Ādiparva Adhyāya 21
आदिपर्व • अध्यायः 21
Ādiparva Adhyāya 21 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 1.21.1–18
•
250 Lexicon Terms
ततः कामगमः पक्षी महावीर्यो महाबलः । मातुरन्तिकमागच्छत्परं तीरं महोदधेः ॥
English Translation
Sauti said: Then the bird, of great strength and energy, capable of going every where at will, went to his mother on the other side of the great ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामरूपः
काम [m]
कामरूपः
रूप [n]
कामगमः
काम [m]
कामगमः
गम [adj]
कामवीर्यो
काम [m]
कामवीर्यो
वीर्य [n]
विहंगमः
विहंगम [m]
मातुर्
मातृ [f]
अन्तिकम्
अन्तिक [n]
आगच्छत्
आगम् [6. P.]
परया
पर [pron]
मुदया
मुदा [f]
युतः
युत [adj]
यत्र सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता । अतीव दुःखसंतप्ता दासीभावमुपागता ॥
English Translation
There lived Vinata in great affliction after losing the wager and becoming a slave.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
विनता
विनता [f]
तस्मिन्
तद् [pron]
पणितेन
पणित [n]
पराजिता
पराजि [2. P.]
अभवद्
भू [1. Ā.]
दुःखसंतप्ता
दुःख [n]
दुःखसंतप्ता
संतप् [4. Ā.]
दासीभावं
दासी [f]
दासीभावं
भाव [m]
समास्थिता
समास्था [1. Ā.]
ततः कदाचिद्विनतां प्रवणां पुत्रसंनिधौ । काल आहूय वचनं कद्रूरिदमभाषत ॥
English Translation
Sometime after on a certain day, Kadru called Vinata, who prostrated herself before her and said before her son (Garuda). "O gentle Vinata, take me to the beautiful and delightful abode of the Nagas which is situated in the deep recess of the sea.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
विनतां
विनता [f]
प्रवणां
प्रवण [adj]
पुत्रसंनिधौ
पुत्र [m]
पुत्रसंनिधौ
संनिधि [m]
काल
काल [m]
आहूय
आह्वा [4. Ā.]
वचनं
वचन [n]
कद्रूर्
कद्रु [f]
इदम्
इदम् [pron]
अभाषत
भाष् [1. P.]
नागानामालयं भद्रे सुरम्यं रमणीयकम् । समुद्रकुक्षावेकान्ते तत्र मां विनते वह ॥
English Translation
Sometime after on a certain day, Kadru called Vinata, who prostrated herself before her and said before her son (Garuda). "O gentle Vinata, take me to the beautiful and delightful abode of the Nagas which is situated in the deep recess of the sea.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नागानाम्
नाग [m]
आलयं
आलय [mn]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सुरम्यं
सु [ind]
सुरम्यं
रम्य [adj]
सरितां
सरित् [f]
पतिम्
पति [m]
समुद्रकुक्षावेकान्ते
समुद्र [m]
समुद्रकुक्षावेकान्ते
कुक्षि [mf]
समुद्रकुक्षावेकान्ते
एकान्त [m]
तत्र
तत्र [ind]
मां
मद् [pron]
विनते
विनता [f]
वह
वह् [2. P.]
ततः सुपर्णमाता तामवहत्सर्पमातरम् । पन्नगान्गरुडश्चापि मातुर्वचनचोदितः ॥
English Translation
Thereupon the mother of the bird took upon her shoulder the mother of the snakes. Garuda also, requested by his mother, took the snakes on his back.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुपर्णमाता
सुपर्ण [m]
सुपर्णमाता
मातृ [f]
ताम्
तद् [pron]
अवहत्
वह् [2. P.]
सर्पमातरम्
सर्प [m]
सर्पमातरम्
मातृ [f]
पन्नगान्
पन्नग [mn]
गरुडश्चापि
गरुड [m]
गरुडश्चापि
च [ind]
गरुडश्चापि
अपि [ind]
मातुर्
मातृ [f]
वचनचोदितः
वचन [n]
वचनचोदितः
चोदय् [10. Ā.]
स सूर्यस्याभितो याति वैनतेयो विहंगमः । सूर्यरश्मिपरीताश्च मूर्च्छिताः पन्नगाभवन् । तदवस्थान्सुतान्दृष्ट्वा कद्रूः शक्रमथास्तुवत् ॥
English Translation
The son, of Vinata, the bird, began to ascend towards the sun; and the snakes, scorched by the rays of the sun, all fainted away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सूर्यस्याभितो
सूर्य [m]
सूर्यस्याभितो
अभितस् [ind]
याति
या [2. Ā.]
वैनतेयो
वैनतेय [m]
विहंगमः
विहंगम [m]
सूर्यरश्मिपरीताश्च
सूर्य [m]
सूर्यरश्मिपरीताश्च
रश्मि [mf]
सूर्यरश्मिपरीताश्च
परी [2. Ā.]
सूर्यरश्मिपरीताश्च
च [ind]
मूर्छिताः
मूर्छय् [10. P.]
पन्नगाभवन्
पन्नग [mn]
पन्नगाभवन्
भू [1. Ā.]
तदवस्थान्
तद् [pron]
तदवस्थान्
अवस्था [f]
सुतान्
सुत [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कद्रूः
कद्रु [f]
शक्रम्
शक्र [m]
अथास्तुवत्
अथ [ind]
अथास्तुवत्
स्तु [1. Ā.]
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते बलसूदन । नमुचिघ्न नमस्तेऽस्तु सहस्राक्ष शचीपते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नमस्ते
नमस् [n]
नमस्ते
त्वद् [pron]
देवदेवेश
देवदेवेश [m]
नमस्ते
नमस् [n]
नमस्ते
त्वद् [pron]
बलसूदन
बलसूदन [m]
नमुचिघ्न
नमुचि [m]
नमुचिघ्न
घ्न [adj]
नमस्ते
नमस् [n]
नमस्ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
सहस्राक्ष
सहस्राक्ष [m]
शचीपते
शचीपति [m]
सर्पाणां सूर्यतप्तानां वारिणा त्वं प्लवो भव । त्वमेव परमं त्राणमस्माकममरोत्तम ॥
English Translation
O slayer of Namuchi, I bow to thee, O god of thousand eyes, O Lord of Sachi, save my sons, oppressed by the rays of the sun by your showers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्पाणां
सर्प [m]
सूर्यतप्तानां
सूर्य [m]
सूर्यतप्तानां
तप् [4. Ā.]
वारिणा
वारि [n]
त्वं
त्वद् [pron]
प्लवो
प्लव [mn]
भव
भू [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
परमं
परम [adj]
त्राणम्
त्राण [n]
अस्माकम्
मद् [pron]
अमरोत्तम
अमर [m]
अमरोत्तम
उत्तम [adj]
ईशो ह्यसि पयः स्रष्टुं त्वमनल्पं पुरंदर । त्वमेव मेघस्त्वं वायुस्त्वमग्निर्वैद्युतोऽम्बरे ॥
English Translation
You are Vayu, you are the clouds, you are Agni, you are the lightning in the sky, you are the propellers of the clouds and therefore you are called the great clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईशो
ईश [adj]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
पयः
पयस् [n]
स्रष्टुं
सृज् [2. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अनल्पं
अनल्प [adj]
पुरंदर
पुरंदर [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
मेघस्त्वं
मेघ [m]
मेघस्त्वं
त्वद् [pron]
वायुस्त्वम्
वायु [m]
वायुस्त्वम्
त्वद् [pron]
अग्निर्
अग्नि [m]
वैद्युतो
वैद्युत [adj]
ऽम्बरे
अम्बर [n]
त्वमभ्रघनविक्षेप्ता त्वामेवाहुः पुनर्घनम् । त्वं वज्रमतुलं घोरं घोषवांस्त्वं बलाहकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
अभ्रघनविक्षेप्ता
अभ्र [mn]
अभ्रघनविक्षेप्ता
घन [mn]
अभ्रघनविक्षेप्ता
विक्षेप्तृ [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
एवाहुः
एव [ind]
एवाहुः
अह् [1. P.]
पुनर्
पुनर् [ind]
घनम्
घन [mn]
त्वं
त्वद् [pron]
वज्रम्
वज्र [mn]
अतुलं
अतुल [adj]
घोरं
घोर [adj]
घोषवांस्त्वं
घोषवत् [adj]
घोषवांस्त्वं
त्वद् [pron]
बलाहकः
बलाहक [m]
स्रष्टा त्वमेव लोकानां संहर्ता चापराजितः । त्वं ज्योतिः सर्वभूतानां त्वमादित्यो विभावसुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्रष्टा
स्रष्टृ [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
लोकानां
लोक [m]
संहर्ता
संहर्तृ [adj]
चापराजितः
च [ind]
चापराजितः
अपराजित [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
ज्योतिः
ज्योतिस् [n]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
त्वम्
त्वद् [pron]
आदित्यो
आदित्य [m]
विभावसुः
विभावसु [m]
त्वं महद्भूतमाश्चर्यं त्वं राजा त्वं सुरोत्तमः । त्वं विष्णुस्त्वं सहस्राक्षस्त्वं देवस्त्वं परायणम् ॥
English Translation
You are Vishnu, you have one thousand eyes, you are a deity, you are the final refuge, you are all Ambrosia, you are the much adored Soma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
महद्
महत् [adj]
भूतम्
भूत [mn]
आश्चर्यं
आश्चर्य [n]
त्वं
त्वद् [pron]
राजा
राजन् [m]
त्वं
त्वद् [pron]
सुरोत्तमः
सुर [m]
सुरोत्तमः
उत्तम [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
विष्णुस्त्वं
विष्णु [m]
विष्णुस्त्वं
त्वद् [pron]
सहस्राक्षस्त्वं
सहस्राक्ष [m]
सहस्राक्षस्त्वं
त्वद् [pron]
देवस्त्वं
देव [m]
देवस्त्वं
त्वद् [pron]
परायणम्
परायण [n]
त्वं सर्वममृतं देव त्वं सोमः परमार्चितः । त्वं मुहूर्तस्तिथिश्च त्वं लवस्त्वं वै पुनः क्षणः ॥
English Translation
You are the light of all creatures you are Aditya and Vibhavasu, you are the highest knowledge, you are wonderful, you are king, you are the best of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अमृतं
अमृत [n]
देव
देव [m]
त्वं
त्वद् [pron]
सोमः
सोम [m]
परमार्चितः
परम [adj]
परमार्चितः
अर्चय् [10. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
मुहूर्तस्तिथिश्च
मुहूर्त [mn]
मुहूर्तस्तिथिश्च
तिथि [mf]
मुहूर्तस्तिथिश्च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
लवस्त्वं
लव [m]
लवस्त्वं
त्वद् [pron]
वै
वै [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
क्षणः
क्षण [m]
शुक्लस्त्वं बहुलश्चैव कला काष्ठा त्रुटिस्तथा । संवत्सरर्तवो मासा रजन्यश्च दिनानि च ॥
English Translation
You are moments, you are the Tithis, you are the Lava you are the Kshana, you are the white fortnight, you are Kala, Kashtha, Truti, you are the year, seasons, months, the nights and the days.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुक्लस्त्वं
शुक्ल [adj]
शुक्लस्त्वं
त्वद् [pron]
बहुलश्चैव
बहुल [adj]
बहुलश्चैव
च [ind]
बहुलश्चैव
एव [ind]
कला
कला [f]
काष्ठा
काष्ठा [f]
त्रुटिस्तथा
त्रुटि [f]
त्रुटिस्तथा
तथा [ind]
संवत्सरर्तवो
संवत्सर [mn]
संवत्सरर्तवो
ऋतु [m]
मासा
मास [mn]
रजन्यश्च
रजनी [f]
रजन्यश्च
च [ind]
दिनानि
दिन [mn]
च
च [ind]
त्वमुत्तमा सगिरिवना वसुंधरा; सभास्करं वितिमिरमम्बरं तथा । महोदधिः सतिमितिमिंगिलस्तथा; महोर्मिमान्बहुमकरो झषालयः ॥
English Translation
You are the beautiful earth with its mountains and forests, you are the clear sky with the sun that drives away all darkness. You are the great ocean with heaving billows and abounding in Timingilas, Timis, Makaras and various other fishes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
उत्तमा
उत्तम [adj]
सगिरिवना
स [ind]
सगिरिवना
गिरि [m]
सगिरिवना
वन [n]
वसुंधरा
वसुंधरा [f]
सभास्करं
स [ind]
सभास्करं
भास्कर [m]
वितिमिरम्
वितिमिर [adj]
अम्बरं
अम्बर [n]
तथा
तथा [ind]
महोदधिः
महोदधि [m]
सतिमितिमिंगिलस्तथा
सतिमि [adj]
सतिमितिमिंगिलस्तथा
तिमिङ्गिल [m]
सतिमितिमिंगिलस्तथा
तथा [ind]
महोर्मिमान्
महत् [adj]
महोर्मिमान्
ऊर्मिमत् [adj]
बहुमकरो
बहु [adj]
बहुमकरो
मकर [m]
झषालयः
झष [m]
झषालयः
आलय [mn]
महद्यशस्त्वमिति सदाभिपूज्यसे; मनीषिभिर्मुदितमना महर्षिभिः । अभिष्टुतः पिबसि च सोममध्वरे; वषट्कृतान्यपि च हवींषि भूतये ॥
English Translation
You are of renown, you are always adored by the wise and the great contemplative Rishis, you drink the Soma juice and the clarified butter offered with sacred invocation in the sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महद्
महत् [adj]
यशस्त्वम्
यशस् [n]
यशस्त्वम्
त्वद् [pron]
इति
इति [ind]
सदाभिपूज्यसे
सदा [ind]
सदाभिपूज्यसे
अभिपूजय् [10. P.]
मनीषिभिर्
मनीषिन् [adj]
मुदितमना
मुद् [1. P.]
मुदितमना
मनस् [n]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
अभिष्टुतः
अभिष्टु [5. P.]
पिबसि
पा [1. Ā.]
च
च [ind]
सोमम्
सोम [m]
अध्वरे
अध्वर [m]
वषट्कृतान्यपि
वषट्कृ [8. P.]
वषट्कृतान्यपि
अपि [ind]
च
च [ind]
हवींषि
हविस् [n]
भूतये
भूति [f]
त्वं विप्रैः सततमिहेज्यसे फलार्थं; वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ गीयसे च । त्वद्धेतोर्यजनपरायणा द्विजेन्द्रा; वेदाङ्गान्यभिगमयन्ति सर्ववेदैः ॥
English Translation
You are always worshipped in the sacrifices by the Brahmanas, desirous of receiving fruits. O God of incomparable strength, you are sung in the Vedas. It is for this reason that the learned Brahmanas, engaged in sacrifices, study the Vedangas with all care."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
विप्रैः
विप्र [m]
सततम्
सततम् [ind]
इहेज्यसे
इह [ind]
इहेज्यसे
यज् [2. P.]
फलार्थं
फल [n]
फलार्थं
अर्थ [mn]
वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ
वेदाङ्ग [n]
वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ
अतुल [adj]
वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ
बल [mn]
वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ
ओघ [m]
गीयसे
गा [2. P.]
च
च [ind]
त्वद्धेतोर्
त्वद् [pron]
त्वद्धेतोर्
हेतु [m]
यजनपरायणा
यजन [n]
यजनपरायणा
परायण [n]
द्विजेन्द्रा
द्विजेन्द्र [m]
वेदाङ्गान्यभिगमयन्ति
वेदाङ्ग [n]
वेदाङ्गान्यभिगमयन्ति
अभिगमय् [10. Ā.]
सर्ववेदैः
सर्व [pron]
सर्ववेदैः
वेद [m]