Ādiparva Adhyāya 41
आदिपर्व • अध्यायः 41
Ādiparva Adhyāya 41 of the classical Mahābhārata with 31 verses.
Total: 31 Verses
•
Citations: MBh 1.41.1–31
•
250 Lexicon Terms
एतस्मिन्नेव काले तु जरत्कारुर्महातपाः । चचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः ॥
English Translation
Sauti said: About this time, the great ascetic Jaratkaru, becoming a Yatra-Sayan Griha, roamed over the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
काले
काल [m]
तु
तु [ind]
भगवान्
भगवन्त् [m]
हरिवाहनः
हरिवाहन [m]
चचार
चर् [1. Ā.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
कृत्स्नां
कृत्स्न [adj]
यत्रसायंगृहो
यत्रसायंगृह [adj]
मुनिः
मुनि [m]
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः । तीर्थेष्वाप्लवनं कुर्वन्पुण्येषु विचचार ह ॥
English Translation
The greatly powerful Rishi roamed about, bathing in various sacred waters and practising various vows, difficult to be practised by others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्
चर् [1. Ā.]
दीक्षां
दीक्षा [f]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
दुश्चराम्
दुश्चर [adj]
अकृतात्मभिः
अकृतात्मन् [adj]
तीर्थेष्वाप्लवनं
तीर्थ [mn]
तीर्थेष्वाप्लवनं
आप्लवन [n]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
पुण्येषु
पुण्य [adj]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्नहरहर्मुनिः । स ददर्श पितॄन्गर्ते लम्बमानानधोमुखान् ॥
English Translation
The Rishi lived on air and was completely free from all worldly desires, thus becoming daily lean and emaciated. Thus did he see his ancestors, hanging in the hole, their heads downwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वायुभक्षो
वायुभक्ष [m]
निराहारः
निराहार [adj]
शुष्यन्न्
शुष् [6. Ā.]
अहरहर्
अहर् [n]
अहरहर्
अहर् [n]
मुनिः
मुनि [m]
स
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पितॄन्
पितृ [m]
गर्ते
गर्त [mn]
लम्बमानान्
लम्ब् [1. P.]
अधोमुखान्
अधोमुख [adj]
एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बमाश्रितान् । तं च तन्तुं शनैराखुमाददानं बिलाश्रयम् ॥
English Translation
By a cord of Virana roots, having only one thread entire. Even that one thread was gradually being eaten away by the rat, living in that hole.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकतन्त्ववशिष्टं
एक [pron]
एकतन्त्ववशिष्टं
तन्तु [m]
एकतन्त्ववशिष्टं
अवशिष् [7. P.]
वै
वै [ind]
वीरणस्तम्बम्
वीरण [n]
वीरणस्तम्बम्
स्तम्ब [m]
आश्रितान्
आश्रि [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
तन्तुं
तन्तु [m]
शनैर्
शनैस् [ind]
आखुम्
आखु [m]
आददानं
आदा [4. Ā.]
बिलाश्रयम्
बिल [n]
बिलाश्रयम्
आश्रय [m]
निराहारान्कृशान्दीनान्गर्तेऽऽर्तांस्त्राणमिच्छतः । उपसृत्य स तान्दीनान्दीनरूपोऽभ्यभाषत ॥
English Translation
They were in the hole without food; they were emaciated, pitiable and eagerly desirous of emancipation. Jaratkaru, in humble guise, came near these pitiable ones and asked them,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निराहारान्
निराहार [adj]
कृशान्
कृश [adj]
दीनान्
दीन [adj]
गर्त
गर्त [mn]
आर्तांस्त्राणम्
आर्त [adj]
आर्तांस्त्राणम्
त्राण [n]
इच्छतः
इष् [1. P.]
उपसृत्य
उपसृ [1. Ā.]
स
तद् [pron]
तान्
तद् [pron]
दीनान्
दीन [adj]
दीनरूपो
दीन [adj]
दीनरूपो
रूप [n]
ऽभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
के भवन्तोऽवलम्बन्ते वीरणस्तम्बमाश्रिताः । दुर्बलं खादितैर्मूलैराखुना बिलवासिना ॥
English Translation
"Who are you that are hanging by the cord of Virana roots, of which the single weak root that is still left is gradually being eaten away by the rat that lives in this hole.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकतन्त्ववशिष्टं
एक [pron]
एकतन्त्ववशिष्टं
तन्तु [m]
एकतन्त्ववशिष्टं
अवशिष् [7. P.]
वै
वै [ind]
वीरणस्तम्बम्
वीरण [n]
वीरणस्तम्बम्
स्तम्ब [m]
आश्रितान्
आश्रि [1. Ā.]
दुर्बलं
दुर्बल [adj]
खादितैर्
खाद् [1. Ā.]
मूलैर्
मूल [mn]
आखुना
आखु [m]
बिलवासिना
बिल [n]
बिलवासिना
वासिन् [adj]
वीरणस्तम्बके मूलं यदप्येकमिह स्थितम् । तदप्ययं शनैराखुरादत्ते दशनैः शितैः ॥
English Translation
"Who are you that are hanging by the cord of Virana roots, of which the single weak root that is still left is gradually being eaten away by the rat that lives in this hole.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीरणस्तम्बके
वीरण [n]
वीरणस्तम्बके
स्तम्बक [m]
मूलं
मूल [mn]
यद्
यद् [pron]
अप्येकम्
अपि [ind]
अप्येकम्
एक [pron]
इह
इह [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अप्ययं
अपि [ind]
अप्ययं
इदम् [pron]
शनैर्
शनैस् [ind]
आखुर्
आखु [m]
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
दशनैः
दशन [m]
शितैः
शा [4. P.]
छेत्स्यतेऽल्पावशिष्टत्वादेतदप्यचिरादिव । ततः स्थ पतितारोऽत्र गर्ते अस्मिन्नधोमुखाः ॥
English Translation
The little that remains of the single thread will soon be cut away, It is quite evident that you will then fall into the pit with your heads downwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छेत्स्यते
छिद् [1. P.]
ऽल्पावशिष्टत्वाद्
अल्प [adj]
ऽल्पावशिष्टत्वाद्
अवशिष् [7. P.]
ऽल्पावशिष्टत्वाद्
त्व [n]
एतद्
एतद् [pron]
अप्यचिराद्
अपि [ind]
अप्यचिराद्
अचिर [adj]
इव
इव [ind]
ततः
ततस् [ind]
स्थ
अस् [2. P.]
पतितारो
पतितृ [adj]
ऽत्र
अत्र [ind]
गर्ते
गर्त [mn]
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
अधोमुखाः
अधोमुख [adj]
ततो मे दुःखमुत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मानधोमुखान् । कृच्छ्रामापदमापन्नान्प्रियं किं करवाणि वः ॥
English Translation
I have been moved with pity, seeing that you hang with your faces downwards and that you are overtaken by a great calamity. What good can I do to you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मे
मद् [pron]
दुःखम्
दुःख [n]
उत्पन्नं
उत्पद् [4. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
युष्मान्
त्वद् [pron]
अधोमुखान्
अधोमुख [adj]
कृच्छ्राम्
कृच्छ्र [adj]
आपदम्
आपद् [f]
आपन्नान्
आपद् [4. P.]
प्रियं
प्रिय [adj]
किं
क [pron]
करवाणि
कृ [2. Ā.]
वः
त्वद् [pron]
तपसोऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनापि वा पुनः । अर्धेन वापि निस्तर्तुमापदं ब्रूत माचिरम् ॥
English Translation
Tell me without delay whatever your this great calamity can be relived with a fourth, or a third or even a half of my this asceticism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसो
तपस् [n]
ऽस्य
इदम् [pron]
चतुर्थेन
चतुर्थ [adj]
तृतीयेनापि
तृतीय [adj]
तृतीयेनापि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
अर्धेन
अर्ध [mn]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
निस्तर्तुम्
निस्तृ [1. P.]
आपदं
आपद् [f]
ब्रूत
ब्रू [2. Ā.]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
अथ वापि समग्रेण तरन्तु तपसा मम । भवन्तः सर्व एवास्मात्काममेवं विधीयताम् ॥
English Translation
O relieve yourselves even with the whole of my asceticism. I consent to it. Do as you please.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवापि
अथवा [ind]
अथवापि
अपि [ind]
समग्रेण
समग्र [adj]
तरन्तु
तृ [3. P.]
तपसा
तपस् [n]
मम
मद् [pron]
भवन्तः
भवत् [adj]
सर्व
सर्व [pron]
एवास्मात्
एव [ind]
एवास्मात्
इदम् [pron]
कामम्
कामम् [ind]
एवं
एवम् [ind]
विधीयताम्
विधा [3. Ā.]
ऋद्धो भवान्ब्रह्मचारी यो नस्त्रातुमिहेच्छति । न तु विप्राग्र्य तपसा शक्यमेतद्व्यपोहितुम् ॥
English Translation
The Ancestors said: O Venerable Brahmachari, you wish to relieve us. But, O best of the twice-bom, you cannot relieve us with your asceticism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋद्धो
ऋध् [5. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [m]
यो
यद् [pron]
नस्त्रातुम्
मद् [pron]
नस्त्रातुम्
त्रा [2. Ā.]
इहेच्छति
इह [ind]
इहेच्छति
इष् [1. P.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
विप्राग्र्य
विप्र [m]
विप्राग्र्य
अग्र्य [adj]
तपसा
तपस् [n]
शक्यम्
शक्य [adj]
एतद्
एतद् [pron]
व्यपोहितुम्
व्यपोह् [1. Ā.]
अस्ति नस्तात तपसः फलं प्रवदतां वर । संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्पतामो निरयेऽशुचौ ॥
English Translation
O child, O best of speakers, we have also the fruits of our asceticism, but O Brahmana, we are falling down into this hell for the want of offspring.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्ति
अस् [2. P.]
नस्तात
मद् [pron]
नस्तात
तात [m]
तपसः
तपस् [n]
फलं
फल [n]
प्रवदतां
प्रवद् [1. Ā.]
वर
वर [adj]
संतानप्रक्षयाद्
संतान [mn]
संतानप्रक्षयाद्
प्रक्षय [m]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
पतामो
पत् [1. Ā.]
निरये
निरय [m]
ऽशुचौ
अशुचि [adj]
लम्बतामिह नस्तात न ज्ञानं प्रतिभाति वै । येन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लम्बताम्
लम्ब् [1. P.]
इह
इह [ind]
नस्तात
मद् [pron]
नस्तात
तात [m]
न
न [ind]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
प्रतिभाति
प्रतिभा [2. P.]
वै
वै [ind]
येन
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
नाभिजानीमो
न [ind]
नाभिजानीमो
अभिज्ञा [9. Ā.]
लोके
लोक [m]
विख्यातपौरुषम्
विख्या [2. P.]
विख्यातपौरुषम्
पौरुष [n]
ऋद्धो भवान्महाभागो यो नः शोच्यान्सुदुःखितान् । शोचस्युपेत्य कारुण्याच्छृणु ये वै वयं द्विज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋद्धो
ऋध् [5. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
महाभागो
महाभाग [adj]
यो
यद् [pron]
नः
मद् [pron]
शोच्यान्
शुच् [6. P.]
सुदुःखितान्
सु [ind]
सुदुःखितान्
दुःखित [adj]
शोचस्युपेत्य
शुच् [6. P.]
शोचस्युपेत्य
उपे [2. Ā.]
कारुण्याच्छृणु
कारुण्य [n]
कारुण्याच्छृणु
श्रु [4. P.]
ये
यद् [pron]
वै
वै [ind]
वयं
मद् [pron]
द्विज
द्विज [m]
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः । लोकात्पुण्यादिह भ्रष्टाः संतानप्रक्षयाद्विभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यायावरा
यायावर [m]
नाम
नाम [ind]
वयम्
मद् [pron]
ऋषयः
ऋषि [m]
संशितव्रताः
संशित [adj]
संशितव्रताः
व्रत [n]
लोकात्
लोक [m]
पुण्याद्
पुण्य [adj]
इह
इह [ind]
भ्रष्टाः
भ्रंश् [1. P.]
संतानप्रक्षयाद्
संतान [mn]
संतानप्रक्षयाद्
प्रक्षय [m]
विभो
विभु [adj]
प्रनष्टं नस्तपः पुण्यं न हि नस्तन्तुरस्ति वै । अस्ति त्वेकोऽद्य नस्तन्तुः सोऽपि नास्ति यथा तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रनष्टं
प्रणश् [4. Ā.]
नस्तपः
मद् [pron]
नस्तपः
तपस् [n]
पुण्यं
पुण्य [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
नस्तन्तुर्
मद् [pron]
नस्तन्तुर्
तन्तु [m]
अस्ति
अस् [2. P.]
वै
वै [ind]
अस्ति
अस् [2. P.]
त्वेको
तु [ind]
त्वेको
एक [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
नस्तन्तुः
मद् [pron]
नस्तन्तुः
तन्तु [m]
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
तथा
तथा [ind]
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां बन्धुः स किल नः कुले । जरत्कारुरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः । नियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः ॥
English Translation
We have only one thread (son) now, but it matters little whether he is or he is not. Unfortunate we are! We have a thread in one, known as Jaratkaru, well-read in the Vedas and Vedangas, who has adopted asceticism. He is high-souled, he has his senses under complete control, he is a man of rigid vows, a great ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्दभाग्यो
मन्दभाग्य [adj]
ऽल्पभाग्यानां
अल्पभाग्य [adj]
बन्धुः
बन्धु [m]
स
तद् [pron]
किल
किल [ind]
नः
मद् [pron]
कुले
कुल [n]
जरत्कारुर्
जरत्कारु [m]
इति
इति [ind]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
वेदवेदाङ्गपारगः
वेद [m]
वेदवेदाङ्गपारगः
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गपारगः
पारग [adj]
नियतात्मा
नियम् [1. Ā.]
नियतात्मा
आत्मन् [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
च
च [ind]
सुव्रतः
सुव्रत [adj]
सुमहातपाः
सु [ind]
सुमहातपाः
महत् [adj]
सुमहातपाः
तपस् [n]
तेन स्म तपसो लोभात्कृच्छ्रमापादिता वयम् । न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वास्ति कश्चन ॥
English Translation
But from his temptation for the merits of asceticism we have been reduced to this state. He was no wife and no son, no friend, no relatives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
तपसो
तपस् [n]
लोभात्
लोभ [m]
कृच्छ्रम्
कृच्छ्र [mn]
आपादिता
आपादय् [10. P.]
वयम्
मद् [pron]
न
न [ind]
तस्य
तद् [pron]
भार्या
भार्या [f]
पुत्रो
पुत्र [m]
वा
वा [ind]
बान्धवो
बान्धव [m]
वास्ति
वा [ind]
वास्ति
अस् [2. P.]
कश्चन
कश्चन [pron]
तस्माल्लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्यनाथवत् । स वक्तव्यस्त्वया दृष्ट्वा अस्माकं नाथवत्तया ॥
English Translation
This is the reason why we hang in this hole, our consciousness gone, like one having no one to look after. If you meet him, tell him out of kindness for us,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माल्लम्बामहे
तद् [pron]
तस्माल्लम्बामहे
लम्ब् [1. P.]
गर्ते
गर्त [mn]
नष्टसंज्ञा
नश् [1. P.]
नष्टसंज्ञा
संज्ञा [f]
ह्यनाथवत्
हि [ind]
ह्यनाथवत्
अनाथ [adj]
ह्यनाथवत्
वत् [ind]
स
तद् [pron]
वक्तव्यस्त्वया
वच् [2. P.]
वक्तव्यस्त्वया
त्वद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
अस्माकं
मद् [pron]
नाथवत्तया
नाथवत्ता [f]
पितरस्तेऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाः । साधु दारान्कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभिभो । कुलतन्तुर्हि नः शिष्टस्त्वमेवैकस्तपोधन ॥
English Translation
“Your ancestors are hanging in grief with their faces downwards. O holy man, take a wife and beget offspring.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितरस्ते
पितृ [m]
पितरस्ते
त्वद् [pron]
ऽवलम्बन्ते
अवलम्ब् [1. P.]
गर्ते
गर्त [mn]
दीना
दीन [adj]
अधोमुखाः
अधोमुख [adj]
साधु
साधु [adj]
दारान्
दार [mn]
कुरुष्वेति
कृ [2. Ā.]
कुरुष्वेति
इति [ind]
प्रजायस्वेति
प्रजन् [4. P.]
प्रजायस्वेति
इति [ind]
चाभिभो
च [ind]
चाभिभो
अभिभु [adj]
कुलतन्तुर्
कुल [n]
कुलतन्तुर्
तन्तु [m]
हि
हि [ind]
नः
मद् [pron]
शिष्टस्त्वम्
शिष् [4. Ā.]
शिष्टस्त्वम्
त्वद् [pron]
एवैकस्तपोधन
एव [ind]
एवैकस्तपोधन
एक [pron]
एवैकस्तपोधन
तपोधन [adj]
यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन्वीरणस्तम्बमाश्रितान् । एषोऽस्माकं कुलस्तम्ब आसीत्स्वकुलवर्धनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
तु
तु [ind]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
नो
मद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
वीरणस्तम्बम्
वीरण [n]
वीरणस्तम्बम्
स्तम्ब [m]
आश्रितान्
आश्रि [1. Ā.]
एषो
एतद् [pron]
ऽस्माकं
मद् [pron]
कुलस्तम्ब
कुल [n]
कुलस्तम्ब
स्तम्ब [m]
आसीत्
अस् [2. P.]
स्वकुलवर्धनः
स्व [adj]
स्वकुलवर्धनः
कुल [n]
स्वकुलवर्धनः
वर्धन [adj]
यानि पश्यसि वै ब्रह्मन्मूलानीहास्य वीरुधः । एते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिताः ॥
English Translation
Is the cord representing our race. O Brahmana, these threads of the Virana roots which you see eaten up (by the rat) are we ourselves, who have been eaten up by Time. This root which you see half eaten,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यानि
यद् [pron]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
वै
वै [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
मूलानीहास्य
मूल [mn]
मूलानीहास्य
इह [ind]
मूलानीहास्य
इदम् [pron]
वीरुधः
वीरुध् [f]
एते
एतद् [pron]
नस्तन्तवस्तात
मद् [pron]
नस्तन्तवस्तात
तन्तु [m]
नस्तन्तवस्तात
तात [m]
कालेन
काल [m]
परिभक्षिताः
परिभक्षय् [10. P.]
यत्त्वेतत्पश्यसि ब्रह्मन्मूलमस्यार्धभक्षितम् । तत्र लम्बामहे सर्वे सोऽप्येकस्तप आस्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
त्वेतत्
तु [ind]
त्वेतत्
एतद् [pron]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
मूलम्
मूल [mn]
अस्यार्धभक्षितम्
इदम् [pron]
अस्यार्धभक्षितम्
अर्ध [mn]
अस्यार्धभक्षितम्
भक्षय् [10. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
लम्बामहे
लम्ब् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
सो
तद् [pron]
ऽप्येकस्तप
अपि [ind]
ऽप्येकस्तप
एक [pron]
ऽप्येकस्तप
तपस् [n]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
यमाखुं पश्यसि ब्रह्मन्काल एष महाबलः । स तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन् । जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानमचेतसम् ॥
English Translation
He (Time) is slowly killing the wretch Jaratkaru, engaged in asceticism, having been tempted by its merits but wanting in prudence and heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यम्
यद् [pron]
आखुं
आखु [m]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
काल
काल [m]
एष
एतद् [pron]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
तपोरतं
तपस् [n]
तपोरतं
रम् [4. Ā.]
मन्दं
मन्द [adj]
शनैः
शनैस् [ind]
क्षपयते
क्षपय् [10. Ā.]
तुदन्
तुद् [7. Ā.]
जरत्कारुं
जरत्कारु [m]
तपोलुब्धं
तपस् [n]
तपोलुब्धं
लुभ् [4. Ā.]
मन्दात्मानम्
मन्द [adj]
मन्दात्मानम्
आत्मन् [m]
अचेतसम्
अचेतस् [adj]
न हि नस्तत्तपस्तस्य तारयिष्यति सत्तम । छिन्नमूलान्परिभ्रष्टान्कालोपहतचेतसः । नरकप्रतिष्ठान्पश्यास्मान्यथा दुष्कृतिनस्तथा ॥
English Translation
O excellent one, his asceticism cannot save us. The roots being torn, falling off from heavens, deprived of consciousness by Time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
नस्तत्
मद् [pron]
नस्तत्
तद् [pron]
तपस्तस्य
तपस् [n]
तपस्तस्य
तद् [pron]
तारयिष्यति
तारय् [10. Ā.]
सत्तम
सत्तम [adj]
छिन्नमूलान्
छिद् [1. P.]
छिन्नमूलान्
मूल [mn]
परिभ्रष्टान्
परिभ्रंश् [4. Ā.]
कालोपहतचेतसः
काल [m]
कालोपहतचेतसः
उपहन् [2. P.]
कालोपहतचेतसः
चेतस् [n]
नरकप्रतिष्ठान्
नरक [mn]
नरकप्रतिष्ठान्
प्रतिष्ठा [f]
पश्यास्मान्
पश् [4. Ā.]
पश्यास्मान्
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
दुष्कृतिनस्तथा
दुष्कृतिन् [adj]
दुष्कृतिनस्तथा
तथा [ind]
अस्मासु पतितेष्वत्र सह पूर्वैः पितामहैः । छिन्नः कालेन सोऽप्यत्र गन्ता वै नरकं ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मासु
मद् [pron]
पतितेष्वत्र
पत् [1. Ā.]
पतितेष्वत्र
अत्र [ind]
सह
सह [ind]
पूर्वैः
पूर्व [pron]
पितामहैः
पितामह [m]
छिन्नः
छिद् [1. P.]
कालेन
काल [m]
सो
तद् [pron]
ऽप्यत्र
अपि [ind]
ऽप्यत्र
अत्र [ind]
गन्ता
गम् [6. Ā.]
वै
वै [ind]
नरकं
नरक [mn]
ततः
ततस् [ind]
तपो वाप्यथ वा यज्ञो यच्चान्यत्पावनं महत् । तत्सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपो
तपस् [n]
वाप्यथवा
वा [ind]
वाप्यथवा
अपि [ind]
वाप्यथवा
अथवा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
यच्चान्यत्
यद् [pron]
यच्चान्यत्
च [ind]
यच्चान्यत्
अन्य [pron]
पावनं
पावन [n]
महत्
महत् [adj]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
न
न [ind]
समं
सम [pron]
तात
तात [m]
संतत्येति
संतति [f]
संतत्येति
इति [ind]
सतां
अस् [2. P.]
मतम्
मत [n]
स तात दृष्ट्वा ब्रूयास्त्वं जरत्कारुं तपस्विनम् । यथादृष्टमिदं चास्मै त्वयाख्येयमशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तात
तात [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ब्रूयास्त्वं
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूयास्त्वं
त्वद् [pron]
जरत्कारुं
जरत्कारु [m]
तपस्विनम्
तपस्विन् [m]
यथादृष्टम्
यथादृष्टम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
चास्मै
च [ind]
चास्मै
इदम् [pron]
त्वयाख्येयम्
त्वद् [pron]
त्वयाख्येयम्
आख्या [4. P.]
अशेषतः
अशेषतस् [ind]
यथा दारान्प्रकुर्यात्स पुत्रांश्चोत्पादयेद्यथा । तथा ब्रह्मंस्त्वया वाच्यः सोऽस्माकं नाथवत्तया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
दारान्
दार [mn]
प्रकुर्यात्
प्रकृ [8. Ā.]
स
तद् [pron]
पुत्रांश्चोत्पादयेद्
पुत्र [m]
पुत्रांश्चोत्पादयेद्
च [ind]
पुत्रांश्चोत्पादयेद्
उत्पादय् [10. Ā.]
यथा
यथा [ind]
स
तद् [pron]
वक्तव्यस्त्वया
वच् [2. P.]
वक्तव्यस्त्वया
त्वद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
अस्माकं
मद् [pron]
नाथवत्तया
नाथवत्ता [f]