Aśvamedhikaparva Adhyāya 48
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 48
Aśvamedhikaparva Adhyāya 48 of the classical Mahābhārata with 30 verses.
Total: 30 Verses
•
Citations: MBh 14.48.1–30
•
250 Lexicon Terms
केचिद्ब्रह्ममयं वृक्षं केचिद्ब्रह्ममयं महत् । केचित्पुरुषमव्यक्तं केचित्परमनामयम् । मन्यन्ते सर्वमप्येतदव्यक्तप्रभवाव्ययम् ॥
English Translation
Some consider Brahman as a tree. Some consider Brahma as a great forest. Some consider Brahina as unmanifest. Some consider it as transcendent and freed from every distress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केचिद्
कश्चित् [pron]
ब्रह्ममयं
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्ममयं
मय [adj]
वृक्षं
वृक्ष [m]
केचिद्
कश्चित् [pron]
ब्रह्ममयं
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्ममयं
मय [adj]
महत्
महत् [adj]
केचित्
कश्चित् [pron]
पुरुषम्
पुरुष [m]
अव्यक्तं
अव्यक्त [adj]
केचित्
कश्चित् [pron]
परम्
पर [pron]
अनामयम्
अनामय [adj]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
सर्वम्
सर्व [pron]
अप्येतद्
अपि [ind]
अप्येतद्
एतद् [pron]
अव्यक्तप्रभवाव्ययम्
अव्यक्त [n]
अव्यक्तप्रभवाव्ययम्
प्रभव [m]
अव्यक्तप्रभवाव्ययम्
अव्यय [adj]
उच्छ्वासमात्रमपि चेद्योऽन्तकाले समो भवेत् । आत्मानमुपसंगम्य सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उच्छ्वासमात्रम्
उच्छ्वास [m]
उच्छ्वासमात्रम्
मात्र [n]
अपि
अपि [ind]
चेद्
चेद् [ind]
यो
यद् [pron]
ऽन्तकाले
अन्त [m]
ऽन्तकाले
काल [m]
समो
सम [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
उपसंगम्य
उपसंगम् [1. P.]
सो
तद् [pron]
ऽमृतत्वाय
अमृत [adj]
ऽमृतत्वाय
त्व [n]
कल्पते
क्ᄆप् [1. P.]
निमेषमात्रमपि चेत्संयम्यात्मानमात्मनि । गच्छत्यात्मप्रसादेन विदुषां प्राप्तिमव्ययाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमेषमात्रम्
निमेष [m]
निमेषमात्रम्
मात्र [n]
अपि
अपि [ind]
चेत्
चेद् [ind]
संयम्यात्मानम्
संयम् [1. Ā.]
संयम्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनि
आत्मन् [m]
दत्तात्रेयप्रसादेन
दत्तात्रेय [m]
दत्तात्रेयप्रसादेन
प्रसाद [m]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
परमदुर्लभम्
परम [adj]
परमदुर्लभम्
दुर्लभ [adj]
प्राणायामैरथ प्राणान्संयम्य स पुनः पुनः । दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विंशात्परं ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राणायामैर्
प्राणायाम [m]
अथ
अथ [ind]
प्राणान्
प्राण [m]
संयम्य
संयम् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
दशद्वादशभिर्
दशन् [adj]
दशद्वादशभिर्
द्वादशन् [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
चतुर्विंशात्
चतुर्विंश [adj]
परं
परम् [ind]
ततः
ततस् [ind]
एवं पूर्वं प्रसन्नात्मा लभते यद्यदिच्छति । अव्यक्तात्सत्त्वमुद्रिक्तममृतत्वाय कल्पते ॥
English Translation
Thus having first acquired a tranquil soul, one attains to the fruition of all his desires. When the quality of Goodness predominates in what originates from the Unmanifest, it becomes fit for immortality. They who are conversant with Goodness speak highly of it, saying that there is nothing superior to Goodness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
प्रसन्नात्मा
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मा
आत्मन् [m]
लभते
लभ् [1. P.]
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
इच्छति
इष् [1. P.]
अव्यक्तात्
अव्यक्त [n]
सत्त्वम्
सत्त्व [n]
उद्रिक्तम्
उद्रिच् [7. P.]
अमृतत्वाय
अमृत [adj]
अमृतत्वाय
त्व [n]
कल्पते
क्ᄆप् [1. P.]
सत्त्वात्परतरं नान्यत्प्रशंसन्तीह तद्विदः । अनुमानाद्विजानीमः पुरुषं सत्त्वसंश्रयम् । न शक्यमन्यथा गन्तुं पुरुषं तमथो द्विजाः ॥
English Translation
By inference we know that the Purusha is dependent on Goodness. O best of twice-born ones, it is impossible to attain to Purusha by any other means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्त्वात्
सत्त्व [n]
परतरं
परतर [adj]
नान्यत्
न [ind]
नान्यत्
अन्य [pron]
प्रशंसन्तीह
प्रशंस् [1. Ā.]
प्रशंसन्तीह
इह [ind]
तद्विदः
तद् [pron]
तद्विदः
विद् [adj]
अनुमानाद्
अनुमान [n]
विजानीमः
विज्ञा [9. Ā.]
पुरुषं
पुरुष [m]
सत्त्वसंश्रयम्
सत्त्व [n]
सत्त्वसंश्रयम्
संश्रय [m]
न
न [ind]
शक्यम्
शक्य [adj]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
पुरुषं
पुरुष [m]
तम्
तद् [pron]
अथो
अथो [ind]
द्विजाः
द्विज [m]
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् । ज्ञानं त्यागोऽथ संन्यासः सात्त्विकं वृत्तमिष्यते ॥
English Translation
Forgiveness, courage, abstention abstention from injury, equability, truth, sincerity, knowledge, gift, and renunciation, are said to be the marks of that course of conduct which arises out of Goodness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षमा
क्षमा [f]
धृतिर्
धृति [f]
अहिंसा
अहिंसा [f]
च
च [ind]
समता
सम [pron]
समता
ता [f]
सत्यम्
सत्य [n]
आर्जवम्
आर्जव [n]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
त्यागो
त्याग [m]
ऽथ
अथ [ind]
संन्यासः
संन्यास [m]
सात्त्विकं
सात्त्विक [adj]
वृत्तम्
वृत्त [n]
इष्यते
इष् [1. P.]
एतेनैवानुमानेन मन्यन्तेऽथ मनीषिणः । सत्त्वं च पुरुषश्चैकस्तत्र नास्ति विचारणा ॥
English Translation
It is by this inference that the wise believe in the oneness of Purusha and Goodness. There is no doubt in this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतेनैवानुमानेन
एतद् [pron]
एतेनैवानुमानेन
एव [ind]
एतेनैवानुमानेन
अनुमान [n]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
ऽथ
अथ [ind]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
च
च [ind]
पुरुषश्चैकस्तत्र
पुरुष [m]
पुरुषश्चैकस्तत्र
च [ind]
पुरुषश्चैकस्तत्र
एक [pron]
पुरुषश्चैकस्तत्र
तत्र [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
विचारणा
विचारणा [f]
आहुरेके च विद्वांसो ये ज्ञाने सुप्रतिष्ठिताः । क्षेत्रज्ञसत्त्वयोरैक्यमित्येतन्नोपपद्यते ॥
English Translation
Some learned men that are devoted to knowledge hold that Kshetrajna and Nature are one. This, however, is not correct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहुर्
अह् [1. P.]
एके
एक [pron]
च
च [ind]
विद्वांसो
विद्वस् [adj]
ये
यद् [pron]
ज्ञाने
ज्ञान [n]
सुप्रतिष्ठिताः
सु [ind]
सुप्रतिष्ठिताः
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
क्षेत्रज्ञसत्त्वयोर्
क्षेत्रज्ञ [m]
क्षेत्रज्ञसत्त्वयोर्
सत्त्व [n]
ऐक्यम्
ऐक्य [n]
इत्येतन्नोपपद्यते
इति [ind]
इत्येतन्नोपपद्यते
एतद् [pron]
इत्येतन्नोपपद्यते
न [ind]
इत्येतन्नोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
पृथग्भूतस्ततो नित्यमित्येतदविचारितम् । पृथग्भावश्च विज्ञेयः सहजश्चापि तत्त्वतः ॥
English Translation
If it said that Nature is different from Purusha, that also will indicate a want of consideration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृथग्भूतस्ततो
पृथक् [ind]
पृथग्भूतस्ततो
भू [1. Ā.]
पृथग्भूतस्ततो
ततस् [ind]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
इत्येतद्
इति [ind]
इत्येतद्
एतद् [pron]
अविचारितम्
अविचारित [adj]
पृथग्भावश्च
पृथक् [ind]
पृथग्भावश्च
भाव [m]
पृथग्भावश्च
च [ind]
विज्ञेयः
विज्ञा [9. Ā.]
सहजश्चापि
सहज [adj]
सहजश्चापि
च [ind]
सहजश्चापि
अपि [ind]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
तथैवैकत्वनानात्वमिष्यते विदुषां नयः । मशकोदुम्बरे त्वैक्यं पृथक्त्वमपि दृश्यते ॥
English Translation
Distinction and association should be truly known. Unity and diversity are likewise laid down. That is the doctrine of the learned. Even both unity and diversity are seen in the gnat and Udumbara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैवैकत्वनानात्वम्
तथा [ind]
तथैवैकत्वनानात्वम्
एव [ind]
तथैवैकत्वनानात्वम्
एक [pron]
तथैवैकत्वनानात्वम्
त्व [n]
तथैवैकत्वनानात्वम्
नानात्व [n]
इष्यते
इष् [1. P.]
विदुषां
विद्वस् [adj]
नयः
नय [m]
मशकोदुम्बरे
मशक [m]
मशकोदुम्बरे
उदुम्बर [mn]
त्वैक्यं
तु [ind]
त्वैक्यं
ऐक्य [n]
पृथक्त्वम्
पृथक्त्व [n]
अपि
अपि [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
मत्स्यो यथान्यः स्यादप्सु संप्रयोगस्तथानयोः । संबन्धस्तोयबिन्दूनां पर्णे कोकनदस्य च ॥
English Translation
As a fish in water is different from it, so is the relation of the two (viz., Purusha and Nature). Indeed, their relation is like that of water drops on the leaf of the lotus,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्स्यो
मत्स्य [m]
यथान्यः
यथा [ind]
यथान्यः
अन्य [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
अप्सु
अप् [m]
संप्रयोगस्तथानयोः
संप्रयोग [m]
संप्रयोगस्तथानयोः
तथा [ind]
संप्रयोगस्तथानयोः
इदम् [pron]
संबन्धस्तोयबिन्दूनां
सम्बन्ध [m]
संबन्धस्तोयबिन्दूनां
तोय [n]
संबन्धस्तोयबिन्दूनां
बिन्दु [mn]
पर्णे
पर्ण [mn]
कोकनदस्य
कोकनद [n]
च
च [ind]
इत्युक्तवन्तं ते विप्रास्तदा लोकपितामहम् । पुनः संशयमापन्नाः पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाः ॥
English Translation
The Preceptor said, Thus addressed, those learned Brahmanas, who were the foremost of men, felt some doubts and (therefore) they once questioned the Grandfather. more
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तवचनस्तेन
इति [ind]
इत्युक्तवचनस्तेन
वच् [2. P.]
इत्युक्तवचनस्तेन
वचन [n]
इत्युक्तवचनस्तेन
तद् [pron]
प्रद्युम्नेन
प्रद्युम्न [m]
तदा
तदा [ind]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
संशयम्
संशय [m]
आपन्नाः
आपद् [4. P.]
पप्रच्छुर्
प्रच्छ् [1. P.]
द्विजसत्तमाः
द्विजसत्तम [m]
किं स्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं स्मृतम् । व्याहतामिव पश्यामो धर्मस्य विविधां गतिम् ॥
English Translation
The Rishis said Which among the duties is considered to be the most worthy of being performed? The various modes of duty, we sec, are contradictory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
स्विद्
स्विद् [ind]
एवेह
एव [ind]
एवेह
इह [ind]
धर्माणाम्
धर्म [mn]
अनुष्ठेयतमं
अनुष्ठेयतम [adj]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
व्याहताम्
व्याहन् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
पश्यामो
दृश् [6. P.]
धर्मस्य
धर्म [mn]
विविधां
विविध [adj]
गतिम्
गति [f]
ऊर्ध्वं देहाद्वदन्त्येके नैतदस्तीति चापरे । केचित्संशयितं सर्वं निःसंशयमथापरे ॥
English Translation
Some say that it continues after the body is destroyed). Others say that it does not exist. Some say that everything is doubtful. Others have no doubts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
देहाद्
देह [mn]
वदन्त्येके
वद् [1. Ā.]
वदन्त्येके
एक [pron]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अस्तीति
अस् [2. P.]
अस्तीति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
केचित्
कश्चित् [pron]
संशयितं
संशी [2. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
निःसंशयम्
निःसंशय [adj]
अथापरे
अथ [ind]
अथापरे
अपर [pron]
अनित्यं नित्यमित्येके नास्त्यस्तीत्यपि चापरे । एकरूपं द्विधेत्येके व्यामिश्रमिति चापरे । एकमेके पृथक्चान्ये बहुत्वमिति चापरे ॥
English Translation
Some say that the eternal (principle) is not eternal. Some say that it exists, and some that it exists not. Some say it is of one form, or twofold, and others that it is mixed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनित्यं
अनित्य [adj]
नित्यम्
नित्य [adj]
इत्येके
इति [ind]
इत्येके
एक [pron]
नास्त्यस्तीत्यपि
न [ind]
नास्त्यस्तीत्यपि
अस् [2. P.]
नास्त्यस्तीत्यपि
अस् [2. P.]
नास्त्यस्तीत्यपि
इति [ind]
नास्त्यस्तीत्यपि
अपि [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
एकरूपं
एक [pron]
एकरूपं
रूप [n]
द्विधेत्येके
द्विधा [ind]
द्विधेत्येके
इति [ind]
द्विधेत्येके
एक [pron]
व्यामिश्रम्
व्यामिश्र [adj]
इति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
एकम्
एक [pron]
एके
एक [pron]
पृथक्
पृथक् [ind]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
बहुत्वम्
बहु [adj]
बहुत्वम्
त्व [n]
इति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
मन्यन्ते ब्राह्मणा एवं प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनः । जटाजिनधराश्चान्ये मुण्डाः केचिदसंवृताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
एवं
एवम् [ind]
प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनः
प्राज्ञ [adj]
प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनः
तत्त्व [n]
प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनः
अर्थ [mn]
प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
जटाजिनधराश्चान्ये
जटा [f]
जटाजिनधराश्चान्ये
अजिन [n]
जटाजिनधराश्चान्ये
धर [adj]
जटाजिनधराश्चान्ये
च [ind]
जटाजिनधराश्चान्ये
अन्य [pron]
मुण्डाः
मुण्ड [adj]
केचिद्
कश्चित् [pron]
असंवृताः
असंवृत [adj]
अस्नानं केचिदिच्छन्ति स्नानमित्यपि चापरे । आहारं केचिदिच्छन्ति केचिच्चानशने रताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्नानं
अस्नान [n]
केचिद्
कश्चित् [pron]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
स्नानम्
स्नान [n]
इत्यपि
इति [ind]
इत्यपि
अपि [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
आहारं
आहार [m]
केचिद्
कश्चित् [pron]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
केचिच्चानशने
कश्चित् [pron]
केचिच्चानशने
च [ind]
केचिच्चानशने
अनशन [n]
रताः
रम् [4. Ā.]
कर्म केचित्प्रशंसन्ति प्रशान्तिमपि चापरे । देशकालावुभौ केचिन्नैतदस्तीति चापरे । केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्भोगान्पृथग्विधान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्नानं
अस्नान [n]
केचिद्
कश्चित् [pron]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
स्नानम्
स्नान [n]
इत्यपि
इति [ind]
इत्यपि
अपि [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
देशकालावुभौ
देश [m]
देशकालावुभौ
काल [m]
देशकालावुभौ
उभ् [pron]
केचिन्नैतद्
कश्चित् [pron]
केचिन्नैतद्
न [ind]
केचिन्नैतद्
एतद् [pron]
अस्तीति
अस् [2. P.]
अस्तीति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
केचिन्मोक्षं
कश्चित् [pron]
केचिन्मोक्षं
मोक्ष [m]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
केचिद्
कश्चित् [pron]
भोगान्
भोग [m]
पृथग्विधान्
पृथग्विध [adj]
धनानि केचिदिच्छन्ति निर्धनत्वं तथापरे । उपास्यसाधनं त्वेके नैतदस्तीति चापरे ॥
English Translation
Some applaud Liberation. Some, various sorts of enjoyments. Some desire various kinds of riches. Some, poverty. Some say that means should be resorted to. Others, that this is not so.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्नानं
अस्नान [n]
केचिद्
कश्चित् [pron]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
स्नानम्
स्नान [n]
इत्यपि
इति [ind]
इत्यपि
अपि [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
उपास्यसाधनं
उपास् [4. P.]
उपास्यसाधनं
साधन [n]
त्वेके
तु [ind]
त्वेके
एक [pron]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अस्तीति
अस् [2. P.]
अस्तीति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
अहिंसानिरताश्चान्ये केचिद्धिंसापरायणाः । पुण्येन यशसेत्येके नैतदस्तीति चापरे ॥
English Translation
Some are given to a life of abstention from injury. Others are inclined to destruction. Some are for merit and glory. Others say that this is not so.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिंसानिरताश्चान्ये
अहिंसा [f]
अहिंसानिरताश्चान्ये
निरम् [1. P.]
अहिंसानिरताश्चान्ये
च [ind]
अहिंसानिरताश्चान्ये
अन्य [pron]
केचिद्धिंसापरायणाः
कश्चित् [pron]
केचिद्धिंसापरायणाः
हिंसा [f]
केचिद्धिंसापरायणाः
परायण [n]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
देहाद्
देह [mn]
वदन्त्येके
वद् [1. Ā.]
वदन्त्येके
एक [pron]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अस्तीति
अस् [2. P.]
अस्तीति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
सद्भावनिरताश्चान्ये केचित्संशयिते स्थिताः । दुःखादन्ये सुखादन्ये ध्यानमित्यपरे स्थिताः ॥
English Translation
Some are devoted to goodness. Others are established on doubt. Some are for pleasure. Some are for pain. Others people say that it is meditation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिंसानिरताश्चान्ये
अहिंसा [f]
अहिंसानिरताश्चान्ये
निरम् [1. P.]
अहिंसानिरताश्चान्ये
च [ind]
अहिंसानिरताश्चान्ये
अन्य [pron]
केचिद्धिंसापरायणाः
कश्चित् [pron]
केचिद्धिंसापरायणाः
हिंसा [f]
केचिद्धिंसापरायणाः
परायण [n]
दुःखाद्
दुःख [n]
अन्ये
अन्य [pron]
सुखाद्
सुख [n]
अन्ये
अन्य [pron]
ध्यानम्
ध्यान [mn]
इत्यपरे
इति [ind]
इत्यपरे
अपर [pron]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
यज्ञमित्यपरे धीराः प्रदानमिति चापरे । सर्वमेके प्रशंसन्ति न सर्वमिति चापरे ॥
English Translation
Other learned Brahmanas say that it is Sacrifice. Others, again, say that it is gift. Others speak highly of penances. Others, the study of the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञम्
यज्ञ [m]
इत्यपरे
इति [ind]
इत्यपरे
अपर [pron]
धीराः
धीर [adj]
प्रदानम्
प्रदान [n]
इति
इति [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
केचित्
कश्चित् [pron]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
प्रशान्तिम्
प्रशान्ति [f]
अपि
अपि [ind]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
तपस्त्वन्ये प्रशंसन्ति स्वाध्यायमपरे जनाः । ज्ञानं संन्यासमित्येके स्वभावं भूतचिन्तकाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपस्त्वन्ये
तपस् [n]
तपस्त्वन्ये
तु [ind]
तपस्त्वन्ये
अन्य [pron]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
स्वाध्यायम्
स्वाध्याय [m]
अपरे
अपर [pron]
जनाः
जन [m]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
संन्यासम्
संन्यास [m]
इत्येके
इति [ind]
इत्येके
एक [pron]
स्वभावं
स्वभाव [m]
भूतचिन्तकाः
भूत [mn]
भूतचिन्तकाः
चिन्तक [adj]
एवं व्युत्थापिते धर्मे बहुधा विप्रधावति । निश्चयं नाधिगच्छामः संमूढाः सुरसत्तम ॥
English Translation
O foremost of the celestials, duty being thus confused and full of contradictions of various kinds, we are deluded and unable to arrive at any conclusion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
व्युत्थापिते
व्युत्थापय् [10. P.]
धर्मे
धर्म [mn]
बहुधा
बहुधा [ind]
विप्रधावति
विप्रधाव् [1. P.]
निश्चयं
निश्चय [m]
नाधिगच्छामः
न [ind]
नाधिगच्छामः
अधिगम् [1. Ā.]
संमूढाः
सम्मुह् [4. P.]
सुरसत्तम
सुर [m]
सुरसत्तम
सत्तम [adj]
इदं श्रेय इदं श्रेय इत्येवं प्रस्थितो जनः । यो हि यस्मिन्रतो धर्मे स तं पूजयते सदा ॥
English Translation
People stand up for acting, saying, This is good, This is good. He who follow a certain duty speaks highly of that duty as the best.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
श्रेय
श्रेयस् [n]
इदं
इदम् [pron]
श्रेय
श्रेयस् [n]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
प्रस्थितो
प्रस्था [1. Ā.]
जनः
जन [m]
यो
यद् [pron]
हि
हि [ind]
यस्मिन्
यद् [pron]
रतो
रम् [4. Ā.]
धर्मे
धर्म [mn]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
पूजयते
पूजय् [10. Ā.]
सदा
सदा [ind]
तत्र नो विहता प्रज्ञा मनश्च बहुलीकृतम् । एतदाख्यातुमिच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम ॥
English Translation
Therefore our understanding breaks down and our mind is distracted. We, therefore, wish, O best of all beings, to know what is good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
नो
मद् [pron]
विहता
विहन् [2. Ā.]
प्रज्ञा
प्रज्ञा [f]
मनश्च
मनस् [n]
मनश्च
च [ind]
बहुलीकृतम्
बहुलीकृ [8. P.]
एतद्
एतद् [pron]
आख्यातुम्
आख्या [4. P.]
इच्छामः
इष् [1. P.]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
किम्
क [pron]
इति
इति [ind]
सत्तम
सत्तम [adj]
अतः परं च यद्गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति । सत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव संबन्धः केन हेतुना ॥
English Translation
You should declare to us, after this, what is (so) mysterious, and what is the cause of the connection between the Soul and Nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतः
अतस् [ind]
परं
परम् [ind]
च
च [ind]
यद्
यद् [pron]
गुह्यं
गुह्य [adj]
तद्
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
सत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव
सत्त्व [n]
सत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव
क्षेत्रज्ञ [m]
सत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव
च [ind]
सत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव
एव [ind]
संबन्धः
सम्बन्ध [m]
केन
क [pron]
हेतुना
हेतु [m]
एवमुक्तः स तैर्विप्रैर्भगवाँल्लोकभावनः । तेभ्यः शशंस धर्मात्मा याथातथ्येन बुद्धिमान् ॥
English Translation
Thus addressed by those learned Brahmanas, the illustrious creator of the worlds, endued with great intelligence and possessed of a righteous soul, described to them accurately what they asked.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तैर्
तद् [pron]
विप्रैर्
विप्र [m]
भगवांल्
भगवन्त् [m]
लोकभावनः
लोक [m]
लोकभावनः
भावन [adj]
तेभ्यः
तद् [pron]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
याथातथ्येन
याथातथ्य [n]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]