Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 45

Uttarakāṇḍa Sarga 45

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 45

Uttarakāṇḍa Sarga 45 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 28 verses.

Total: 28 Verses • Citations: VR 7.45.1–28 • 175 Lexicon Terms
VR 7.45.1 अनुष्टुप्
ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः । सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥
tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ | sumantramabravīdvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā ||
English Translation
The night being over, Lakṣmaṇa, with a poor heart and dried countenance, addressed Sumantra, saying.
VR 7.45.2 अनुष्टुप्
सारथे तुरगाञ्शीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे । स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं शुभम् ॥
sārathe turagāñśīghraṃ yojayasva rathottame | svāstīrṇaṃ rājabhavanātsītāyāścāsanaṃ śubham ||
English Translation
O charioteer, do you soon yoke quick coursing steeds to an excellent chariot, and for Sītā place an excellent seat on the car. At the command of the King, I shall take Sītā to the hermitage of the ascetics ever engaged in pious actions. Do you soon bring the chariot here.
VR 7.45.3 अनुष्टुप्
सीता हि राजभवनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् । मया नेया महर्षीणां शीघ्रमानीयतां रथः ॥
sītā hi rājabhavanādāśramaṃ puṇyakarmaṇām | mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghramānīyatāṃ rathaḥ ||
English Translation
O charioteer, do you soon yoke quick coursing steeds to an excellent chariot, and for Sītā place an excellent seat on the car. At the command of the King, I shall take Sītā to the hermitage of the ascetics ever engaged in pious actions. Do you soon bring the chariot here.
VR 7.45.4 अनुष्टुप्
सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः । रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥
sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ | rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā ||
English Translation
Obeying the mandate, and bringing a beautiful and holy car drawn by first-rate steeds and having excellent seats, he said to Saumitri, the enhancer of friends' honour “O lord, here is the chariot ready-do you now satisfy your desire.
VR 7.45.5 अनुष्टुप्
आदायोवाच सौमित्रिं मित्राणां हर्षवर्धनम् । रथोऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ॥
ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam | ratho'yaṃ samanuprāpto yatkāryaṃ kriyatāṃ prabho ||
VR 7.45.6 अनुष्टुप्
एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्म स लक्ष्मणः । प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥
evamuktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ | praviśya sītāmāsādya vyājahāra nararṣabhaḥ ||
English Translation
Hearing the words of Sumantra, Laksmana, the foremost of men, approached Sītā in the inner apartment and said.
VR 7.45.7 अनुष्टुप्
गङ्गातीरे मया देवि मुनीनामाश्रमे शुभे । शीघ्रं गत्वोपनेयासि शासनात्पार्थिवस्य नः ॥
gaṅgātīre mayā devi munīnāmāśrame śubhe | śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanātpārthivasya naḥ ||
VR 7.45.8 अनुष्टुप्
एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना । प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाभ्यरोचयत् ॥
evamuktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā | praharṣamatulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat ||
English Translation
Hearing the words of the high-souled Lakşmaņa, Janaki attained to excessive delight and became anxious to go.
VR 7.45.9 अनुष्टुप्
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥
vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca | gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame ||
English Translation
Taking various jewels and costly clothes she said to Lakşmaņa, on the eve of her departure “I shall confer these ornaments, these costly clothes and riches on the female ascetics."
VR 7.45.10 उपजातिः
इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्यहम् । सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् । प्रययौ शीघ्रतुरगो रामस्याज्ञामनुस्मरन् ॥
imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānyaham | saumitristu tathetyuktvā rathamāropya maithilīm | prayayau śīghraturago rāmasyājñāmanusmaran ||
English Translation
Saying 'we shall do the same' he made Sītā ascend the car and remembering Rāma's command proceeded, being carried by quickcoursing steeds.
VR 7.45.11 अनुष्टुप्
अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् । अशुभानि बहून्यद्य पश्यामि रघुनन्दन ॥
abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam | aśubhāni bahūnyadya paśyāmi raghunandana ||
English Translation
Thereupon Sītā said to Lakşmaņa, the enhancer of prosperity:-:0 descendant of Raghu, I behold many inauspicious omens. My right eye and body are trembling.
VR 7.45.12 अनुष्टुप्
नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते । हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ॥
nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate | hṛdayaṃ caiva saumitre asvasthamiva lakṣaye ||
VR 7.45.13 अनुष्टुप्
औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम । शून्यामिव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥
autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama | śūnyāmiva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana ||
VR 7.45.14 अनुष्टुप्
अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृभिः सह । श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ॥
api svasti bhavettasya bhrātuste bhrātṛbhiḥ saha | śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsāmaviśeṣataḥ ||
VR 7.45.15 अनुष्टुप्
पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि । इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥
pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇināmapi | ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata ||
VR 7.45.16 अनुष्टुप्
लक्ष्मणोऽर्थं तु तं श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् । शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥
lakṣmaṇo'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm | śivamityabravīddhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā ||
VR 7.45.17 अनुष्टुप्
ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे । प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ॥
tato vāsamupāgamya gomatītīra āśrame | prabhāte punarutthāya saumitriḥ sūtamabravīt ||
VR 7.45.18 अनुष्टुप्
योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् । शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥
yojayasva rathaṃ śīghramadya bhāgīrathījalam | śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā ||
VR 7.45.19 अनुष्टुप्
सोऽश्वान्विचारयित्वाशु रथे युक्त्वा मनोजवान् । आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥
so'śvānvicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān | ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt ||
English Translation
Thereupon Sumantra yoked the horses, gifted with the fleet course of the mind, to the chariot and with folded hands said to Sītā “Do you ascend the car."
VR 7.45.20 अनुष्टुप्
सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् । सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ॥
sā tu sūtasya vacanādāruroha rathottamam | sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā ||
English Translation
According to the request of the intelligent charioteer, Sītā, with Lakşmaņa, ascended that excellent conveyance. In no time the daughter of Janaka, having expansive eyes, arrived at the banks of the Gangā removing all sins.
VR 7.45.21 अनुष्टुप्
अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् । निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनम् ॥
athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam | nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam ||
English Translation
Reaching the currents of Bhāgirathi before noon Laksmana, on beholding her, cried aloud.
VR 7.45.22 अनुष्टुप्
सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् । उवाच वाक्यं धर्मज्ञ किमिदं रुद्यते त्वया ॥
sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāturam | uvāca vākyaṃ dharmajña kimidaṃ rudyate tvayā ||
English Translation
Thereupon beholding Lakşmaņa thus distressed, Sītā, conversant with piety, waxing are anxious said. “Why you weeping, Lakşmaņa? I have reached the banks of Jāhnavī, for which I have so long desired. So this is the time for rejoicing and do not give me pain at this time.
VR 7.45.23 अनुष्टुप्
जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम । हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥
jāhnavītīramāsādya cirābhilaṣitaṃ mama | harṣakāle kimarthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa ||
English Translation
Thereupon beholding Lakşmaņa thus distressed, Sītā, conversant with piety, waxing are anxious said. “Why you weeping, Lakşmaņa? I have reached the banks of Jāhnavī, for which I have so long desired. So this is the time for rejoicing and do not give me pain at this time.
VR 7.45.24 अनुष्टुप्
नित्यं त्वं रामपादेषु वर्तसे पुरुषर्षभ । कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रे शोकमागतः ॥
nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha | kaccidvinākṛtastena dvirātre śokamāgataḥ ||
English Translation
O foremost of men, you do spend your days and nights in the company of Rama. You have left him for two days only, are you sorry for this?
VR 7.45.25 अनुष्टुप्
ममापि दयितो रामो जीवितेनापि लक्ष्मण । न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥
mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa | na cāhamevaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava ||
English Translation
O Lakşmaņa! Rāma is also dearer than my life, but I am not so sorry— do you not be therefore overwhelmed with grief.
VR 7.45.26 अनुष्टुप्
तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् । ततो धनानि वासांसि दास्याम्याभरणानि च ॥
tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān | tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmyābharaṇāni ca ||
English Translation
Do you take me to the other side of the Gangā so that I may behold the ascetics and other confer upon them clothes and ornaments.
VR 7.45.27 अनुष्टुप्
ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् । तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥
tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārhamabhivādanam | tatra caikāṃ niśāmuṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ ||
English Translation
Having paid them due salutation to the ascetics, and spending a night we shall return to the capital.
VR 7.45.28 अनुष्टुप्
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे । तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपाहरत् ॥
tasyāstadvacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe | titīrṣurlakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvamupāharat ||
← Previous (Ch. 550) Full Table of Contents Next (Ch. 552) →