Ādiparva Adhyāya 8
आदिपर्व • अध्यायः 8
Ādiparva Adhyāya 8 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 1.8.1–23
•
250 Lexicon Terms
स चापि च्यवनो ब्रह्मन्भार्गवोऽजनयत्सुतम् । सुकन्यायां महात्मानं प्रमतिं दीप्ततेजसम् ॥
English Translation
Sauti said: O Brahmana, Chyavana, the son of Bhrigu begot a son on his wife, named Sukanya. And son of Sukanya was the illustrious and the resplendently energetic Pramati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
च्यवनो
च्यवन [m]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
भार्गवो
भार्गव [m]
ऽजनयत्
जनय् [10. Ā.]
सुतम्
सुत [m]
सुकन्यायां
सुकन्या [f]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
प्रमतिं
प्रमति [m]
दीप्ततेजसम्
दीप् [4. P.]
दीप्ततेजसम्
तेजस् [n]
प्रमतिस्तु रुरुं नाम घृताच्यां समजीजनत् । रुरुः प्रमद्वरायां तु शुनकं समजीजनत् ॥
English Translation
Pramati begot a son called Ruru on Ghritachi. Ruru begot a son called Sunaka on his wife, Pramadvara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमतिस्तु
प्रमति [m]
प्रमतिस्तु
तु [ind]
रुरुं
रुरु [m]
नाम
नाम [ind]
घृताच्यां
घृताची [f]
समजीजनत्
संजन् [4. Ā.]
रुरुः
रुरु [m]
प्रमद्वरायां
प्रमद्वरा [f]
तु
तु [ind]
शुनकं
शुनक [m]
समजीजनत्
संजन् [4. Ā.]
तस्य ब्रह्मन्रुरोः सर्वं चरितं भूरितेजसः । विस्तरेण प्रवक्ष्यामि तच्छृणु त्वमशेषतः ॥
English Translation
I shall tell you at length, O Brahmana, the history of the resplendently energetic Ruru. Listen to it in detail.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
रुरोः
रुरु [m]
सर्वं
सर्व [pron]
चरितं
चरित [n]
भूरितेजसः
भूरि [adj]
भूरितेजसः
तेजस् [n]
विस्तरेण
विस्तर [m]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
तच्छृणु
तद् [pron]
तच्छृणु
श्रु [4. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अशेषतः
अशेषतस् [ind]
ऋषिरासीन्महान्पूर्वं तपोविद्यासमन्वितः । स्थूलकेश इति ख्यातः सर्वभूतहिते रतः ॥
English Translation
In the days of yore, there was a Rishi, named Sthulakesha, who was possessed of ascetic powers and learning and engaged in doing good to all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिर्
ऋषि [m]
आसीन्
अस् [2. P.]
महान्
महत् [adj]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
तपोविद्यासमन्वितः
तपस् [n]
तपोविद्यासमन्वितः
विद्या [f]
तपोविद्यासमन्वितः
समन्वित [adj]
स्थूलकेश
स्थूलकेश [m]
इति
इति [ind]
ख्यातः
ख्या [4. P.]
सर्वभूतहिते
सर्व [pron]
सर्वभूतहिते
भूत [mn]
सर्वभूतहिते
हित [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
एतस्मिन्नेव काले तु मेनकायां प्रजज्ञिवान् । गन्धर्वराजो विप्रर्षे विश्वावसुरिति श्रुतः ॥
English Translation
At this time, O Brahmana Rishi, Menaka became quick with child by the king of the Gandharvas, named Vishvavasu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
काले
काल [m]
तु
तु [ind]
मेनकायां
मेनका [f]
प्रजज्ञिवान्
प्रजन् [4. P.]
गन्धर्वराजो
गन्धर्व [m]
गन्धर्वराजो
राज [m]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
विश्वावसुर्
विश्वावसु [m]
इति
इति [ind]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
अथाप्सरा मेनका सा तं गर्भं भृगुनन्दन । उत्ससर्ज यथाकालं स्थूलकेशाश्रमं प्रति ॥
English Translation
O Descendant of Bhrigu, the Apsara Menaka, when the time came, delivered her child near the herinitage of Sthulakesha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाप्सरा
अथ [ind]
अथाप्सरा
अप्सरस् [f]
मेनका
मेनका [f]
सा
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
गर्भं
गर्भ [m]
भृगुनन्दन
भृगुनन्दन [m]
उत्ससर्ज
उत्सृज् [6. Ā.]
यथाकालं
यथाकाल [m]
स्थूलकेशाश्रमं
स्थूलकेश [m]
स्थूलकेशाश्रमं
आश्रम [mn]
प्रति
प्रति [ind]
उत्सृज्य चैव तं गर्भं नद्यास्तीरे जगाम ह । कन्याममरगर्भाभां ज्वलन्तीमिव च श्रिया ॥
English Translation
And, O Brahmana, the cruel and shameless Apsara Menaka, after leaving the child on the banks of the river, went away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तं
तद् [pron]
गर्भं
गर्भ [m]
नद्यास्तीरे
नदी [f]
नद्यास्तीरे
तीर [n]
जगाम
गम् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
कन्याम्
कन्या [f]
अमरगर्भाभां
अमर [m]
अमरगर्भाभां
गर्भ [m]
अमरगर्भाभां
आभ [adj]
ज्वलन्तीम्
ज्वल् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
च
च [ind]
श्रिया
श्री [f]
तां ददर्श समुत्सृष्टां नदीतीरे महानृषिः । स्थूलकेशः स तेजस्वी विजने बन्धुवर्जिताम् ॥
English Translation
The great Rishi saw the girl lying forsaken in a lonely place on the banks of the river, blazing in beauty; she was as beautiful as a child of an immortal. And the great Brahmana, Sthulakesha, the chief of Munis, finding that female child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
समुत्सृष्टां
समुत्सृज् [6. Ā.]
नदीतीरे
नदी [f]
नदीतीरे
तीर [n]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
स्थूलकेशः
स्थूलकेश [m]
स
तद् [pron]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
विजने
विजन [n]
बन्धुवर्जिताम्
बन्धु [m]
बन्धुवर्जिताम्
वर्जय् [10. Ā.]
स तां दृष्ट्वा तदा कन्यां स्थूलकेशो द्विजोत्तमः । जग्राहाथ मुनिश्रेष्ठः कृपाविष्टः पुपोष च । ववृधे सा वरारोहा तस्याश्रमपदे शुभा ॥
English Translation
Out of compassion, took it home and brought it up. The lovely child grew up in the hermitage of the great Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
कन्यां
कन्या [f]
स्थूलकेशो
स्थूलकेश [m]
द्विजोत्तमः
द्विजोत्तम [m]
जग्राहाथ
ग्रह् [6. Ā.]
जग्राहाथ
अथ [ind]
मुनिश्रेष्ठः
मुनि [m]
मुनिश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
कृपाविष्टः
कृपा [f]
कृपाविष्टः
आविश् [6. Ā.]
पुपोष
पुष् [2. P.]
च
च [ind]
ववृधे
वृध् [6. P.]
सा
तद् [pron]
वरारोहा
वर [adj]
वरारोहा
आरोह [mn]
तस्याश्रमपदे
तद् [pron]
तस्याश्रमपदे
आश्रम [mn]
तस्याश्रमपदे
पद [mn]
शुभा
शुभ [adj]
प्रमदाभ्यो वरा सा तु सर्वरूपगुणान्विता । ततः प्रमद्वरेत्यस्या नाम चक्रे महानृषिः ॥
English Translation
As the surpassed all other ladies in beauty in goodness and in every good quality, the gave her the name as Pramadvara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमदाभ्यो
प्रमदा [f]
वरा
वर [adj]
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सर्वरूपगुणान्विता
सर्व [pron]
सर्वरूपगुणान्विता
रूप [n]
सर्वरूपगुणान्विता
गुण [mn]
सर्वरूपगुणान्विता
अन्वित [adj]
ततः
ततस् [ind]
प्रमद्वरेत्यस्या
प्रमद्वरा [f]
प्रमद्वरेत्यस्या
इति [ind]
प्रमद्वरेत्यस्या
इदम् [pron]
नाम
नामन् [n]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
तामाश्रमपदे तस्य रुरुर्दृष्ट्वा प्रमद्वराम् । बभूव किल धर्मात्मा मदनानुगतात्मवान् ॥
English Translation
Ruru saw her in the hermitage and the pious man fell in love with her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
आश्रमपदे
आश्रम [mn]
आश्रमपदे
पद [mn]
तस्य
तद् [pron]
रुरुर्
रुरु [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्रमद्वराम्
प्रमद्वरा [f]
बभूव
भू [1. Ā.]
किल
किल [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
मदनानुगतात्मवान्
मदन [mn]
मदनानुगतात्मवान्
अनुगम् [1. Ā.]
मदनानुगतात्मवान्
आत्मवत् [adj]
पितरं सखिभिः सोऽथ वाचयामास भार्गवः । प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा स्थूलकेशं यशस्विनम् ॥
English Translation
He made his father Pramati, the son of Bhrigu, acquainted with his love through his companions. Thereupon Pramati asked the illustrious Sthulakesha to give Pramadvara to his son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितरं
पितृ [m]
सखिभिः
सखि [m]
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
वाचयामास
वाचय् [10. Ā.]
भार्गवः
भार्गव [m]
प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा
प्रमति [m]
प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा
च [ind]
प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा
अभिया [2. P.]
प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
स्थूलकेशं
स्थूलकेश [m]
यशस्विनम्
यशस्विन् [adj]
ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम् । विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते ॥
English Translation
The Rishi betrothed Pramadvara to Ruru, fixing the day of marriage when the star Bhaga Daivata would be in ascendant. great Rishi
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
पिता
पितृ [m]
कन्यां
कन्या [f]
रुरवे
रुरु [m]
तां
तद् [pron]
प्रमद्वराम्
प्रमद्वरा [f]
विवाहं
विवाह [m]
स्थापयित्वाग्रे
स्थापय् [10. Ā.]
स्थापयित्वाग्रे
अग्र [n]
नक्षत्रे
नक्षत्र [mn]
भगदैवते
भग [mn]
भगदैवते
दैवत [n]
ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते । सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्या वरवर्णिनी ॥
English Translation
A few days before the date fixed for the nuptials, while the lovely girl was playing with her companions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कतिपयाहस्य
कतिपयाह [m]
विवाहे
विवाह [m]
समुपस्थिते
समुपस्था [1. Ā.]
सखीभिः
सखी [f]
क्रीडती
क्रीड् [1. Ā.]
सार्धं
सार्धम् [ind]
सा
तद् [pron]
कन्या
कन्या [f]
वरवर्णिनी
वरवर्णिनी [f]
नापश्यत प्रसुप्तं वै भुजगं तिर्यगायतम् । पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता ॥
English Translation
Her time having come and impelled by Fate, she trod upon a snake. She did not perceive it, as it lay coiled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापश्यत
न [ind]
नापश्यत
पश् [4. Ā.]
प्रसुप्तं
प्रस्वप् [2. Ā.]
वै
वै [ind]
भुजगं
भुजग [m]
तिर्यग्
तिर्यञ्च् [adj]
आयतम्
आयम् [6. P.]
पदा
पद् [m]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
समाक्रामन्
समाक्रम् [1. P.]
मुमूर्षुः
मुमूर्षु [adj]
कालचोदिता
काल [m]
कालचोदिता
चोदय् [10. Ā.]
स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा । विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत् ॥
English Translation
The snake, to fulfil the will of Fate, bit the heedless girl with its venomous fangs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तस्याः
तद् [pron]
संप्रमत्तायाश्चोदितः
संप्रमद् [4. Ā.]
संप्रमत्तायाश्चोदितः
चोदय् [10. Ā.]
कालधर्मणा
काल [m]
कालधर्मणा
धर्मन् [n]
विषोपलिप्तान्
विष [n]
विषोपलिप्तान्
उपलिप् [6. P.]
दशनान्
दशन [m]
भृशम्
भृशम् [ind]
अङ्गे
अङ्ग [n]
न्यपातयत्
निपातय् [10. Ā.]
सा दष्टा सहसा भूमौ पतिता गतचेतना । व्यसुरप्रेक्षणीयापि प्रेक्षणीयतमाकृतिः ॥
English Translation
Her hair dishevelled, a spectacle of woe to her friends and companions. She, who was so handsome when alive, became in death what was too painful to look at.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
दष्टा
दंश् [1. Ā.]
सहसा
सहस् [n]
भूमौ
भूमि [f]
पतिता
पत् [1. Ā.]
गतचेतना
गम् [6. Ā.]
गतचेतना
चेतन [n]
व्यसुर्
व्यसु [adj]
अप्रेक्षणीयापि
अप्रेक्षणीय [adj]
अप्रेक्षणीयापि
अपि [ind]
प्रेक्षणीयतमाकृतिः
प्रेक्षणीयतम [adj]
प्रेक्षणीयतमाकृतिः
आकृति [f]
प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता । भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा ॥
English Translation
The slender-waisted girl, as she lay on the ground as one asleep, looked more beautiful than she was when alive.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसुप्तेवाभवच्चापि
प्रस्वप् [2. Ā.]
प्रसुप्तेवाभवच्चापि
इव [ind]
प्रसुप्तेवाभवच्चापि
भू [1. Ā.]
प्रसुप्तेवाभवच्चापि
च [ind]
प्रसुप्तेवाभवच्चापि
अपि [ind]
भुवि
भू [f]
सर्पविषार्दिता
सर्प [m]
सर्पविषार्दिता
विष [n]
सर्पविषार्दिता
अर्दय् [10. Ā.]
भूयो
भूयस् [ind]
मनोहरतरा
मनोहरतर [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
तनुमध्यमा
तनु [adj]
तनुमध्यमा
मध्यम [n]
ददर्श तां पिता चैव ते चैवान्ये तपस्विनः । विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम् ॥
English Translation
Her father and other ascetics, who were present, saw her lying motionless on the ground with the beauty of a lotus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्श
दृश् [6. P.]
तां
तद् [pron]
पिता
पितृ [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ते
तद् [pron]
चैवान्ये
च [ind]
चैवान्ये
एव [ind]
चैवान्ये
अन्य [pron]
तपस्विनः
तपस्विन् [m]
विचेष्टमानां
विचेष्ट् [1. Ā.]
पतितां
पत् [1. Ā.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
पद्मवर्चसम्
पद्म [mn]
पद्मवर्चसम्
वर्चस् [n]
ततः सर्वे द्विजवराः समाजग्मुः कृपान्विताः । स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः ॥
English Translation
Then there came all the noted Brahmanas, filled with compassion. Svastyatreya, Mahajanu, Kushika, Shankhamekhala.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
द्विजवराः
द्विजवर [m]
समाजग्मुः
समागम् [6. P.]
कृपान्विताः
कृपा [f]
कृपान्विताः
अन्वित [adj]
स्वस्त्यात्रेयो
स्वस्त्यात्रेय [m]
महाजानुः
महाजानु [m]
कुशिकः
कुशिक [m]
शङ्खमेखलः
शङ्खमेखल [m]
भारद्वाजः कौणकुत्स आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः । प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भारद्वाजः
भारद्वाज [m]
कौणकुत्स
कौणकुत्स [m]
आर्ष्टिषेणो
आर्ष्टिषेण [m]
ऽथ
अथ [ind]
गौतमः
गौतम [m]
प्रमतिः
प्रमति [m]
सह
सह [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
तथान्ये
तथा [ind]
तथान्ये
अन्य [pron]
वनवासिनः
वन [n]
वनवासिनः
वासिन् [adj]
तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजगस्य विषार्दिताम् । रुरुदुः कृपयाविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ ॥
English Translation
Pramati and Pramati's son Ruru and other inhabitants of the forest were filled with compassion and they all wept when they saw the maiden lying on the ground overcome by the poison of the snake. And Ruru, being exceedingly pained, left the scene. A
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
कन्यां
कन्या [f]
व्यसुं
व्यसु [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भुजगस्य
भुजग [m]
विषार्दिताम्
विष [n]
विषार्दिताम्
अर्दय् [10. Ā.]
रुरुदुः
रुद् [1. P.]
कृपयाविष्टा
कृपा [f]
कृपयाविष्टा
आविश् [6. Ā.]
रुरुस्त्वार्तो
रुरु [m]
रुरुस्त्वार्तो
तु [ind]
रुरुस्त्वार्तो
आर्त [adj]
बहिर्
बहिस् [ind]
ययौ
या [2. Ā.]