Udyogaparva Adhyāya 26
उद्योगपर्व • अध्यायः 26
Udyogaparva Adhyāya 26 of the classical Mahābhārata with 29 verses.
Total: 29 Verses
•
Citations: MBh 5.26.1–29
•
250 Lexicon Terms
कां नु वाचं संजय मे शृणोषि; युद्धैषिणीं येन युद्धाद्बिभेषि । अयुद्धं वै तात युद्धाद्गरीयः; कस्तल्लब्ध्वा जातु युध्येत सूत ॥
English Translation
Yudhishthira said What words, of mine, O Sanjaya, have you heard meaning ever, that you fear war. The reverse of war, is better than war. Who having got that (peace) goes to war, O Suta?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कां
क [pron]
नु
नु [ind]
वाचं
वाच् [f]
संजय
संजय [m]
मे
मद् [pron]
शृणोषि
श्रु [4. P.]
युद्धैषिणीं
युद्ध [n]
युद्धैषिणीं
एषिन् [adj]
येन
यद् [pron]
युद्धाद्
युद्ध [n]
बिभेषि
भी [1. Ā.]
अयुद्धं
अयुद्ध [n]
वै
वै [ind]
तात
तात [m]
युद्धाद्
युद्ध [n]
गरीयः
गरीयस् [adj]
कस्तल्लब्ध्वा
क [pron]
कस्तल्लब्ध्वा
तद् [pron]
कस्तल्लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
जातु
जातु [ind]
युध्येत
युध् [2. P.]
सूत
सूत [m]
अकुर्वतश्चेत्पुरुषस्य संजय; सिध्येत्संकल्पो मनसा यं यमिच्छेत् । न कर्म कुर्याद्विदितं ममैत;दन्यत्र युद्धाद्बहु यल्लघीयः ॥
English Translation
If what a man desires in his heart is fulfilled, O Sanjaya, without doing anything then he will not do anything even if that be very much easier than war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकुर्वतश्चेत्
अकुर्वत् [adj]
अकुर्वतश्चेत्
चेद् [ind]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
संजय
संजय [m]
सिध्येत्
सिध् [4. Ā.]
संकल्पो
संकल्प [m]
मनसा
मनस् [n]
यं
यद् [pron]
यम्
यद् [pron]
इच्छेत्
इष् [1. P.]
न
न [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
विदितं
विद् [6. Ā.]
ममैतद्
मद् [pron]
ममैतद्
एतद् [pron]
अन्यत्र
अन्यत्र [ind]
युद्धाद्
युद्ध [n]
बहु
बहु [adj]
यल्
यद् [pron]
लघीयः
लघीयस् [adj]
कुतो युद्धं जातु नरः प्रजान;न्को दैवशप्तोऽभिवृणीत युद्धम् । सुखैषिणः कर्म कुर्वन्ति पार्था; धर्मादहीनं यच्च लोकस्य पथ्यम् ॥
English Translation
Wherefore should a man go to war; who is there cursed by the gods who would chose war? The sons of Pritha do acts which bring on happiness and at the same time are conducive to the well being of the world and not inferior to virtue (i.e. virtuous acts).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतो
कुतस् [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
जातु
जातु [ind]
नरः
नर [m]
प्रजानन्
प्रज्ञा [9. Ā.]
को
क [pron]
दैवशप्तो
दैव [n]
दैवशप्तो
शप् [1. Ā.]
ऽभिवृणीत
अभिवृ [9. Ā.]
युद्धम्
युद्ध [n]
सुखैषिणः
सुख [n]
सुखैषिणः
एषिन् [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
पार्था
पार्थ [m]
धर्माद्
धर्म [mn]
अहीनं
अहीन [adj]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
लोकस्य
लोक [m]
पथ्यम्
पथ्य [adj]
कर्मोदयं सुखमाशंसमानः; कृच्छ्रोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम् । सुखप्रेप्सुर्विजिघांसुश्च दुःखं; य इन्द्रियाणां प्रीतिवशानुगामी । कामाभिध्या स्वशरीरं दुनोति; यया प्रयुक्तोऽनुकरोति दुःखम् ॥
English Translation
They are men desirous of only such happiness as has its source in virtue. He, who being desirous of happiness and of destroying misery, follows the pleasant dictates of his senses, adopts a way which leads to misery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मोदयं
कर्मन् [n]
कर्मोदयं
उदय [m]
सुखम्
सुख [n]
आशंसमानः
आशंस् [2. Ā.]
कृच्छ्रोपायं
कृच्छ्र [mn]
कृच्छ्रोपायं
उपाय [m]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
कर्म
कर्मन् [n]
दुःखम्
दुःख [n]
सुखप्रेप्सुर्
सुख [n]
सुखप्रेप्सुर्
प्रेप्सु [adj]
विजिघांसुश्च
विजिघांसु [adj]
विजिघांसुश्च
च [ind]
दुःखं
दुःख [n]
य
यद् [pron]
इन्द्रियाणां
इन्द्रिय [n]
प्रीतिवशानुगामी
प्रीति [f]
प्रीतिवशानुगामी
वश [m]
प्रीतिवशानुगामी
अनुगामिन् [adj]
कामाभिध्या
काम [m]
कामाभिध्या
अभिध्या [f]
स्वशरीरं
स्व [adj]
स्वशरीरं
शरीर [n]
दुनोति
दु [4. P.]
यया
यद् [pron]
प्रयुक्तो
प्रयुज् [7. Ā.]
ऽनुकरोति
अनुकृ [8. Ā.]
दुःखम्
दुःख [n]
यथेध्यमानस्य समिद्धतेजसो; भूयो बलं वर्धते पावकस्य । कामार्थलाभेन तथैव भूयो; न तृप्यते सर्पिषेवाग्निरिद्धः । संपश्येमं भोगचयं महान्तं; सहास्माभिर्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः ॥
English Translation
In the same way, by the satisfaction of our sensual desires we are not satiated but are like fire with clarified butter added on to it. Compare this great source of enjoyment of the king Dhritarashtra with ourselves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथेध्यमानस्य
यथा [ind]
यथेध्यमानस्य
इन्ध् [2. Ā.]
समिद्धतेजसो
समिन्ध् [2. Ā.]
समिद्धतेजसो
तेजस् [n]
भूयो
भूयस् [ind]
बलं
बल [mn]
वर्धते
वृध् [6. P.]
पावकस्य
पावक [m]
कामार्थलाभेन
काम [m]
कामार्थलाभेन
अर्थ [mn]
कामार्थलाभेन
लाभ [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
भूयो
भूयस् [ind]
न
न [ind]
तृप्यते
तृप् [6. P.]
सर्पिषेवाग्निर्
सर्पिस् [n]
सर्पिषेवाग्निर्
इव [ind]
सर्पिषेवाग्निर्
अग्नि [m]
इद्धः
इन्ध् [2. Ā.]
संपश्येमं
संपश् [4. Ā.]
संपश्येमं
इदम् [pron]
भोगचयं
भोग [m]
भोगचयं
चय [m]
महान्तं
महत् [adj]
सहास्माभिर्
सह [ind]
सहास्माभिर्
मद् [pron]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
राज्ञः
राजन् [m]
नाश्रेयसामीश्वरो विग्रहाणां; नाश्रेयसां गीतशब्दं शृणोति । नाश्रेयसः सेवते माल्यगन्धा;न्न चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि ॥
English Translation
Deserted by the goddess of fortune people never win victory in battle; unfortunate people never hear the sound of music, unfortunate people never enjoy garlands and fragrance and unfortunate people (never enjoy) ungents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाश्रेयसाम्
न [ind]
नाश्रेयसाम्
अश्रेयस् [adj]
ईश्वरो
ईश्वर [m]
विग्रहाणां
विग्रह [mn]
नाश्रेयसां
न [ind]
नाश्रेयसां
अश्रेयस् [adj]
गीतशब्दं
गीत [n]
गीतशब्दं
शब्द [m]
शृणोति
श्रु [4. P.]
नाश्रेयसः
न [ind]
नाश्रेयसः
अश्रेयस् [adj]
सेवते
सेव् [4. P.]
माल्यगन्धान्
माल्य [n]
माल्यगन्धान्
गन्ध [mn]
न
न [ind]
चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि
च [ind]
चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि
अपि [ind]
चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि
अश्रेयस् [adj]
चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि
अनुलेपन [n]
नाश्रेयसः प्रावरानध्यवस्ते; कथं त्वस्मान्संप्रणुदेत्कुरुभ्यः । अत्रैव च स्यादवधूय एष; कामः शरीरे हृदयं दुनोति ॥
English Translation
Also, unfortunate people never get fine sheets to wear, (we are unfortunate) otherwise why should we have been exiled from the country of the Kurus. It must be so. The desires of an unwise man give trouble to his body as well as to his mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाश्रेयसः
न [ind]
नाश्रेयसः
अश्रेयस् [adj]
प्रावरान्
प्रावर [m]
कथं
कथम् [ind]
त्वस्मान्
तु [ind]
त्वस्मान्
मद् [pron]
सम्प्रणुदेत्
सम्प्रणुद् [6. P.]
कुरुभ्यः
कुरु [m]
अत्रैव
अत्र [ind]
अत्रैव
एव [ind]
च
च [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
अवधूय
अवधू [5. Ā.]
एष
एतद् [pron]
कामः
काम [m]
शरीरे
शरीर [n]
हृदयं
हृदय [n]
दुनोति
दु [4. P.]
स्वयं राजा विषमस्थः परेषु; सामस्थ्यमन्विच्छति तन्न साधु । यथात्मनः पश्यति वृत्तमेव; तथा परेषामपि सोऽभ्युपैति ॥
English Translation
The king himself in trouble wants to get strength from others; this is hardly fair. As he sees himself surrounded (by friends) so let him see others surrounded (by friends).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
राजा
राजन् [m]
विषमस्थः
विषम [n]
विषमस्थः
स्थ [adj]
परेषु
पर [pron]
सामस्थ्यम्
सामस्थ्य [n]
अन्विच्छति
अन्विष् [6. Ā.]
तन्न
तद् [pron]
तन्न
न [ind]
साधु
साधु [adj]
यथात्मनः
यथा [ind]
यथात्मनः
आत्मन् [m]
पश्यति
दृश् [6. P.]
वृत्तम्
वृत्त [n]
एव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
परेषाम्
पर [pron]
अपि
अपि [ind]
सो
तद् [pron]
ऽभ्युपैति
अभ्युपे [2. P.]
आसन्नमग्निं तु निदाघकाले; गम्भीरकक्षे गहने विसृज्य । यथा वृद्धं वायुवशेन शोचे;त्क्षेमं मुमुक्षुः शिशिरव्यपाये ॥
English Translation
A man having thrown, burning fire, at midday, at the end of winter, on a thick wood of reeds and which fire spreads with the wind, repents his act when he is desirous of escape.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसन्नम्
आसन्न [adj]
अग्निं
अग्नि [m]
तु
तु [ind]
निदाघकाले
निदाघ [m]
निदाघकाले
काल [m]
गम्भीरकक्षे
गम्भीर [adj]
गम्भीरकक्षे
कक्ष [m]
गहने
गहन [adj]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
यथा
यथा [ind]
वृद्धं
वृध् [6. P.]
वायुवशेन
वायु [m]
वायुवशेन
वश [m]
शोचेत्
शुच् [6. P.]
क्षेमं
क्षेम [mn]
मुमुक्षुः
मुमुक्षु [adj]
शिशिरव्यपाये
शिशिर [mn]
शिशिरव्यपाये
व्यपाय [m]
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोऽद्य राजा; लालप्यते संजय कस्य हेतोः । प्रगृह्य दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं; पुत्रं मन्दं मूढममन्त्रिणं तु ॥
English Translation
Having got wealth why does the king Dhritarashtra now grieve for his lot O Sanjaya? Simply because he had accepted the secret advice to his dull-headed son of vicious soul and addicted to dishonest ways.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्तैश्वर्यो
प्राप् [1. P.]
प्राप्तैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
ऽद्य
अद्य [ind]
राजा
राजन् [m]
लालप्यते
लालप्य् [Int. P.]
संजय
संजय [m]
कस्य
क [pron]
हेतोः
हेतु [m]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
दुर्बुद्धिम्
दुर्बुद्धि [adj]
अनार्जवे
अनार्जव [n]
रतं
रम् [4. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
मन्दं
मन्द [adj]
मूढम्
मूढ [adj]
अमन्त्रिणं
अमन्त्रिन् [adj]
तु
तु [ind]
अनाप्तः सन्नाप्ततमस्य वाचं; सुयोधनो विदुरस्यावमन्य । सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; संबुध्यमानो विशतेऽधर्ममेव ॥
English Translation
Suyodhana treated with contempt the world of Vidura, whom he regarded as his enemy though he was his friend and the king Dhritarashtra, desirous of meeting the wishes of his son, consciously deserted virtue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनाप्तः
अनाप्त [adj]
सन्न्
अस् [2. P.]
आप्ततमस्य
आप्ततम [adj]
वाचं
वाच् [f]
सुयोधनो
सुयोधन [m]
विदुरस्यावमन्य
विदुर [m]
विदुरस्यावमन्य
अवमन् [4. P.]
सुतस्य
सुत [m]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
प्रियैषी
प्रिय [n]
प्रियैषी
एषिन् [adj]
संबुध्यमानो
सम्बुध् [4. P.]
विशते
विश् [4. P.]
ऽधर्मम्
अधर्म [m]
एव
एव [ind]
मेधाविनं ह्यर्थकामं कुरूणां; बहुश्रुतं वाग्मिनं शीलवन्तम् । सूत राजा धृतराष्ट्रः कुरुभ्यो; न सोऽस्मरद्विदुरं पुत्रकाम्यात् ॥
English Translation
The king Dhritarashtra, from a desire to please his son, remembered not that Vidura was a wise man among the Kurus and wished for the well-being of the Kurus, of very great learning, adept at speech and well behaved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेधाविनं
मेधाविन् [adj]
ह्यर्थकामं
हि [ind]
ह्यर्थकामं
अर्थ [mn]
ह्यर्थकामं
काम [m]
कुरूणां
कुरु [m]
बहुश्रुतं
बहुश्रुत [adj]
वाग्मिनं
वाग्मिन् [adj]
शीलवन्तम्
शीलवत् [adj]
सूत
सूत [m]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
कुरुभ्यो
कुरु [m]
न
न [ind]
सो
तद् [pron]
ऽस्मरद्
स्मृ [1. Ā.]
विदुरं
विदुर [m]
पुत्रकाम्यात्
पुत्र [m]
पुत्रकाम्यात्
काम्या [f]
मानघ्नस्य आत्मकामस्य चेर्ष्योः; संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य । दुर्भाषिणो मन्युवशानुगस्य; कामात्मनो दुर्हृदो भावनस्य ॥
English Translation
He (the son) through himself desirous of honour, seeks to deprive others of honour, is jealous, wrathful, goes beyond the limits of virtue for his own interests, haughty in sensual desires and is induced with a bad heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानघ्नस्य
मान [m]
मानघ्नस्य
घ्न [adj]
आत्मकामस्य
आत्मन् [m]
आत्मकामस्य
काम [m]
चेर्ष्योः
च [ind]
चेर्ष्योः
ईर्ष्यु [adj]
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य
संरम्भिन् [adj]
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य
च [ind]
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य
अर्थ [mn]
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य
धर्म [mn]
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य
अतिग [adj]
दुर्भाषिणो
दुर्भाषिन् [adj]
मन्युवशानुगस्य
मन्यु [mf]
मन्युवशानुगस्य
वश [m]
मन्युवशानुगस्य
अनुग [adj]
कामात्मनो
काम [m]
कामात्मनो
आत्मन् [m]
दुर्हृदो
दुर्हृद् [adj]
भावनस्य
भावन [adj]
अनेयस्याश्रेयसो दीर्घमन्यो;र्मित्रद्रुहः संजय पापबुद्धेः । सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; प्रपश्यमानः प्रजहाद्धर्मकामौ ॥
English Translation
He leads a bad life, is deserted by the Goddess of Fortune, cherishes wrongs for a long time, conspires, against friends and has a vicious mind. For meeting the wishes of such an one did king Dhritarashtra, with his eyes wide open, forsake virtue and pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घमन्योर्
दीर्घ [adj]
दीर्घमन्योर्
मन्यु [mf]
मित्रद्रुहः
मित्र [mn]
मित्रद्रुहः
द्रुह् [adj]
संजय
संजय [m]
पापबुद्धेः
पाप [adj]
पापबुद्धेः
बुद्धि [f]
सुतस्य
सुत [m]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
प्रियैषी
प्रिय [n]
प्रियैषी
एषिन् [adj]
संबुध्यमानो
सम्बुध् [4. P.]
विशते
विश् [4. P.]
ऽधर्मम्
अधर्म [m]
एव
एव [ind]
तदैव मे संजय दीव्यतोऽभू;न्नो चेत्कुरूनागतः स्यादभावः । काव्यां वाचं विदुरो भाषमाणो; न विन्दते धृतराष्ट्रात्प्रशंसाम् ॥
English Translation
At that time, O Sanjaya, when I was playing at dice did it occur to me that the destruction of the Kurus was come for Vidura speaking these wise words did not obtain praise from Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदैव
तदा [ind]
तदैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
संजय
संजय [m]
दीव्यतो
दीव् [4. Ā.]
ऽभून्नो
भू [1. Ā.]
ऽभून्नो
नो [ind]
चेत्
चेद् [ind]
कुरून्
कुरु [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
स्याद्
अस् [2. P.]
अभावः
अभाव [m]
काव्यां
काव्य [adj]
वाचं
वाच् [f]
विदुरो
विदुर [m]
भाषमाणो
भाष् [1. P.]
न
न [ind]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
धृतराष्ट्रात्
धृतराष्ट्र [m]
प्रशंसाम्
प्रशंसा [f]
क्षत्तुर्यदा अन्ववर्तन्त बुद्धिं; कृच्छ्रं कुरून्न तदाभ्याजगाम । यावत्प्रज्ञामन्ववर्तन्त तस्य; तावत्तेषां राष्ट्रवृद्धिर्बभूव ॥
English Translation
When they no longer followed the instructions of Vidura, troubles overtook the Kurus, O Suta. So long as they followed his wisdom, did their kingdom prosper.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्तुर्
क्षत्तृ [m]
यदा
यदा [ind]
अन्ववर्तन्त
अनुवृत् [1. Ā.]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
कृच्छ्रं
कृच्छ्र [mn]
कुरून्न
कुरु [m]
कुरून्न
न [ind]
तदाभ्याजगाम
तदा [ind]
तदाभ्याजगाम
अभ्यागम् [1. P.]
यावत्
यावत् [ind]
प्रज्ञाम्
प्रज्ञा [f]
अन्ववर्तन्त
अनुवृत् [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
तावत्
तावत् [ind]
तेषां
तद् [pron]
राष्ट्रवृद्धिर्
राष्ट्र [mn]
राष्ट्रवृद्धिर्
वृद्धि [f]
बभूव
भू [1. Ā.]
तदर्थलुब्धस्य निबोध मेऽद्य; ये मन्त्रिणो धार्तराष्ट्रस्य सूत । दुःशासनः शकुनिः सूतपुत्रो; गावल्गणे पश्य संमोहमस्य ॥
English Translation
Hear now from me who are the ministers of the son of Dhritarashtra for the promotion of his interest, O Suta. They are Dhritarashtra, Shakuni and the son of Suta (Karna). O son of Gavalgani, look at his folly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदर्थलुब्धस्य
तद् [pron]
तदर्थलुब्धस्य
अर्थ [mn]
तदर्थलुब्धस्य
लुभ् [4. Ā.]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
ये
यद् [pron]
मन्त्रिणो
मन्त्रिन् [m]
धार्तराष्ट्रस्य
धार्तराष्ट्र [m]
सूत
सूत [m]
दुःशासनः
दुःशासन [m]
शकुनिः
शकुनि [m]
सूतपुत्रो
सूतपुत्र [m]
गावल्गणे
गावल्गणि [m]
पश्य
पश् [4. Ā.]
संमोहम्
सम्मोह [m]
अस्य
इदम् [pron]
सोऽहं न पश्यामि परीक्षमाणः; कथं स्वस्ति स्यात्कुरुसृञ्जयानाम् । आत्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रः परेभ्यः; प्रव्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टौ ॥
English Translation
Therefore even when I consider, do I not see how it can go well with the Kurus and the Srinjayas, Dhritarashtra having usurped the wealth of others and the far seeing Vidura having been banished to a foreign country.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृताञ्जलिः
कृ [2. Ā.]
कृताञ्जलिः
अञ्जलि [m]
शरणं
शरण [n]
वः
त्वद् [pron]
प्रपद्ये
प्रपद् [4. P.]
कथं
कथम् [ind]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
स्यात्
अस् [2. P.]
कुरुसृञ्जयानाम्
कुरु [m]
कुरुसृञ्जयानाम्
सृञ्जय [m]
आत्तैश्वर्यो
आदा [4. Ā.]
आत्तैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
परेभ्यः
पर [pron]
प्रव्राजिते
प्रव्राजय् [10. Ā.]
विदुरे
विदुर [m]
दीर्घदृष्टौ
दीर्घदृष्टि [adj]
आशंसते वै धृतराष्ट्रः सपुत्रो; महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम् । तस्मिञ्शमः केवलं नोपलभ्यो; अत्यासन्नं मद्गतं मन्यतेऽर्थम् ॥
English Translation
Dhritarashtra, with his son, hopes for an undisputed suzerainty over this world. Absolute peace therefore is unobtainable. Whatever wealth is under his possession he regards as belonging to himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आशंसते
आशंस् [2. Ā.]
वै
वै [ind]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
सपुत्रो
स [ind]
सपुत्रो
पुत्र [m]
महाराज्यम्
महत् [adj]
महाराज्यम्
राज्य [n]
असपत्नं
असपत्न [adj]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
तस्मिञ्
तद् [pron]
शमः
शम [m]
केवलं
केवलम् [ind]
नोपलभ्यो
न [ind]
नोपलभ्यो
उपलभ् [1. P.]
ऽत्यासन्नं
अति [ind]
ऽत्यासन्नं
आसन्न [adj]
मद्गतं
मद् [pron]
मद्गतं
गम् [6. Ā.]
मन्यते
मन् [8. P.]
ऽर्थम्
अर्थ [mn]
यत्तत्कर्णो मन्यते पारणीयं; युद्धे गृहीतायुधमर्जुनेन । आसंश्च युद्धानि पुरा महान्ति; कथं कर्णो नाभवद्द्वीप एषाम् ॥
English Translation
Karna considers Arjuna capable of being vanquished when the latter takes up his weapons in battle. In former days there were many great battles. Why were they not benefited by Karna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यत् [ind]
तत्
तद् [pron]
कर्णो
कर्ण [m]
मन्यते
मन् [8. P.]
पारणीयं
पृ [3. P.]
युद्धे
युद्ध [n]
गृहीतायुधम्
ग्रह् [6. Ā.]
गृहीतायुधम्
आयुध [mn]
अर्जुनेन
अर्जुन [m]
आसंश्च
अस् [2. P.]
आसंश्च
च [ind]
युद्धानि
युद्ध [n]
पुरा
पुरा [ind]
महान्ति
महत् [adj]
कथं
कथम् [ind]
कर्णो
कर्ण [m]
नाभवद्
न [ind]
नाभवद्
भू [1. Ā.]
द्वीप
द्वीप [m]
एषाम्
इदम् [pron]
कर्णश्च जानाति सुयोधनश्च; द्रोणश्च जानाति पितामहश्च । अन्ये च ये कुरवस्तत्र सन्ति; यथार्जुनान्नास्त्यपरो धनुर्धरः ॥
English Translation
Karna knows, so does Suyodhana, Drona knows so does our grandsire and so do the other Kurus that there is no wielder of the bow superior to Arjuna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णश्च
कर्ण [m]
कर्णश्च
च [ind]
जानाति
ज्ञा [4. Ā.]
सुयोधनश्च
सुयोधन [m]
सुयोधनश्च
च [ind]
द्रोणश्च
द्रोण [m]
द्रोणश्च
च [ind]
जानाति
ज्ञा [4. Ā.]
पितामहश्च
पितामह [m]
पितामहश्च
च [ind]
अन्ये
अन्य [pron]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
कुरवस्तत्र
कुरु [m]
कुरवस्तत्र
तत्र [ind]
सन्ति
अस् [2. P.]
यथार्जुनान्नास्त्यपरो
यथा [ind]
यथार्जुनान्नास्त्यपरो
अर्जुन [m]
यथार्जुनान्नास्त्यपरो
न [ind]
यथार्जुनान्नास्त्यपरो
अस् [2. P.]
यथार्जुनान्नास्त्यपरो
अपर [pron]
धनुर्धरः
धनुर्धर [m]
जानन्त्येते कुरवः सर्व एव; ये चाप्यन्ये भूमिपालाः समेताः । दुर्योधनं चापराधे चरन्त;मरिंदमे फल्गुनेऽविद्यमाने ॥
English Translation
All the Kurus, know and so do all the other kings that are assembled, how this kingdom came under the possession of Duryodhana, during the life-time of Arjuna, the subduer of foes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानन्त्येते
ज्ञा [4. Ā.]
जानन्त्येते
एतद् [pron]
कुरवः
कुरु [m]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
ये
यद् [pron]
चाप्यन्ये
च [ind]
चाप्यन्ये
अपि [ind]
चाप्यन्ये
अन्य [pron]
भूमिपालाः
भूमिपाल [m]
समेताः
समे [2. P.]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
चापराधे
च [ind]
चापराधे
अपराध [m]
चरन्तम्
चर् [1. Ā.]
अरिंदमे
अरिंदम [adj]
फल्गुने
फल्गुन [m]
ऽविद्यमाने
अविद्यमान [adj]
तेनार्थबद्धं मन्यते धार्तराष्ट्रः; शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वम् । किरीटिना तालमात्रायुधेन; तद्वेदिना संयुगं तत्र गत्वा ॥
English Translation
With that precedent in their mind, the sons of Dhritarashtra think that they are capable of depriving the sons of Pandu of what is their own through they are aware having been present there, of the deportment of Arjuna in a battle when the only weapon he had was a bow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
भागं
भाग [m]
यच्च
यत् [ind]
यच्च
च [ind]
मन्येत
मन् [8. P.]
बालः
बाल [adj]
शक्यं
शक्य [adj]
हर्तुं
हृ [2. P.]
जीवतां
जीव् [1. Ā.]
पाण्डवानाम्
पाण्डव [m]
किरीटिना
किरीटिन् [m]
तालमात्रायुधेन
ताल [m]
तालमात्रायुधेन
मात्र [n]
तालमात्रायुधेन
आयुध [mn]
तद्वेदिना
तद् [pron]
तद्वेदिना
वेदिन् [adj]
संयुगं
संयुग [n]
तत्र
तत्र [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
गाण्डीवविस्फारितशब्दमाजा;वशृण्वाना धार्तराष्ट्रा ध्रियन्ते । क्रुद्धस्य चेद्भीमसेनस्य वेगा;त्सुयोधनो मन्यते सिद्धमर्थम् ॥
English Translation
Not yet having heard the twang of the Gandiva when fully stretched out, the sons of Dhritarashtra are yet alive. So long as he does not see Bhimasena inspired with wrath, Suyodhana thinks that his object is gained.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गाण्डीवविस्फारितशब्दम्
गाण्डीव [mn]
गाण्डीवविस्फारितशब्दम्
विस्फारय् [10. Ā.]
गाण्डीवविस्फारितशब्दम्
शब्द [m]
आजाव्
आजि [mf]
अशृण्वाना
अशृण्वान [adj]
धार्तराष्ट्रा
धार्तराष्ट्र [m]
ध्रियन्ते
धृ [4. P.]
क्रुद्धस्य
क्रुध् [4. Ā.]
चेद्
चेद् [ind]
भीमसेनस्य
भीमसेन [m]
वेगात्
वेग [m]
सुयोधनो
सुयोधन [m]
मन्यते
मन् [8. P.]
सिद्धम्
सिध् [4. Ā.]
अर्थम्
अर्थ [mn]
इन्द्रोऽप्येतन्नोत्सहेत्तात हर्तु;मैश्वर्यं नो जीवति भीमसेने । धनंजये नकुले चैव सूत; तथा वीरे सहदेवे मदीये ॥
English Translation
Indra even would not be able to stand against him, for robbing us of our wealth, during the life time of Bhimasena and Dhananjaya, 0 Suta and the patient Nakula and the hero Sahadeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रो
इन्द्र [m]
ऽप्येतन्नोत्सहेत्
अपि [ind]
ऽप्येतन्नोत्सहेत्
एतद् [pron]
ऽप्येतन्नोत्सहेत्
न [ind]
ऽप्येतन्नोत्सहेत्
उत्सह् [1. P.]
तात
तात [m]
हर्तुम्
हृ [2. P.]
ऐश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
नो
मद् [pron]
जीवति
जीव् [1. Ā.]
भीमसेने
भीमसेन [m]
धनंजये
धनंजय [m]
नकुले
नकुल [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सूत
सूत [m]
तथा
तथा [ind]
वीरे
वीर [m]
सहदेवे
सहदेव [m]
मदीये
मदीय [adj]
स चेदेतां प्रतिपद्येत बुद्धिं; वृद्धो राजा सह पुत्रेण सूत । एवं रणे पाण्डवकोपदग्धा; न नश्येयुः संजय धार्तराष्ट्राः ॥
English Translation
The old king with his son, O Suta, still entertains the thought that the sons of Dhritarashtra will not be killed in battle consumed by the son of Pandu, O Sanjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
एतां
एतद् [pron]
प्रतिपद्येत
प्रतिपद् [4. P.]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
वृद्धो
वृद्ध [adj]
राजा
राजन् [m]
सह
सह [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
सूत
सूत [m]
एवं
एवम् [ind]
रणे
रण [m]
पाण्डवकोपदग्धा
पाण्डव [m]
पाण्डवकोपदग्धा
कोप [m]
पाण्डवकोपदग्धा
दह् [2. P.]
न
न [ind]
नश्येयुः
नश् [1. P.]
संजय
संजय [m]
धार्तराष्ट्राः
धार्तराष्ट्र [m]
जानासि त्वं क्लेशमस्मासु वृत्तं; त्वां पूजयन्संजयाहं क्षमेयम् । यच्चास्माकं कौरवैर्भूतपूर्वं; या नो वृत्तिर्धार्तराष्ट्रे तदासीत् ॥
English Translation
You know what troubles have overtaken us. For my respect for you, I would forgive them, (you know as well) that which has taken place between ourselves and the sons of Kuru and what our treatment towards the son of Dhritarashtra was at the time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
क्लेशम्
क्लेश [m]
अस्मासु
मद् [pron]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
पूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
संजयाहं
संजय [m]
संजयाहं
मद् [pron]
क्षमेयम्
क्षम् [1. P.]
यच्चास्माकं
यद् [pron]
यच्चास्माकं
च [ind]
यच्चास्माकं
मद् [pron]
कौरवैर्
कौरव [m]
भूतपूर्वं
भू [1. Ā.]
भूतपूर्वं
पूर्व [pron]
या
यद् [pron]
नो
मद् [pron]
वृत्तिर्
वृत्ति [f]
धार्तराष्ट्रे
धार्तराष्ट्र [m]
तदासीत्
तदा [ind]
तदासीत्
अस् [2. P.]
अद्यापि तत्तत्र तथैव वर्ततां; शान्तिं गमिष्यामि यथा त्वमात्थ । इन्द्रप्रस्थे भवतु ममैव राज्यं; सुयोधनो यच्छतु भारताग्र्यः ॥
English Translation
Even let that treatment be the same, I shall make peace, as you ask me to do. Let Indraprastha be my kingdom. Let the foremost of the race of Bharata, give it back to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्यापि
अद्य [ind]
अद्यापि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
वर्ततां
वृत् [3. P.]
शान्तिं
शान्ति [f]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
यथा
यथा [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
आत्थ
अह् [1. P.]
इन्द्रप्रस्थे
इन्द्रप्रस्थ [n]
भवतु
भू [1. Ā.]
ममैव
मद् [pron]
ममैव
एव [ind]
राज्यं
राज्य [n]
सुयोधनो
सुयोधन [m]
यच्छतु
यम् [6. P.]
भारताग्र्यः
भारत [m]
भारताग्र्यः
अग्र्य [adj]