Śāntiparva Adhyāya 287
शान्तिपर्व • अध्यायः 287
Śāntiparva Adhyāya 287 of the classical Mahābhārata with 46 verses.
Total: 46 Verses
•
Citations: MBh 12.287.1–46
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः । पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥
English Translation
Daksha said Once again Janaka, the king of Mithila, asked the great Parashara gifted with certain knowledge regarding all duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
जनको
जनक [m]
मिथिलाधिपः
मिथिला [f]
मिथिलाधिपः
अधिप [m]
पराशरं
पराशर [m]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
जनको
जनक [m]
नृपः
नृप [m]
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति । क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामुने ॥
English Translation
Janaka said What yields good? What is the best path (for living creatures)? What is that which being done is never destroyed? What is that spot going where one has not to return? Tell me all this, O you of great intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
परमं
परम [adj]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
कृत्वेह
कृ [2. Ā.]
कृत्वेह
इह [ind]
सुखम्
सुख [n]
अश्नुते
अश् [1. P.]
क्व
क्व [ind]
गतो
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
निवर्तेत
निवृत् [1. Ā.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
महामुने
महत् [adj]
महामुने
मुनि [m]
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा । चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥
English Translation
Parashara said Dissociation is the root of what is good. Knowledge is the greatest path. Penances practised are never destroyed. Gifts also, made to worthy persons, are not lost.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असङ्गः
असङ्ग [adj]
श्रेयसो
श्रेयस् [n]
मूलं
मूल [mn]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
ज्ञानगतिः
ज्ञान [n]
ज्ञानगतिः
गति [f]
परा
पर [pron]
चीर्णं
चर् [1. Ā.]
तपो
तपस् [n]
न
न [ind]
प्रणश्येद्
प्रणश् [4. Ā.]
वापः
वाप [m]
क्षेत्रे
क्षेत्र [mn]
न
न [ind]
नश्यति
नश् [1. P.]
छित्त्वाधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते । दत्त्वाभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥
English Translation
When one, snapping the fetters of sin, begins to take pleasure in virtue, and when one makes that highest of all gifts, viz., the promise of all harmlessness to all creatures, then does one acquire success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छित्त्वाधर्ममयं
छिद् [1. P.]
छित्त्वाधर्ममयं
अधर्म [m]
छित्त्वाधर्ममयं
मय [adj]
पाशं
पाश [m]
यदा
यदा [ind]
धर्मे
धर्म [mn]
ऽभिरज्यते
अभिरञ्ज् [4. P.]
दत्त्वाभयकृतं
दा [1. Ā.]
दत्त्वाभयकृतं
अभय [n]
दत्त्वाभयकृतं
कृ [2. Ā.]
दानं
दान [n]
तदा
तदा [ind]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
अवाप्नुयात्
अवाप् [5. Ā.]
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च । अभयं सर्वभूतेभ्यस्तद्दानमतिवर्तते ॥
English Translation
He who gives away thousands of kine and hundreds of horses, and who promises harmlessness to all creatures receives in return the promise of harmlessness from all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ददाति
दा [1. Ā.]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
गवाम्
गो [mf]
अश्वशतानि
अश्व [m]
अश्वशतानि
शत [mn]
च
च [ind]
अभयं
अभय [n]
सर्वभूतेभ्यः
सर्व [pron]
सर्वभूतेभ्यः
भूत [mn]
स
तद् [pron]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
सदा
सदा [ind]
मुने
मुनि [m]
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् । संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥
English Translation
One may live in the midst of all sorts or riches and cnjoyment, yet, if blessed with intelligence, one does not live in them; while he who is shorn of intelligence lives wholly in objects of enjoyment which unsubstantial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसन्
वस् [2. P.]
विषयमध्ये
विषय [mn]
विषयमध्ये
मध्य [n]
ऽपि
अपि [ind]
न
न [ind]
वसत्येव
वस् [2. P.]
वसत्येव
एव [ind]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
संवसत्येव
संवस् [1. Ā.]
संवसत्येव
एव [ind]
दुर्बुद्धिर्
दुर्बुद्धि [adj]
असत्सु
असत् [adj]
विषयेष्वपि
विषय [mn]
विषयेष्वपि
अपि [ind]
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञमापः पुष्करपर्णवत् । अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतु काष्ठवत् ॥
English Translation
Sin cannot attach to a wise man as water cannot drench the leaves of the lotus. Sin sticks more firmly to him who is without attachment as lac and wood stick firmly to each other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधर्मः
न [ind]
नाधर्मः
अधर्म [m]
श्लिष्यते
श्लिष् [6. P.]
प्राज्ञम्
प्राज्ञ [adj]
आपः
अप् [m]
पुष्करपर्णवत्
पुष्कर [n]
पुष्करपर्णवत्
पर्ण [mn]
पुष्करपर्णवत्
वत् [ind]
अप्राज्ञम्
अप्राज्ञ [adj]
अधिकं
अधिक [adj]
पापं
पाप [n]
श्लिष्यते
श्लिष् [6. P.]
जतु
जतु [mn]
काष्ठवत्
काष्ठ [n]
काष्ठवत्
वत् [ind]
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति । कर्ता खलु यथाकालं तत्सर्वमभिपद्यते । न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ॥
English Translation
Sin, which cannot be dissipated except by endurance of its fruits, never leaves the doer. The doer, when the time comes, has to suffer the consequences thereof. They, however, who are of purified souls and who realise the cxistence of Brahma, are never afflicted by the fruits of their deeds. are even
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधर्मः
न [ind]
नाधर्मः
अधर्म [m]
कारणापेक्षी
कारण [n]
कारणापेक्षी
अपेक्षिन् [adj]
कर्तारम्
कर्तृ [adj]
अभिमुञ्चति
अभिमुच् [6. P.]
कर्ता
कर्तृ [adj]
खलु
खलु [ind]
यथाकालं
यथाकालम् [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अभिपद्यते
अभिपद् [4. P.]
न
न [ind]
भिद्यन्ते
भिद् [6. P.]
कृतात्मान
कृतात्मन् [adj]
आत्मप्रत्ययदर्शिनः
आत्मन् [m]
आत्मप्रत्ययदर्शिनः
प्रत्यय [m]
आत्मप्रत्ययदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते । शुभाशुभेषु सक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥
English Translation
Careless in about one's senses of knowledge and of action, one who is not conscious of his wicked deeds, and whose heart is attached to both good and bad, becomes afflicted with great fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां
बुद्धि [f]
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां
कर्मन् [n]
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां
इन्द्रिय [n]
हि
हि [ind]
प्रमत्तो
प्रमद् [4. Ā.]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
शुभाशुभेषु
शुभ [adj]
शुभाशुभेषु
अशुभ [adj]
सक्तात्मा
सञ्ज् [1. Ā.]
सक्तात्मा
आत्मन् [m]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
भयम्
भय [n]
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा । विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥
English Translation
One who at all times becomes entirely freed from attachments and who completely subdues the passion of anger, is never sullied by sin even if he lives in the enjoyment of worldly objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीतरागो
वी [2. Ā.]
वीतरागो
राग [m]
जितक्रोधः
जि [9. P.]
जितक्रोधः
क्रोध [m]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
भवति
भू [1. Ā.]
यः
यद् [pron]
सदा
सदा [ind]
विषये
विषय [mn]
वर्तमानो
वृत् [3. P.]
ऽपि
अपि [ind]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
पापेन
पाप [n]
युज्यते
युज् [6. Ā.]
मर्यादायां धर्मसेतुर्निबद्धो नैव सीदति । पुष्टस्रोत इवायत्तः स्फीतो भवति संचयः ॥
English Translation
As a dyke set across a river, if not washed away, makes the waters thereof to swell up, so the man who, without being attached to objects of pleasure, creates the dyke of virtue whose materials consist of the limitations set down in the scriptures, has never to wane away. On the other hand, his merits and penances, increase.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मर्यादायां
मर्यादा [f]
धर्मसेतुर्
धर्म [mn]
धर्मसेतुर्
सेतु [m]
निबद्धो
निबन्ध् [9. Ā.]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
सीदति
सद् [6. P.]
पुष्टस्रोत
पुष् [2. P.]
पुष्टस्रोत
स्रोत [mn]
इवायत्तः
इव [ind]
इवायत्तः
आयत् [1. Ā.]
स्फीतो
स्फीत [adj]
भवति
भू [1. Ā.]
संचयः
संचय [m]
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना । आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥
English Translation
As the pure gem absorbs and attracts to itself, according to the natural law, the rays of the Sun, so, O foremost of kings, does Yoga proceed by help of rapt attention.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
भानुगतं
भानु [m]
भानुगतं
गम् [6. Ā.]
तेजो
तेजस् [n]
मणिः
मणि [m]
शुद्धः
शुध् [4. Ā.]
समाधिना
समाधि [m]
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
तथा
तथा [ind]
योगः
योग [m]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
यथा तिलानामिह पुष्पसंश्रया;त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसौम्यताम् । तथा नराणां भुवि भावितात्मनां; यथाश्रयं सत्त्वगुणः प्रवर्तते ॥
English Translation
As sesame seeds, for being always with sweet-scented flowers, become in respect of quality very sweet, so the quality of Goodness arises in men proportionate to the extent of their association with persons of purified souls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
तिलानाम्
तिल [mn]
इह
इह [ind]
पुष्पसंश्रयात्
पुष्प [n]
पुष्पसंश्रयात्
संश्रय [m]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथग्
पृथक् [ind]
याति
या [2. Ā.]
गुणो
गुण [mn]
ऽतिसौम्यताम्
अति [ind]
ऽतिसौम्यताम्
सौम्य [adj]
ऽतिसौम्यताम्
ता [f]
तथा
तथा [ind]
नराणां
नर [m]
भुवि
भू [f]
भावितात्मनां
भावितात्मन् [adj]
यथाश्रयं
यथाश्रयम् [ind]
सत्त्वगुणः
सत्त्व [n]
सत्त्वगुणः
गुण [mn]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
जहाति दारानिहते न संपदः; सदश्वयानं विविधाश्च याः क्रियाः । त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर;स्तदास्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥
English Translation
When one becomes desirous of living in heaven, he abandons his wives and riches and rank and vehicles and various sorts of good deeds. indeed, when one gets such a bent of mind, his understanding is said to be dissociated from the objects of the senses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जहाति
हा [1. P.]
दारान्
दार [mn]
न
न [ind]
संपदः
सम्पद् [f]
सदश्वयानं
सत् [adj]
सदश्वयानं
अश्व [m]
सदश्वयानं
यान [n]
विविधाश्च
विविध [adj]
विविधाश्च
च [ind]
याः
यद् [pron]
क्रियाः
क्रिया [f]
त्रिविष्टपे
त्रिविष्टप [n]
जातमतिर्
जन् [4. P.]
जातमतिर्
मति [f]
यदा
यदा [ind]
नरस्
नर [m]
तदास्य
तदा [ind]
तदास्य
इदम् [pron]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
विषयेषु
विषय [mn]
भिद्यते
भिद् [6. P.]
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो; यो बुध्यते ह्यात्महितं कदा च न । स सर्वभावानुगतेन चेतसा; नृपामिषेणेव झषो विकृष्यते ॥
English Translation
That man who, with understanding attached to the objects of the senses, becomes blind to what is for his real well-beings, is dragged by his heart which runs after all earthly objects, like a fish by the bait of meat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसक्तबुद्धिर्
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
प्रसक्तबुद्धिर्
बुद्धि [f]
विषयेषु
विषय [mn]
यो
यद् [pron]
नरो
नर [m]
यो
यद् [pron]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
ह्यात्महितं
हि [ind]
ह्यात्महितं
आत्मन् [m]
ह्यात्महितं
हित [adj]
कदाचन
कदाचन [ind]
स
तद् [pron]
सर्वभावानुगतेन
सर्व [pron]
सर्वभावानुगतेन
भाव [m]
सर्वभावानुगतेन
अनुगम् [1. Ā.]
चेतसा
चेतस् [n]
नृपामिषेणेव
नृप [m]
नृपामिषेणेव
आमिष [n]
नृपामिषेणेव
इव [ind]
झषो
झष [m]
विकृष्यते
विकृष् [6. P.]
संघातवान्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः । कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥
English Translation
Like the body that is made up of different limbs and organs, all mortal creatures exist depending upon one another. They are weak like the pith of the banana plant. They sink in the world's ocean like a boat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संघातवान्
संघातवत् [adj]
मर्त्यलोकः
मर्त्य [m]
मर्त्यलोकः
लोक [m]
परस्परम्
परस्पर [adj]
अपाश्रितः
अपाश्रि [1. P.]
कदलीगर्भनिःसारो
कदल [mf]
कदलीगर्भनिःसारो
गर्भ [m]
कदलीगर्भनिःसारो
निःसार [adj]
नौर्
नौ [f]
इवाप्सु
इव [ind]
इवाप्सु
अप् [m]
निमज्जति
निमज्ज् [1. Ā.]
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो; न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते । क्रिया हि धर्मस्य सदैव शोभना; यदा नरो मृत्युमुखेऽभिवर्तते ॥
English Translation
There is no fixed time for the acquisition of virtue. Death waits for no man. When man is constantly running towards the jaws of Death, the doing of pious deeds is proper at all times.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
धर्मकालः
धर्म [mn]
धर्मकालः
काल [m]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
निश्चितो
निश्चि [5. Ā.]
न
न [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
मृत्युः
मृत्यु [m]
पुरुषं
पुरुष [m]
प्रतीक्षते
प्रतीक्ष् [1. P.]
क्रिया
क्रिया [f]
हि
हि [ind]
धर्मस्य
धर्म [mn]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
शोभना
शोभन [adj]
यदा
यदा [ind]
नरो
नर [m]
मृत्युमुखे
मृत्यु [m]
मृत्युमुखे
मुख [n]
ऽभिवर्तते
अभिवृत् [1. Ā.]
यथान्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति । तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥
English Translation
Like a blind man who, with attention, can move about his own house, the wise man, with mind fixed on Yoga, can proceed along the road.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथान्धः
यथा [ind]
यथान्धः
अन्ध [adj]
स्वगृहे
स्व [adj]
स्वगृहे
गृह [mn]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
ह्यभ्यासाद्
हि [ind]
ह्यभ्यासाद्
अभ्यास [m]
एव
एव [ind]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
तं
तद् [pron]
सन्तो
अस् [2. P.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् । अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥
English Translation
It has been said that death originates from birth. Birth is subject to the control of death. One unacquainted with the course of the duties of Liberation revolves like a wheel between birth and death, unable to free himself from that fate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मरणं
मरण [n]
जन्मनि
जन्मन् [n]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
जन्म
जन्मन् [n]
वै
वै [ind]
मरणाश्रितम्
मरण [n]
मरणाश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु
अविद्वस् [adj]
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु
मोक्ष [m]
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु
धर्म [mn]
बद्धो
बन्ध् [4. P.]
भ्रमति
भ्रम् [4. Ā.]
चक्रवत्
चक्र [n]
चक्रवत्
वत् [ind]
यथा मृणालोऽनुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् । तथात्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते । मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ॥
English Translation
As the lotus stalk quickly leaves the mire attached to it, so the Soul can quickly renounce the mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
मृणालो
मृणाल [mn]
ऽनुगतम्
अनुगम् [1. Ā.]
आशु
आशु [ind]
मुञ्चति
मुच् [6. Ā.]
कर्दमम्
कर्दम [mn]
तथात्मा
तथा [ind]
तथात्मा
आत्मन् [m]
पुरुषस्येह
पुरुष [m]
पुरुषस्येह
इह [ind]
मनसा
मनस् [n]
परिमुच्यते
परिमुच् [6. Ā.]
मनः
मनस् [n]
प्रणयते
प्रणी [1. Ā.]
स
तद् [pron]
एनम्
एनद् [pron]
अभियुञ्जति
अभियुज् [7. Ā.]
परार्थे वर्तमानस्तु स्वकार्यं योऽभिमन्यते । इन्द्रियार्थेषु सक्तः सन्स्वकार्यात्परिहीयते ॥
English Translation
Engaged amid the objects of the senses, one who considers such engagement to be his employment falls away from his true employment on account of such devotion to those objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परार्थे
पर [pron]
परार्थे
अर्थ [mn]
वर्तमानस्तु
वृत् [3. P.]
वर्तमानस्तु
तु [ind]
स्वकार्यं
स्व [adj]
स्वकार्यं
कार्य [n]
यो
यद् [pron]
ऽभिमन्यते
अभिमन् [4. P.]
इन्द्रियार्थेषु
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियार्थेषु
अर्थ [mn]
सक्तः
सञ्ज् [1. Ā.]
सन्
अस् [2. P.]
स्वकार्यात्
स्व [adj]
स्वकार्यात्
कार्य [n]
परिहीयते
परिहा [3. Ā.]
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् । प्राप्नोति स्वकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥
English Translation
The soul of the wise man acquires, through its pious deeds, a state of great happiness in heaven, while that of the man who is not endued with wisdom sinks very low or is born among intermediate creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधस्तिर्यग्गतिं
अधस् [ind]
अधस्तिर्यग्गतिं
तिर्यञ्च् [adj]
अधस्तिर्यग्गतिं
गति [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
स्वर्गे
स्वर्ग [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
परां
पर [pron]
गतिम्
गति [f]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
स्वकृतैर्
स्व [adj]
स्वकृतैर्
कृत [n]
आत्मा
आत्मन् [m]
प्राज्ञस्येहेतरस्य
प्राज्ञ [adj]
प्राज्ञस्येहेतरस्य
इह [ind]
प्राज्ञस्येहेतरस्य
इतर [pron]
च
च [ind]
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै न्यस्यते द्रवः । तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥
English Translation
As a liquid substance, if kept in a baked earthen pot, does not escape therefrom but remains undiminished similarly, one's body with which one had practised penances enjoys (without rejecting) all objects of pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृन्मये
मृद् [f]
मृन्मये
मय [adj]
भाजने
भाजन [n]
पक्वे
पक्व [adj]
यथा
यथा [ind]
वै
वै [ind]
न्यस्यते
न्यस् [2. P.]
द्रवः
द्रव [mn]
तथा
तथा [ind]
शरीरं
शरीर [n]
तपसा
तपस् [n]
तप्तं
तप् [4. Ā.]
विषयम्
विषय [mn]
अश्नुते
अश् [1. P.]
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् । यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥
English Translation
Verily, that man who enjoys earthly objects can never be liberated. That man, however, who renounces such objects, succeeds in enjoying great happiness hereafter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषयान्
विषय [mn]
अश्नुते
अश् [1. P.]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
भोक्ष्यत्यसंशयम्
भुज् [6. P.]
भोक्ष्यत्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
भोगांस्त्यजेद्
भोग [m]
भोगांस्त्यजेद्
त्यज् [1. Ā.]
आत्मा
आत्मन् [m]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
भोक्तुं
भुज् [6. P.]
व्यवस्यति
व्यवसा [6. Ā.]
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः । जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥
English Translation
Like one suffering from blindness and, therefore, incapable of seeing his way, the sensualist, with soul confined in an opaque case, seems to be surrounded by a mist and cannot see (the true object).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीहारेण
नीहार [mn]
हि
हि [ind]
संवीतः
संव्ये [4. Ā.]
शिश्नोदरपरायणः
शिश्न [mn]
शिश्नोदरपरायणः
उदर [n]
शिश्नोदरपरायणः
परायण [n]
जात्यन्ध
जाति [f]
जात्यन्ध
अन्ध [adj]
इव
इव [ind]
पन्थानम्
पथिन् [m]
आवृतात्मा
आवृ [5. Ā.]
आवृतात्मा
आत्मन् [m]
न
न [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् । तथा मर्त्यार्णवे जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥
English Translation
As merchants, going across the sea, make profits according to their capital, so creatures, in this world of men, attain to ends proportionate to their respective deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वणिग्
वणिज् [m]
यथा
यथा [ind]
समुद्राद्
समुद्र [m]
वै
वै [ind]
यथार्थं
यथार्थ [adj]
लभते
लभ् [1. P.]
धनम्
धन [n]
तथा
तथा [ind]
मर्त्यार्णवे
मर्त्य [m]
मर्त्यार्णवे
अर्णव [mn]
जन्तोः
जन्तु [m]
कर्मविज्ञानतो
कर्मन् [n]
कर्मविज्ञानतो
विज्ञान [n]
गतिः
गति [f]
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् । मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥
English Translation
Like a snake devouring air, Death walks in this world made up of days and nights in the form of Decrepitude and devours all ceatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहोरात्रमये
अहोरात्र [mn]
अहोरात्रमये
मय [adj]
लोके
लोक [m]
जरारूपेण
जरा [f]
जरारूपेण
रूप [n]
संचरन्
संचर् [1. Ā.]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
ग्रसति
ग्रस् [1. Ā.]
भूतानि
भूत [mn]
पवनं
पवन [m]
पन्नगो
पन्नग [mn]
यथा
यथा [ind]
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते । नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥
English Translation
A creature, when born, enjoys or suffers the fruits of deeds done by him in his pristine lives. There is nothing agreeable or disagreeable which one enjoys or suffers without its being the result of the deeds one has done in his previous lives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
कृतानि
कृ [2. Ā.]
कर्माणि
कर्मन् [n]
जातो
जन् [4. P.]
जन्तुः
जन्तु [m]
प्रपद्यते
प्रपद् [4. P.]
नाकृतं
न [ind]
नाकृतं
अकृत [adj]
लभते
लभ् [1. P.]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अत्र
अत्र [ind]
प्रियाप्रियम्
प्रिय [adj]
प्रियाप्रियम्
अप्रिय [adj]
शयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च । शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥
English Translation
Whether lying or proceeding, whether sitting idly or engaged in his business, in whatever state a man may be, his pristine deeds good or bad, always approach him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शयानं
शी [1. Ā.]
यान्तम्
या [2. Ā.]
आसीनं
आस् [4. P.]
प्रवृत्तं
प्रवृत् [1. Ā.]
विषयेषु
विषय [mn]
च
च [ind]
शुभाशुभानि
शुभ [adj]
शुभाशुभानि
अशुभ [adj]
कर्माणि
कर्मन् [n]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
नरं
नर [m]
सदा
सदा [ind]