Śalyaparva Adhyāya 50
शल्यपर्व • अध्यायः 50
Śalyaparva Adhyāya 50 of the classical Mahābhārata with 52 verses.
Total: 52 Verses
•
Citations: MBh 9.50.1–52
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
यत्रेजिवानुडुपती राजसूयेन भारत । तस्मिन्वृत्ते महानासीत्संग्रामस्तारकामयः ॥
English Translation
Vaishampayana said "There, in that Tirtha, O Bharata, where the Moon had formerly celebrated the Rajasuya sacrifice, a great battle was fought in which Taraka was the root.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्रेजिवान्
यत्र [ind]
यत्रेजिवान्
यज् [2. P.]
उडुपती
उडुपति [m]
राजसूयेन
राजसूय [m]
भारत
भारत [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
वृत्ते
वृत् [3. P.]
महान्
महत् [adj]
आसीत्
अस् [2. P.]
संग्रामस्तारकामयः
संग्राम [mn]
संग्रामस्तारकामयः
तारका [f]
संग्रामस्तारकामयः
मय [adj]
तत्राप्युपस्पृश्य बलो दत्त्वा दानानि चात्मवान् । सारस्वतस्य धर्मात्मा मुनेस्तीर्थं जगाम ह ॥
English Translation
Bathing in that Tirtha and distributing many presents, the virtuous Vala of pure soul went to the Tirtha of the Muni named Sarasvat. There, during a drought extending over twelve years, the sage Sarasvat, formerly taught the Vedas unto many best of Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राप्युपस्पृश्य
तत्र [ind]
तत्राप्युपस्पृश्य
अपि [ind]
तत्राप्युपस्पृश्य
उपस्पृश् [6. Ā.]
बलो
बल [mn]
महात्मा
महात्मन् [adj]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
दानानि
दान [n]
पृथग्विधानि
पृथग्विध [adj]
शुभं
शुभ [adj]
तीर्थवरं
तीर्थ [mn]
तीर्थवरं
वर [adj]
तस्माद्
तद् [pron]
रामतीर्थं
रामतीर्थ [n]
जगाम
गम् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
यत्र द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां द्विजोत्तमान् । वेदानध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनिः ॥
English Translation
Bathing in that Tirtha and distributing many presents, the virtuous Vala of pure soul went to the Tirtha of the Muni named Sarasvat. There, during a drought extending over twelve years, the sage Sarasvat, formerly taught the Vedas unto many best of Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
द्वादशवार्षिक्याम्
द्वादशन् [adj]
द्वादशवार्षिक्याम्
वार्षिक [adj]
अनावृष्ट्यां
अनावृष्टि [f]
द्विजोत्तमान्
द्विजोत्तम [m]
वेदान्
वेद [m]
अध्यापयामास
अध्यापय् [10. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
सारस्वतो
सारस्वत [m]
मुनिः
मुनि [m]
कथं द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां तपोधनः । वेदानध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनिः ॥
English Translation
Janamejaya said "Why did the sage Sarasvat, O you of ascetic merit, teach the Vedas to the Rishis during a twelve years' drought?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
द्वादशवार्षिक्याम्
द्वादशन् [adj]
द्वादशवार्षिक्याम्
वार्षिक [adj]
अनावृष्ट्यां
अनावृष्टि [f]
द्विजोत्तमान्
द्विजोत्तम [m]
वेदान्
वेद [m]
अध्यापयामास
अध्यापय् [10. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
सारस्वतो
सारस्वत [m]
मुनिः
मुनि [m]
आसीत्पूर्वं महाराज मुनिर्धीमान्महातपाः । दधीच इति विख्यातो ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ॥
English Translation
Vaishampayana said Formerly. O king, there was an intelligent sage of great ascetic viriuc. He was celebrated by the name of Dadhicha. Having governed his senses, he led the life of a Brahmacharin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसीत्
अस् [2. P.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
मुनिर्
मुनि [m]
धीमान्महातपाः
धीमत् [adj]
धीमान्महातपाः
महत् [adj]
धीमान्महातपाः
तपस् [n]
दधीच
दधीच [m]
इति
इति [ind]
विख्यातो
विख्या [2. P.]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [adj]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
तस्यातितपसः शक्रो बिभेति सततं विभो । न स लोभयितुं शक्यः फलैर्बहुविधैरपि ॥
English Translation
On account of his excessive ascetic austerities, Shakra was possessed by fear. The sage could not be dissuaded (from the practices of his penances) by the offer of even various kinds of rewards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यातितपसः
तद् [pron]
तस्यातितपसः
अति [ind]
तस्यातितपसः
तपस् [n]
शक्रो
शक्र [m]
बिभेति
भी [1. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
विभो
विभु [adj]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
लोभयितुं
लोभय् [10. Ā.]
शक्यः
शक् [4. P.]
फलैर्
फल [n]
बहुविधैर्
बहुविध [adj]
अपि
अपि [ind]
प्रलोभनार्थं तस्याथ प्राहिणोत्पाकशासनः । दिव्यामप्सरसं पुण्यां दर्शनीयामलम्बुसाम् ॥
English Translation
At last, for tempting the sage, the chastiser of Paka, sent to him the highly beautiful and celestial Apsara by name Alambusha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रलोभनार्थं
प्रलोभन [n]
प्रलोभनार्थं
अर्थ [mn]
तस्याथ
तद् [pron]
तस्याथ
अथ [ind]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
दिव्याम्
दिव्य [adj]
अप्सरसं
अप्सरस् [f]
पुण्यां
पुण्य [adj]
दर्शनीयाम्
दर्शनीय [adj]
अलम्बुसाम्
अलम्बुसा [f]
तस्य तर्पयतो देवान्सरस्वत्यां महात्मनः । समीपतो महाराज सोपातिष्ठत भामिनी ॥
English Translation
On the banks of the Sarasvat the great sage was engaged in the worship of the gods and ! there the celestial nymphs, O king, arrived.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
तस्य
तद् [pron]
नृपते
नृपति [m]
देवलस्य
देवल [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
समीपतो
समीपतस् [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
सोपातिष्ठत
तद् [pron]
सोपातिष्ठत
उपस्था [1. Ā.]
भामिनी
भामिनी [f]
तां दिव्यवपुषं दृष्ट्वा तस्यर्षेर्भावितात्मनः । रेतः स्कन्नं सरस्वत्यां तत्सा जग्राह निम्नगा ॥
English Translation
Seeing that beautiful damsel the seminal fluid of thar ascetic came out. Having fallen into the Sarasvati, the latter preserved it with care.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
दिव्यवपुषं
दिव्य [adj]
दिव्यवपुषं
वपुस् [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तस्यर्षेर्
तद् [pron]
तस्यर्षेर्
ऋषि [m]
भावितात्मनः
भावितात्मन् [adj]
रेतः
रेतस् [n]
स्कन्नं
स्कन्द् [1. Ā.]
सरस्वत्यां
सरस्वती [f]
तत्
तद् [pron]
सा
तद् [pron]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
निम्नगा
निम्नगा [f]
कुक्षौ चाप्यदधद्दृष्ट्वा तद्रेतः पुरुषर्षभ । सा दधार च तं गर्भं पुत्रहेतोर्महानदी ॥
English Translation
Indeed, O foremost of men, the River, sceing that sced, held it in her womb. In time the secd developed into a fetus and the great river kept it so that it might have life and grow into a child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुक्षौ
कुक्षि [mf]
चाप्यदधद्
च [ind]
चाप्यदधद्
अपि [ind]
चाप्यदधद्
धा [1. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
रेतः
रेतस् [n]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
सा
तद् [pron]
दधार
धृ [4. P.]
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
गर्भं
गर्भ [m]
पुत्रहेतोर्
पुत्र [m]
पुत्रहेतोर्
हेतु [m]
महानदी
महत् [adj]
महानदी
नदी [f]
सुषुवे चापि समये पुत्रं सा सरितां वरा । जगाम पुत्रमादाय तमृषिं प्रति च प्रभो ॥
English Translation
When the time came, the best of rivers delivered that child and then went, O lord, taking it with her, to that Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुषुवे
सू [1. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
समये
समय [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
सा
तद् [pron]
सरितां
सरित् [f]
वरा
वर [adj]
जगाम
गम् [6. Ā.]
पुत्रम्
पुत्र [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
प्रति
प्रति [ind]
च
च [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
ऋषिसंसदि तं दृष्ट्वा सा नदी मुनिसत्तमम् । ततः प्रोवाच राजेन्द्र ददती पुत्रमस्य तम् । ब्रह्मर्षे तव पुत्रोऽयं त्वद्भक्त्या धारितो मया ॥
English Translation
Seeing that best of Rishis in a conclave, Sarasvati, O king, while handing over the child, said these words:-"O Rishi, this is your son whom I held out of respect for you! That seed of yours, which fell at seeing the nymph Alambusha, had been held by me in my womb, O Rishi, through devotion for you and knowing well that your sced would never be destroyed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिसंसदि
ऋषि [m]
ऋषिसंसदि
संसद् [f]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सा
तद् [pron]
नदी
नदी [f]
मुनिसत्तमम्
मुनि [m]
मुनिसत्तमम्
सत्तम [adj]
ततः
ततस् [ind]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
ददती
दा [1. Ā.]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अस्य
इदम् [pron]
तम्
तद् [pron]
ब्रह्मर्षे
ब्रह्मर्षि [m]
तव
त्वद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽयं
इदम् [pron]
त्वद्भक्त्या
त्वद् [pron]
त्वद्भक्त्या
भक्ति [f]
धारितो
धारय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
दृष्ट्वा तेऽप्सरसं रेतो यत्स्कन्नं प्रागलम्बुसाम् । तत्कुक्षिणा वै ब्रह्मर्षे त्वद्भक्त्या धृतवत्यहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ते
त्वद् [pron]
ऽप्सरसं
अप्सरस् [f]
रेतो
रेतस् [n]
यत्
यद् [pron]
स्कन्नं
स्कन्द् [1. Ā.]
प्राग्
प्राक् [ind]
अलम्बुसाम्
अलम्बुसा [f]
तत्
तद् [pron]
कुक्षिणा
कुक्षि [mf]
वै
वै [ind]
ब्रह्मर्षे
ब्रह्मर्षि [m]
त्वद्भक्त्या
त्वद् [pron]
त्वद्भक्त्या
भक्ति [f]
धृतवत्यहम्
धृ [4. P.]
धृतवत्यहम्
मद् [pron]
न विनाशमिदं गच्छेत्त्वत्तेज इति निश्चयात् । प्रतिगृह्णीष्व पुत्रं स्वं मया दत्तमनिन्दितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
विनाशम्
विनाश [m]
इदं
इदम् [pron]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
त्वत्तेज
त्वद् [pron]
त्वत्तेज
तेजस् [n]
इति
इति [ind]
निश्चयात्
निश्चय [m]
प्रतिगृह्णीष्व
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
स्वं
स्व [adj]
मया
मद् [pron]
दत्तम्
दा [1. Ā.]
अनिन्दितम्
अनिन्दित [adj]
इत्युक्तः प्रतिजग्राह प्रीतिं चावाप उत्तमाम् । मन्त्रवच्चोपजिघ्रत्तं मूर्ध्नि प्रेम्णा द्विजोत्तमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
प्रीतिं
प्रीति [f]
चावाप
च [ind]
चावाप
अवाप् [5. Ā.]
उत्तमाम्
उत्तम [adj]
मन्त्रवच्चोपजिघ्रत्
मन्त्रवत् [ind]
मन्त्रवच्चोपजिघ्रत्
च [ind]
मन्त्रवच्चोपजिघ्रत्
उपघ्रा [4. P.]
तं
तद् [pron]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
प्रेम्णा
प्रेमन् [mn]
द्विजोत्तमः
द्विजोत्तम [m]
परिष्वज्य चिरं कालं तदा भरतसत्तम । सरस्वत्यै वरं प्रादात्प्रीयमाणो महामुनिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
चिरं
चिर [adj]
कालं
काल [m]
तदा
तदा [ind]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
सरस्वत्यै
सरस्वती [f]
वरं
वर [mn]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
प्रीयमाणो
प्री [9. Ā.]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
विश्वे देवाः सपितरो गन्धर्वाप्सरसां गणाः । तृप्तिं यास्यन्ति सुभगे तर्प्यमाणास्तवाम्भसा ॥
English Translation
Pleased with the River, the great ascetic Dadhicha then gave a boon to her, saying "The Vishvedevas, the Rishis and all the clans of the Gandharvas and the Apsaras, will henceforth, blessed one, derive great happiness when oblations of your water are presented to them!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वेदेवाः
विश्वेदेव [m]
समरुतो
स [ind]
समरुतो
मरुत् [m]
गन्धर्वाप्सरसश्च
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसश्च
अप्सरस् [f]
गन्धर्वाप्सरसश्च
च [ind]
ह
ह [ind]
तृप्तिं
तृप्ति [f]
यास्यन्ति
या [2. Ā.]
सुभगे
सुभग [adj]
तर्प्यमाणास्तवाम्भसा
तर्पय् [10. Ā.]
तर्प्यमाणास्तवाम्भसा
त्वद् [pron]
तर्प्यमाणास्तवाम्भसा
अम्भस् [n]
इत्युक्त्वा स तु तुष्टाव वचोभिर्वै महानदीम् । प्रीतः परमहृष्टात्मा यथावच्छृणु पार्थिव ॥
English Translation
Having said to that great river, the sage, pleased and filled with joy, then praised her in these words. Hear them duly, O king!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तुष्टाव
स्तु [1. Ā.]
वचोभिर्
वचस् [n]
वै
वै [ind]
महानदीम्
महत् [adj]
महानदीम्
नदी [f]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
परमहृष्टात्मा
परम [adj]
परमहृष्टात्मा
हृष् [1. P.]
परमहृष्टात्मा
आत्मन् [m]
यथावच्छृणु
यथावत् [ind]
यथावच्छृणु
श्रु [4. P.]
पार्थिव
पार्थिव [m]
प्रसृतासि महाभागे सरसो ब्रह्मणः पुरा । जानन्ति त्वां सरिच्छ्रेष्ठे मुनयः संशितव्रताः ॥
English Translation
Thou hast sprung, O highly blessed one, from the lake of Brahman in days of old. All ascetics know thee, O best of rivers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसृतासि
प्रसृ [3. Ā.]
प्रसृतासि
अस् [2. P.]
महाभागे
महाभाग [adj]
सरसो
सरस् [n]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पुरा
पुरा [ind]
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
राजन्मुनयः
राजन् [m]
राजन्मुनयः
मुनि [m]
संशितव्रताः
संशित [adj]
संशितव्रताः
व्रत [n]
मम प्रियकरी चापि सततं प्रियदर्शने । तस्मात्सारस्वतः पुत्रो महांस्ते वरवर्णिनि ॥
English Translation
Highly beautiful, you have done me great good! This your great child, O fair river, will be known by the name of Sarasvat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
प्रियकरी
प्रिय [adj]
प्रियकरी
कर [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सततं
सततम् [ind]
प्रियदर्शने
प्रिय [adj]
प्रियदर्शने
दर्शन [n]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
सारस्वतः
सारस्वत [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
महांस्ते
महत् [adj]
महांस्ते
त्वद् [pron]
वरवर्णिनि
वरवर्णिनी [f]
तवैव नाम्ना प्रथितः पुत्रस्ते लोकभावनः । सारस्वत इति ख्यातो भविष्यति महातपाः ॥
English Translation
This your son, capable of creating new worlds, will pass after thy name! That great ascetic will be known by the name of Sarasvat!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तवैव
त्वद् [pron]
तवैव
एव [ind]
नाम्ना
नामन् [n]
प्रथितः
प्रथ् [1. P.]
पुत्रस्ते
पुत्र [m]
पुत्रस्ते
त्वद् [pron]
लोकभावनः
लोक [m]
लोकभावनः
भावन [adj]
सारस्वत
सारस्वत [m]
इति
इति [ind]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
एष द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां द्विजर्षभान् । सारस्वतो महाभागे वेदानध्यापयिष्यति ॥
English Translation
During a drought extending over iwelve years, this Sarasvat, will teach the Vedas to many best of Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
द्वादशवार्षिक्याम्
द्वादशन् [adj]
द्वादशवार्षिक्याम्
वार्षिक [adj]
अनावृष्ट्यां
अनावृष्टि [f]
द्विजोत्तमान्
द्विजोत्तम [m]
सारस्वतो
सारस्वत [m]
महाभागे
महाभाग [adj]
वेदान्
वेद [m]
अध्यापयिष्यति
अध्यापय् [10. Ā.]
पुण्याभ्यश्च सरिद्भ्यस्त्वं सदा पुण्यतमा शुभे । भविष्यसि महाभागे मत्प्रसादात्सरस्वति ॥
English Translation
O blessed Sarasvati, through my grace, thou shalt always become the best of all sacred rivers!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुण्याभ्यश्च
पुण्य [adj]
पुण्याभ्यश्च
च [ind]
सरिद्भ्यस्त्वं
सरित् [f]
सरिद्भ्यस्त्वं
त्वद् [pron]
सदा
सदा [ind]
पुण्यतमा
पुण्यतम [adj]
शुभे
शुभ [adj]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
महाभागे
महाभाग [adj]
मत्प्रसादात्
मद् [pron]
मत्प्रसादात्
प्रसाद [m]
सरस्वति
सरस्वती [f]
एवं सा संस्तुता तेन वरं लब्ध्वा महानदी । पुत्रमादाय मुदिता जगाम भरतर्षभ ॥
English Translation
Thus was the great River lauded by the sage after the latter had granted her boons. The River then, overjoyed went away, O best of Bharata's race! taking with her that child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
सा
तद् [pron]
संस्तुता
संस्तु [5. P.]
तेन
तद् [pron]
वरं
वर [mn]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
महानदी
महत् [adj]
महानदी
नदी [f]
पुत्रम्
पुत्र [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
मुदिता
मुद् [1. P.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
एतस्मिन्नेव काले तु विरोधे देवदानवैः । शक्रः प्रहरणान्वेषी लोकांस्त्रीन्विचचार ह ॥
English Translation
Meanwhile, during a war between the gods and demons Shakra travelled through the three worlds in search of weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
काले
काल [m]
तु
तु [ind]
विरोधे
विरोध [m]
देवदानवैः
देव [m]
देवदानवैः
दानव [m]
शक्रः
शक्र [m]
प्रहरणान्वेषी
प्रहरण [n]
प्रहरणान्वेषी
अन्वेषिन् [adj]
लोकांस्त्रीन्
लोक [m]
लोकांस्त्रीन्
त्रि [nr]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
न चोपलेभे भगवाञ्शक्रः प्रहरणं तदा । यद्वै तेषां भवेद्योग्यं वधाय विबुधद्विषाम् ॥
English Translation
The king of the celestials, however, failed to find such weapons as were fit to kill the enemies of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चोपलेभे
च [ind]
चोपलेभे
उपलभ् [1. P.]
भगवाञ्
भगवत् [adj]
शक्रः
शक्र [m]
प्रहरणं
प्रहरण [n]
तदा
तदा [ind]
यद्
यद् [pron]
वै
वै [ind]
तेषां
तद् [pron]
भवेद्
भू [1. Ā.]
योग्यं
योग्य [adj]
वधाय
वध [m]
विबुधद्विषाम्
विबुध [m]
विबुधद्विषाम्
द्विष् [adj]
ततोऽब्रवीत्सुराञ्शक्रो न मे शक्या महासुराः । ऋतेऽस्थिभिर्दधीचस्य निहन्तुं त्रिदशद्विषः ॥
English Translation
Shakra then said to the gods-"The great Asuras are incapable of being defeated by me. Save with the bones of Dadhicha, our foes cannot be killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सुराञ्
सुर [m]
शक्रो
शक्र [m]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
शक्या
शक्य [adj]
महासुराः
महत् [adj]
महासुराः
असुर [m]
ऋते
ऋते [ind]
ऽस्थिभिर्
अस्थि [n]
दधीचस्य
दधीच [m]
निहन्तुं
निहन् [2. Ā.]
त्रिदशद्विषः
त्रिदश [m]
त्रिदशद्विषः
द्विष् [adj]
तस्माद्गत्वा ऋषिश्रेष्ठो याच्यतां सुरसत्तमाः । दधीचास्थीनि देहीति तैर्वधिष्यामहे रिपून् ॥
English Translation
O best of celestials, go, therefore, to that best of Rishis and beg of him, saying-"Grant us, O Dadhicha, your bones! With them we will kill our enemies.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
ऋषिश्रेष्ठो
ऋषि [m]
ऋषिश्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
याच्यतां
याच् [1. Ā.]
याच्यतां
ता [f]
सुरसत्तमाः
सुर [m]
सुरसत्तमाः
सत्तम [adj]
दधीचास्थीनि
दधीच [m]
दधीचास्थीनि
अस्थि [n]
देहीति
दा [1. Ā.]
देहीति
इति [ind]
तैर्
तद् [pron]
वधिष्यामहे
वध् [4. P.]
रिपून्
रिपु [m]
स देवैर्याचितोऽस्थीनि यत्नादृषिवरस्तदा । प्राणत्यागं कुरुष्वेति चकारैवाविचारयन् । स लोकानक्षयान्प्राप्तो देवप्रियकरस्तदा ॥
English Translation
Begged by them for his bones, that best of Rishis, O best of Kuru's race, unhesitatingly gave up his life. Having done what was agreeable to the celestials, the sage attained to the eternally blissful region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
देवैर्
देव [m]
याचितो
याच् [1. Ā.]
ऽस्थीनि
अस्थि [n]
यत्नाद्
यत्न [m]
ऋषिवरस्तदा
ऋषि [m]
ऋषिवरस्तदा
वर [adj]
ऋषिवरस्तदा
तदा [ind]
प्राणत्यागं
प्राणत्याग [m]
कुरुष्वेति
कृ [2. Ā.]
कुरुष्वेति
इति [ind]
चकारैवाविचारयन्
कृ [2. Ā.]
चकारैवाविचारयन्
एव [ind]
चकारैवाविचारयन्
अ [ind]
चकारैवाविचारयन्
विचारय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
लोकान्
लोक [m]
अक्षयान्
अक्षय [adj]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
देवप्रियकरस्तदा
देव [m]
देवप्रियकरस्तदा
प्रिय [adj]
देवप्रियकरस्तदा
कर [adj]
देवप्रियकरस्तदा
तदा [ind]