Āśramavāsikaparva Adhyāya 39
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 39
Āśramavāsikaparva Adhyāya 39 of the classical Mahābhārata with 25 verses.
Total: 25 Verses
•
Citations: MBh 15.39.1–25
•
250 Lexicon Terms
भद्रे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान्भ्रातॄन्सखींस्तथा । वधूश्च पतिभिः सार्धं निशि सुप्तोत्थिता इव ॥
English Translation
Vyasa said Blessed be you, O Gandhari, you shall see your sons and brothers and friends and kinsmen along with your sires this night like men risen from sleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भद्रे
भद्र [adj]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
गान्धारि
गान्धारी [f]
पुत्रान्
पुत्र [m]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
सखींस्तथा
सखि [m]
सखींस्तथा
तथा [ind]
वधूश्च
वधू [f]
वधूश्च
च [ind]
पतिभिः
पति [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
निशि
निश् [f]
सुप्तोत्थिता
स्वप् [1. Ā.]
सुप्तोत्थिता
उत्था [1. Ā.]
इव
इव [ind]
कर्णं द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । द्रौपदी पञ्च पुत्रांश्च पितॄन्भ्रातॄंस्तथैव च ॥
English Translation
Kunti also shall see Karna, and she of Yadu's race shall see her son Abhimanyu. Draupadi shall see her five sons, her fathers and her brothers also.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णं
कर्ण [m]
द्रक्ष्यति
दृश् [6. P.]
कुन्ती
कुन्ती [f]
च
च [ind]
सौभद्रं
सौभद्र [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
यादवी
यादव [adj]
कुन्त्या
कुन्ती [f]
द्रुपदपुत्र्याश्च
द्रुपद [m]
द्रुपदपुत्र्याश्च
पुत्री [f]
द्रुपदपुत्र्याश्च
च [ind]
सुभद्रायास्तथैव
सुभद्रा [f]
सुभद्रायास्तथैव
तथा [ind]
सुभद्रायास्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायोऽभवन्मम । यथास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च ॥
English Translation
Even before you had asked me, this was the thought in my mind. I entertained this purpose when I was urged to that effect by the king, by you, O Gandhari, and by Kunti:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एवैष
एव [ind]
एवैष
एतद् [pron]
हृदये
हृदय [n]
व्यवसायो
व्यवसाय [m]
ऽभवन्मम
भू [1. Ā.]
ऽभवन्मम
मद् [pron]
यथास्मि
यथा [ind]
यथास्मि
अस् [2. P.]
चोदितो
चोदय् [10. Ā.]
राज्ञा
राजन् [m]
भवत्या
भवत् [adj]
पृथयैव
पृथा [f]
पृथयैव
एव [ind]
च
च [ind]
न ते शोच्या महात्मानः सर्व एव नरर्षभाः । क्षत्रधर्मपराः सन्तस्तथा हि निधनं गताः ॥
English Translation
You should not grieve for those foremost of men. They met with death on account of their devotion to the practices of Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
शोच्या
शुच् [6. P.]
महात्मानः
महात्मन् [adj]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
नरर्षभाः
नर [m]
नरर्षभाः
ऋषभ [m]
क्षत्रधर्मपराः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मपराः
धर्म [mn]
क्षत्रधर्मपराः
पर [pron]
सन्तस्तथा
अस् [2. P.]
सन्तस्तथा
तथा [ind]
हि
हि [ind]
निधनं
निधन [mn]
गताः
गम् [6. Ā.]
भवितव्यमवश्यं तत्सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्ततः सर्वे देवभागैर्महीतलम् ॥
English Translation
O faultless one, the work of the gods could not but be done. It was for accomplishing that object that those heroes came down on earth. They were all portions f the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवितव्यम्
भू [1. Ā.]
अवश्यं
अवश्यम् [ind]
तत्
तद् [pron]
सुरकार्यम्
सुर [m]
सुरकार्यम्
कार्य [n]
अनिन्दिते
अनिन्दित [adj]
अवतेरुस्ततः
अवतृ [6. P.]
अवतेरुस्ततः
ततस् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
देवभागैर्
देव [m]
देवभागैर्
भाग [m]
महीतलम्
मही [f]
महीतलम्
तल [mn]
गन्धर्वाप्सरसश्चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः । तथा पुण्यजनाश्चैव सिद्धा देवर्षयोऽपि च ॥
English Translation
Gandharvas, Apsaras, Pishachas, Guhyakas and Rakshasas, many pure persons, many individuals crowned with (of penances), celestial Rishis, deities ad Danavas, and heavenly Rishis of spotless character, met with death on the battle field of Kurukshetra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गन्धर्वाप्सरसश्चैव
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसश्चैव
अप्सरस् [f]
गन्धर्वाप्सरसश्चैव
च [ind]
गन्धर्वाप्सरसश्चैव
एव [ind]
पिशाचा
पिशाच [m]
गुह्यराक्षसाः
गुह्य [m]
गुह्यराक्षसाः
राक्षस [m]
तथा
तथा [ind]
पुण्यजनाश्चैव
पुण्य [adj]
पुण्यजनाश्चैव
जन [m]
पुण्यजनाश्चैव
च [ind]
पुण्यजनाश्चैव
एव [ind]
सिद्धा
सिद्ध [m]
देवर्षयो
देव [m]
देवर्षयो
ऋषि [m]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
देवाश्च दानवाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । त एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे ॥
English Translation
Gandharvas, Apsaras, Pishachas, Guhyakas and Rakshasas, many pure persons, many individuals crowned with (of penances), celestial Rishis, deities ad Danavas, and heavenly Rishis of spotless character, met with death on the battle field of Kurukshetra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवाश्च
देव [m]
देवाश्च
च [ind]
दानवाश्चैव
दानव [m]
दानवाश्चैव
च [ind]
दानवाश्चैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
ब्रह्मर्षयो
ब्रह्मर्षि [m]
ऽमलाः
अमल [adj]
त
तद् [pron]
एते
एतद् [pron]
निधनं
निधन [mn]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
कुरुक्षेत्रे
कुरुक्षेत्र [n]
रणाजिरे
रण [m]
रणाजिरे
अजिर [n]
गन्धर्वराजो यो धीमान्धृतराष्ट्र इति श्रुतः । स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस्तव ॥
English Translation
It is heard that he who was the intelligent kings of the Gandharvas and named Dhritarashtra, took birth in the world of men as your lord Dhritarashtra,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गन्धर्वराजो
गन्धर्व [m]
गन्धर्वराजो
राज [m]
यो
यद् [pron]
धीमान्
धीमत् [adj]
धृतराष्ट्र
धृतराष्ट्र [m]
इति
इति [ind]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
मानुषे
मानुष [adj]
लोके
लोक [m]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
पतिस्तव
पति [m]
पतिस्तव
त्वद् [pron]
पाण्डुं मरुद्गणं विद्धि विशिष्टतममच्युतम् । धर्मस्यांशोऽभवत्क्षत्ता राजा चायं युधिष्ठिरः ॥
English Translation
success Know that Pandu of unfading glory and distinguished above all others, originated from the Maruts, Kshatta and Yudhishthira are both portions of the deity of Virtue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुं
पाण्डु [m]
मरुद्गणं
मरुत् [m]
मरुद्गणं
गण [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
विशिष्टतमम्
विशिष्टतम [adj]
अच्युतम्
अच्युत [adj]
धर्मस्यांशो
धर्म [mn]
धर्मस्यांशो
अंश [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
क्षत्ता
क्षत्तृ [m]
राजा
राजन् [m]
चायं
च [ind]
चायं
इदम् [pron]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं तथा । दुःशासनादीन्विद्धि त्वं राक्षसाञ्शुभदर्शने ॥
English Translation
Know that Duryodhana was Kali, and Shakuni was Dvapara. O you of good features, know that Dushasana and others were all Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कलिं
कलि [m]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
शकुनिं
शकुनि [m]
द्वापरं
द्वापर [mn]
तथा
तथा [ind]
दुःशासनादीन्
दुःशासन [m]
दुःशासनादीन्
आदि [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
राक्षसाञ्शुभदर्शने
राक्षस [m]
राक्षसाञ्शुभदर्शने
शुभ [adj]
राक्षसाञ्शुभदर्शने
दर्शन [n]
मरुद्गणाद्भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम् । विद्धि च त्वं नरमृषिमिमं पार्थं धनंजयम् । नारायणं हृषीकेशमश्विनौ यमजावुभौ ॥
English Translation
Bhimasena of great power that chastiser of enemies, is from the Maruts. Know that this Dhananjaya, the son of Pritha, is the ancient Rishi Nara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मरुद्गणाद्
मरुत् [m]
मरुद्गणाद्
गण [m]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
बलवन्तम्
बलवत् [adj]
अरिंदमम्
अरिंदम [adj]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
नरम्
नर [m]
ऋषिम्
ऋषि [m]
इमं
इदम् [pron]
पार्थं
पार्थ [m]
धनंजयम्
धनंजय [m]
नारायणं
नारायण [m]
हृषीकेशम्
हृषीकेश [m]
अश्विनौ
अश्विन् [m]
यमजावुभौ
यम [m]
यमजावुभौ
ज [adj]
यमजावुभौ
उभ् [pron]
द्विधा कृत्वात्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्च तापयानं वै विद्धि कर्णं च शोभने । यश्च वैरार्थमुद्भूतः संघर्षजननस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विधा
द्विधा [ind]
कृत्वात्मनो
कृ [2. Ā.]
कृत्वात्मनो
आत्मन् [m]
देहं
देह [mn]
भूमौ
भूमि [f]
च
च [ind]
गगने
गगन [n]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
लोकांश्च
लोक [m]
लोकांश्च
च [ind]
तापयानं
तापयान [adj]
वै
वै [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
कर्णं
कर्ण [m]
च
च [ind]
शोभने
शोभन [adj]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
वैरार्थम्
वैर [mn]
वैरार्थम्
अर्थ [mn]
उद्भूतः
उद्भू [1. P.]
संघर्षजननस्तथा
संघर्ष [m]
संघर्षजननस्तथा
जनन [adj]
संघर्षजननस्तथा
तथा [ind]
यश्च पाण्डवदायादो हतः षड्भिर्महारथैः । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद्द्विधा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
पाण्डवदायादो
पाण्डव [m]
पाण्डवदायादो
दायाद [m]
हतः
हन् [6. P.]
षड्भिर्
षष् [adj]
महारथैः
महत् [adj]
महारथैः
रथ [m]
स
तद् [pron]
सोम
सोम [m]
इह
इह [ind]
सौभद्रो
सौभद्र [m]
योगाद्
योग [m]
एवाभवद्
एव [ind]
एवाभवद्
भू [1. Ā.]
द्विधा
द्विधा [ind]
द्रौपद्या सह संभूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् । अग्नेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम् ॥
English Translation
Dhrishtadyumna who originated with Draupadi from the sacrificial fire, was an auspicious portion of the deity of fire, Shikhandin was a Rakshasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रौपद्या
द्रौपदी [f]
सह
सह [ind]
सम्भूतं
सम्भू [1. Ā.]
धृष्टद्युम्नं
धृष्टद्युम्न [m]
च
च [ind]
पावकात्
पावक [m]
अग्नेर्
अग्नि [m]
भागं
भाग [m]
शुभं
शुभ [adj]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
राक्षसं
राक्षस [m]
तु
तु [ind]
शिखण्डिनम्
शिखण्डिन् [m]
द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । भीष्मं च विद्धि गाङ्गेयं वसुं मानुषतां गतम् ॥
English Translation
Know that Drona was a portion of Brihaspati, and that Drona's son is born of a portion of Rudra. Know that Ganga's son Bhishma was one of the Vasus who became born as a men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रोणं
द्रोण [m]
बृहस्पतेर्
बृहस्पति [m]
भागं
भाग [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
द्रौणिं
द्रौणि [m]
च
च [ind]
रुद्रजम्
रुद्र [m]
रुद्रजम्
ज [adj]
भीष्मं
भीष्म [m]
च
च [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
गाङ्गेयं
गाङ्गेय [m]
वसुं
वसु [mn]
मानुषतां
मानुष [adj]
मानुषतां
ता [f]
गतम्
गम् [6. Ā.]
एवमेते महाप्राज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि । ततः पुनर्गताः स्वर्गं कृते कर्मणि शोभने ॥
English Translation
Thus, O you of great wisdom, the deities had taken birth as human beings, and after having accomplished their purposes have returned to the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एते
एतद् [pron]
महाप्राज्ञे
महत् [adj]
महाप्राज्ञे
प्राज्ञ [adj]
देवा
देव [m]
मानुष्यम्
मानुष्य [n]
एत्य
ए [2. P.]
हि
हि [ind]
ततः
ततस् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
गताः
गम् [6. Ā.]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
कृते
कृ [2. Ā.]
कर्मणि
कर्मन् [n]
शोभने
शोभन [adj]
यच्च वो हृदि सर्वेषां दुःखमेनच्चिरं स्थितम् । तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद्भयात् ॥
English Translation
I shall today, dispel that sorrow which is in the hearts of you all, about the return of these to the other world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
हृदि
हृद् [n]
सर्वेषां
सर्व [pron]
दुःखम्
दुःख [n]
एनच्चिरं
एनद् [pron]
एनच्चिरं
चिरम् [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
व्यपनेष्यामि
व्यपनी [1. P.]
परलोककृताद्
पर [pron]
परलोककृताद्
लोक [m]
परलोककृताद्
कृ [2. Ā.]
भयात्
भय [n]
सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरथीं प्रति । तत्र द्रक्ष्यथ तान्सर्वान्ये हतास्मिन्रणाजिरे ॥
English Translation
Do you all go towards the Bhagirathi. You will then see all those who have been killed on the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
भवन्तो
भवत् [adj]
गच्छन्तु
गम् [6. Ā.]
नदीं
नदी [f]
भागीरथीं
भागीरथी [f]
प्रति
प्रति [ind]
तत्र
तत्र [ind]
द्रक्ष्यथ
दृश् [6. P.]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
ये
यद् [pron]
हतास्मिन्
हन् [6. P.]
हतास्मिन्
इदम् [pron]
रणाजिरे
रण [m]
रणाजिरे
अजिर [n]
इति व्यासस्य वचनं श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । महता सिंहनादेन गङ्गामभिमुखो ययौ ॥
English Translation
Vaishampayana said. All the persons there present having heard the words of Vyasa, raised a loud leonine shout and then went towards the Bhagirathi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्यास्तु
इदम् [pron]
अस्यास्तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सर्वास्ताः
सर्व [pron]
सर्वास्ताः
तद् [pron]
कुरुयोषितः
कुरु [m]
कुरुयोषितः
योषित् [f]
महता
महत् [adj]
सिंहनादेन
सिंहनाद [m]
गङ्गाम्
गङ्गा [f]
अभिमुखो
अभिमुख [adj]
ययौ
या [2. Ā.]
धृतराष्ट्रश्च सामात्यः प्रययौ सह पाण्डवैः । सहितो मुनिशार्दूलैर्गन्धर्वैश्च समागतैः ॥
English Translation
Dhritarashtra with all is ministers and the Pandavas, as also with all those foremost of Rishis and Gandharvas who had come there, started as directed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रश्च
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रश्च
च [ind]
सामात्यः
स [ind]
सामात्यः
अमात्य [m]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
सह
सह [ind]
पाण्डवैः
पाण्डव [m]
सहितो
सहित [adj]
मुनिशार्दूलैर्
मुनि [m]
मुनिशार्दूलैर्
शार्दूल [m]
गन्धर्वैश्च
गन्धर्व [m]
गन्धर्वैश्च
च [ind]
समागतैः
समागम् [6. P.]
ततो गङ्गां समासाद्य क्रमेण स जनार्णवः । निवासमकरोत्सर्वो यथाप्रीति यथासुखम् ॥
English Translation
Arrived at the banks of Ganga, that sea of men look up their abode as pleased them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गङ्गां
गङ्गा [f]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
क्रमेण
क्रमेण [ind]
स
तद् [pron]
जनार्णवः
जन [m]
जनार्णवः
अर्णव [mn]
निवासम्
निवास [m]
अकरोत्
कृ [2. Ā.]
सर्वो
सर्व [pron]
यथाप्रीति
यथाप्रीति [adj]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
राजा च पाण्डवैः सार्धमिष्टे देशे सहानुगः । निवासमकरोद्धीमान्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः ॥
English Translation
The endued with great intelligence, with the Pandavas, took up his abode in desirable spot, along with the ladies and the aged ones of his household.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजा
राजन् [m]
च
च [ind]
पाण्डवैः
पाण्डव [m]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
इष्टे
इष् [1. P.]
देशे
देश [m]
सहानुगः
सह [ind]
सहानुगः
अनुग [adj]
निवासम्
निवास [m]
अकरोद्
कृ [2. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
सस्त्रीवृद्धपुरःसरः
स [ind]
सस्त्रीवृद्धपुरःसरः
स्त्री [f]
सस्त्रीवृद्धपुरःसरः
वृद्ध [adj]
सस्त्रीवृद्धपुरःसरः
पुरःसर [adj]
जगाम तदहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्नृपान् ॥
English Translation
They passed that day as if it were a whole year, waiting for the approach of the might when they would see the deceased princes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगाम
गम् [6. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अहश्चापि
अहर् [n]
अहश्चापि
च [ind]
अहश्चापि
अपि [ind]
तेषां
तद् [pron]
वर्षशतं
वर्ष [mn]
वर्षशतं
शत [mn]
यथा
यथा [ind]
निशां
निशा [f]
प्रतीक्षमाणानां
प्रतीक्ष् [1. P.]
दिदृक्षूणां
दिदृक्षु [adj]
मृतान्नृपान्
मृ [4. Ā.]
मृतान्नृपान्
नृप [m]
अथ पुण्यं गिरिवरमस्तमभ्यगमद्रविः । ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन् ॥
English Translation
The Sun then reached the sacred mountain in the west and all those persons, having bathed in the sacred river finished their evening rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
पुण्यं
पुण्य [adj]
गिरिवरम्
गिरि [m]
गिरिवरम्
वर [adj]
अस्तम्
अस्त [m]
अभ्यगमद्
अभिगम् [1. Ā.]
रविः
रवि [m]
ततः
ततस् [ind]
कृताभिषेकास्ते
कृ [2. Ā.]
कृताभिषेकास्ते
अभिषेक [m]
कृताभिषेकास्ते
तद् [pron]
नैशं
नैश [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
समाचरन्
समाचर् [1. Ā.]