Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 48

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 48

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 48

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 48 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 22 verses.

Total: 22 Verses • Citations: VR 4.48.1–22 • 175 Lexicon Terms
VR 4.48.1 अनुष्टुप्
अथाङ्गदस्तदा सर्वान्वानरानिदमब्रवीत् । परिश्रान्तो महाप्राज्ञः समाश्वास्य शनैर्वचः ॥
athāṅgadastadā sarvānvānarānidamabravīt | pariśrānto mahāprājñaḥ samāśvāsya śanairvacaḥ ||
English Translation
Then the eminently wise Angada, fatigued, spoke to all the monkeys, cheering them.
VR 4.48.2 अनुष्टुप्
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च । दर्यो गिरिगुहाश्चैव विचिता नः समन्ततः ॥
vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca | daryo giriguhāścaiva vicitā naḥ samantataḥ ||
English Translation
'We have searched here, there, everywhere, in dense forests, hills, forts, impenetrable caverns and mountain ranges. But we could find neither Janaki who is like a goddess nor the demon who abducted her.
VR 4.48.3 अनुष्टुप्
तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते । तद्वा रक्षो हृता येन सीता सुरसुतोपमा ॥
tatra tatra sahāsmābhirjānakī na ca dṛśyate | tadvā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā ||
English Translation
'We have searched here, there, everywhere, in dense forests, hills, forts, impenetrable caverns and mountain ranges. But we could find neither Janaki who is like a goddess nor the demon who abducted her.
VR 4.48.4 अनुष्टुप्
कालश्च नो महान्यातः सुग्रीवश्चोग्रशासनः । तस्माद्भवन्तः सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः ॥
kālaśca no mahānyātaḥ sugrīvaścograśāsanaḥ | tasmādbhavantaḥ sahitā vicinvantu samantataḥ ||
English Translation
We have spent a great part of the term that had been assigned by Sugrīva of stern commands. Therefore, banishing languor, sadness, and invading drowsiness, do you together search all round.
VR 4.48.5 अनुष्टुप्
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम् । विचिनुध्वं यथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम् ॥
vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām | vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām ||
English Translation
Do you so search Sītā, that she may be found out (by us). High spirits, ability and forwardness in action, are said to conduce to success. Therefore it is that I speak thus to you.
VR 4.48.6 अनुष्टुप्
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयम् । कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥
anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaścāparājayam | kāryasiddhikarāṇyāhustasmādetadbravīmyaham ||
English Translation
Do you so search Sītā, that she may be found out (by us). High spirits, ability and forwardness in action, are said to conduce to success. Therefore it is that I speak thus to you.
VR 4.48.7 अनुष्टुप्
अद्यापीदं वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः । खेदं त्यक्त्वा पुनः सर्वं वनमेतद्विचीयताम् ॥
adyāpīdaṃ vanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ | khedaṃ tyaktvā punaḥ sarvaṃ vanametadvicīyatām ||
English Translation
You dwellers of the wood, do you to day rummage this impenetrable wood; renouncing grief, do you again search through this forest.
VR 4.48.8 अनुष्टुप्
अवश्यं क्रियमाणस्य दृश्यते कर्मणः फलम् । अलं निर्वेदमागम्य न हि नो मलिनं क्षमम् ॥
avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam | alaṃ nirvedamāgamya na hi no malinaṃ kṣamam ||
English Translation
Those who act, for certain behold the fruit of their endeavours; but if people once give way to grief, they cannot again attain vigour.
VR 4.48.9 अनुष्टुप्
सुग्रीवः क्रोधनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानराः । भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः ॥
sugrīvaḥ krodhano rājā tīkṣṇadaṇḍaśca vānarāḥ | bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ ||
English Translation
You monkeys, king Sugrīva is irascible; and inflicteth sharp punishments. He should be always feared, as also the magnanimous Rāma.
VR 4.48.10 अनुष्टुप्
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते । उच्यतां वा क्षमं यन्नः सर्वेषामेव वानराः ॥
hitārthametaduktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate | ucyatāṃ vā kṣamaṃ yannaḥ sarveṣāmeva vānarāḥ ||
English Translation
I tell you this for your good. Act accordingly, if you list. And do you also express what else you are capable of.
VR 4.48.11 अनुष्टुप्
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः । उवाचाव्यक्तया वाचा पिपासा श्रमखिन्नया ॥
aṅgadasya vacaḥ śrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ | uvācāvyaktayā vācā pipāsā śramakhinnayā ||
English Translation
Hearing Angada's words Gandhamādana said in candid words faint from thirst and fatigue,
VR 4.48.12 अनुष्टुप्
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह । हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम् ॥
sadṛśaṃ khalu vo vākyamaṅgado yaduvāca ha | hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatāmasya bhāṣitam ||
English Translation
What Angada has said to us is worthy of him, and is beneficial and good. Do you follow his speech.
VR 4.48.13 अनुष्टुप्
पुनर्मार्गामहे शैलान्कन्दरांश्च दरीस्तथा । काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च ॥
punarmārgāmahe śailānkandarāṃśca darīstathā | kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca ||
English Translation
Let us afresh search hills, caves and rocks, vacant forests and mountain cascades,-in accordance with what the high-souled Sugrīva has laid down. Let all in a body rummage the wood, and the mountain caverns.
VR 4.48.14 अनुष्टुप्
यथोद्दिष्ठानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना । विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि सर्वशः ॥
yathoddiṣṭhāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā | vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ ||
English Translation
Let us afresh search hills, caves and rocks, vacant forests and mountain cascades,-in accordance with what the high-souled Sugrīva has laid down. Let all in a body rummage the wood, and the mountain caverns.
VR 4.48.15 अनुष्टुप्
ततः समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः । विन्ध्यकाननसंकीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम् ॥
tataḥ samutthāya punarvānarāste mahābalāḥ | vindhyakānanasaṃkīrṇāṃ vicerurdakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
There rising up, the mighty monkeys again began to range the South close with forests belonging to Vindhya.
VR 4.48.16 अनुष्टुप्
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम् । शृङ्गवन्तं दरीवन्तमधिरुह्य च वानराः ॥
te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam | śṛṅgavantaṃ darīvantamadhiruhya ca vānarāḥ ||
English Translation
And the monkeys ascended the Silvern Hill resembling the autumnal welkin, graceful, and furnished with summits and valleys.
VR 4.48.17 अनुष्टुप्
तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च । विचिन्वन्तो हरिवराः सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ॥
tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca | vicinvanto harivarāḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ ||
English Translation
And eager to behold Sītā, those excellent monkeys began to search the Lodhra wood, and the Saptaparņa forests.
VR 4.48.18 अनुष्टुप्
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः । न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥
tasyāgramadhirūḍhāste śrāntā vipulavikramāḥ | na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām ||
English Translation
And ascending its top*, those ones endued with immense prowess, experiencing fatigue, could not find Vaidehi, the beloved spouse of Rama. *i.e. the top of the Silvern Hill.
VR 4.48.19 अनुष्टुप्
ते तु दृष्टिगतं कृत्वा तं शैलं बहुकन्दरम् । अवारोहन्त हरयो वीक्षमाणाः समन्ततः ॥
te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram | avārohanta harayo vīkṣamāṇāḥ samantataḥ ||
English Translation
And having surveyed that hill having many a grot, so far as the eye could range, the monkeys looking all round, descended (the eminence).
VR 4.48.20 अनुष्टुप्
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः । स्थित्वा मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥
avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ | sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlamupāśritāḥ ||
English Translation
And having descended to the earth, the monkeys, bewildered, and losing their consciousness, rested for a while at the foot of a tree.
VR 4.48.21 अनुष्टुप्
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किंचिद्भग्नपरिश्रमाः । पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम् ॥
te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiṃcidbhagnapariśramāḥ | punarevodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
And their fatigue having gone off a little, the monkeys, having been refreshed for a while, again prepared to explore the whole South.
VR 4.48.22 अनुष्टुप्
हनुमत्प्रमुखास्ते तु प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः । विन्ध्यमेवादितस्तावद्विचेरुस्ते समन्ततः ॥
hanumatpramukhāste tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ | vindhyamevāditastāvadviceruste samantataḥ ||
English Translation
And the monkey chiefs, headed by Hanumān, having set out (on the search), began to range all through Vindhya.
← Previous (Ch. 305) Full Table of Contents Next (Ch. 307) →