Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 13

Uttarakāṇḍa Sarga 13

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 13

Uttarakāṇḍa Sarga 13 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 39 verses.

Total: 39 Verses • Citations: VR 7.13.1–39 • 175 Lexicon Terms
VR 7.13.1 अनुष्टुप्
अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् । निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ॥
atha lokeśvarotsṛṣṭā tatra kālena kenacit | nidrā samabhavattīvrā kumbhakarṇasya rūpiṇī ||
English Translation
Once upon a time in came to pass that, despatched by the lord of creatures, Steep in her (native) form powerfully overpowered Kumbhakarna.
VR 7.13.2 अनुष्टुप्
ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः । निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ॥
tato bhrātaramāsīnaṃ kumbhakarṇo'bravīdvacaḥ | nidrā māṃ bādhate rājankārayasva mamālayam ||
English Translation
Then Kumbhakarņa spoke to his brother, who was seated, 'O king, Sleep obstructs me. Do you, therefore, have my mansion made.
VR 7.13.3 अनुष्टुप्
विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् । अकुर्वन्कुम्भकर्णस्य कैलाससममालयम् ॥
viniyuktāstato rājñā śilpino viśvakarmavat | akurvankumbhakarṇasya kailāsasamamālayam ||
VR 7.13.4 अनुष्टुप्
विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् । दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे ॥
vistīrṇaṃ yojanaṃ śubhraṃ tato dviguṇamāyatam | darśanīyaṃ nirābādhaṃ kumbhakarṇasya cakrire ||
VR 7.13.5 अनुष्टुप्
स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् । वैदूर्यकृतशोभं च किङ्किणीजालकं तथा ॥
sphāṭikaiḥ kāñcanaiścitraiḥ stambhaiḥ sarvatra śobhitam | vaidūryakṛtaśobhaṃ ca kiṅkiṇījālakaṃ tathā ||
VR 7.13.6 अनुष्टुप्
दन्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् । सर्वर्तुसुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ॥
dantatoraṇavinyastaṃ vajrasphaṭikavedikam | sarvartusukhadaṃ nityaṃ meroḥ puṇyāṃ guhāmiva ||
VR 7.13.7 अनुष्टुप्
तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः । बहून्यब्दसहस्राणि शयानो नावबुध्यते ॥
tatra nidrāṃ samāviṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ | bahūnyabdasahasrāṇi śayāno nāvabudhyate ||
English Translation
There, overcome with slumber, the wondrous strong Kumbhakarņa, lying down for many thousand years, did not wake up.
VR 7.13.8 अनुष्टुप्
निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः । देवर्षियक्षगन्धर्वान्बाधते स्म स नित्यशः ॥
nidrābhibhūte tu tadā kumbhakarṇe daśānanaḥ | devarṣiyakṣagandharvānbādhate sma sa nityaśaḥ ||
VR 7.13.9 अनुष्टुप्
उद्यानानि विचित्राणि नन्दनादीनि यानि च । तानि गत्वा सुसंक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ॥
udyānāni vicitrāṇi nandanādīni yāni ca | tāni gatvā susaṃkruddho bhinatti sma daśānanaḥ ||
English Translation
While Kumbhakarna was overpowered by sleep, Daśānana* without let began to destroy Devarşis, Yakşas and Gandharvas, and going to graceful gardens, Nandana, etc., he devastated them (ruthlessly). *Henceforth we shall use this significant surname of Rāvana, meaning Ten-faced.
VR 7.13.10 अनुष्टुप्
नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् । नगान्वज्र इव सृष्टो विध्वंसयति नित्यशः ॥
nadīṃ gaja iva krīḍanvṛkṣānvāyuriva kṣipan | nagānvajra iva sṛṣṭo vidhvaṃsayati nityaśaḥ ||
English Translation
That Rākşasa spread destruction, even as an elephant sporting agitates a river, as the wind bring down trees, or as the thunder-bolt rive mountain-peaks.
VR 7.13.11 अनुष्टुप्
तथा वृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः । कुलानुरूपं धर्मज्ञ वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ॥
tathā vṛttaṃ tu vijñāya daśagrīvaṃ dhaneśvaraḥ | kulānurūpaṃ dharmajña vṛttaṃ saṃsmṛtya cātmanaḥ ||
English Translation
Hearing of the doings of Dasagrīva,* and remembering his conduct chiming in with his race, the righteous lord of riches Vaisravanashowing his fraternal affection, despatched a messenger to Lankā, seeking the welfare of Dasagriva. *Ten-necked.
VR 7.13.12 अनुष्टुप्
सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्वरणस्तदा । लङ्कां संप्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ॥
saubhrātradarśanārthaṃ tu dūtaṃ vaiśvaraṇastadā | laṅkāṃ saṃpreṣayāmāsa daśagrīvasya vai hitam ||
English Translation
Hearing of the doings of Dasagrīva,* and remembering his conduct chiming in with his race, the righteous lord of riches Vaisravanashowing his fraternal affection, despatched a messenger to Lankā, seeking the welfare of Dasagriva. *Ten-necked.
VR 7.13.13 अनुष्टुप्
स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् । मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ॥
sa gatvā nagarīṃ laṅkāmāsasāda vibhīṣaṇam | mānitastena dharmeṇa pṛṣṭaścāgamanaṃ prati ||
English Translation
Going to the city of Lankā, he presented himself before Vibhīşaņa. And having received him with honour, he asked him as to the cause of his visit.
VR 7.13.14 अनुष्टुप्
पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनपि च बान्धवान् । सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ॥
pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājño jñātīnapi ca bāndhavān | sabhāyāṃ darśayāmāsa tamāsīnaṃ daśānanam ||
English Translation
Having enquired after the welfare of the king as well as his kindred, Vibhīşaņa, showed him to Daśānana seated in his court.
VR 7.13.15 अनुष्टुप्
स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा । जयेन चाभिसंपूज्य तूष्णीमासीन्मुहूर्तकम् ॥
sa dṛṣṭvā tatra rājānaṃ dīpyamānaṃ svatejasā | jayena cābhisaṃpūjya tūṣṇīmāsīnmuhūrtakam ||
English Translation
Seeing the king there flaming in his own energy, he (the messenger), saluting him (Rāvana) with the word Jaya* stood silent. *Jaya may mean (1) victory and (2) all the deities of the Hindu pantheon.
VR 7.13.16 अनुष्टुप्
तस्योपनीते पर्यङ्के वरास्तरणसंवृते । उपविश्य दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ॥
tasyopanīte paryaṅke varāstaraṇasaṃvṛte | upaviśya daśagrīvaṃ dūto vākyamathābravīt ||
English Translation
The envoy addressed Dasagrīva, seated on a superb couch, graced with a costly coverlet.
VR 7.13.17 अनुष्टुप्
राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् । उभयोः सदृशं सौम्य वृत्तस्य च कुलस्य च ॥
rājanvadāmi te sarvaṃ bhrātā tava yadabravīt | ubhayoḥ sadṛśaṃ saumya vṛttasya ca kulasya ca ||
VR 7.13.18 अनुष्टुप्
साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसंग्रहः । साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ॥
sādhu paryāptametāvatkṛtaścāritrasaṃgrahaḥ | sādhu dharme vyavasthānaṃ kriyatāṃ yadi śakyate ||
VR 7.13.19 अनुष्टुप्
दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः । देवानां तु समुद्योगस्त्वत्तो राजञ्श्रुतश्च मे ॥
dṛṣṭaṃ me nandanaṃ bhagnamṛṣayo nihatāḥ śrutāḥ | devānāṃ tu samudyogastvatto rājañśrutaśca me ||
VR 7.13.20 अनुष्टुप्
निराकृतश्च बहुशस्त्वयाहं राक्षसाधिप । अपराद्धा हि बाल्याच्च रक्षणीयाः स्वबान्धवाः ॥
nirākṛtaśca bahuśastvayāhaṃ rākṣasādhipa | aparāddhā hi bālyācca rakṣaṇīyāḥ svabāndhavāḥ ||
English Translation
I have been utterly disregarded by you; but even if a boy should transgress, he should, for all that be protected by his family members.
VR 7.13.21 अनुष्टुप्
अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम् । रौद्रं व्रतं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ॥
ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmamupāsitum | raudraṃ vrataṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ ||
English Translation
Self-restrained and controlling my senses, I, adopting a terrific vow, had gone to the breast to the Himavān for practising righteousness.
VR 7.13.22 अनुष्टुप्
तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्योमया प्रभुः । सव्यं चक्षुर्मया चैव तत्र देव्यां निपातितम् ॥
tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyomayā prabhuḥ | savyaṃ cakṣurmayā caiva tatra devyāṃ nipātitam ||
VR 7.13.23 अनुष्टुप्
का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना । रूपं ह्यनुपमं कृत्वा तत्र क्रीडति पार्वती ॥
kā nviyaṃ syāditi śubhā na khalvanyena hetunā | rūpaṃ hyanupamaṃ kṛtvā tatra krīḍati pārvatī ||
VR 7.13.24 अनुष्टुप्
ततो देव्याः प्रभावेन दग्धं सव्यं ममेक्षणम् । रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गलत्वमुपागतम् ॥
tato devyāḥ prabhāvena dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam | reṇudhvastamiva jyotiḥ piṅgalatvamupāgatam ||
English Translation
Thereupon through the divine energy of the goddess my left eye was burnt and seemed to be covered with dust, and its lustre became tawny.
VR 7.13.25 अनुष्टुप्
ततोऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम् । पूर्णं वर्षशतान्यष्टौ समवाप महाव्रतम् ॥
tato'hamanyadvistīrṇaṃ gatvā tasya girestaṭam | pūrṇaṃ varṣaśatānyaṣṭau samavāpa mahāvratam ||
English Translation
Then I, going to another spacious peak of the inountain, became engaged in silently observing a mighty vow.
VR 7.13.26 अनुष्टुप्
समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः । प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः ॥
samāpte niyame tasmiṃstatra devo maheśvaraḥ | prītaḥ prītena manasā prāha vākyamidaṃ prabhuḥ ||
English Translation
On my term of restraint having been complete, that lord of the gods Maheśvara with a gratified heart addressed me, saying.
VR 7.13.27 अनुष्टुप्
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसानेन सुव्रत । मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप ॥
prīto'smi tava dharmajña tapasānena suvrata | mayā caitadvrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa ||
English Translation
O righteous one, you of fair vows, I am wellpleased with this asceticism of your. I also had observed this vow; and you also, O lord of riches, have done the same.
VR 7.13.28 अनुष्टुप्
तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेद्व्रतमीदृशम् । व्रतं सुदुश्चरं ह्येतन्मयैवोत्पादितं पुरा ॥
tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaścaredvratamīdṛśam | vrataṃ suduścaraṃ hyetanmayaivotpāditaṃ purā ||
English Translation
A third person there is none that practise such a vow. This vow is hard to perform, and formerly it was I that introduced it.
VR 7.13.29 अनुष्टुप्
तत्सखित्वं मया सार्धं रोचयस्व धनेश्वर । तपसा निर्जितत्वाद्धि सखा भव ममानघ ॥
tatsakhitvaṃ mayā sārdhaṃ rocayasva dhaneśvara | tapasā nirjitatvāddhi sakhā bhava mamānagha ||
English Translation
Therefore, O mild one, O lord of riches, do you contract friendship with me. And you have conquered me by your penances. Therefore, O be you my friend.
VR 7.13.30 अनुष्टुप्
देव्या दग्धं प्रभावेन यच्च साव्यं तवेक्षणम् । एकाक्षि पिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् ॥
devyā dagdhaṃ prabhāvena yacca sāvyaṃ tavekṣaṇam | ekākṣi piṅgaletyeva nāma sthāsyati śāśvatam ||
VR 7.13.31 अनुष्टुप्
एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शंकरात् । आगम्य च श्रुतोऽयं मे तव पापविनिश्चयः ॥
evaṃ tena sakhitvaṃ ca prāpyānujñāṃ ca śaṃkarāt | āgamya ca śruto'yaṃ me tava pāpaviniścayaḥ ||
VR 7.13.32 अनुष्टुप्
तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषण । चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसंघैः सुरैस्तव ॥
tadadharmiṣṭhasaṃyogānnivarta kuladūṣaṇa | cintyate hi vadhopāyaḥ sarṣisaṃghaiḥ suraistava ||
English Translation
Do you then desist from this impious course, tending to sully your line. The celestials along with the sages are pondering over the means of compassing your death.
VR 7.13.33 अनुष्टुप्
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः । हस्तान्दन्तांश संपीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥
evamukto daśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ | hastāndantāṃśa saṃpīḍya vākyametaduvāca ha ||
English Translation
Thus addressed, the Ten necked one, with his eyes reddened in wrath, rubbing his hands and knashing his teeth, said.
VR 7.13.34 अनुष्टुप्
विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यत्त्वं प्रभाषसे । नैव त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि प्रेषितः ॥
vijñātaṃ te mayā dūta vākyaṃ yattvaṃ prabhāṣase | naiva tvamasi naivāsau bhrātrā yenāsi preṣitaḥ ||
English Translation
O messenger, I have learnt what you have uttered. Neither you nor this brother of mine by whom you have been despatched, (shall live); nor does the keeper of riches say what is for my good. And the fool makes me hear the circumstance of his having made friends with Mahesvara.
VR 7.13.35 अनुष्टुप्
हितं न स ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः । महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयसे किल ॥
hitaṃ na sa mamaitaddhi bravīti dhanarakṣakaḥ | maheśvarasakhitvaṃ tu mūḍha śrāvayase kila ||
VR 7.13.36 अनुष्टुप्
न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो ममायमिति मन्यते । तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ॥
na hantavyo gururjyeṣṭho mamāyamiti manyate | tasya tvidānīṃ śrutvā me vākyameṣā kṛtā matiḥ ||
VR 7.13.37 उपजातिः
त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः । एतन्मुहूर्तमेषोऽहं तस्यैकस्य कृते च वै । चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ॥
trīm̐llokānapi jeṣyāmi bāhuvīryamupāśritaḥ | etanmuhūrtameṣo'haṃ tasyaikasya kṛte ca vai | caturo lokapālāṃstānnayiṣyāmi yamakṣayam ||
English Translation
On his account solely I shall on the instant despatch the four Lokapālas to the abode of Death.
VR 7.13.38 अनुष्टुप्
एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् । ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ॥
evamuktvā tu laṅkeśo dūtaṃ khaḍgena jaghnivān | dadau bhakṣayituṃ hyenaṃ rākṣasānāṃ durātmanām ||
English Translation
Having said this, Lanka's lord killed the emissary with his sword and made him over to the wicked Räksasas for being eaten.
VR 7.13.39 अनुष्टुप्
ततः कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः । त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ तत्र धनेश्वरः ॥
tataḥ kṛtasvastyayano rathamāruhya rāvaṇaḥ | trailokyavijayākāṅkṣī yayau tatra dhaneśvaraḥ ||
English Translation
Then, having performed Svastyayana, Rāvana, ascending his car, went to where the lord of riches was, bent on conquering the three worlds.
← Previous (Ch. 518) Full Table of Contents Next (Ch. 520) →