स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् । प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥
sa tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam | praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit ||
English Translation
Sumantra, well versed in legends, after passing by the gateways crowded with people, reached the solitary apartment (of Rāma).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तदन्तःपुरद्वारं
तद् [pron]
तदन्तःपुरद्वारं
अन्तःपुर [n]
तदन्तःपुरद्वारं
द्वार [n]
समतीत्य
समती [2. P.]
जनाकुलम्
जन [m]
जनाकुलम्
आकुल [adj]
प्रविविक्तां
प्रविविक्त [adj]
ततः
ततस् [ind]
कक्ष्याम्
कक्ष्या [f]
आससाद
आसद् [2. P.]
पुराणवित्
पुराण [n]
पुराणवित्
विद् [adj]
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः । अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ | apramādibhirekāgraiḥ svanuraktairadhiṣṭhitām ||
English Translation
Having youthful warders, carrying dares and bows, wearing ear-rings, cautious, attentive and devoted and saw (seated at the gate) several old men commanding female warders, mindful of duty, wearing red cloths and excellent ornaments, and having rattans in their hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्
प्रास [m]
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्
कार्मुक [n]
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्
भृ [1. Ā.]
युवभिर्
युवन् [m]
मृष्टकुण्डलैः
मृज् [7. Ā.]
मृष्टकुण्डलैः
कुण्डल [n]
अप्रमादिभिर्
अप्रमादिन् [adj]
एकाग्रैः
एकाग्र [adj]
स्वनुरक्तैर्
सु [ind]
स्वनुरक्तैर्
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
अधिष्ठिताम्
अधिष्ठा [1. Ā.]
तत्र काषायिणो वृद्धान्वेत्रपाणीन्स्वलंकृतान् । ददर्श विष्ठितान्द्वारि स्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान् ॥
tatra kāṣāyiṇo vṛddhānvetrapāṇīnsvalaṃkṛtān | dadarśa viṣṭhitāndvāri stryadhyakṣānsusamāhitān ||
English Translation
Having youthful warders, carrying dares and bows, wearing ear-rings, cautious, attentive and devoted and saw (seated at the gate) several old men commanding female warders, mindful of duty, wearing red cloths and excellent ornaments, and having rattans in their hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
काषायिणो
काषायिन् [m]
वृद्धान्
वृद्ध [adj]
वेत्रपाणीन्
वेत्र [n]
वेत्रपाणीन्
पाणि [m]
स्वलंकृतान्
सु [ind]
स्वलंकृतान्
अलंकृ [8. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
विष्ठितान्
विष्ठा [1. Ā.]
द्वारि
द्वार् [f]
स्त्र्यध्यक्षान्
स्त्र्यध्यक्ष [m]
सुसमाहितान्
सु [ind]
सुसमाहितान्
समाहित [adj]
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः । सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ | sahabhāryāya rāmāya kṣipramevācacakṣire ||
English Translation
They all seeing Sumantra, ever wishing good to Rāma, approach, rose suddenly up from their seats with due respect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
समायान्तं
समाया [2. P.]
रामप्रियचिकीर्षवः
राम [m]
रामप्रियचिकीर्षवः
प्रिय [adj]
रामप्रियचिकीर्षवः
चिकीर्षु [adj]
सहभार्याय
सहभार्य [adj]
रामाय
राम [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एवाचचक्षिरे
एव [ind]
एवाचचक्षिरे
आचक्ष् [1. P.]
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः । तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ | tatraivānāyayāmāsa rāghavaḥ priyakāmyayā ||
English Translation
Rāma hearing of the arrival of his father's charioteer, ordered him to enter into the apartment, having his father's pleasure in view.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिवेदितम्
प्रतिवेदय् [10. P.]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
सूतम्
सूत [m]
अभ्यन्तरं
अभ्यन्तर [adj]
पितुः
पितृ [m]
तत्रैवानाययामास
तत्र [ind]
तत्रैवानाययामास
एव [ind]
तत्रैवानाययामास
आनायय् [10. P.]
राघवः
राघव [m]
प्रियकाम्यया
प्रिय [n]
प्रियकाम्यया
काम्या [f]
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम् । दादर्श सूतः पर्यङ्के सौवणो सोत्तरच्छदे ॥
taṃ vaiśravaṇasaṃkāśamupaviṣṭaṃ svalaṃkṛtam | dādarśa sūtaḥ paryaṅke sauvaṇo sottaracchade ||
English Translation
He (on entering) saw Rāma resembling Vaiśravaņa, will adorned and seated on a rolled sofa, with a beautiful coverlet on.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वैश्रवणसंकाशम्
वैश्रवण [m]
वैश्रवणसंकाशम्
संकाश [m]
उपविष्टं
उपविश् [6. P.]
स्वलंकृतम्
सु [ind]
स्वलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सूतः
सूत [m]
पर्यङ्के
पर्यङ्क [m]
सौवर्णे
सौवर्ण [adj]
सोत्तरच्छदे
स [ind]
सोत्तरच्छदे
उत्तरच्छद [m]
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना । अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परंतपम् ॥
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā | anuliptaṃ parārdhyena candanena paraṃtapam ||
English Translation
Having his body sprinkled with holy and fragrant sandal of the best kind, red as the blood of a hog; and having by him Sītā with a chowry in her hand, like moon himself in the company of citra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वराहरुधिराभेण
वराह [m]
वराहरुधिराभेण
रुधिर [n]
वराहरुधिराभेण
आभ [adj]
शुचिना
शुचि [adj]
च
च [ind]
सुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
अनुलिप्तं
अनुलिप् [6. Ā.]
परार्ध्येन
परार्ध्य [adj]
चन्दनेन
चन्दन [mn]
परंतपम्
परंतप [adj]
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया । उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā | upetaṃ sītayā bhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā ||
English Translation
Having his body sprinkled with holy and fragrant sandal of the best kind, red as the blood of a hog; and having by him Sītā with a chowry in her hand, like moon himself in the company of citra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थितया
स्था [1. Ā.]
पार्श्वतश्
पार्श्वतस् [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
वालव्यजनहस्तया
वाल [m]
वालव्यजनहस्तया
व्यजन [n]
वालव्यजनहस्तया
हस्त [mn]
उपेतं
उपे [2. Ā.]
सीतया
सीता [f]
भूयश्
भूयस् [ind]
चित्रया
चित्रा [f]
शशिनं
शशिन् [m]
यथा
यथा [ind]
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा । ववन्दे वरदं बन्दी नियमज्ञो विनीतवत् ॥
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā | vavande varadaṃ bandī niyamajño vinītavat ||
English Translation
Whereupon Sumantra, acquainted with decorum, humbly saluted him (Rāma), the conferrer of great boons, and resplendent like the mid-day sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तपन्तम्
तप् [4. Ā.]
इवादित्यम्
इव [ind]
इवादित्यम्
आदित्य [m]
उपपन्नं
उपपद् [4. P.]
स्वतेजसा
स्व [adj]
स्वतेजसा
तेजस् [n]
ववन्दे
वन्द् [1. P.]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
बन्दी
बन्दिन् [m]
नियमज्ञो
नियम [m]
नियमज्ञो
ज्ञ [adj]
विनीतवत्
विनी [1. Ā.]
विनीतवत्
वत् [ind]
प्राञ्जलिस्तु सुखं पृष्ट्वा विहारशयनासने । राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥
prāñjalistu sukhaṃ pṛṣṭvā vihāraśayanāsane | rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ ||
English Translation
And he well honoured by the king, seeing the king's son seated on the sleeping sofa with a delighted countenance, spoke these words to him with clasped hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राञ्जलिस्
प्राञ्जलि [adj]
तु
तु [ind]
सुखं
सुख [n]
पृष्ट्वा
प्रच्छ् [1. P.]
विहारशयनासने
विहार [m]
विहारशयनासने
शयन [n]
विहारशयनासने
आसन [n]
राजपुत्रम्
राजन् [m]
राजपुत्रम्
पुत्र [m]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
सुमन्त्रो
सुमन्त्र [m]
राजसत्कृतः
राजन् [m]
राजसत्कृतः
सत्कृ [8. Ā.]
कौसल्या सुप्रभा देव पिता त्वं द्रष्टुमिच्छति । महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र माचिरम् ॥
kausalyā suprabhā deva pitā tvaṃ draṣṭumicchati | mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra māciram ||
English Translation
Oh, Rāma, great son of Kausalyā, your father and the queen Kaikeyi want to see you; so it behove you to go there without delay.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कौसल्या
कौसल्या [f]
सुप्रभा
सु [ind]
सुप्रभा
प्रभा [f]
देव
देव [m]
पिता
पितृ [m]
त्वां
त्वद् [pron]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
इच्छति
इष् [1. P.]
महिष्या
महिषी [f]
सह
सह [ind]
कैकेय्या
कैकेयी [f]
गम्यतां
गम् [6. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः । ततः संमानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ | tataḥ saṃmānayāmāsa sītāmidamuvāca ha ||
English Translation
Being pleased with these words the mighty hero of great effulgence, honoured his father's behest and spoke to Sītā thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
संहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
नरसिंहो
नर [m]
नरसिंहो
सिंह [m]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
ततः
ततस् [ind]
संमानयामास
संमानय् [10. P.]
सीताम्
सीता [f]
इदम्
इदम् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे । मन्त्रेयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम् ॥
devi devaśca devī ca samāgamya madantare | mantreyete dhruvaṃ kiṃcidabhiṣecanasaṃhitam ||
English Translation
Oh, darling, doubt there is none that my father, going to Kaikeyi. is parleying with her regarding my installation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवि
देवी [f]
देवश्
देव [m]
च
च [ind]
देवी
देवी [f]
च
च [ind]
समागम्य
समागम् [6. P.]
मदन्तरे
मद् [pron]
मदन्तरे
अन्तर [adj]
मन्त्रयेते
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अभिषेचनसंहितम्
अभिषेचन [n]
अभिषेचनसंहितम्
संधा [1. P.]
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा । संचोदयति राजानं मदर्थं मदिरेक्षणा ॥
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā | saṃcodayati rājānaṃ madarthaṃ madirekṣaṇā ||
English Translation
Conceiving the king's intention that clever lady, of dark eyes and desirous of doing good to the king, that mother, the daughter of the king of Kekaya, pleased and intent upon king's welfare as will as upon that of mine, is hastening the monarch for my installation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लक्षयित्वा
लक्षय् [10. Ā.]
ह्य्
हि [ind]
अभिप्रायं
अभिप्राय [m]
प्रियकामा
प्रिय [adj]
प्रियकामा
काम [m]
सुदक्षिणा
सु [ind]
सुदक्षिणा
दक्षिण [adj]
संचोदयति
संचोदय् [10. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
मदर्थं
मद् [pron]
मदर्थं
अर्थ [mn]
मदिरेक्षणा
मदिरा [f]
मदिरेक्षणा
ईक्षण [n]
यादृशी परिषत्तत्र तादृशो दूत आगतः । ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ | dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati ||
English Translation
Worthy of the meeting at the inner apartment, the messenger has come, and I doubt not that the monarch shall install me to-day as the heirapparent of his throne.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यादृशी
यादृश [adj]
परिषत्
परिषद् [f]
तत्र
तत्र [ind]
तादृशो
तादृश [adj]
दूत
दूत [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
अद्यैव
अद्य [ind]
अद्यैव
एव [ind]
मां
मद् [pron]
राजा
राजन् [m]
यौवराज्ये
यौवराज्य [n]
ऽभिषेक्ष्यति
अभिषिच् [4. P.]
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिः । सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्य च ॥
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatiḥ | saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāssva ramasya ca ||
English Translation
Therefore I shall speedily go hence and see my father. Do you remain and enjoy here the company of your friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्त
हन्त [ind]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
इतो
इतस् [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
महीपतिम्
महीपति [m]
सह
सह [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
परिवारेण
परिवार [m]
सुखम्
सुखम् [ind]
आस्स्व
आस् [4. P.]
रमस्व
रम् [4. Ā.]
च
च [ind]
पतिसंमानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा । आद्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥
patisaṃmānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā | ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī ||
English Translation
Regarded by her husband, Sītā of dark eyes and intent upon her husband's welfare, followed him to the entrance and said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतिसंमानिता
पति [m]
पतिसंमानिता
संमानय् [10. P.]
सीता
सीता [f]
भर्तारम्
भर्तृ [m]
असितेक्षणा
असित [adj]
असितेक्षणा
ईक्षण [n]
आद्वारम्
आद्वारम् [ind]
अनुवव्राज
अनुव्रज् [1. Ā.]
मङ्गलान्य्
मङ्गल [n]
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च । ततः पावकसंकाशमारुरोह रथोत्तमम् ॥
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca | tataḥ pāvakasaṃkāśamāruroha rathottamam ||
English Translation
And met all his friends assembled at the middle apartment. Then that great son of the king, casting a glance upon them all who were present there to see him and pleasing them with sweet words ascended, like to the thousand-eyed Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
अर्थिनो
अर्थिन् [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
समेत्य
समे [2. P.]
प्रतिनन्द्य
प्रतिनन्द् [1. Ā.]
च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
पावकसंकाशम्
पावक [m]
पावकसंकाशम्
संकाश [m]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
रथोत्तमम्
रथ [m]
रथोत्तमम्
उत्तम [adj]
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया हेमवर्चसम् । करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः ॥
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā hemavarcasam | kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुष्णन्तम्
मुष् [9. Ā.]
इव
इव [ind]
चक्षूंषि
चक्षुस् [n]
प्रभया
प्रभा [f]
हेमवर्चसम्
हेमन् [n]
हेमवर्चसम्
वर्चस् [n]
करेणुशिशुकल्पैश्
करेणु [m]
करेणुशिशुकल्पैश्
शिशु [m]
करेणुशिशुकल्पैश्
कल्प [mn]
च
च [ind]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
परमवाजिभिः
परम [adj]
परमवाजिभिः
वाजिन् [m]
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् । प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया ॥
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam | prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaḥ śriyā ||
English Translation
The sound emanating from the chariot resembled the thunder. The spacious chariot was decorated with gold and gems which dazzled the eyes as though they shed the lustre of the Sun. The swiftmoving chariot was harnessed by excellent horses as if they were young elephants. Like the thousandeyed Indra, Rama, ablaze with royal splendour, mounted this chariot and sped away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरियुक्तं
हरि [m]
हरियुक्तं
युज् [6. Ā.]
सहस्राक्षो
सहस्राक्ष [m]
रथम्
रथ [m]
इन्द्र
इन्द्र [m]
इवाशुगम्
इव [ind]
इवाशुगम्
आशु [adj]
इवाशुगम्
ग [adj]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
राघवो
राघव [m]
ज्वलितः
ज्वल् [1. Ā.]
श्रिया
श्री [f]
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् । निकेतान्निर्ययौ श्रीमान्महाभ्रादिव चन्द्रमाः ॥
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan | niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ ||
English Translation
The magnificent chariot, rumbling like a stormcloud in the sky, emerged from (Rama's) residence like the Moon peeping through a huge cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पर्जन्य
पर्जन्य [m]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
स्वनवान्
स्वनवत् [adj]
अभिनादयन्
अभिनादय् [10. P.]
निकेतान्
निकेत [mn]
निर्ययौ
निर्या [2. P.]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
महाभ्राद्
महत् [adj]
महाभ्राद्
अभ्र [mn]
इव
इव [ind]
चन्द्रमाः
चन्द्रमस् [m]
छत्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः । जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः ॥
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ | jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ ||
English Translation
Lakşmaņa, the younger brother of Rāghava, standing behind him on the car with a splendid Chowry in his hand, began to guard his body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छत्त्रचामरपाणिस्
छत्त्र [n]
छत्त्रचामरपाणिस्
चामर [n]
छत्त्रचामरपाणिस्
पाणि [m]
तु
तु [ind]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
राघवानुजः
राघव [m]
राघवानुजः
अनुज [m]
जुगोप
गुप् [1. Ā.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
भ्राता
भ्रातृ [m]
रथम्
रथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
पृष्ठतः
पृष्ठतस् [ind]
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलः समजायत । तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः ॥
tato halahalāśabdastumulaḥ samajāyata | tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ ||
English Translation
And there was caused a great tumult by the crowd gathering around on the issuing out of Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
हलहलाशब्दस्
हलहला [ind]
हलहलाशब्दस्
शब्द [m]
तुमुलः
तुमुल [adj]
समजायत
संजन् [4. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
निष्क्रममाणस्य
निष्क्रम् [6. P.]
जनौघस्य
जन [m]
जनौघस्य
ओघ [m]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
स राघवस्तत्र कथाप्रलापं; शुश्राव लोकस्य समागतस्य । आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः; प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥
sa rāghavastatra kathāpralāpaṃ; śuśrāva lokasya samāgatasya | ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ; prahṛṣṭarūpasya pure janasya ||
English Translation
Rāghava then heard the people coming from different quarters and the well-pleased citizens, talking amongst themselves regarding him in the following strain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राघवस्
राघव [m]
तत्र
तत्र [ind]
कथाप्रलापं
कथा [f]
कथाप्रलापं
प्रलाप [m]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
लोकस्य
लोक [m]
समागतस्य
समागम् [6. P.]
आत्माधिकारा
आत्मन् [m]
आत्माधिकारा
अधिकार [m]
विविधाश्
विविध [adj]
च
च [ind]
वाचः
वाच् [f]
प्रहृष्टरूपस्य
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टरूपस्य
रूप [n]
पुरे
पुर [n]
जनस्य
जन [m]
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य; राजप्रसादाद्विपुलां गमिष्यन् । एते वयं सर्वसमृद्धकामा; येषामयं नो भविता प्रशास्ता । लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं; प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय ॥
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya; rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan | ete vayaṃ sarvasamṛddhakāmā; yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā | lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ; prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya ||
English Translation
This Rāghava going shall obtain through the grace of the king great wealth, and all our desires will be gratified when he will become our governor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
श्रियं
श्री [f]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
राघवो
राघव [m]
ऽद्य
अद्य [ind]
राजप्रसादाद्
राजन् [m]
राजप्रसादाद्
प्रसाद [m]
विपुलाङ्गम्
विपुल [adj]
विपुलाङ्गम्
अङ्ग [n]
इष्यन्
इष् [1. P.]
एते
एतद् [pron]
वयं
मद् [pron]
सर्वसमृद्धकामा
सर्व [pron]
सर्वसमृद्धकामा
समृध् [4. Ā.]
सर्वसमृद्धकामा
काम [m]
येषाम्
यद् [pron]
अयं
इदम् [pron]
नो
मद् [pron]
भविता
भू [1. Ā.]
प्रशास्ता
प्रशास्तृ [m]
लाभो
लाभ [m]
जनस्यास्य
जन [m]
जनस्यास्य
इदम् [pron]
यद्
यत् [ind]
एष
एतद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रपत्स्यते
प्रपद् [4. P.]
राष्ट्रम्
राष्ट्र [mn]
इदं
इदम् [pron]
चिराय
चिराय [ind]
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः; पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः । महीयमानः प्रवरैश्च वादकै;रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥
sa ghoṣavadbhiśca hayaiḥ sanāgaiḥ; puraḥsaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ | mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai;rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau ||
English Translation
Like to Vaisravana he began to proceed, being dignified by the horses and elephants going before sending forth great sound, and eulogised in various metres by persons singing his glory, by the panegyrists and by men tracing his noble ancestry.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
घोषवद्भिश्
घोषवत् [adj]
च
च [ind]
हयैः
हय [m]
सनागैः
स [ind]
सनागैः
नाग [m]
पुरःसरैः
पुरःसर [adj]
स्वस्तिकसूतमागधैः
स्वस्तिक [m]
स्वस्तिकसूतमागधैः
सूत [m]
स्वस्तिकसूतमागधैः
मागध [m]
महीयमानः
महीय् [Denom. P.]
प्रवरैश्
प्रवर [adj]
च
च [ind]
वादकैर्
वादक [m]
अभिष्टुतो
अभिष्टु [5. P.]
वैश्रवणो
वैश्रवण [m]
यथा
यथा [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं; महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम् । प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं; ददर्श रामो रुचिरं महापथम् ॥
kareṇumātaṅgarathāśvasaṃkulaṃ; mahājanaughaiḥ paripūrṇacatvaram | prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasaṃcayaṃ; dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham ||
English Translation
He saw the courtyard thronged with young and old elephants, horses, chariots, and the high ways crowded all over with people, many pearls and various merchandises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं
करेणु [f]
करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं
मातंग [m]
करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं
रथ [m]
करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं
अश्व [m]
करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं
संकुल [adj]
महाजनौघैः
महत् [adj]
महाजनौघैः
जन [m]
महाजनौघैः
ओघ [m]
परिपूर्णचत्वरम्
परिपृ [9. P.]
परिपूर्णचत्वरम्
चत्वर [mn]
प्रभूतरत्नं
प्रभूत [adj]
प्रभूतरत्नं
रत्न [mn]
बहुपण्यसंचयं
बहु [adj]
बहुपण्यसंचयं
पण्य [n]
बहुपण्यसंचयं
संचय [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
रामो
राम [m]
रुचिरं
रुचिर [adj]
महापथम्
महापथ [m]