Anuśāsanaparva Adhyāya 40
अनुशासनपर्व • अध्यायः 40
Anuśāsanaparva Adhyāya 40 of the classical Mahābhārata with 60 verses.
Total: 60 Verses
•
Citations: MBh 13.40.1–60
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एवमेतन्महाबाहो नात्र मिथ्यास्ति किंचन । यथा ब्रवीषि कौरव्य नारीं प्रति जनाधिप ॥
English Translation
Bhishma said It is true what you say, O you of mighty arms. There is nothing untrue in all this that you say, O you of Kuru's race, on the subject of women, O monarch!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्महाबाहो
एतद् [pron]
एतन्महाबाहो
महत् [adj]
एतन्महाबाहो
बाहु [mf]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
मिथ्यास्ति
मिथ्या [ind]
मिथ्यास्ति
अस् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
यथा
यथा [ind]
ब्रवीषि
ब्रू [2. Ā.]
कौरव्य
कौरव्य [m]
नारीं
नारी [f]
प्रति
प्रति [ind]
जनाधिप
जनाधिप [m]
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन महात्मना ॥
English Translation
About it I shall recite to you the old history of how in days of yore the great Vipula had succeeded in restraining women within the limits laid down for them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्तयिष्यामि
वर्तय् [10. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
राजन्
राजन् [m]
यथागमम्
यथागम [adj]
यथा
यथा [ind]
रक्षा
रक्षा [f]
कृता
कृ [2. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
विपुलेन
विपुल [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
प्रमदाश्च यथा सृष्टा ब्रह्मणा भरतर्षभ । यदर्थं तच्च ते तात प्रवक्ष्ये वसुधाधिप ॥
English Translation
I shall also tell you, O king, how women were created by the Grandfather Brahman and the object for which they were created by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्राद्धे
श्राद्ध [n]
दैवे
दैव [n]
च
च [ind]
निर्दिष्टा
निर्दिश् [6. Ā.]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
यदर्थं
यद् [pron]
यदर्थं
अर्थ [mn]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
प्रवक्ष्ये
प्रवच् [2. P.]
वसुधाधिप
वसुधाधिप [m]
न हि स्त्रीभ्य परं पुत्र पापीयः किंचिदस्ति वै । अग्निर्हि प्रमदा दीप्तो मायाश्च मयजा विभो । क्षुरधारा विषं सर्पो मृत्युरित्येकतः स्त्रियः ॥
English Translation
There is no creature more sinful, O son, than woman. Woman is a burning fire. She is the illusion, o king, that the Daitya Maya created.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
परं
पर [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
पापीयः
पापीयस् [adj]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
वै
वै [ind]
अग्निर्
अग्नि [m]
हि
हि [ind]
प्रमदा
प्रमदा [f]
दीप्तो
दीप् [4. P.]
मायाश्च
माया [f]
मायाश्च
च [ind]
मयजा
मय [m]
मयजा
ज [adj]
विभो
विभु [adj]
क्षुरधारा
क्षुर [m]
क्षुरधारा
धारा [mf]
विषं
विष [n]
सर्पो
सर्प [m]
वह्निर्
वह्नि [m]
इत्येकतः
इति [ind]
इत्येकतः
एकतस् [ind]
स्त्रियः
स्त्री [f]
इमाः प्रजा महाबाहो धार्मिका इति नः श्रुतम् । स्वयं गच्छन्ति देवत्वं ततो देवानियाद्भयम् ॥
English Translation
She is the sharp edge of the razor. She is poison. She is a snake. She is fire. She is verily, all these in a body. We have heard that all human beings beings are characterised by righteousness, and that they, in course of natural progress and improvement, attain to the dignity of god. This circumstance alarmed the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमाः
इदम् [pron]
प्रजा
प्रजा [f]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
धार्मिका
धार्मिक [adj]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
देवत्वं
देव [m]
देवत्वं
त्व [n]
ततो
ततस् [ind]
देवान्
देव [m]
इयाद्
इ [5. Ā.]
भयम्
भय [n]
अथाभ्यगच्छन्देवास्ते पितामहमरिंदम । निवेद्य मानसं चापि तूष्णीमासन्नवाङ्मुखाः ॥
English Translation
They, therefore, O chastiser of foes, assembled together and went to the Grandfather. Informing Him of what was in their minds, they stood silent before him with downcast eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाभ्यगच्छन्
अथ [ind]
अथाभ्यगच्छन्
अभिगम् [1. Ā.]
देवास्ते
देव [m]
देवास्ते
तद् [pron]
पितामहम्
पितामह [m]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
निवेद्य
निवेदय् [10. Ā.]
मानसं
मानस [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तूष्णीम्
तूष्णीम् [ind]
आसन्न्
अस् [2. P.]
अवाङ्मुखाः
अवाङ्मुख [adj]
तेषामन्तर्गतं ज्ञात्वा देवानां स पितामहः । मानवानां प्रमोहार्थं कृत्या नार्योऽसृजत्प्रभुः ॥
English Translation
Having learnt what was in the hearts of the celestials, the powerful Grandfather created women with the help of an Atharvan rite.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषाम्
तद् [pron]
अन्तर्गतं
अन्तर्गम् [1. P.]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
देवानां
देव [m]
स
तद् [pron]
पितामहः
पितामह [m]
मानवानां
मानव [m]
प्रमोहार्थं
प्रमोह [m]
प्रमोहार्थं
अर्थ [mn]
कृत्या
कृत्या [f]
नार्यो
नारी [f]
ऽसृजत्
सृज् [2. P.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यो नार्य इहाभवन् । असाध्व्यस्तु समुत्पन्ना कृत्या सर्गात्प्रजापतेः ॥
English Translation
In a former creation, O son of Kunti, women were all virtuous. Those however, that sprang from this creation by Brahman with the help of an illusion, became sinful. The Grandfather bestowed upon them the desire of enjoying all kinds of carnal pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वसर्गे
पूर्व [pron]
पूर्वसर्गे
सर्ग [m]
तु
तु [ind]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
साध्व्यो
साधु [adj]
नार्य
नारी [f]
इहाभवन्
इह [ind]
इहाभवन्
भू [1. Ā.]
असाध्व्यस्तु
असाधु [adj]
असाध्व्यस्तु
अस् [2. P.]
समुत्पन्ना
समुत्पद् [4. P.]
कृत्या
कृत्या [f]
सर्गात्
सर्ग [m]
प्रजापतेः
प्रजापति [m]
ताभ्यः कामान्यथाकामं प्रादाद्धि स पितामहः । ताः कामलुब्धाः प्रमदाः प्रामथ्नन्त नरांस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभ्यः
तद् [pron]
कामान्
काम [m]
यथाकामं
यथाकाम [adj]
प्रादाद्धि
प्रदा [3. Ā.]
प्रादाद्धि
हि [ind]
स
तद् [pron]
पितामहः
पितामह [m]
ताः
तद् [pron]
कामलुब्धाः
काम [m]
कामलुब्धाः
लुभ् [4. Ā.]
प्रमदाः
प्रमदा [f]
प्रामथ्नन्त
प्रमथ् [1. Ā.]
नरांस्तदा
नर [m]
नरांस्तदा
तदा [ind]
क्रोधं कामस्य देवेशः सहायं चासृजत्प्रभुः । असज्जन्त प्रजाः सर्वाः कामक्रोधवशं गताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोधं
क्रोध [m]
कामस्य
काम [m]
देवेशः
देवेश [m]
सहायं
सहाय [m]
चासृजत्
च [ind]
चासृजत्
सृज् [2. P.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
असज्जन्त
सञ्ज् [1. Ā.]
प्रजाः
प्रजा [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
कामक्रोधवशं
काम [m]
कामक्रोधवशं
क्रोध [m]
कामक्रोधवशं
वश [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
न च स्त्रीणां क्रिया काचिदिति धर्मो व्यवस्थितः । निरिन्द्रिया अमन्त्राश्च स्त्रियोऽनृतमिति श्रुतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
क्रिया
क्रिया [f]
काचिद्
कश्चित् [pron]
इति
इति [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
व्यवस्थितः
व्यवस्था [1. Ā.]
निरिन्द्रिया
निरिन्द्रिय [adj]
अमन्त्राश्च
अमन्त्र [adj]
अमन्त्राश्च
च [ind]
स्त्रियो
स्त्री [f]
ऽनृतम्
अनृत [n]
इति
इति [ind]
श्रुतिः
श्रुति [f]
शय्यासनमलंकारमन्नपानमनार्यताम् । दुर्वाग्भावं रतिं चैव ददौ स्त्रीभ्यः प्रजापतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शय्यासनम्
शय्या [f]
शय्यासनम्
आसन [n]
अलंकारम्
अलंकार [m]
अन्नपानम्
अन्न [n]
अन्नपानम्
पान [n]
अनार्यताम्
अनार्य [adj]
अनार्यताम्
ता [f]
दुर्वाग्भावं
दुर्वाच् [f]
दुर्वाग्भावं
भाव [m]
रतिं
रति [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ददौ
दा [1. Ā.]
स्त्रीभ्यः
स्त्री [f]
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
न तासां रक्षणं कर्तुं शक्यं पुंसा कथंचन । अपि विश्वकृता तात कुतस्तु पुरुषैरिह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तासां
तद् [pron]
रक्षणं
रक्षण [n]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
शक्यं
शक् [4. P.]
पुंसा
पुंस् [m]
कथंचन
कथंचन [ind]
अपि
अपि [ind]
विश्वकृता
विश्वकृत् [m]
तात
तात [m]
कुतस्तु
कुतस् [ind]
कुतस्तु
तु [ind]
पुरुषैर्
पुरुष [m]
इह
इह [ind]
वाचा वा वधबन्धैर्वा क्लेशैर्वा विविधैस्तथा । न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयताः ॥
English Translation
The Creator himself is incapable of keeping them within proper limits, what need then be said of men?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाचा
वाच् [f]
वा
वा [ind]
वधबन्धैर्
वध [m]
वधबन्धैर्
बन्ध [m]
वा
वा [ind]
क्लेशैर्
क्लेश [m]
वा
वा [ind]
विविधैस्तथा
विविध [adj]
विविधैस्तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
शक्या
शक् [4. P.]
रक्षितुं
रक्ष् [4. P.]
नार्यस्ता
नारी [f]
नार्यस्ता
तद् [pron]
हि
हि [ind]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
असंयताः
अ [ind]
असंयताः
संयम् [1. Ā.]
इदं तु पुरुषव्याघ्र पुरस्ताच्छ्रुतवानहम् । यथा रक्षा कृता पूर्वं विपुलेन गुरुस्त्रियः ॥
English Translation
This, O chief of men, I heard in former days viz., how Vipula had succeeded in protecting his preceptor's wife in ancient times.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
पुरस्ताच्छ्रुतवान्
पुरस्तात् [ind]
पुरस्ताच्छ्रुतवान्
श्रु [4. P.]
अहम्
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
रक्षा
रक्षा [f]
कृता
कृ [2. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
विपुलेन
विपुल [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
ऋषिरासीन्महाभागो देवशर्मेति विश्रुतः । तस्य भार्या रुचिर्नाम रूपेणासदृशी भुवि ॥
English Translation
There was in days of yore a highly blessed Rishi of the name of Devasharman of great fame. He had a wife of name Ruchi, who was peerless on Earth in beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिर्
ऋषि [m]
आसीन्महाभागो
अस् [2. P.]
आसीन्महाभागो
महाभाग [adj]
देवशर्मेति
देवशर्मन् [m]
देवशर्मेति
इति [ind]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
भार्या
भार्या [f]
रुचिर्
रुचि [f]
नाम
नाम [ind]
रूपेणासदृशी
रूप [n]
रूपेणासदृशी
असदृश [adj]
भुवि
भू [f]
तस्य रूपेण संमत्ता देवगन्धर्वदानवाः । विशेषतस्तु राजेन्द्र वृत्रहा पाकशासनः ॥
English Translation
Her loveliness intoxicated every one among the celestials and Gandharvas and Danavas. The chastiser of Paka, viz., Indra, the destroyer of Vritra, O king, was in particular enamoured of her and coveted her body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
रूपेण
रूप [n]
संमत्ता
सम्मद् [1. P.]
देवगन्धर्वदानवाः
देव [m]
देवगन्धर्वदानवाः
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वदानवाः
दानव [m]
विशेषतस्तु
विशेषतः [ind]
विशेषतस्तु
तु [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
वृत्रहा
वृत्रहन् [m]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
नारीणां चरितज्ञश्च देवशर्मा महामुनिः । यथाशक्ति यथोत्साहं भार्यां तामभ्यरक्षत ॥
English Translation
The great ascetic Devasharman fully knew the disposition of women. He therefore, to the best of his power and energy, protected her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारीणां
नारी [f]
चरितज्ञश्च
चरित [n]
चरितज्ञश्च
ज्ञ [adj]
चरितज्ञश्च
च [ind]
देवशर्मा
देवशर्मन् [m]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
यथाशक्ति
यथाशक्ति [ind]
यथोत्साहं
यथोत्साह [adj]
भार्यां
भार्या [f]
ताम्
तद् [pron]
अभ्यरक्षत
अभिरक्ष् [1. Ā.]
पुरंदरं च जानीते परस्त्रीकामचारिणम् । तस्माद्यत्नेन भार्याया रक्षणं स चकार ह ॥
English Translation
The Rishi knew that Indra had not scruples in seeking the companionship of other people's wives. It was therefore, that he used to protect his wife, putting forth all his power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरंदरं
पुरंदर [m]
च
च [ind]
जानीते
ज्ञा [4. Ā.]
परस्त्रीकामचारिणम्
पर [pron]
परस्त्रीकामचारिणम्
स्त्री [f]
परस्त्रीकामचारिणम्
काम [m]
परस्त्रीकामचारिणम्
चारिन् [adj]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
यत्नेन
यत्न [m]
भार्याया
भार्या [f]
रक्षणं
रक्षण [n]
स
तद् [pron]
चकार
कृ [2. Ā.]
ह
ह [ind]
स कदाचिदृषिस्तात यज्ञं कर्तुमनास्तदा । भार्यासंरक्षणं कार्यं कथं स्यादित्यचिन्तयत् ॥
English Translation
Once on a time. O son, the Rishi became desirous of celebrating a sacrifice. He began to think of how (during his own absence from home) his wife could be protected.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
ऋषिस्तात
ऋषि [m]
ऋषिस्तात
तात [m]
यज्ञं
यज्ञ [m]
कर्तुमनास्तदा
कर्तु [m]
कर्तुमनास्तदा
मनस् [n]
कर्तुमनास्तदा
तदा [ind]
भार्यासंरक्षणं
भार्या [f]
भार्यासंरक्षणं
संरक्षण [n]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
इत्यचिन्तयत्
इति [ind]
इत्यचिन्तयत्
चिन्तय् [10. Ā.]
रक्षाविधानं मनसा स विचिन्त्य महातपाः । आहूय दयितं शिष्यं विपुलं प्राह भार्गवम् ॥
English Translation
Gifted with high ascetic merit, he at last hit upon the course he should adopt. Summoning his favourite disciple whose name was Vipula and who was of Bhrigu's family, he said as follows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रक्षाविधानं
रक्षा [f]
रक्षाविधानं
विधान [n]
मनसा
मनस् [n]
स
तद् [pron]
विचिन्त्य
विचिन्तय् [10. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
आहूय
आह्वा [4. Ā.]
दयितं
दयित [adj]
शिष्यं
शिष्य [m]
विपुलं
विपुल [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
भार्गवम्
भार्गव [m]
यज्ञकारो गमिष्यामि रुचिं चेमां सुरेश्वरः । पुत्र प्रार्थयते नित्यं तां रक्षस्व यथाबलम् ॥
English Translation
Devasharman said I shall leave home in order to celebrate a sacrifice. The king of the celestials always covets this Ruchi of mine. Do you, during my absence, protect her, displaying all your power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञकारो
यज्ञ [m]
यज्ञकारो
कार [adj]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
रुचिं
रुचि [f]
चेमां
च [ind]
चेमां
इदम् [pron]
सुरेश्वरः
सुरेश्वर [m]
पुत्र
पुत्र [m]
प्रार्थयते
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
तां
तद् [pron]
रक्षस्व
रक्ष् [4. P.]
यथाबलम्
यथाबलम् [ind]
अप्रमत्तेन ते भाव्यं सदा प्रति पुरंदरम् । स हि रूपाणि कुरुते विविधानि भृगूद्वह ॥
English Translation
You shall pass your time carefully in view of Purandara. O foremost one of Bhrigu's race, that Indra assumes various forms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रमत्तेन
अप्रमत्त [adj]
ते
त्वद् [pron]
भाव्यं
भू [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
प्रति
प्रति [ind]
पुरंदरम्
पुरंदर [m]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
रूपाणि
रूप [n]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
विविधानि
विविध [adj]
भृगूद्वह
भृगु [m]
भृगूद्वह
उद्वह [m]
इत्युक्तो विपुलस्तेन तपस्वी नियतेन्द्रियः । सदैवोग्रतपा राजन्नग्न्यर्कसदृशद्युतिः ॥
English Translation
Bhishma said Thus addressed by his preceptor, the ascetic Vipula, with senses restrained, always engaged in severe penances, possessed of the splendour, O king, of fire or the sun, conversant with all the duties of virtue, and ever truthful in speech, answered him, saying So be it! Once more, however, as his preceptor was about to start, Vipula asked him in these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तो
इति [ind]
इत्युक्तो
वच् [2. P.]
विपुलस्तेन
विपुल [m]
विपुलस्तेन
तद् [pron]
तपस्वी
तपस्विन् [m]
नियतेन्द्रियः
नियम् [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
सदैवोग्रतपा
सदा [ind]
सदैवोग्रतपा
एव [ind]
सदैवोग्रतपा
उग्र [adj]
सदैवोग्रतपा
तपस् [n]
राजन्न्
राजन् [m]
अग्न्यर्कसदृशद्युतिः
अग्नि [m]
अग्न्यर्कसदृशद्युतिः
अर्क [m]
अग्न्यर्कसदृशद्युतिः
सदृश [adj]
अग्न्यर्कसदृशद्युतिः
द्युति [f]
धर्मज्ञः सत्यवादी च तथेति प्रत्यभाषत । पुनश्चेदं महाराज पप्रच्छ प्रस्थितं गुरुम् ॥
English Translation
Bhishma said Thus addressed by his preceptor, the ascetic Vipula, with senses restrained, always engaged in severe penances, possessed of the splendour, O king, of fire or the sun, conversant with all the duties of virtue, and ever truthful in speech, answered him, saying So be it! Once more, however, as his preceptor was about to start, Vipula asked him in these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मज्ञः
धर्म [mn]
धर्मज्ञः
ज्ञ [adj]
सत्यवादी
सत्य [n]
सत्यवादी
वादिन् [adj]
च
च [ind]
तथेति
तथा [ind]
तथेति
इति [ind]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
पुनश्चेदं
पुनर् [ind]
पुनश्चेदं
च [ind]
पुनश्चेदं
इदम् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
प्रथितं
प्रथ् [1. P.]
गुरुम्
गुरु [m]
कानि रूपाणि शक्रस्य भवन्त्यागच्छतो मुने । वपुस्तेजश्च कीदृग्वै तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥
English Translation
Vipula said Tell me, O Muni, what forms does Shakra assume when he comes. Of what kinds is his body and what is his energy? You should tell me all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कानि
क [pron]
रूपाणि
रूप [n]
शक्रस्य
शक्र [m]
भवन्त्यागच्छतो
भू [1. Ā.]
भवन्त्यागच्छतो
आगम् [6. P.]
मुने
मुनि [m]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
प्राप्नुयात्
प्राप् [1. P.]
केन
केन [ind]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
ततः स भगवांस्तस्मै विपुलाय महात्मने । आचचक्षे यथातत्त्वं मायां शक्रस्य भारत ॥
English Translation
Bhishma said The illustrious Rishi then truly described to the great Vipula all the illusions of Shakra, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
भगवांस्तस्मै
भगवत् [adj]
भगवांस्तस्मै
तद् [pron]
विपुलाय
विपुल [m]
महात्मने
महात्मन् [adj]
आचचक्षे
आचक्ष् [1. P.]
यथातत्त्वं
यथातत्त्वम् [ind]
मायां
माया [f]
शक्रस्य
शक्र [m]
भारत
भारत [m]
बहुमायः स विप्रर्षे बलहा पाकशासनः । तांस्तान्विकुरुते भावान्बहूनथ मुहुर्मुहुः ॥
English Translation
Devasharman said The powerful chastiser of Paka, . regenerate Rishi, is full of illusion. Every moment he assumes those forms that he chooses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुमायः
बहु [adj]
बहुमायः
माया [f]
स
तद् [pron]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
बलहा
बल [mn]
बलहा
हन् [adj]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
तांस्तान्
तद् [pron]
तांस्तान्
तद् [pron]
विकुरुते
विकृ [5. P.]
भावान्
भाव [m]
बहून्
बहु [adj]
अथ
अथ [ind]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
किरीटी वज्रभृद्धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डलः । भवत्यथ मुहूर्तेन चण्डालसमदर्शनः ॥
English Translation
Sometimes he wears a diadem and holds the thunderbolt. Sometimes, armed with the thunder bolt and wearing a crown on his head, he adorns himself with earrings. In a moment he changes himself into the shape and aspect of Chandala.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किरीटी
किरीटिन् [adj]
वज्रभृद्
वज्र [mn]
वज्रभृद्
भृत् [adj]
धन्वी
धन्विन् [adj]
मुकुटी
मुकुटिन् [adj]
बद्धकुण्डलः
बन्ध् [4. P.]
बद्धकुण्डलः
कुण्डल [n]
भवत्यथ
भू [1. Ā.]
भवत्यथ
अथ [ind]
मुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
चण्डालसमदर्शनः
चण्डाल [m]
चण्डालसमदर्शनः
सम [pron]
चण्डालसमदर्शनः
दर्शन [n]