ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः । सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥
tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ | sumantramabravīdvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā ||
English Translation
The night being over, Lakṣmaṇa, with a poor heart and dried countenance, addressed Sumantra, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रजन्यां
रजनी [f]
व्युष्टायां
विवस् [1. P.]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
दीनचेतनः
दीन [adj]
दीनचेतनः
चेतना [f]
सुमन्त्रम्
सुमन्त्र [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
मुखेन
मुख [n]
परिशुष्यता
परिशुष् [4. P.]
सारथे तुरगाञ्शीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे । स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं शुभम् ॥
sārathe turagāñśīghraṃ yojayasva rathottame | svāstīrṇaṃ rājabhavanātsītāyāścāsanaṃ śubham ||
English Translation
O charioteer, do you soon yoke quick coursing steeds to an excellent chariot, and for Sītā place an excellent seat on the car. At the command of the King, I shall take Sītā to the hermitage of the ascetics ever engaged in pious actions. Do you soon bring the chariot here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सारथे
सारथि [m]
तुरगाञ्शीघ्रं
तुरग [m]
तुरगाञ्शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
योजयस्व
योजय् [10. Ā.]
रथोत्तमे
रथ [m]
रथोत्तमे
उत्तम [adj]
स्वास्तीर्णं
सु [ind]
स्वास्तीर्णं
आस्तृ [5. P.]
राजभवनात्
राजन् [m]
राजभवनात्
भवन [n]
सीतायाश्चासनं
सीता [f]
सीतायाश्चासनं
च [ind]
सीतायाश्चासनं
आसन [n]
शुभम्
शुभ [adj]
सीता हि राजभवनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् । मया नेया महर्षीणां शीघ्रमानीयतां रथः ॥
sītā hi rājabhavanādāśramaṃ puṇyakarmaṇām | mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghramānīyatāṃ rathaḥ ||
English Translation
O charioteer, do you soon yoke quick coursing steeds to an excellent chariot, and for Sītā place an excellent seat on the car. At the command of the King, I shall take Sītā to the hermitage of the ascetics ever engaged in pious actions. Do you soon bring the chariot here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीता
सीता [f]
हि
हि [ind]
राजभवनाद्
राजन् [m]
राजभवनाद्
भवन [n]
आश्रमं
आश्रम [mn]
पुण्यकर्मणाम्
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणाम्
कर्मन् [n]
मया
मद् [pron]
नेया
नी [2. P.]
महर्षीणां
महत् [adj]
महर्षीणां
ऋषि [m]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
आनीयतां
आनी [1. Ā.]
रथः
रथ [m]
सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः । रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥
sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ | rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā ||
English Translation
Obeying the mandate, and bringing a beautiful and holy car drawn by first-rate steeds and having excellent seats, he said to Saumitri, the enhancer of friends' honour “O lord, here is the chariot ready-do you now satisfy your desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमन्त्रस्तु
सुमन्त्र [m]
सुमन्त्रस्तु
तु [ind]
तथेत्युक्त्वा
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वा
इति [ind]
तथेत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
परमवाजिभिः
परम [adj]
परमवाजिभिः
वाजिन् [m]
रथं
रथ [m]
सुरुचिरप्रख्यं
सु [ind]
सुरुचिरप्रख्यं
रुचिर [adj]
सुरुचिरप्रख्यं
प्रख्या [f]
स्वास्तीर्णं
सु [ind]
स्वास्तीर्णं
आस्तृ [5. P.]
सुखशय्यया
सुख [adj]
सुखशय्यया
शय्या [f]
आदायोवाच सौमित्रिं मित्राणां हर्षवर्धनम् । रथोऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ॥
ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam | ratho'yaṃ samanuprāpto yatkāryaṃ kriyatāṃ prabho ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदायोवाच
आदा [4. Ā.]
आदायोवाच
वच् [2. P.]
सौमित्रिं
सौमित्रि [m]
मित्राणां
मित्र [mn]
हर्षवर्धनम्
हर्ष [m]
हर्षवर्धनम्
वर्धन [adj]
रथो
रथ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
समनुप्राप्तो
समनुप्राप् [5. Ā.]
यत्
यद् [pron]
कार्यं
कार्य [n]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
प्रभो
प्रभु [m]
एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्म स लक्ष्मणः । प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥
evamuktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ | praviśya sītāmāsādya vyājahāra nararṣabhaḥ ||
English Translation
Hearing the words of Sumantra, Laksmana, the foremost of men, approached Sītā in the inner apartment and said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
सुमन्त्रेण
सुमन्त्र [m]
राजवेश्म
राजन् [m]
राजवेश्म
वेश्मन् [n]
स
तद् [pron]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
सीताम्
सीता [f]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
व्याजहार
व्याहृ [1. Ā.]
नरर्षभः
नर [m]
नरर्षभः
ऋषभ [m]
गङ्गातीरे मया देवि मुनीनामाश्रमे शुभे । शीघ्रं गत्वोपनेयासि शासनात्पार्थिवस्य नः ॥
gaṅgātīre mayā devi munīnāmāśrame śubhe | śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanātpārthivasya naḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गङ्गातीरे
गङ्गा [f]
गङ्गातीरे
तीर [n]
मया
मद् [pron]
देवि
देवी [f]
मुनीनाम्
मुनि [m]
आश्रमे
आश्रम [mn]
शुभे
शुभ [adj]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
गत्वोपनेयासि
गम् [6. Ā.]
गत्वोपनेयासि
उपनी [1. Ā.]
गत्वोपनेयासि
अस् [2. P.]
शासनात्
शासन [n]
पार्थिवस्य
पार्थिव [m]
नः
मद् [pron]
एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना । प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाभ्यरोचयत् ॥
evamuktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā | praharṣamatulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat ||
English Translation
Hearing the words of the high-souled Lakşmaņa, Janaki attained to excessive delight and became anxious to go.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
वैदेही
वैदेही [f]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
प्रहर्षम्
प्रहर्ष [m]
अतुलं
अतुल [adj]
लेभे
लभ् [1. P.]
गमनं
गमन [n]
चाभ्यरोचयत्
च [ind]
चाभ्यरोचयत्
अभिरोचय् [10. Ā.]
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥
vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca | gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame ||
English Translation
Taking various jewels and costly clothes she said to Lakşmaņa, on the eve of her departure “I shall confer these ornaments, these costly clothes and riches on the female ascetics."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासांसि
वासस् [n]
च
च [ind]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
रत्नानि
रत्न [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
तानि
तद् [pron]
वैदेही
वैदेही [f]
गमनायोपचक्रमे
गमन [n]
गमनायोपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्यहम् । सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् । प्रययौ शीघ्रतुरगो रामस्याज्ञामनुस्मरन् ॥
imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānyaham | saumitristu tathetyuktvā rathamāropya maithilīm | prayayau śīghraturago rāmasyājñāmanusmaran ||
English Translation
Saying 'we shall do the same' he made Sītā ascend the car and remembering Rāma's command proceeded, being carried by quickcoursing steeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमानि
इदम् [pron]
मुनिपत्नीनां
मुनि [m]
मुनिपत्नीनां
पत्नी [f]
दास्याम्याभरणान्यहम्
दा [1. Ā.]
दास्याम्याभरणान्यहम्
आभरण [n]
दास्याम्याभरणान्यहम्
मद् [pron]
सौमित्रिस्तु
सौमित्रि [m]
सौमित्रिस्तु
तु [ind]
तथेत्युक्त्वा
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वा
इति [ind]
तथेत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
रथम्
रथ [m]
आरोप्य
आरोपय् [10. Ā.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
शीघ्रतुरगो
शीघ्र [adj]
शीघ्रतुरगो
तुरग [m]
रामस्याज्ञाम्
राम [m]
रामस्याज्ञाम्
आज्ञा [f]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् । अशुभानि बहून्यद्य पश्यामि रघुनन्दन ॥
abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam | aśubhāni bahūnyadya paśyāmi raghunandana ||
English Translation
Thereupon Sītā said to Lakşmaņa, the enhancer of prosperity:-:0 descendant of Raghu, I behold many inauspicious omens. My right eye and body are trembling.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीच्च
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीच्च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
सीता
सीता [f]
लक्ष्मणं
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मिवर्धनम्
लक्ष्मी [f]
लक्ष्मिवर्धनम्
वर्धन [adj]
अशुभानि
अशुभ [adj]
बहून्यद्य
बहु [adj]
बहून्यद्य
अद्य [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
रघुनन्दन
रघुनन्दन [m]
नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते । हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ॥
nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate | hṛdayaṃ caiva saumitre asvasthamiva lakṣaye ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नयनं
नयन [n]
मे
मद् [pron]
स्फुरत्यद्य
स्फुर् [6. Ā.]
स्फुरत्यद्य
अद्य [ind]
गात्रोत्कम्पश्च
गात्र [n]
गात्रोत्कम्पश्च
उत्कम्प [m]
गात्रोत्कम्पश्च
च [ind]
जायते
जन् [4. P.]
हृदयं
हृदय [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सौमित्रे
सौमित्रि [m]
अस्वस्थम्
अस्वस्थ [adj]
इव
इव [ind]
लक्षये
लक्षय् [10. Ā.]
औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम । शून्यामिव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥
autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama | śūnyāmiva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
औत्सुक्यं
औत्सुक्य [n]
परमं
परम [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
अधृतिश्च
अधृति [f]
अधृतिश्च
च [ind]
परा
पर [pron]
मम
मद् [pron]
शून्याम्
शून्य [adj]
इव
इव [ind]
च
च [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
पृथुलोचन
पृथु [adj]
पृथुलोचन
लोचन [n]
अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृभिः सह । श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ॥
api svasti bhavettasya bhrātuste bhrātṛbhiḥ saha | śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsāmaviśeṣataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
भ्रातुस्ते
भ्रातृ [m]
भ्रातुस्ते
तद् [pron]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सह
सह [ind]
श्वश्रूणां
श्वश्रू [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
वीर
वीर [m]
सर्वासाम्
सर्व [pron]
अविशेषतः
अविशेषतस् [ind]
पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि । इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥
pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇināmapi | ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरे
पुर [n]
जनपदे
जनपद [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कुशलं
कुशल [n]
प्राणिनाम्
प्राणिन् [m]
अपि
अपि [ind]
इत्यञ्जलिकृता
इति [ind]
इत्यञ्जलिकृता
अञ्जलि [m]
इत्यञ्जलिकृता
कृ [2. Ā.]
सीता
सीता [f]
देवता
देवता [f]
अभ्ययाचत
अभियाच् [1. Ā.]
लक्ष्मणोऽर्थं तु तं श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् । शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥
lakṣmaṇo'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm | śivamityabravīddhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
ऽर्थं
अर्थ [mn]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
शिरसा
शिरस् [n]
वन्द्य
वन्द् [1. P.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
शिवम्
शिव [n]
इत्यब्रवीद्
इति [ind]
इत्यब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
धृष्टो
धृष् [1. Ā.]
हृदयेन
हृदय [n]
विशुष्यता
विशुष् [4. P.]
ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे । प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ॥
tato vāsamupāgamya gomatītīra āśrame | prabhāte punarutthāya saumitriḥ sūtamabravīt ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वासम्
वास [m]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
गोमतीतीर
गोमती [f]
गोमतीतीर
तीर [n]
आश्रमे
आश्रम [mn]
प्रभाते
प्रभात [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
सौमित्रिः
सौमित्रि [m]
सूतम्
सूत [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् । शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥
yojayasva rathaṃ śīghramadya bhāgīrathījalam | śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
योजयस्व
योजय् [10. Ā.]
रथं
रथ [m]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
अद्य
अद्य [ind]
भागीरथीजलम्
भागीरथी [f]
भागीरथीजलम्
जल [n]
शिरसा
शिरस् [n]
धारयिष्यामि
धारय् [10. Ā.]
त्र्यम्बकः
त्र्यम्बक [m]
पर्वते
पर्वत [mn]
यथा
यथा [ind]
सोऽश्वान्विचारयित्वाशु रथे युक्त्वा मनोजवान् । आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥
so'śvānvicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān | ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt ||
English Translation
Thereupon Sumantra yoked the horses, gifted with the fleet course of the mind, to the chariot and with folded hands said to Sītā “Do you ascend the car."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽश्वान्
अश्व [m]
विचारयित्वाशु
विचारय् [10. Ā.]
विचारयित्वाशु
आशु [ind]
रथे
रथ [m]
युक्त्वा
युज् [6. Ā.]
मनोजवान्
मनोजव [adj]
आरोहस्वेति
आरुह् [6. Ā.]
आरोहस्वेति
इति [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
सूतः
सूत [m]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् । सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ॥
sā tu sūtasya vacanādāruroha rathottamam | sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā ||
English Translation
According to the request of the intelligent charioteer, Sītā, with Lakşmaņa, ascended that excellent conveyance. In no time the daughter of Janaka, having expansive eyes, arrived at the banks of the Gangā removing all sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सूतस्य
सूत [m]
वचनाद्
वचन [n]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
रथोत्तमम्
रथ [m]
रथोत्तमम्
उत्तम [adj]
सीता
सीता [f]
सौमित्रिणा
सौमित्रि [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
सुमित्रेण
सुमित्र [m]
च
च [ind]
धीमता
धीमत् [adj]
अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् । निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनम् ॥
athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam | nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam ||
English Translation
Reaching the currents of Bhāgirathi before noon Laksmana, on beholding her, cried aloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथार्धदिवसं
अथ [ind]
अथार्धदिवसं
अर्ध [adj]
अथार्धदिवसं
दिवस [mn]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
भागीरथ्या
भागीरथी [f]
जलाशयम्
जलाशय [m]
निरीक्ष्य
निरीक्ष् [1. P.]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
दीनः
दीन [adj]
प्ररुरोद
प्ररुद् [2. P.]
महास्वनम्
महत् [adj]
महास्वनम्
स्वन [m]
सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् । उवाच वाक्यं धर्मज्ञ किमिदं रुद्यते त्वया ॥
sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāturam | uvāca vākyaṃ dharmajña kimidaṃ rudyate tvayā ||
English Translation
Thereupon beholding Lakşmaņa thus distressed, Sītā, conversant with piety, waxing are anxious said. “Why you weeping, Lakşmaņa? I have reached the banks of Jāhnavī, for which I have so long desired. So this is the time for rejoicing and do not give me pain at this time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीता
सीता [f]
तु
तु [ind]
परमायत्ता
परम [adj]
परमायत्ता
आयत् [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
लक्ष्मणम्
लक्ष्मण [m]
आतुरम्
आतुर [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
वाक्यं
वाक्य [n]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
रुद्यते
रुद् [1. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम । हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥
jāhnavītīramāsādya cirābhilaṣitaṃ mama | harṣakāle kimarthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa ||
English Translation
Thereupon beholding Lakşmaņa thus distressed, Sītā, conversant with piety, waxing are anxious said. “Why you weeping, Lakşmaņa? I have reached the banks of Jāhnavī, for which I have so long desired. So this is the time for rejoicing and do not give me pain at this time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जाह्नवीतीरम्
जाह्नवी [f]
जाह्नवीतीरम्
तीर [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
चिराभिलषितं
चिर [adj]
चिराभिलषितं
अभिलष् [4. P.]
मम
मद् [pron]
हर्षकाले
हर्ष [m]
हर्षकाले
काल [m]
किम्
क [pron]
अर्थं
अर्थ [mn]
मां
मद् [pron]
विषादयसि
विषादय् [10. P.]
लक्ष्मण
लक्ष्मण [m]
नित्यं त्वं रामपादेषु वर्तसे पुरुषर्षभ । कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रे शोकमागतः ॥
nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha | kaccidvinākṛtastena dvirātre śokamāgataḥ ||
English Translation
O foremost of men, you do spend your days and nights in the company of Rama. You have left him for two days only, are you sorry for this?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्यं
नित्यम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
रामपादेषु
राम [m]
रामपादेषु
पाद [m]
वर्तसे
वृत् [3. P.]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
कच्चिद्
कश्चित् [pron]
विना
विना [ind]
कृतस्तेन
कृ [2. Ā.]
कृतस्तेन
तद् [pron]
द्विरात्रे
द्वि [nr]
द्विरात्रे
रात्र [mn]
शोकम्
शोक [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
ममापि दयितो रामो जीवितेनापि लक्ष्मण । न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥
mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa | na cāhamevaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava ||
English Translation
O Lakşmaņa! Rāma is also dearer than my life, but I am not so sorry— do you not be therefore overwhelmed with grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममापि
मद् [pron]
ममापि
अपि [ind]
दयितो
दयित [adj]
रामो
राम [m]
जीवितेनापि
जीवित [n]
जीवितेनापि
अपि [ind]
लक्ष्मण
लक्ष्मण [m]
न
न [ind]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
शोचामि
शुच् [6. P.]
मैवं
मा [ind]
मैवं
एवम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
बालिशो
बालिश [m]
भव
भू [1. Ā.]
तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् । ततो धनानि वासांसि दास्याम्याभरणानि च ॥
tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān | tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmyābharaṇāni ca ||
English Translation
Do you take me to the other side of the Gangā so that I may behold the ascetics and other confer upon them clothes and ornaments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तारयस्व
तारय् [10. Ā.]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
गङ्गां
गङ्गा [f]
दर्शयस्व
दर्शय् [10. Ā.]
च
च [ind]
तापसान्
तापस [m]
ततो
ततस् [ind]
धनानि
धन [n]
वासांसि
वासस् [n]
दास्याम्याभरणानि
दा [1. Ā.]
दास्याम्याभरणानि
आभरण [n]
च
च [ind]
ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् । तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥
tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārhamabhivādanam | tatra caikāṃ niśāmuṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ ||
English Translation
Having paid them due salutation to the ascetics, and spending a night we shall return to the capital.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
महर्षीणां
महत् [adj]
महर्षीणां
ऋषि [m]
यथार्हम्
यथार्ह [adj]
अभिवादनम्
अभिवादन [n]
तत्र
तत्र [ind]
चैकां
च [ind]
चैकां
एक [pron]
निशाम्
निशा [f]
उष्य
वस् [2. P.]
यास्यामस्तां
या [2. Ā.]
यास्यामस्तां
तद् [pron]
पुरीं
पुरी [f]
पुनः
पुनर् [ind]
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे । तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपाहरत् ॥
tasyāstadvacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe | titīrṣurlakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvamupāharat ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यास्तद्
तद् [pron]
तस्यास्तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
प्रमृज्य
प्रमृज् [2. Ā.]
नयने
नयन [n]
शुभे
शुभ [adj]
तितीर्षुर्
तितीर्षु [adj]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
गङ्गां
गङ्गा [f]
शुभां
शुभ [adj]
नावम्
नौ [f]
उपाहरत्
उपहृ [2. P.]