Ādiparva Adhyāya 47
आदिपर्व • अध्यायः 47
Ādiparva Adhyāya 47 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 1.47.1–26
•
250 Lexicon Terms
एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमोदितः । आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः । ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा ॥
English Translation
Sauti said : The illustrious king having said so, the ministers expressed their approbation. The king expressed his determination of performing a Snake-sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततः
ततस् [ind]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
मन्त्रिभिश्चानुमोदितः
मन्त्रिन् [m]
मन्त्रिभिश्चानुमोदितः
च [ind]
मन्त्रिभिश्चानुमोदितः
अनुमोदय् [10. P.]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
प्रतिज्ञां
प्रतिज्ञा [f]
स
तद् [pron]
सर्पसत्राय
सर्प [m]
सर्पसत्राय
सत्त्र [n]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
भरतशार्दूलो
भरत [m]
भरतशार्दूलो
शार्दूल [m]
राजा
राजन् [m]
पारिक्षितस्तदा
पारिक्षित [m]
पारिक्षितस्तदा
तदा [ind]
पुरोहितमथाहूय ऋत्विजं वसुधाधिपः । अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः संपदर्थकरं वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरोहितम्
पुरोहित [m]
अथाहूय
अथ [ind]
अथाहूय
आह्वा [4. Ā.]
ऋत्विजं
ऋत्विज् [m]
वसुधाधिपः
वसुधा [f]
वसुधाधिपः
अधिप [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यसम्पन्नः
वाक्य [n]
वाक्यसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
सम्पदर्थकरं
सम्पद् [f]
सम्पदर्थकरं
अर्थ [mn]
सम्पदर्थकरं
कर [adj]
वचः
वचस् [n]
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान् । प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
हिंसितवांस्तातं
हिंस् [7. Ā.]
हिंसितवांस्तातं
तात [m]
तक्षकः
तक्षक [m]
स
तद् [pron]
दुरात्मवान्
दुरात्मवत् [adj]
प्रतिकुर्यां
प्रतिकृ [8. Ā.]
यथा
यथा [ind]
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
भवन्तो
भवत् [adj]
ब्रुवन्तु
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम् । तक्षकं संप्रदीप्तेऽग्नौ प्राप्स्येऽहं सहबान्धवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
विदितं
विद् [6. Ā.]
भवतां
भवत् [adj]
येन
यद् [pron]
पन्नगम्
पन्नग [mn]
तक्षकं
तक्षक [m]
संप्रदीप्ते
संप्रदीप् [4. Ā.]
ऽग्नौ
अग्नि [m]
प्राप्स्ये
प्राप् [1. P.]
ऽहं
मद् [pron]
सहबान्धवम्
सहबान्धव [adj]
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना । तथाहमपि तं पापं दग्धुमिच्छामि पन्नगम् ॥
English Translation
Tell me what I must do. Do you know any act by which I can throw Takshaka with all his friends and relatives in the blazing fire? I want to burn the wretch of a snake as he burnt my father with his poison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
तेन
तद् [pron]
पिता
पितृ [m]
मह्यं
मद् [pron]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
दग्धो
दह् [2. P.]
विषाग्निना
विष [n]
विषाग्निना
अग्नि [m]
तथाहम्
तथा [ind]
तथाहम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
तं
तद् [pron]
पापं
पाप [adj]
दग्धुम्
दह् [2. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
पन्नगम्
पन्नग [mn]
अस्ति राजन्महत्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम् । सर्पसत्रमिति ख्यातं पुराणे कथ्यते नृप ॥
English Translation
The Ritwijas said : O king, there is a sacrifice advised by the celestials for you. It is known as the Snakesacrifice and is spoken of in the Puranas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्ति
अस् [2. P.]
राजन्
राजन् [m]
महत्
महत् [adj]
सत्रं
सत्त्र [n]
त्वदर्थं
त्वद् [pron]
त्वदर्थं
अर्थ [mn]
देवनिर्मितम्
देव [m]
देवनिर्मितम्
निर्मा [2. P.]
सर्पसत्रम्
सर्प [m]
सर्पसत्रम्
सत्त्र [n]
इति
इति [ind]
ख्यातं
ख्या [4. P.]
पुराणे
पुराण [n]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
नृप
नृप [m]
आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्योऽस्ति नराधिप । इति पौराणिकाः प्राहुरस्माकं चास्ति स क्रतुः ॥
English Translation
O king, you alone can accomplish it and no one else. The men, learned in the Puranas, have told us that there is such a sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहर्ता
आहर्तृ [m]
तस्य
तद् [pron]
सत्रस्य
सत्त्र [n]
त्वन्
त्वद् [pron]
नान्यो
न [ind]
नान्यो
अन्य [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
नराधिप
नर [m]
नराधिप
अधिप [m]
इति
इति [ind]
पौराणिकाः
पौराणिक [m]
प्राहुर्
प्राह् [1. P.]
अस्माकं
मद् [pron]
चास्ति
च [ind]
चास्ति
अस् [2. P.]
स
तद् [pron]
क्रतुः
क्रतु [m]
एवमुक्तः स राजर्षिर्मेने सर्पं हि तक्षकम् । हुताशनमुखं दीप्तं प्रविष्टमिति सत्तम ॥
English Translation
Sauti said : O excellent one, thus addressed, that royal sage thought Takshaka already thrown into the blazing fire and burnt to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
मेने
मन् [8. P.]
सर्पं
सर्प [m]
हि
हि [ind]
तक्षकम्
तक्षक [m]
हुताशनमुखं
हुताशन [m]
हुताशनमुखं
मुख [n]
दीप्तं
दीप् [4. P.]
प्रविष्टम्
प्रविश् [4. P.]
इति
इति [ind]
सत्तम
सत्तम [adj]
ततोऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा । आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे ॥
English Translation
The king then told these Brahmanas, learned in Mantras, “I shall perform that sacrifice. Tell me the things that are necessary.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीन्
ब्रू [2. Ā.]
मन्त्रविदस्तान्
मन्त्र [mn]
मन्त्रविदस्तान्
विद् [adj]
मन्त्रविदस्तान्
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
ब्राह्मणांस्तदा
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणांस्तदा
तदा [ind]
आहरिष्यामि
आहृ [1. Ā.]
तत्
तद् [pron]
सत्रं
सत्त्र [n]
संभाराः
सम्भार [mn]
संभ्रियन्तु
सम्भृ [3. Ā.]
मे
मद् [pron]
ततस्ते ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम । देशं तं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात् । यथावज्ज्ञानविदुषः सर्वे बुद्ध्या परं गताः ॥
English Translation
O best of Biahmanas, thereupon his wise Ritwijas, learned in the Shastras, measured, according to the ordinances, a piece of land for the sacrificial platform.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
तु
तु [ind]
दिवसे
दिवस [mn]
तस्मिन्
तद् [pron]
सप्तमे
सप्तम [adj]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
देशं
देश [m]
तं
तद् [pron]
मापयामासुर्
मापय् [10. Ā.]
यज्ञायतनकारणात्
यज्ञ [m]
यज्ञायतनकारणात्
आयतन [n]
यज्ञायतनकारणात्
कारण [n]
यथावज्ज्ञानविदुषः
यथावत् [ind]
यथावज्ज्ञानविदुषः
ज्ञान [n]
यथावज्ज्ञानविदुषः
विद्वस् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
परं
पर [pron]
गताः
गम् [6. Ā.]
ऋद्ध्या परमया युक्तमिष्टं द्विजगणायुतम् । प्रभूतधनधान्याढ्यमृत्विग्भिः सुनिवेशितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋद्ध्या
ऋद्धि [f]
परमया
परम [adj]
युक्तम्
युज् [6. Ā.]
इष्टं
इष्ट [n]
द्विजगणायुतम्
द्विज [m]
द्विजगणायुतम्
गण [m]
द्विजगणायुतम्
आयुत [adj]
प्रभूतधनधान्याढ्यम्
प्रभू [1. Ā.]
प्रभूतधनधान्याढ्यम्
धन [n]
प्रभूतधनधान्याढ्यम्
धान्य [n]
प्रभूतधनधान्याढ्यम्
आढ्य [adj]
ऋत्विग्भिः
ऋत्विज् [m]
सुनिवेशितम्
सुनिवेशित [adj]
निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनमीप्सितम् । राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्माय
निर्मा [2. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
यज्ञायतनम्
यज्ञ [m]
यज्ञायतनम्
आयतन [n]
ईप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
दीक्षयामासुः
दीक्षय् [10. Ā.]
सर्पसत्राप्तये
सर्प [m]
सर्पसत्राप्तये
सत्त्र [n]
सर्पसत्राप्तये
आप्ति [f]
तदा
तदा [ind]
इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति । निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
चासीत्
च [ind]
चासीत्
अस् [2. P.]
तत्र
तत्र [ind]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
सर्पसत्रे
सर्प [m]
सर्पसत्रे
सत्त्र [n]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
निमित्तं
निमित्त [n]
महद्
महत् [adj]
उत्पन्नं
उत्पद् [4. P.]
यज्ञविघ्नकरं
यज्ञ [m]
यज्ञविघ्नकरं
विघ्न [mn]
यज्ञविघ्नकरं
कर [adj]
तदा
तदा [ind]
यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत् । स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः ॥
English Translation
An incident which foreboded a hindrance to it. For when the sacrificial platform was being built, a man, Suta by caste, well acquainted with the Puranas and learned in the art of masonry and of laying foundations, said,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञस्यायतने
यज्ञ [m]
यज्ञस्यायतने
आयतन [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
क्रियमाणे
कृ [2. Ā.]
वचो
वचस् [n]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
स्थपतिर्
स्थपति [m]
बुद्धिसम्पन्नो
बुद्धि [f]
बुद्धिसम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
वास्तुविद्याविशारदः
वास्तु [n]
वास्तुविद्याविशारदः
विद्या [f]
वास्तुविद्याविशारदः
विशारद [adj]
इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा । यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता । ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः ॥
English Translation
“The land in which the platform was made and the time when it was measured indicate that this sacrifice will not be completed. A Brahmana will be its cause."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्यब्रवीत्
इति [ind]
इत्यब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सूत्रधारः
सूत्रधार [m]
सूतः
सूत [m]
पौराणिकस्तदा
पौराणिक [m]
पौराणिकस्तदा
तदा [ind]
यस्मिन्
यद् [pron]
देशे
देश [m]
च
च [ind]
काले
काल [m]
च
च [ind]
मापनेयं
मापना [f]
मापनेयं
इदम् [pron]
प्रवर्तिता
प्रवर्तय् [10. Ā.]
ब्राह्मणं
ब्राह्मण [m]
कारणं
कारण [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
संस्थास्यते
संस्था [1. Ā.]
क्रतुः
क्रतु [m]
एतच्छ्रुत्वा तु राजा स प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत् । क्षत्तारं नेह मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति ॥
English Translation
Having heard this, the king, before he was installed in the sacrifice, ordered the gate keepers, saying, “None must be allowed to enter here without my permission."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्छ्रुत्वा
एतद् [pron]
एतच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
स
तद् [pron]
प्राग्दीक्षाकालम्
प्राञ्च् [adj]
प्राग्दीक्षाकालम्
दीक्षा [f]
प्राग्दीक्षाकालम्
काल [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
क्षत्तारं
क्षत्तृ [m]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
मे
मद् [pron]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अज्ञातः
अज्ञात [adj]
प्रविशेद्
प्रविश् [4. P.]
इति
इति [ind]
ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रे विधानतः । पर्यक्रामंश्च विधिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः ॥
English Translation
Sauti said : The Snake-sacrifice then began in due form. The sacrificial priests, expert in their respective duties according to the ordinance, their bodies with black garments and their eyes red from the smoke, poured ghee in the blazing fire, uttering the Mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
प्रववृते
प्रवृत् [1. Ā.]
सर्पसत्रे
सर्प [m]
सर्पसत्रे
सत्त्र [n]
विधानतः
विधान [n]
पर्यक्रामंश्च
परिक्रम् [6. P.]
पर्यक्रामंश्च
च [ind]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
स्वे
स्व [adj]
स्वे
स्व [adj]
कर्मणि
कर्मन् [n]
याजकाः
याजक [m]
परिधाय कृष्णवासांसि धूमसंरक्तलोचनाः । जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम् ॥
English Translation
Sauti said : The Snake-sacrifice then began in due form. The sacrificial priests, expert in their respective duties according to the ordinance, their bodies with black garments and their eyes red from the smoke, poured ghee in the blazing fire, uttering the Mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिधाय
परिधा [3. Ā.]
कृष्णवासांसि
कृष्ण [adj]
कृष्णवासांसि
वासस् [n]
धूमसंरक्तलोचनाः
धूम [mn]
धूमसंरक्तलोचनाः
संरञ्ज् [6. Ā.]
धूमसंरक्तलोचनाः
लोचन [n]
जुहुवुर्
हु [3. Ā.]
मन्त्रवच्चैव
मन्त्रवत् [ind]
मन्त्रवच्चैव
च [ind]
मन्त्रवच्चैव
एव [ind]
समिद्धं
समिन्ध् [2. Ā.]
जातवेदसम्
जातवेदस् [m]
कम्पयन्तश्च सर्वेषामुरगाणां मनांसि ते । सर्पानाजुहुवुस्तत्र सर्वानग्निमुखे तदा ॥
English Translation
Making the hearts of all the snakes tremble in fear, they began to pour ghee in the mouth of the Agni, uttering the names of the snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कम्पयन्तश्च
कम्पय् [10. Ā.]
कम्पयन्तश्च
च [ind]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
उरगाणां
उरग [mn]
मनांसि
मनस् [n]
ते
तद् [pron]
सर्पान्
सर्प [m]
आजुहुवुस्तत्र
आहु [3. Ā.]
आजुहुवुस्तत्र
तत्र [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
अग्निमुखे
अग्नि [m]
अग्निमुखे
मुख [n]
तदा
तदा [ind]
ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने । विवेष्टमानाः कृपणा आह्वयन्तः परस्परम् ॥
English Translation
Thereupon the snakes fell into the blazing fire one after another, each be-numbed and calling piteously to one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्पाः
सर्प [m]
समापेतुः
समापत् [1. P.]
प्रदीप्ते
प्रदीप् [4. Ā.]
हव्यवाहने
हव्यवाहन [m]
विवेष्टमानाः
विवेष्ट् [1. P.]
कृपणा
कृपण [adj]
आह्वयन्तः
आह्वा [4. Ā.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तस्तथा परे । पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे ॥
English Translation
Breathing hard, swelling to enormous sizes, intwining one another with their heads and tails, they came in large numbers and fell into the blazing fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विस्फुरन्तः
विस्फुर् [6. Ā.]
श्वसन्तश्च
श्वस् [1. Ā.]
श्वसन्तश्च
च [ind]
वेष्टयन्तस्तथा
वेष्टय् [10. Ā.]
वेष्टयन्तस्तथा
तथा [ind]
परे
पर [pron]
पुच्छैः
पुच्छ [mn]
शिरोभिश्च
शिरस् [n]
शिरोभिश्च
च [ind]
भृशं
भृशम् [ind]
चित्रभानुं
चित्रभानु [m]
प्रपेदिरे
प्रपद् [4. P.]
श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा । रुवन्तो भैरवान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ ॥
English Translation
The white, the black, the blue, the old and the young, those measuring a crosa those measuring a Yojana and those measuring a Gokarna, all fell violently into that blazing fire uttering various cries.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्वेताः
श्वेत [adj]
कृष्णाश्च
कृष्ण [adj]
कृष्णाश्च
च [ind]
नीलाश्च
नील [adj]
नीलाश्च
च [ind]
स्थविराः
स्थविर [adj]
शिशवस्तथा
शिशु [m]
शिशवस्तथा
तथा [ind]
रुवन्तो
रु [2. Ā.]
भैरवान्
भैरव [m]
नादान्
नाद [m]
पेतुर्
पत् [1. Ā.]
दीप्ते
दीप् [4. P.]
विभावसौ
विभावसु [m]
एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । अवशानि विनष्टानि पन्नगानां द्विजोत्तम ॥
English Translation
Hundreds and thousands, tens of thousands and hundreds of thousands came be-numbed and perished on that occasion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहूनीह
बहु [adj]
बहूनीह
इह [ind]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
प्रयुतान्यर्बुदानि
प्रयुत [n]
प्रयुतान्यर्बुदानि
अर्बुद [mn]
च
च [ind]
अवशानि
अवश [adj]
विनष्टानि
विनश् [4. Ā.]
पन्नगानां
पन्नग [mn]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
इन्दुरा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे । मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः ॥
English Translation
Amongst those that perished, there were some that were like the horses, some like the trunks of elephants and others with the huge bodies and strength of mad elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्दुरा
इन्दुर [m]
इव
इव [ind]
तत्रान्ये
तत्र [ind]
तत्रान्ये
अन्य [pron]
हस्तिहस्ता
हस्तिन् [m]
हस्तिहस्ता
हस्त [mn]
इवापरे
इव [ind]
इवापरे
अपर [pron]
मत्ता
मद् [3. P.]
इव
इव [ind]
च
च [ind]
मातङ्गा
मातंग [m]
महाकाया
महत् [adj]
महाकाया
काय [m]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः । घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः । प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः ॥
English Translation
The snakes of various colours and of virulent poison, of terrible look, like maces furnished with iron spikes, of enormous strength and of the greatest biting propensity, fell into the fire as the result of their mother's curse.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उच्चावचाश्च
उच्चावच [adj]
उच्चावचाश्च
च [ind]
बहवो
बहु [adj]
नानावर्णा
नाना [ind]
नानावर्णा
वर्ण [mn]
विषोल्बणाः
विष [n]
विषोल्बणाः
उल्बण [adj]
घोराश्च
घोर [adj]
घोराश्च
च [ind]
परिघप्रख्या
परिघ [m]
परिघप्रख्या
प्रख्या [f]
दन्दशूका
दन्दशूक [m]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
प्रपेतुर्
प्रपत् [1. Ā.]
अग्नावुरगा
अग्नि [m]
अग्नावुरगा
उरग [mn]
मातृवाग्दण्डपीडिताः
मातृ [f]
मातृवाग्दण्डपीडिताः
वाग्दण्ड [m]
मातृवाग्दण्डपीडिताः
पीडय् [10. Ā.]