
ज [adj]
उद्भिदाश्च
उद्भिद [adj]
उद्भिदाश्च
च [ind]
सरीसृपाः
सरीसृप [mn]
कृमयो
कृमि [m]
ऽथाप्सु
अथ [ind]
ऽथाप्सु
अप् [m]
मत्स्याः
मत्स्य [m]
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं
तथा [ind]
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं
अश्मन् [mn]
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं
तृण [n]
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं
काष्ठ [n]
च
च [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
दिष्टक्षये
दिष्ट [n]
दिष्टक्षये
क्षय [m]
स्वां
स्व [adj]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
भजन्ते
भज् [1. Ā.]
अनित्यतां सुखदुःखस्य बुद्ध्वा; कस्मात्संतापमष्टकाहं भजेयम् । किं कुर्यां वै किं च कृत्वा न तप्ये; तस्मात्संतापं वर्जयाम्यप्रमत्तः ॥
English Translation
Happiness and misery are transitory, O Ashtaka, knowing this, why should I grieve? We never know how we are to act to avoid misery. Therefore, grief must be cast off.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनित्यतां
अनित्य [adj]
अनित्यतां
ता [f]
सुखदुःखस्य
सुख [n]
सुखदुःखस्य
दुःख [n]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
कस्मात्
क [pron]
संतापम्
संताप [m]
अष्टकाहं
अष्टक [m]
अष्टकाहं
मद् [pron]
भजेयम्
भज् [1. Ā.]
किं
क [pron]
कुर्यां
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
किं
क [pron]
च
च [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
तप्ये
तप् [4. Ā.]
तस्मात्
तद् [pron]
संतापं
संताप [m]
वर्जयाम्यप्रमत्तः
वर्जय् [10. Ā.]
वर्जयाम्यप्रमत्तः
अप्रमत्त [adj]
ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्र प्रधाना;स्त्वया भुक्ता यं च कालं यथा च । तन्मे राजन्ब्रूहि सर्वं यथाव;त्क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मान् ॥
English Translation
Ashtaka said: O king of the world, tell me in detail the account of all those regions which you have visited and in which you passed your time in bliss. (Tell me also) the period for which you thus lived.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
ये
यद् [pron]
लोकाः
लोक [m]
पार्थिवेन्द्र
पार्थिव [m]
पार्थिवेन्द्र
इन्द्र [m]
प्रधानास्
प्रधान [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
भुक्ता
भुज् [6. P.]
यं
यद् [pron]
च
च [ind]
कालं
काल [m]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
तन्
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
यथावत्
यथावत् [ind]
क्षेत्रज्ञवद्
क्षेत्रज्ञ [m]
क्षेत्रज्ञवद्
वत् [ind]
भाषसे
भाष् [1. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
धर्मान्
धर्म [mn]
राजाहमासमिह सार्वभौम;स्ततो लोकान्महतो अजयं वै । तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥
English Translation
Yayati said: I was a great king on earth, ruling over the whole world as my kingdom. I acquired many high regions by my religious merits. I lived full one thousand years on earth and then I ascended to a very high region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजाहम्
राजन् [m]
राजाहम्
मद् [pron]
आसम्
अस् [2. P.]
इह
इह [ind]
सार्वभौमस्
सार्वभौम [m]
ततो
ततस् [ind]
लोकान्
लोक [m]
महतो
महत् [adj]
ऽजयं
जि [9. P.]
वै
वै [ind]
तत्रावसं
तत्र [ind]
तत्रावसं
वस् [2. P.]
वर्षसहस्रमात्रं
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
सहस्र [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
मात्र [n]
ततो
ततस् [ind]
लोकं
लोक [m]
परम्
पर [pron]
अस्म्यभ्युपेतः
अस् [2. P.]
अस्म्यभ्युपेतः
अभ्युपे [2. P.]
ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां; सहस्रद्वारां शतयोजनायताम् । अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥
English Translation
It is the abode of Indra. It is very beautiful; it has one thousand gates and it extends one hundred Yojanas all around. Here lived I for another one thousand years. And then I ascended to a higher region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुरीं
पुरी [f]
पुरुहूतस्य
पुरुहूत [m]
रम्यां
रम्य [adj]
सहस्रद्वारां
सहस्र [mn]
सहस्रद्वारां
द्वार [n]
शतयोजनायताम्
शत [mn]
शतयोजनायताम्
योजन [fn]
शतयोजनायताम्
आयम् [6. P.]
तत्रावसं
तत्र [ind]
तत्रावसं
वस् [2. P.]
वर्षसहस्रमात्रं
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
सहस्र [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
मात्र [n]
ततो
ततस् [ind]
लोकं
लोक [m]
परम्
पर [pron]
अस्म्यभ्युपेतः
अस् [2. P.]
अस्म्यभ्युपेतः
अभ्युपे [2. P.]
ततो दिव्यमजरं प्राप्य लोकं; प्रजापतेर्लोकपतेर्दुरापम् । तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥
English Translation
This is the region of supreme beatitude, the abode of the Prajapati, the lord of the earth, a region very difficult to attain. Here lived I for another on thousand years. And I then ascended to a higher region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अजरं
अजर [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
लोकं
लोक [m]
प्रजापतेर्
प्रजापति [m]
लोकपतेर्
लोक [m]
लोकपतेर्
पति [m]
दुरापम्
दुराप [adj]
तत्रावसं
तत्र [ind]
तत्रावसं
वस् [2. P.]
वर्षसहस्रमात्रं
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
सहस्र [mn]
वर्षसहस्रमात्रं
मात्र [n]
ततो
ततस् [ind]
लोकं
लोक [m]
परम्
पर [pron]
अस्म्यभ्युपेतः
अस् [2. P.]
अस्म्यभ्युपेतः
अभ्युपे [2. P.]
देवस्य देवस्य निवेशने च; विजित्य लोकानवसं यथेष्टम् । संपूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तै;स्तुल्यप्रभावद्युतिरीश्वराणाम् ॥
English Translation
It is the abode of the god of gods, (Vishnu), where I lived for many years in supreme bliss. I have lived in various regions and I was adored by the celestials and I possessed splendour and prowess like the celestial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवस्य
देव [m]
देवस्य
देव [m]
निवेशने
निवेशन [n]
च
च [ind]
विजित्य
विजि [1. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
अवसं
वस् [2. P.]
यथेष्टम्
यथेष्ट [adj]
सम्पूज्यमानस्त्रिदशैः
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूज्यमानस्त्रिदशैः
त्रिदश [m]
समस्तैस्
समस्त [adj]
तुल्यप्रभावद्युतिर्
तुल्य [adj]
तुल्यप्रभावद्युतिर्
प्रभाव [m]
तुल्यप्रभावद्युतिर्
द्युति [f]
ईश्वराणाम्
ईश्वर [m]
तथावसं नन्दने कामरूपी; संवत्सराणामयुतं शतानाम् । सहाप्सरोभिर्विहरन्पुण्यगन्धा;न्पश्यन्नगान्पुष्पितांश्चारुरूपान् ॥
English Translation
I was capable of assuming any form at will; I sported for many millions of years with the Apsaras in the gardens of Nandana, under innumerable beautiful trees clad in flowery garb and spreading delicious perfume.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथावसं
तथा [ind]
तथावसं
वस् [2. P.]
नन्दने
नन्दन [n]
कामरूपी
कामरूपिन् [adj]
संवत्सराणाम्
संवत्सर [mn]
अयुतं
अयुत [n]
शतानाम्
शत [mn]
सहाप्सरोभिर्
सह [ind]
सहाप्सरोभिर्
अप्सरस् [f]
विहरन्
विहृ [1. Ā.]
पुण्यगन्धान्
पुण्य [adj]
पुण्यगन्धान्
गन्ध [mn]
पश्यन्
पश् [4. Ā.]
नगान्
नग [m]
पुष्पितांश्चारुरूपान्
पुष्पित [adj]
पुष्पितांश्चारुरूपान्
चारु [adj]
पुष्पितांश्चारुरूपान्
रूप [n]
तत्रस्थं मां देवसुखेषु सक्तं; कालेऽतीते महति ततोऽतिमात्रम् । दूतो देवानामब्रवीदुग्ररूपो; ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण ॥
English Translation
I lived there in celestial happiness for many years, when a celestial messenger of grim visage thrice shouted to me in a loud and deep voice, “Ruined, Ruined, Ruined."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रस्थं
तत्रस्थ [adj]
मां
मद् [pron]
देवसुखेषु
देव [m]
देवसुखेषु
सुख [n]
सक्तं
सञ्ज् [1. Ā.]
काले
काल [m]
ऽतीते
अती [1. P.]
महति
महत् [adj]
ततो
ततस् [ind]
ऽतिमात्रम्
अतिमात्रम् [ind]
दूतो
दूत [m]
देवानाम्
देव [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
उग्ररूपो
उग्र [adj]
उग्ररूपो
रूप [n]
ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः
ध्वंस् [1. Ā.]
ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः
इति [ind]
ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः
उच्चैस् [ind]
ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः
त्रिस् [ind]
प्लुतेन
प्लु [1. P.]
स्वरेण
स्वर [m]
एतावन्मे विदितं राजसिंह; ततो भ्रष्टोऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यः । वाचोऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणा;मनुक्रोशाच्छोचतां मानवेन्द्र ॥
English Translation
O best of kings, this much I remember that I fell from Nandana and all my religious merits were gone. O king of men, I heard the voices of the celestials in the sky exclaiming in grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतावन्
एतावत् [adj]
मे
मद् [pron]
विदितं
विद् [6. Ā.]
राजसिंह
राजन् [m]
राजसिंह
सिंह [m]
ततो
ततस् [ind]
भ्रष्टो
भ्रंश् [1. P.]
ऽहं
मद् [pron]
नन्दनात्
नन्दन [n]
क्षीणपुण्यः
क्षि [9. Ā.]
क्षीणपुण्यः
पुण्य [n]
वाचो
वाच् [f]
ऽश्रौषं
श्रु [4. P.]
चान्तरिक्षे
च [ind]
चान्तरिक्षे
अन्तरिक्ष [n]
सुराणाम्
सुर [m]
अनुक्रोशाच्छोचतां
अनुक्रोश [m]
अनुक्रोशाच्छोचतां
शुच् [6. P.]
मानवेन्द्र
मानवेन्द्र [m]
अहो कष्टं क्षीणपुण्यो ययातिः; पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिः । तानब्रुवं पतमानस्ततोऽहं; सतां मध्ये निपतेयं कथं नु ॥
English Translation
"What misfortune! The virtuous and meritorious Yayati is falling! His all religious merits are destroyed!” And when I was falling, I asked them, “Where are those wise ones amongst whom am I to fall?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
कष्टं
कष्ट [adj]
क्षीणपुण्यो
क्षि [9. Ā.]
क्षीणपुण्यो
पुण्य [n]
ययातिः
ययाति [m]
पतत्यसौ
पत् [1. Ā.]
पतत्यसौ
अदस् [pron]
पुण्यकृत्
पुण्य [adj]
पुण्यकृत्
कृत् [adj]
पुण्यकीर्तिः
पुण्य [adj]
पुण्यकीर्तिः
कीर्ति [f]
तान्
तद् [pron]
अब्रुवं
ब्रू [2. Ā.]
पतमानस्ततो
पत् [1. Ā.]
पतमानस्ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
सतां
अस् [2. P.]
मध्ये
मध्य [n]
निपतेयं
निपत् [1. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
तैराख्याता भवतां यज्ञभूमिः; समीक्ष्य चैनां त्वरितमुपागतोऽस्मि । हविर्गन्धं देशिकं यज्ञभूमे;र्धूमापाङ्गं प्रतिगृह्य प्रतीतः ॥
English Translation
They pointed out to me this sacred sacrificial region belonging to you. I am hastily coming to this your sacrificial ground, seeing the curls of smoke that rise from the sacrificial fire and blacken the sky. I smelt the perfume of the sacrificial ghee.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैर्
तद् [pron]
आख्याता
आख्या [4. P.]
भवतां
भवत् [adj]
यज्ञभूमिः
यज्ञ [m]
यज्ञभूमिः
भूमि [f]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
चैनां
च [ind]
चैनां
एनद् [pron]
त्वरितम्
त्वरित [adj]
उपागतो
उपागम् [1. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
हविर्गन्धं
हविस् [n]
हविर्गन्धं
गन्ध [mn]
देशिकं
देशिक [adj]
यज्ञभूमेर्
यज्ञ [m]
यज्ञभूमेर्
भूमि [f]
धूमापाङ्गं
धूम [mn]
धूमापाङ्गं
अपाङ्ग [m]
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
प्रतीतः
प्रती [2. P.]