Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 2

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 2

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 2

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 2 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 28 verses.

Total: 28 Verses • Citations: VR 4.2.1–28 • 175 Lexicon Terms
VR 4.2.1 अनुष्टुप्
तौ तु दृष्ट्वा महात्मानौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । वरायुधधरौ वीरौ सुग्रीवः शङ्कितोऽभवत् ॥
tau tu dṛṣṭvā mahātmānau bhrātarau rāmalakṣmaṇau | varāyudhadharau vīrau sugrīvaḥ śaṅkito'bhavat ||
English Translation
Beholding those two high-souled brothers Rāma and Lakşmaņa, heroic and with great scimitars in their hands, Sugrīva became terrified.
VR 4.2.2 अनुष्टुप्
उद्विग्नहृदयः सर्वा दिशः समवलोकयन् । न व्यतिष्ठत कस्मिंश्चिद्देशे वानरपुंगवः ॥
udvignahṛdayaḥ sarvā diśaḥ samavalokayan | na vyatiṣṭhata kasmiṃściddeśe vānarapuṃgavaḥ ||
English Translation
That best of monkeys, of a disturbed mind, cast his looks around and could not stand (patiently) at any place.
VR 4.2.3 अनुष्टुप्
नैव चक्रे मनः स्थाने वीक्षमाणो महाबलौ । कपेः परमभीतस्य चित्तं व्यवससाद ह ॥
naiva cakre manaḥ sthāne vīkṣamāṇo mahābalau | kapeḥ paramabhītasya cittaṃ vyavasasāda ha ||
English Translation
Beholding those two of great prowess he could not make up his mind to remain there and the heart of that terrified monkey, sank.
VR 4.2.4 अनुष्टुप्
चिन्तयित्वा स धर्मात्मा विमृश्य गुरुलाघवम् । सुग्रीवः परमोद्विग्नः सर्वैरनुचरैः सह ॥
cintayitvā sa dharmātmā vimṛśya gurulāghavam | sugrīvaḥ paramodvignaḥ sarvairanucaraiḥ saha ||
English Translation
Pondering over what is more and what is less important the virtuous-souled Sugrīva became highly anxious along with that monkey-herd.
VR 4.2.5 अनुष्टुप्
ततः स सचिवेभ्यस्तु सुग्रीवः प्लवगाधिपः । शशंस परमोद्विग्नः पश्यंस्तौ रामलक्ष्मणौ ॥
tataḥ sa sacivebhyastu sugrīvaḥ plavagādhipaḥ | śaśaṃsa paramodvignaḥ paśyaṃstau rāmalakṣmaṇau ||
English Translation
Beholding Rāma and Laksmana, Sugriva, the king of monkeys, greatly exercised with anxiety spoke to his counsellors, saying.
VR 4.2.6 अनुष्टुप्
एतौ वनमिदं दुर्गं वालिप्रणिहितौ ध्रुवम् । छद्मना चीरवसनौ प्रचरन्ताविहागतौ ॥
etau vanamidaṃ durgaṃ vālipraṇihitau dhruvam | chadmanā cīravasanau pracarantāvihāgatau ||
English Translation
Forsooth, these two heroes, in false guises and wearing bark, despatched by Vāli, have come here traversing the forest stronghold.
VR 4.2.7 अनुष्टुप्
ततः सुग्रीवसचिवा दृष्ट्वा परमधन्विनौ । जग्मुर्गिरितटात्तस्मादन्यच्छिखरमुत्तमम् ॥
tataḥ sugrīvasacivā dṛṣṭvā paramadhanvinau | jagmurgiritaṭāttasmādanyacchikharamuttamam ||
English Translation
Beholding these two mighty archers the counsellors of Sugriva, quitting that mountainous expanse proceeded to another best of hills.
VR 4.2.8 अनुष्टुप्
ते क्षिप्रमभिगम्याथ यूथपा यूथपर्षभम् । हरयो वानरश्रेष्ठं परिवार्योपतस्थिरे ॥
te kṣipramabhigamyātha yūthapā yūthaparṣabham | harayo vānaraśreṣṭhaṃ parivāryopatasthire ||
English Translation
Thereupon proceeding quickly the commanders of various monkey herds stood encircling the king of monkeys and the chief of · leaders.
VR 4.2.9 अनुष्टुप्
एकमेकायनगताः प्लवमाना गिरेर्गिरिम् । प्रकम्पयन्तो वेगेन गिरीणां शिखराणि च ॥
ekamekāyanagatāḥ plavamānā girergirim | prakampayanto vegena girīṇāṃ śikharāṇi ca ||
English Translation
Jumping from one mountain to another swiftly and shaking the mountain tops, the monkeys reached one spot.
VR 4.2.10 अनुष्टुप्
ततः शाखामृगाः सर्वे प्लवमाना महाबलाः । बभञ्जुश्च नगांस्तत्र पुष्पितान्दुर्गसंश्रितान् ॥
tataḥ śākhāmṛgāḥ sarve plavamānā mahābalāḥ | babhañjuśca nagāṃstatra puṣpitāndurgasaṃśritān ||
English Translation
The monkeys thus sharing in the misery and happiness (of their chief) proceeded jumping from hill to hill shaking the summits thereof, with the velocity (of their persons). Thereupon those mighty monkeys, jumping, broke down the flowery trees of that stronghold.
VR 4.2.11 अनुष्टुप्
आप्लवन्तो हरिवराः सर्वतस्तं महागिरिम् । मृगमार्जारशार्दूलांस्त्रासयन्तो ययुस्तदा ॥
āplavanto harivarāḥ sarvatastaṃ mahāgirim | mṛgamārjāraśārdūlāṃstrāsayanto yayustadā ||
English Translation
Those best of monkeys, springing all around that mighty hill, proceeded terrifying the deer, the wild cats and the tigers.
VR 4.2.12 अनुष्टुप्
ततः सुग्रीवसचिवाः पर्वतेन्द्रं समाश्रिताः । संगम्य कपिमुख्येन सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥
tataḥ sugrīvasacivāḥ parvatendraṃ samāśritāḥ | saṃgamya kapimukhyena sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||
English Translation
Stationed on that best of mountains the ministers of Sugrīva, coming in the front of that monkey-chief, stood with clasped palms.
VR 4.2.13 अनुष्टुप्
ततस्तं भयसंत्रस्तं वालिकिल्बिषशङ्कितम् । उवाच हनुमान्वाक्यं सुग्रीवं वाक्यकोविदः ॥
tatastaṃ bhayasaṃtrastaṃ vālikilbiṣaśaṅkitam | uvāca hanumānvākyaṃ sugrīvaṃ vākyakovidaḥ ||
English Translation
Thereupon Hanumān, skilled in speech, spoke to Sugrīva, terrified and afraid of Vāli's wicked wiles.
VR 4.2.14 अनुष्टुप्
यस्मादुद्विग्नचेतास्त्वं प्रद्रुतो हरिपुंगव । तं क्रूरदर्शनं क्रूरं नेह पश्यामि वालिनम् ॥
yasmādudvignacetāstvaṃ pradruto haripuṃgava | taṃ krūradarśanaṃ krūraṃ neha paśyāmi vālinam ||
English Translation
I do not behold, O best of monkeys, that wicked Vāli of terrible looks, afraid of whom you had fled away and for whom you are anxious.
VR 4.2.15 अनुष्टुप्
यस्मात्तव भयं सौम्य पूर्वजात्पापकर्मणः । स नेह वाली दुष्टात्मा न ते पश्याम्यहं भयम् ॥
yasmāttava bhayaṃ saumya pūrvajātpāpakarmaṇaḥ | sa neha vālī duṣṭātmā na te paśyāmyahaṃ bhayam ||
English Translation
I do not observe here, O gentle one, the wicked-souled Väli your elder brother of impious actions and whom you do fear and I do not perceive any terror proceeding from him.
VR 4.2.16 अनुष्टुप्
अहो शाखामृगत्वं ते व्यक्तमेव प्लवंगम । लघुचित्ततयात्मानं न स्थापयसि यो मतौ ॥
aho śākhāmṛgatvaṃ te vyaktameva plavaṃgama | laghucittatayātmānaṃ na sthāpayasi yo matau ||
English Translation
O monkey-chief, truly manifest is your monkey-hood and it is through your lightheartedness that you are incapable of fixing your soul.
VR 4.2.17 अनुष्टुप्
बुद्धिविज्ञानसंपन्न इङ्गितैः सर्वमाचर । न ह्यबुद्धिं गतो राजा सर्वभूतानि शास्ति हि ॥
buddhivijñānasaṃpanna iṅgitaiḥ sarvamācara | na hyabuddhiṃ gato rājā sarvabhūtāni śāsti hi ||
English Translation
Gifted with intellect and knowledge do you perforin all by means of gestures. A king void of sense cannot govern all creatures.
VR 4.2.18 अनुष्टुप्
सुग्रीवस्तु शुभं वाक्यं श्रुत्वा सर्वं हनूमतः । ततः शुभतरं वाक्यं हनूमन्तमुवाच ह ॥
sugrīvastu śubhaṃ vākyaṃ śrutvā sarvaṃ hanūmataḥ | tataḥ śubhataraṃ vākyaṃ hanūmantamuvāca ha ||
English Translation
Hearing those pregnant words of Hanumār in its entirety, Sugrīva addressed to Hanumān in better accents.
VR 4.2.19 अनुष्टुप्
दीर्घबाहू विशालाक्षौ शरचापासिधारिणौ । कस्य न स्याद्भयं दृष्ट्वा एतौ सुरसुतोपमौ ॥
dīrghabāhū viśālākṣau śaracāpāsidhāriṇau | kasya na syādbhayaṃ dṛṣṭvā etau surasutopamau ||
English Translation
Who is not terrified beholding those two mighty armed heroes, having expansive eyes, with bows, arrow, and daggers in their hands like to two sons of a celestial?
VR 4.2.20 अनुष्टुप्
वालिप्रणिहितावेतौ शङ्केऽहं पुरुषोत्तमौ । राजानो बहुमित्राश्च विश्वासो नात्र हि क्षमः ॥
vālipraṇihitāvetau śaṅke'haṃ puruṣottamau | rājāno bahumitrāśca viśvāso nātra hi kṣamaḥ ||
English Translation
Methinks these two best of men have been despatched by Vali. Kings have many friends. And it is not proper for me to place confidence in them.
VR 4.2.21 अनुष्टुप्
अरयश्च मनुष्येण विज्ञेयाश्छन्नचारिणः । विश्वस्तानामविश्वस्ताश्छिद्रेषु प्रहरन्ति हि ॥
arayaśca manuṣyeṇa vijñeyāśchannacāriṇaḥ | viśvastānāmaviśvastāśchidreṣu praharanti hi ||
English Translation
People should know that enemies, always treacherous by nature, range under false guises. And those foes, availing of their credulity, bring about their destruction whenever opportunity presents itself.
VR 4.2.22 अनुष्टुप्
कृत्येषु वाली मेधावी राजानो बहुदर्शनाः । भवन्ति परहन्तारस्ते ज्ञेयाः प्राकृतैर्नरैः ॥
kṛtyeṣu vālī medhāvī rājāno bahudarśanāḥ | bhavanti parahantāraste jñeyāḥ prākṛtairnaraiḥ ||
English Translation
Vāli is eminently expert in despatching business. Monarchs, cognizant of many a wily expedient, bring about others' destruction. It is proper to discern them by means of disguised spies.
VR 4.2.23 अनुष्टुप्
तौ त्वया प्राकृतेनैव गत्वा ज्ञेयौ प्लवंगम । शङ्कितानां प्रकारैश्च रूपव्याभाषणेन च ॥
tau tvayā prākṛtenaiva gatvā jñeyau plavaṃgama | śaṅkitānāṃ prakāraiśca rūpavyābhāṣaṇena ca ||
English Translation
O monkey, do you proceed under a false guise and come by their intentions, examining them aright by their countenances, gestures and words.
VR 4.2.24 अनुष्टुप्
लक्षयस्व तयोर्भावं प्रहृष्टमनसौ यदि । विश्वासयन्प्रशंसाभिरिङ्गितैश्च पुनः पुनः ॥
lakṣayasva tayorbhāvaṃ prahṛṣṭamanasau yadi | viśvāsayanpraśaṃsābhiriṅgitaiśca punaḥ punaḥ ||
English Translation
Do you ascertain their intention. If do you find them delighted, secure their confidence in my favour by eulogising me again and again and giving out to them my views.
VR 4.2.25 अनुष्टुप्
ममैवाभिमुखं स्थित्वा पृच्छ त्वं हरिपुंगव । प्रयोजनं प्रवेशस्य वनस्यास्य धनुर्धरौ ॥
mamaivābhimukhaṃ sthitvā pṛccha tvaṃ haripuṃgava | prayojanaṃ praveśasya vanasyāsya dhanurdharau ||
English Translation
O best of monkeys, do you ask them why they have entered this forest, if you do perceive that these two archers are pure souled.
VR 4.2.26 अनुष्टुप्
शुद्धात्मानौ यदि त्वेतौ जानीहि त्वं प्लवंगम । व्याभाषितैर्वा रूपैर्वा विज्ञेया दुष्टतानयोः ॥
śuddhātmānau yadi tvetau jānīhi tvaṃ plavaṃgama | vyābhāṣitairvā rūpairvā vijñeyā duṣṭatānayoḥ ||
English Translation
O monkey, if you determine the fairness and unfairness of their purpose, their wickedness should be discovered by means of their gestures and conversation.
VR 4.2.27 अनुष्टुप्
इत्येवं कपिराजेन संदिष्टो मारुतात्मजः । चकार गमने बुद्धिं यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥
ityevaṃ kapirājena saṃdiṣṭo mārutātmajaḥ | cakāra gamane buddhiṃ yatra tau rāmalakṣmaṇau ||
English Translation
Being commanded by that chief of monkeys, the son of Maruta purposed to approach Rāma and Laksmana.
VR 4.2.28 उपेन्द्रवज्रा
तथेति संपूज्य वचस्तु तस्य; कपेः सुभीतस्य दुरासदस्य । महानुभावो हनुमान्ययौ तदा; स यत्र रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः ॥
tatheti saṃpūjya vacastu tasya; kapeḥ subhītasya durāsadasya | mahānubhāvo hanumānyayau tadā; sa yatra rāmo'tibalaśca lakṣmaṇaḥ ||
English Translation
Assenting to the words of the terrified and unconquerable Sugriva and saying 'Be it so, Hanumān, the high-souled monkey proceeded where the heroic Râma was with Lakşmaņa.
← Previous (Ch. 259) Full Table of Contents Next (Ch. 261) →