Śāntiparva Adhyāya 220
शान्तिपर्व • अध्यायः 220
Śāntiparva Adhyāya 220 of the classical Mahābhārata with 119 verses.
Total: 119 Verses
•
Citations: MBh 12.220.1–119
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 4 (Verses 30 shown)
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि । बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽपि वा पुनः ॥
English Translation
Yudhisthira said What, indeed, is good for a man who is sunk in dire distress, consequent on the loss of friends or kingdom, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मग्नस्य
मज्ज् [1. Ā.]
व्यसने
व्यसन [n]
कृच्छ्रे
कृच्छ्र [mn]
किं
क [pron]
श्रेयः
श्रेयस् [adj]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
हि
हि [ind]
बन्धुनाशे
बन्धु [m]
बन्धुनाशे
नाश [m]
महीपाल
महीपाल [m]
राज्यनाशे
राज्य [n]
राज्यनाशे
नाश [m]
ऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ । एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे वक्तुमिहार्हसि ॥
English Translation
In this world, O foremost of Bharata's race, you are the greatest of our instructors! I ask you this. You should tell me what I ask."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
नः
मद् [pron]
परमो
परम [adj]
वक्ता
वक्तृ [adj]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
एतद्
एतद् [pron]
भवन्तं
भवत् [adj]
पृच्छामि
प्रच्छ् [1. P.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियुक्तस्य धनेन च । मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप ॥
English Translation
'Fortitude is of the greatest good, O king, for one who has been deprived of sons and wives and pleasures of every sort and wealth, and who has been plunged into dire distress. The body is never emaciated of one who is always endued with fortitude.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रदारैः
पुत्र [m]
पुत्रदारैः
दार [mn]
सुखैश्चैव
सुख [adj]
सुखैश्चैव
च [ind]
सुखैश्चैव
एव [ind]
वियुक्तस्य
वियुज् [4. P.]
धनेन
धन [n]
च
च [ind]
मग्नस्य
मज्ज् [1. Ā.]
व्यसने
व्यसन [n]
कृच्छ्रे
कृच्छ्र [mn]
किं
क [pron]
श्रेयः
श्रेयस् [adj]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
हि
हि [ind]
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते । आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धैर्येण
धैर्य [n]
युक्तस्य
युज् [6. Ā.]
सतः
अस् [2. P.]
शरीरं
शरीर [n]
न
न [ind]
विशीर्यते
विशृ [4. P.]
आरोग्याच्च
आरोग्य [n]
आरोग्याच्च
च [ind]
शरीरस्य
शरीर [n]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
श्रियम्
श्री [f]
यस्य राज्ञो नरास्तात सात्त्विकीं वृत्तिमास्थिताः । तस्य स्थैर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥
English Translation
That wise man, O sire, who always follows righteous conduct succeeds in acquiring prosperity, patience, and perseverance in the accomplishment of all his objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
राज्ञो
राजन् [m]
नरास्तात
नर [m]
नरास्तात
तात [m]
सात्त्विकीं
सात्त्विक [adj]
वृत्तिम्
वृत्ति [f]
आस्थिताः
आस्था [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
स्थैर्यं
स्थैर्य [n]
च
च [ind]
धैर्यं
धैर्य [n]
च
च [ind]
व्यवसायश्च
व्यवसाय [m]
व्यवसायश्च
च [ind]
कर्मसु
कर्मन् [n]
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it, О Yudhisthira, is cited the old discourse between Prahlada and Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
शतक्रतोश्च
शतक्रतु [m]
शतक्रतोश्च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
नमुचेश्च
नमुचि [m]
नमुचेश्च
च [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये । विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥
English Translation
After the battle between the gods and the demons in which a large number of Daityas and Danavas fell, had come to a close, Vali became king. He was deceived by Vishnu who once more established his supremacy over all the worlds. The god of a hundred sacrifices was once more invested with the sovereignty of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदा
तदा [ind]
देवासुरे
देवासुर [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
जेताहं
जेतृ [adj]
जेताहं
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
शतक्रतो
शतक्रतु [m]
विष्णुक्रान्तेषु
विष्णु [m]
विष्णुक्रान्तेषु
क्रम् [4. P.]
लोकेषु
लोक [m]
देवराजे
देवराज [m]
शतक्रतौ
शतक्रतु [m]
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते । समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥
English Translation
After the celestial adininistration had thus been re-established, and the four orders of men had been re-established in performance of their respective duties, the three worlds once inore swelled with prosperty, and the Self-create . became glad of heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इज्यमानेषु
यज् [2. P.]
देवेषु
देव [m]
चातुर्वर्ण्ये
चातुर्वर्ण्य [n]
व्यवस्थिते
व्यवस्था [1. Ā.]
समृध्यमाने
समृध् [4. Ā.]
त्रैलोक्ये
त्रैलोक्य [n]
प्रीतियुक्ते
प्रीति [f]
प्रीतियुक्ते
युज् [6. Ā.]
स्वयंभुवि
स्वयम्भु [m]
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः । गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥
English Translation
At that time, accompanied by the Rudras, the Vasus, the Adityas, the Ashvins, the celestial Rishis, the Gandharvas, the Siddhas, and other superior orders of beings, the powerful Shakra seated on his four-tusked prince of elephants, called Airavata, marched through all the worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुद्रैर्
रुद्र [m]
वसुभिर्
वसु [mn]
आदित्यैर्
आदित्य [m]
अश्विभ्याम्
अश्विन् [m]
अपि
अपि [ind]
चर्षिभिः
च [ind]
चर्षिभिः
ऋषि [m]
गन्धर्वैर्
गन्धर्व [m]
भुजगेन्द्रैश्च
भुजग [m]
भुजगेन्द्रैश्च
इन्द्र [m]
भुजगेन्द्रैश्च
च [ind]
सिद्धैश्चान्यैर्
सिद्ध [m]
सिद्धैश्चान्यैर्
च [ind]
सिद्धैश्चान्यैर्
अन्य [pron]
वृतः
वृ [1. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् । आरुह्यैरावतं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥
English Translation
At that time, accompanied by the Rudras, the Vasus, the Adityas, the Ashvins, the celestial Rishis, the Gandharvas, the Siddhas, and other superior orders of beings, the powerful Shakra seated on his four-tusked prince of elephants, called Airavata, marched through all the worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्दन्तं
चतुर्दन्त [m]
सुदान्तं
सु [ind]
सुदान्तं
दम् [4. P.]
च
च [ind]
वारणेन्द्रं
वारण [m]
वारणेन्द्रं
इन्द्र [m]
श्रिया
श्री [f]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
आरुह्यैरावतं
आरुह् [6. Ā.]
आरुह्यैरावतं
ऐरावत [m]
शक्रस्त्रैलोक्यम्
शक्र [m]
शक्रस्त्रैलोक्यम्
त्रैलोक्य [n]
अनुसंययौ
अनुसंया [2. P.]
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे । बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥
English Translation
One day, while thus engaged, the holder of the thunderbolt was Virochana's son Vali within a certain mountain cave on the seashore. Seeing the king of Danavas, he came near him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
समुद्रान्ते
समुद्र [m]
समुद्रान्ते
अन्त [m]
कस्मिंश्चिद्
कश्चित् [pron]
गिरिगह्वरे
गिरि [m]
गिरिगह्वरे
गह्वर [n]
बलिं
बलि [m]
वैरोचनिं
वैरोचनि [m]
वज्री
वज्रिन् [m]
ददर्शोपससर्प
दृश् [6. P.]
ददर्शोपससर्प
उपसृप् [1. Ā.]
च
च [ind]
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् । सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥
English Translation
Seeing the king of gods, viz., Indra, thus seated on the back of Airavata and surrounded by the several orders of the celestials, the king of the Daityas displayed no signs of sorrow or agitation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
ऐरावतमूर्धस्थं
ऐरावत [m]
ऐरावतमूर्धस्थं
मूर्धन् [m]
ऐरावतमूर्धस्थं
स्थ [adj]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
देवगणैर्
देव [m]
देवगणैर्
गण [m]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
सुरेन्द्रम्
सुर [m]
सुरेन्द्रम्
इन्द्र [m]
इन्द्रं
इन्द्र [m]
दैत्येन्द्रो
दैत्य [m]
दैत्येन्द्रो
इन्द्र [m]
न
न [ind]
शुशोच
शुच् [6. P.]
न
न [ind]
विव्यथे
व्यथ् [1. P.]
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् । अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥
English Translation
Seeing Vali unmoved and fearless, Indra also addressed him from the back of his king of elephants, saying,-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तम्
तद् [pron]
अविकारस्थं
अविकार [m]
अविकारस्थं
स्थ [adj]
तिष्ठन्तं
स्था [1. Ā.]
निर्भयं
निर्भय [adj]
बलिम्
बलि [m]
अधिरूढो
अधिरुह् [1. Ā.]
द्विपश्रेष्ठम्
द्विप [m]
द्विपश्रेष्ठम्
श्रेष्ठ [adj]
इत्युवाच
इति [ind]
इत्युवाच
वच् [2. P.]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथ वा वृद्धसेवया । तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥
English Translation
How is it, O Daitya, that you are so unmoved? Is it owning to your heroism or to your having waited reverentially upon elders? Is it owning to your mind having been purified by penances? To whatever cause it may be due, this mood of mind is surely very difficult to attain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैत्य
दैत्य [m]
न
न [ind]
व्यथसे
व्यथ् [1. P.]
शौर्याद्
शौर्य [n]
अथवा
अथवा [ind]
वृद्धसेवया
वृद्ध [adj]
वृद्धसेवया
सेवा [f]
तपसा
तपस् [n]
भावितत्वाद्
भावय् [10. Ā.]
भावितत्वाद्
त्व [n]
वा
वा [ind]
सर्वथैतत्
सर्वथा [ind]
सर्वथैतत्
एतद् [pron]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् । वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥
English Translation
Hurled from the highest position, you are now shorn of all your possessions and have been brought under the sway of your enemies. O Virochana's son what is that by adopting which you to do not grieve although it is time for grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुभिर्
शत्रु [m]
वशम्
वश [m]
आनीतो
आनी [1. Ā.]
हीनः
हा [1. P.]
स्थानाद्
स्थान [n]
अनुत्तमात्
अनुत्तम [adj]
श्रिया
श्री [f]
विहीनः
विहा [3. Ā.]
प्रह्राद
प्रह्राद [m]
शोचितव्ये
शुच् [6. P.]
न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
श्रैष्ठ्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् । हृतस्वबलराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥
English Translation
Formerly, when you were the king of your own order, you enjoyed matchless pleasures. Now, however, you are shorn of your riches and jewels and sovereignty. Tell us why you arc so unmoved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रैष्ठ्यं
श्रैष्ठ्य [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
स्वजातीनां
स्व [adj]
स्वजातीनां
जाति [f]
भुक्त्वा
भुज् [6. P.]
भोगान्
भोग [m]
अनुत्तमान्
अनुत्तम [adj]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
हृ [2. P.]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
स्व [adj]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
बल [mn]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
राज्य [n]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
त्वद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
कस्मान्न
कस्मात् [ind]
कस्मान्न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे । तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥
English Translation
You were ere this a god, seated on the throne of your father and grandfathers. Finding yourself deprived to-day by your enemies, why do you not grieve?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईश्वरो
ईश्वर [m]
हि
हि [ind]
पुरा
पुरा [ind]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
पितृपैतामहे
पितृपैतामह [adj]
पदे
पद [mn]
तत्
तद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
हृतं
हृ [2. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सपत्नैः
सपत्न [m]
किं
किम् [ind]
न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः । हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥
English Translation
You are fettered with Varuna's noose and has been struck with my thunderbolt. Your wives and riches have been taken away. Tell us why you do not grieve.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बद्धश्च
बन्ध् [4. P.]
बद्धश्च
च [ind]
वारुणैः
वारुण [adj]
पाशैर्
पाश [m]
वज्रेण
वज्र [mn]
च
च [ind]
समाहतः
समाहन् [4. Ā.]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
हृ [2. P.]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
स्व [adj]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
बल [mn]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
राज्य [n]
हृतस्वबलराज्यस्त्वं
त्वद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
कस्मान्न
कस्मात् [ind]
कस्मान्न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
भ्रष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् । त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥
English Translation
Shorn of prosperity and fallen away from affluence, you do not gricve. This indeed, is something very remarkable. Who else, O Vali, then one like you, could dare lives thus after being shorn of the sovereignty of the three worlds?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रष्टश्रीर्
भ्रंश् [1. P.]
भ्रष्टश्रीर्
श्री [f]
विभवभ्रष्टो
विभव [m]
विभवभ्रष्टो
भ्रंश् [1. P.]
यन्न
यत् [ind]
यन्न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
दुष्करम्
दुष्कर [adj]
त्रैलोक्यराज्यनाशे
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यराज्यनाशे
राज्य [n]
त्रैलोक्यराज्यनाशे
नाश [m]
हि
हि [ind]
को
क [pron]
ऽन्यो
अन्य [pron]
जीवितुम्
जीव् [1. Ā.]
उत्सहेत्
उत्सह् [1. P.]
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् । श्रुत्वा सुखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥
English Translation
Hearing without any pain these and other cutting words that Indra said asserting the while his own superiority over him. Vali the son of Virochana fearlessly answered him thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्चान्यच्च
एतद् [pron]
एतच्चान्यच्च
च [ind]
एतच्चान्यच्च
अन्य [pron]
एतच्चान्यच्च
च [ind]
परुषं
परुष [n]
ब्रुवन्तं
ब्रू [2. Ā.]
परिभूय
परिभू [1. Ā.]
तम्
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सुखम्
सुखम् [ind]
असंभ्रान्तो
असम्भ्रान्त [adj]
बलिर्
बलि [m]
वैरोचनो
वैरोचन [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते । वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥
English Translation
When calamities have assailed me, O Shakra, what do you gain by such brag now? To-day I see you, O Purandara stand before me with the thunder-bolt upraised in your hand.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निगृहीते
निग्रह् [9. Ā.]
मयि
मद् [pron]
भृशं
भृशम् [ind]
शक्र
शक्र [m]
किं
किम् [ind]
कत्थितेन
कत्थित [n]
ते
त्वद् [pron]
वज्रम्
वज्र [mn]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
तिष्ठन्तं
स्था [1. Ā.]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
पुरंदर
पुरंदर [m]
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः । कस्त्वदन्य इमा वाचः सुक्रूरा वक्तुमर्हति ॥
English Translation
Formerly, however, you could not behave so. Now you have somehow gained that power. Indeed, who else save you could give vent to such cruel words?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशक्तः
अशक्त [adj]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
आसीस्त्वं
अस् [2. P.]
आसीस्त्वं
त्वद् [pron]
कथंचिच्छक्ततां
कथंचिद् [ind]
कथंचिच्छक्ततां
शक् [4. P.]
कथंचिच्छक्ततां
ता [f]
गतः
गम् [6. Ā.]
कस्त्वद्
क [pron]
कस्त्वद्
त्वद् [pron]
अन्य
अन्य [pron]
इमा
इदम् [pron]
वाचः
वाच् [f]
सुक्रूरा
सु [ind]
सुक्रूरा
क्रूर [adj]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् । हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥
English Translation
That person who, though able to punish, shows mercy towards a heroic enemies, defeated and brought under his control, is indeed a great man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
शत्रोर्
शत्रु [m]
वशस्थस्य
वश [m]
वशस्थस्य
स्थ [adj]
शक्तो
शक् [4. P.]
ऽपि
अपि [ind]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
दयाम्
दया [f]
हस्तप्राप्तस्य
हस्त [mn]
हस्तप्राप्तस्य
प्राप् [1. P.]
वीरस्य
वीर [m]
तं
तद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पुरुषं
पुरुष [m]
विदुः
विद् [6. Ā.]
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः । एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराभवम् ॥
English Translation
When two persons fight, victory is indeed doubtful. One of the two surely becomes victorious, and the other is defeated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनिश्चयो
अनिश्चय [m]
हि
हि [ind]
युद्धेषु
युद्ध [n]
द्वयोर्
द्वि [nr]
विवदमानयोः
विवद् [1. Ā.]
एकः
एक [pron]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
विजयम्
विजय [m]
एकश्चैव
एक [pron]
एकश्चैव
च [ind]
एकश्चैव
एव [ind]
पराभवम्
पराभव [m]
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मया दैवतपुंगव । ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥
English Translation
O king of gods, let not your nature be so. Do not think that you have become the king of all creatures after having defeated all with your might and prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
भूत्
भू [1. Ā.]
स्वभावो
स्वभाव [m]
ऽयं
इदम् [pron]
मया
मद् [pron]
दैवतपुंगव
दैवत [n]
दैवतपुंगव
पुंगव [m]
ईश्वरः
ईश्वर [m]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
विक्रमेण
विक्रम [m]
जितो
जि [9. P.]
बलात्
बल [mn]
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र त्वया कृतम् । यत्त्वमेवंगतो वज्रिन्यद्वाप्येवंगता वयम् ॥
English Translation
That we have now become so is not owing to any act of ours, O Shakra. That you are now so is not owing, O holder of the thunderbolt, to any act of yours?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अस्मत्कृतं
मद् [pron]
अस्मत्कृतं
कृ [2. Ā.]
शक्र
शक्र [m]
नैतच्छक्र
न [ind]
नैतच्छक्र
एतद् [pron]
नैतच्छक्र
शक्र [m]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
यत्
यत् [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
एवंगतो
एवंगत [adj]
वज्रिन्
वज्रिन् [m]
यद्
यत् [ind]
वाप्येवंगता
वा [ind]
वाप्येवंगता
अपि [ind]
वाप्येवंगता
एवंगत [adj]
वयम्
मद् [pron]
अहमासं यथाद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् । मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥
English Translation
What I am now you will be in time. Do not disregard me, thinking that you have performed a highly difficult feat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
आसं
अस् [2. P.]
यथाद्य
यथा [ind]
यथाद्य
अद्य [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
भविता
भू [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
यथा
यथा [ind]
वयम्
मद् [pron]
मावमंस्था
मा [ind]
मावमंस्था
अवमन् [4. P.]
मया
मद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
दुष्कृतं
दुष्कृत [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति । पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥
English Translation
A person gets happiness and misery one after another in course of Time. You have, O Shakra, gained sovereignty of the universe in courses of Time but not by virtue of any particular merit in you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखदुःखे
सुख [n]
सुखदुःखे
दुःख [n]
हि
हि [ind]
पुरुषः
पुरुष [m]
पर्यायेणाधिगच्छति
पर्याय [m]
पर्यायेणाधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
पर्यायेणासि
पर्याय [m]
पर्यायेणासि
अस् [2. P.]
शक्रत्वं
शक्र [m]
शक्रत्वं
त्व [n]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
शक्र
शक्र [m]
न
न [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् । तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥
English Translation
It is Time that leads me on in his course. That same time leads you also onward. It is, therefore, that I am not what you are to-day, and you also are not what we are.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालः
काल [m]
काले
काल [m]
नयति
नी [2. P.]
मां
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
च
च [ind]
कालो
काल [m]
नयत्ययम्
नी [2. P.]
नयत्ययम्
इदम् [pron]
तेनाहं
तेन [ind]
तेनाहं
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
यथा
यथा [ind]
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
न
न [ind]
यथा
यथा [ind]
वयम्
मद् [pron]