Ādiparva Adhyāya 56
आदिपर्व • अध्यायः 56
Ādiparva Adhyāya 56 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 1.56.1–34
•
250 Lexicon Terms
कथितं वै समासेन त्वया सर्वं द्विजोत्तम । महाभारतमाख्यानं कुरूणां चरितं महत् ॥
English Translation
Janamejaya said : O best of Brahmanas, you have told me in brief the history called Mahabharata, containing the great deeds of the Kurus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथितं
कथय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
समासेन
समास [m]
त्वया
त्वद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
महाभारतम्
महाभारत [mn]
आख्यानं
आख्यान [n]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
यशस्करम्
यशस्कर [adj]
कथां त्वनघ चित्रार्थामिमां कथयति त्वयि । विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे ॥
English Translation
O great ascetic, recite now fully this wonderful history. I feel a great curiosity to hear it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथां
कथा [f]
त्वनघ
तु [ind]
त्वनघ
अनघ [adj]
चित्रार्थाम्
चित्र [adj]
चित्रार्थाम्
अर्थ [mn]
इमां
इदम् [pron]
कथयति
कथय् [10. Ā.]
त्वयि
त्वद् [pron]
विस्तरश्रवणे
विस्तर [m]
विस्तरश्रवणे
श्रवण [n]
जातं
जन् [4. P.]
कौतूहलम्
कौतूहल [n]
अतीव
अतीव [ind]
मे
मद् [pron]
स भवान्विस्तरेणेमां पुनराख्यातुमर्हति । न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥
English Translation
You should, therefore, recite it in full. I am not satisfied with hearing in the abstract this great history of my ancestors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
विस्तरेणेमां
विस्तर [m]
विस्तरेणेमां
इदम् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
आख्यातुम्
आख्या [4. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तृप्यामि
तृप् [6. P.]
पूर्वेषां
पूर्व [pron]
शृण्वानश्चरितं
श्रु [4. P.]
शृण्वानश्चरितं
चरित [n]
महत्
महत् [adj]
न तत्कारणमल्पं हि धर्मज्ञा यत्र पाण्डवाः । अवध्यान्सर्वशो जघ्नुः प्रशस्यन्ते च मानवैः ॥
English Translation
It could not be a trifling cause for which the virtuous Pandavas killed those whom they should not have killed and for which they are still praised by men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
कारणम्
कारण [n]
अल्पं
अल्प [adj]
हि
हि [ind]
धर्मज्ञा
धर्म [mn]
धर्मज्ञा
ज्ञ [adj]
यत्र
यत्र [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
अवध्यान्
अवध्य [adj]
सर्वशो
सर्वशस् [ind]
जघ्नुः
हन् [6. P.]
प्रशस्यन्ते
प्रशंस् [1. Ā.]
च
च [ind]
मानवैः
मानव [m]
किमर्थं ते नरव्याघ्राः शक्ताः सन्तो ह्यनागसः । प्रयुज्यमानान्संक्लेशान्क्षान्तवन्तो दुरात्मनाम् ॥
English Translation
Why did those best of men, (the Pandavas), capable of avenging themselves on enemies, though innocent, quietly suffered the persecutions of the wicked Kurus?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
ते
तद् [pron]
नरव्याघ्राः
नर [m]
नरव्याघ्राः
व्याघ्र [m]
शक्ताः
शक् [4. P.]
सन्तो
अस् [2. P.]
ह्यनागसः
हि [ind]
ह्यनागसः
अनागस् [adj]
प्रयुज्यमानान्
प्रयुज् [7. Ā.]
संक्लेशान्
संक्लेश [m]
क्षान्तवन्तो
क्षम् [1. P.]
दुरात्मनाम्
दुरात्मन् [adj]
कथं नागायुतप्राणो बाहुशाली वृकोदरः । परिक्लिश्यन्नपि क्रोधं धृतवान्वै द्विजोत्तम ॥
English Translation
O best of Brahmanas, why did the mighty armed Bhima, having the strength of ten thousand elephants, though persecuted, patiently kept his anger down?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
नागायुतप्राणो
नाग [m]
नागायुतप्राणो
अयुत [n]
नागायुतप्राणो
प्राण [m]
बाहुशाली
बाहु [mf]
बाहुशाली
शालिन् [adj]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
परिक्लिश्यन्न्
परिक्लिश् [9. P.]
अपि
अपि [ind]
क्रोधं
क्रोध [m]
धृतवान्
धृ [4. P.]
वै
वै [ind]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
कथं सा द्रौपदी कृष्णा क्लिश्यमाना दुरात्मभिः । शक्ता सती धार्तराष्ट्रान्नादहद्घोरचक्षुषा ॥
English Translation
Why did not the chaste Krishnaa, the daughter of Drupada, though persecuted by the wicked (Kurus), burn the sons of Dhritarashtra by her angry eyes, capable as she was to do it?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
सा
तद् [pron]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
कृष्णा
कृष्णा [f]
क्लिश्यमाना
क्लिश् [9. Ā.]
दुरात्मभिः
दुरात्मन् [adj]
शक्ता
शक् [4. P.]
सती
सती [f]
धार्तराष्ट्रान्
धार्तराष्ट्र [m]
नादहद्
न [ind]
नादहद्
दह् [2. P.]
घोरचक्षुषा
घोर [adj]
घोरचक्षुषा
चक्षुस् [n]
कथं व्यतिक्रमन्द्यूते पार्थौ माद्रीसुतौ तथा । अनुव्रजन्नरव्याघ्रं वञ्च्यमानं दुरात्मभिः ॥
English Translation
Why did the two sons of Pritha, (Bhima and Arjuna) and the two sons of Madri (Nakula and Sahadeva) those best of men, though persecuted by the wretches, follow Yudhishthira, who was addicted to the evil habit of gambling?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
व्यतिक्रमन्
व्यतिक्रम् [1. P.]
द्यूते
द्यूत [n]
पार्थौ
पार्थ [m]
माद्रीसुतौ
माद्री [f]
माद्रीसुतौ
सुत [m]
तथा
तथा [ind]
अनुव्रजन्
अनुव्रज् [1. Ā.]
नरव्याघ्रं
नर [m]
नरव्याघ्रं
व्याघ्र [m]
वञ्च्यमानं
वञ्च् [1. Ā.]
दुरात्मभिः
दुरात्मन् [adj]
कथं धर्मभृतां श्रेष्ठः सुतो धर्मस्य धर्मवित् । अनर्हः परमं क्लेशं सोढवान्स युधिष्ठिरः ॥
English Translation
Why did Yudhishthira, the best of all virtuous men and the son of Dharma himself, though acquainted with all duties, suffer great afflictions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
श्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
सुतो
सुत [m]
धर्मस्य
धर्म [mn]
धर्मवित्
धर्म [mn]
धर्मवित्
विद् [adj]
अनर्हः
अनर्ह [adj]
परमं
परम [adj]
क्लेशं
क्लेश [m]
सोढवान्
सह् [1. P.]
स
तद् [pron]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
कथं च बहुलाः सेनाः पाण्डवः कृष्णसारथिः । अस्यन्नेकोऽनयत्सर्वाः पितृलोकं धनंजयः ॥
English Translation
Why did the son of Pandu, Arjuna, Krishna himself being his charioteer and who could by his arrows send to the other world hosts of fighting men, suffer so many persecutions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
बहुलाः
बहुल [adj]
सेनाः
सेना [f]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
कृष्णसारथिः
कृष्णसारथि [m]
अस्यन्न्
अस् [4. Ā.]
एको
एक [pron]
ऽनयत्
नी [2. P.]
सर्वाः
सर्व [pron]
पितृलोकं
पितृ [m]
पितृलोकं
लोक [m]
धनंजयः
धनंजय [m]
एतदाचक्ष्व मे सर्वं यथावृत्तं तपोधन । यद्यच्च कृतवन्तस्ते तत्र तत्र महारथाः ॥
English Translation
O great, Rishi, tell me all this as they happened. (Tell me) everything that those highly mighty car-warriors did.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
तपोधन
तपोधन [adj]
यद्
यद् [pron]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
कृतवन्तस्ते
कृ [2. Ā.]
कृतवन्तस्ते
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
महर्षेः सर्वलोकेषु पूजितस्य महात्मनः । प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ॥
English Translation
Vaishampayana said : O great king, appoint a time (to hear it). This history is very extensive. This is but the beginning. I shall recite the whole of this history, composed by the illustrious Krishna Dvaipayana, the great Rishi, Vyasa of immeasurable mental power, who is adored by all the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षेः
महत् [adj]
महर्षेः
ऋषि [m]
सर्वलोकेषु
सर्व [pron]
सर्वलोकेषु
लोक [m]
विश्रुतस्यास्य
विश्रु [5. Ā.]
विश्रुतस्यास्य
इदम् [pron]
धीमतः
धीमत् [adj]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
मतं
मत [n]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
व्यासस्यामिततेजसः
व्यास [m]
व्यासस्यामिततेजसः
अमित [adj]
व्यासस्यामिततेजसः
तेजस् [n]
इदं शतसहस्रं हि श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् । सत्यवत्यात्मजेनेह व्याख्यातममितौजसा ॥
English Translation
This (Bharata) contains one lac sacred slokas, composed by the son of Satyavati, Vyasa of immeasurable mental power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
शतसहस्रं
शत [mn]
शतसहस्रं
सहस्र [mn]
हि
हि [ind]
श्लोकानां
श्लोक [m]
पुण्यकर्मणाम्
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणाम्
कर्मन् [n]
सत्यवत्यात्मजेनेह
सत्यवती [f]
सत्यवत्यात्मजेनेह
आत्मज [m]
सत्यवत्यात्मजेनेह
इह [ind]
व्याख्यातम्
व्याख्या [2. Ā.]
अमितौजसा
अमित [adj]
अमितौजसा
ओजस् [n]
य इदं श्रावयेद्विद्वान्यश्चेदं शृणुयान्नरः । ते ब्रह्मणः स्थानमेत्य प्राप्नुयुर्देवतुल्यताम् ॥
English Translation
The learned man who reads it to others and those that hear it read, go to the world of Brahma and become equal to the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
य
यद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
श्रावयेद्
श्रावय् [10. Ā.]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
यश्चेदं
यद् [pron]
यश्चेदं
च [ind]
यश्चेदं
इदम् [pron]
शृणुयान्
श्रु [4. P.]
नरः
नर [m]
ते
तद् [pron]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
स्थानम्
स्थान [n]
एत्य
ए [2. P.]
प्राप्नुयुर्
प्राप् [1. P.]
देवतुल्यताम्
देव [m]
देवतुल्यताम्
तुल्य [adj]
देवतुल्यताम्
ता [f]
इदं हि वेदैः समितं पवित्रमपि चोत्तमम् । श्राव्याणामुत्तमं चेदं पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥
English Translation
This (Bharata) is equal to the Vedas; it is holy and excellent; it is the worthiest of all that should be listened to. It is a Purana, adored by the Rishis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
वेदैः
वेद [m]
समितं
समि [2. Ā.]
पवित्रम्
पवित्र [n]
अपि
अपि [ind]
चोत्तमम्
च [ind]
चोत्तमम्
उत्तम [adj]
श्राव्याणाम्
श्रावय् [10. Ā.]
उत्तमं
उत्तम [adj]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
पुराणम्
पुराण [n]
ऋषिसंस्तुतम्
ऋषि [m]
ऋषिसंस्तुतम्
संस्तु [5. P.]
अस्मिन्नर्थश्च धर्मश्च निखिलेनोपदिश्यते । इतिहासे महापुण्ये बुद्धिश्च परिनैष्ठिकी ॥
English Translation
It contains many useful instructions on Artha and Kama. This sacred history makes the heart desire to attain salvation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
अर्थश्च
अर्थ [mn]
अर्थश्च
च [ind]
धर्मश्च
धर्म [mn]
धर्मश्च
च [ind]
निखिलेनोपदिश्यते
निखिलेन [ind]
निखिलेनोपदिश्यते
उपदिश् [6. Ā.]
इतिहासे
इतिहास [mn]
महापुण्ये
महत् [adj]
महापुण्ये
पुण्य [adj]
बुद्धिश्च
बुद्धि [f]
बुद्धिश्च
च [ind]
परिनैष्ठिकी
परिनैष्ठिक [adj]
अक्षुद्रान्दानशीलांश्च सत्यशीलाननास्तिकान् । कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुते ॥
English Translation
The learned men earn much wealth by reciting this Veda composed by Krishna (Dvaipayana) to those who are noble, liberal, truthful and believing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अक्षुद्रान्
अक्षुद्र [adj]
दानशीलांश्च
दान [n]
दानशीलांश्च
शील [mn]
दानशीलांश्च
च [ind]
सत्यशीलान्
सत्य [n]
सत्यशीलान्
शील [mn]
अनास्तिकान्
अनास्तिक [m]
कार्ष्णं
कार्ष्ण [adj]
वेदम्
वेद [m]
इमं
इदम् [pron]
विद्वाञ्
विद्वस् [adj]
श्रावयित्वार्थम्
श्रावय् [10. Ā.]
श्रावयित्वार्थम्
अर्थ [mn]
अश्नुते
अश् [1. P.]
भ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्यादसंशयम् । इतिहासमिमं श्रुत्वा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥
English Translation
Sins, even of killing embryo, are destroyed by (reading or hearing) it. Even a greatly sinful man, by hearing this history, escapes from all his sins, like the sun from Rahu. This history is called Jaya (victory); it should be heard by those that desire victory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रूणहत्याकृतं
भ्रूणहत्या [f]
भ्रूणहत्याकृतं
कृ [2. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पापं
पाप [n]
जह्याद्
हा [1. P.]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
इतिहासम्
इतिहास [mn]
इमं
इदम् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पुरुषो
पुरुष [m]
ऽपि
अपि [ind]
सुदारुणः
सु [ind]
सुदारुणः
दारुण [adj]
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा । महीं विजयते सर्वां शत्रूंश्चापि पराजयेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जयो
जय [adj]
नामेतिहासो
नाम [ind]
नामेतिहासो
इतिहास [mn]
ऽयं
इदम् [pron]
श्रोतव्यो
श्रु [4. P.]
विजिगीषुणा
विजिगीषु [adj]
महीं
मही [f]
विजयते
विजि [1. Ā.]
सर्वां
सर्व [pron]
शत्रूंश्चापि
शत्रु [m]
शत्रूंश्चापि
च [ind]
शत्रूंश्चापि
अपि [ind]
पराजयेत्
पराजि [2. P.]
इदं पुंसवनं श्रेष्ठमिदं स्वस्त्ययनं महत् । महिषीयुवराजाभ्यां श्रोतव्यं बहुशस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
पुंसवनं
पुंसवन [n]
श्रेष्ठम्
श्रेष्ठ [adj]
इदं
इदम् [pron]
स्वस्त्ययनं
स्वस्त्ययन [n]
महत्
महत् [adj]
महिषीयुवराजाभ्यां
महिषी [f]
महिषीयुवराजाभ्यां
युवराज [m]
श्रोतव्यं
श्रु [4. P.]
बहुशस्तथा
बहुशस् [ind]
बहुशस्तथा
तथा [ind]
अर्थशास्त्रमिदं पुण्यं धर्मशास्त्रमिदं परम् । मोक्षशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥
English Translation
It is the Dharma Shastra, it is also the sacred Artha Shastra, it is also the great Moksha Shastra, said Vyasa of immeasurable intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थशास्त्रम्
अर्थशास्त्र [n]
इदं
इदम् [pron]
पुण्यं
पुण्य [adj]
धर्मशास्त्रम्
धर्म [mn]
धर्मशास्त्रम्
शास्त्र [n]
इदं
इदम् [pron]
परम्
पर [pron]
मोक्षशास्त्रम्
मोक्ष [m]
मोक्षशास्त्रम्
शास्त्र [n]
इदं
इदम् [pron]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
व्यासेनामितबुद्धिना
व्यास [m]
व्यासेनामितबुद्धिना
अमित [adj]
व्यासेनामितबुद्धिना
बुद्धि [f]
संप्रत्याचक्षते चैव आख्यास्यन्ति तथापरे । पुत्राः शुश्रूषवः सन्ति प्रेष्याश्च प्रियकारिणः ॥
English Translation
It is recited in the present age and will be recited in future ages. He, who hears it, gets sons and survivors, who perform their favourite works.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संप्रत्याचक्षते
सम्प्रति [ind]
संप्रत्याचक्षते
आचक्ष् [1. P.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
आख्यास्यन्ति
आख्या [4. P.]
तथापरे
तथा [ind]
तथापरे
अपर [pron]
पुत्राः
पुत्र [m]
शुश्रूषवः
शुश्रूषु [adj]
सन्ति
अस् [2. P.]
प्रेष्याश्च
प्रेष्य [m]
प्रेष्याश्च
च [ind]
प्रियकारिणः
प्रिय [adj]
प्रियकारिणः
कारिन् [adj]
शरीरेण कृतं पापं वाचा च मनसैव च । सर्वं तत्त्यजति क्षिप्रमिदं शृण्वन्नरः सदा ॥
English Translation
He who hears it escapes immediately from all his sins that are committed by him in body, word or mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरीरेण
शरीर [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पापं
पाप [n]
वाचा
वाच् [f]
च
च [ind]
मनसैव
मनस् [n]
मनसैव
एव [ind]
च
च [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
तत्
तद् [pron]
त्यजति
त्यज् [1. Ā.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
शृण्वन्
श्रु [4. P.]
नरः
नर [m]
सदा
सदा [ind]
भारतानां महज्जन्म शृण्वतामनसूयताम् । नास्ति व्याधिभयं तेषां परलोकभयं कुतः ॥
English Translation
He who hears the history of the Bharata race without being fault-finding, can have no fear from diseases, let alone the fear of the other world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भारतानां
भारत [m]
महज्जन्म
महत् [adj]
महज्जन्म
जन्मन् [n]
शृण्वताम्
श्रु [4. P.]
अनसूयताम्
अन् [ind]
अनसूयताम्
असूय् [Denom. Ā.]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
व्याधिभयं
व्याधि [m]
व्याधिभयं
भय [n]
तेषां
तद् [pron]
परलोकभयं
पर [pron]
परलोकभयं
लोक [m]
परलोकभयं
भय [n]
कुतः
कुतस् [ind]
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पुण्यं तथैव च । कृष्णद्वैपायनेनेदं कृतं पुण्यचिकीर्षुणा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धन्यं
धन्य [adj]
यशस्यम्
यशस्य [adj]
आयुष्यं
आयुष्य [adj]
स्वर्ग्यं
स्वर्ग्य [adj]
पुण्यं
पुण्य [adj]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
कृष्णद्वैपायनेनेदं
कृष्णद्वैपायन [m]
कृष्णद्वैपायनेनेदं
इदम् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पुण्यचिकीर्षुणा
पुण्य [adj]
पुण्यचिकीर्षुणा
चिकीर्षु [adj]
कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् । अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर्धते
वृध् [6. P.]
च
च [ind]
प्रभवतां
प्रभू [1. Ā.]
कोपो
कोप [m]
ऽतीव
अतीव [ind]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
अन्येषां
अन्य [pron]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
च
च [ind]
भूरिद्रविणतेजसाम्
भूरि [adj]
भूरिद्रविणतेजसाम्
द्रविण [n]
भूरिद्रविणतेजसाम्
तेजस् [n]
यथा समुद्रो भगवान्यथा च हिमवान्गिरिः । ख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते ॥
English Translation
This Bharata is said to be a mine of gems, as the illustrious ocean or the great mountain Meru.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
समुद्रो
समुद्र [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
गिरिः
गिरि [m]
ख्यातावुभौ
ख्या [4. P.]
ख्यातावुभौ
उभ् [pron]
रत्ननिधी
रत्न [mn]
रत्ननिधी
निधि [m]
तथा
तथा [ind]
भारतम्
भारत [n]
उच्यते
वच् [2. P.]
य इदं श्रावयेद्विद्वान्ब्राह्मणानिह पर्वसु । धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयं स गच्छति ॥
English Translation
The learned man, who recites it to Brahmanas during the sacred Parvas (lunar changes), is cleansed of all his sins and being victorious over heaven (not caring for it) attains to an union with Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
य
यद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
श्रावयेद्
श्रावय् [10. Ā.]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
यश्चेदं
यद् [pron]
यश्चेदं
च [ind]
यश्चेदं
इदम् [pron]
शृणुयान्
श्रु [4. P.]
नरः
नर [m]
धूतपाप्मा
धू [6. Ā.]
धूतपाप्मा
पाप्मन् [m]
जितस्वर्गो
जि [9. P.]
जितस्वर्गो
स्वर्ग [m]
ब्रह्मभूयं
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मभूयं
भूय [n]
स
तद् [pron]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः । अक्षय्यं तस्य तच्छ्राद्धमुपतिष्ठेत्पितॄनपि ॥
English Translation
He who causes even a single line of it to be heard by Brahmanas at a Shraddha, that Shraddha becomes inexhaustible and the Pitris (ancestors) become gratified with food presented to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चेदं
यद् [pron]
यश्चेदं
च [ind]
यश्चेदं
इदम् [pron]
श्रावयेच्छ्राद्धे
श्रावय् [10. Ā.]
श्रावयेच्छ्राद्धे
श्राद्ध [n]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
पादम्
पाद [m]
अन्ततः
अन्ततस् [ind]
अक्षय्यं
अक्षय्य [adj]
तस्य
तद् [pron]
तच्छ्राद्धम्
तद् [pron]
तच्छ्राद्धम्
श्राद्ध [n]
उपतिष्ठेत्
उपस्था [1. Ā.]
पितॄन्
पितृ [m]
अपि
अपि [ind]
अह्ना यदेनश्चाज्ञानात्प्रकरोति नरश्चरन् । तन्महाभारताख्यानं श्रुत्वैव प्रविलीयते ॥
English Translation
Are all destroyed by hearing the Mahabharata, The history of the great births of the Bharata princes is called Mahabharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अह्ना
अहर् [n]
यद्
यद् [pron]
एनश्चाज्ञानात्
एनस् [n]
एनश्चाज्ञानात्
च [ind]
एनश्चाज्ञानात्
अज्ञान [n]
प्रकरोति
प्रकृ [8. Ā.]
नरश्चरन्
नृ [m]
नरश्चरन्
चर् [1. Ā.]
तन्
तद् [pron]
महाभारताख्यानं
महाभारत [mn]
महाभारताख्यानं
आख्यान [n]
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
प्रविलीयते
प्रविली [4. P.]
भारतानां महज्जन्म महाभारतमुच्यते । निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
English Translation
He who knows the etymology of the name (Bharata is cleansed of all his sins. As this history of the Bharata race is wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भारतानां
भारत [m]
महज्जन्म
महत् [adj]
महज्जन्म
जन्मन् [n]
शृण्वताम्
श्रु [4. P.]
अनसूयताम्
अन् [ind]
अनसूयताम्
असूय् [Denom. Ā.]
निरुक्तम्
निरुक्त [n]
अस्य
इदम् [pron]
यो
यद् [pron]
वेद
विद् [6. Ā.]
सर्वपापैः
सर्व [pron]
सर्वपापैः
पाप [n]
प्रमुच्यते
प्रमुच् [6. Ā.]
त्रिभिर्वर्षैः सदोत्थायी कृष्णद्वैपायनो मुनिः । महाभारतमाख्यानं कृतवानिदमुत्तमम् ॥
English Translation
The Rishi Krishna Dvaipayana, regularly rising (every morning) for three years, composed this wonderful history, called Mahabharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिभिर्
त्रि [nr]
वर्षैर्
वर्ष [mn]
लब्धकामः
लभ् [1. P.]
लब्धकामः
काम [m]
कृष्णद्वैपायनो
कृष्णद्वैपायन [m]
मुनिः
मुनि [m]
महाभारतम्
महाभारत [mn]
आख्यानं
आख्यान [n]
कुरूणां
कुरु [m]
चरितं
चर् [1. Ā.]
महत्
महत् [adj]
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ । यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत्क्वचित् ॥
English Translation
O best of the Bharata race, whatever about Dharma, Artha, Kama and Moksha, that is contained in this Bharata, may be met with elsewhere; but whatever is not in it, is not to be found anywhere.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मे
धर्म [mn]
चार्थे
च [ind]
चार्थे
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कामे
काम [m]
च
च [ind]
मोक्षे
मोक्ष [m]
च
च [ind]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
यद्
यद् [pron]
इहास्ति
इह [ind]
इहास्ति
अस् [2. P.]
तद्
तद् [pron]
अन्यत्र
अन्यत्र [ind]
यन्
यद् [pron]
नेहास्ति
न [ind]
नेहास्ति
इह [ind]
नेहास्ति
अस् [2. P.]
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]