Aśvamedhikaparva Adhyāya 29
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 29
Aśvamedhikaparva Adhyāya 29 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 14.29.1–23
•
250 Lexicon Terms
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कार्तवीर्यस्य संवादं समुद्रस्य च भामिनि ॥
English Translation
Regarding it is cited, O beautiful lady, this ancient discourse between the senses and the mind. never
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
कार्तवीर्यस्य
कार्तवीर्य [m]
संवादं
संवाद [m]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
च
च [ind]
भामिनि
भामिनी [f]
कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् । येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही ॥
English Translation
There was a king named Kartavirya-Arjuna who had a thousand arms. He conquered, with his bow, the Earth extending to the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्तवीर्यार्जुनो
कार्तवीर्य [m]
कार्तवीर्यार्जुनो
अर्जुन [m]
नाम
नाम [ind]
राजा
राजन् [m]
बाहुसहस्रवान्
बाहु [mf]
बाहुसहस्रवान्
सहस्रवत् [adj]
येन
यद् [pron]
सागरपर्यन्ता
सागर [m]
सागरपर्यन्ता
पर्यन्त [m]
धनुषा
धनुस् [n]
निर्जिता
निर्जि [1. P.]
मही
मही [f]
स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्बलदर्पितः । अवाकिरच्छरशतैः समुद्रमिति नः श्रुतम् ॥
English Translation
We have heard that, once on a time, as he was walking on the shores of the sea, proud of his power, he showered hundreds of arrows on thal vast receptacle of water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
समुद्रान्ते
समुद्र [m]
समुद्रान्ते
अन्त [m]
विचरन्
विचर् [1. Ā.]
बलदर्पितः
बल [mn]
बलदर्पितः
दर्पय् [10. P.]
अवाकिरच्छरशतैः
अवकृ [6. Ā.]
अवाकिरच्छरशतैः
शर [m]
अवाकिरच्छरशतैः
शत [mn]
समुद्रम्
समुद्र [m]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरुवाच ह । मा मुञ्च वीर नाराचान्ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
English Translation
The Ocean, bowing down to him, said, with joined hands, Do not, O hero. discharged your arrows (at me)! Say, what shall I do to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
समुद्रो
समुद्र [m]
नमस्कृत्य
नमस्कृ [8. Ā.]
कृताञ्जलिर्
कृताञ्जलि [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
शृणोषि
श्रु [4. P.]
चेन्महाबाहो
चेद् [ind]
चेन्महाबाहो
महत् [adj]
चेन्महाबाहो
बाहु [mf]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
किं
क [pron]
करवाणि
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः । वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो ॥
English Translation
With these strong arrows shot by you, those creatures which have taken shelter in me are being killed, O foremost of kings! Do you, O lord, grant them security.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मदाश्रयाणि
मद् [pron]
मदाश्रयाणि
आश्रय [m]
भूतानि
भूत [mn]
त्वद्विसृष्टैर्
त्वद् [pron]
त्वद्विसृष्टैर्
विसृज् [4. Ā.]
महेषुभिः
महत् [adj]
महेषुभिः
इषु [mf]
वध्यन्ते
वध् [4. P.]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
तेभ्यो
तद् [pron]
देह्यभयं
दा [1. Ā.]
देह्यभयं
अभय [n]
विभो
विभु [adj]
मत्समो यदि संग्रामे शरासनधरः क्वचित् । विद्यते तं ममाचक्ष्व यः समासीत मां मृधे ॥
English Translation
If any holder of the bow exists that is equal to me in battle, and that would stand against mc in the field, do you name him to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्समो
मद् [pron]
मत्समो
सम [pron]
यदि
यदि [ind]
संग्रामे
संग्राम [mn]
शरासनधरः
शरासन [mn]
शरासनधरः
धर [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
तं
तद् [pron]
ममाचक्ष्व
मद् [pron]
ममाचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
यः
यद् [pron]
समासीत
समास् [4. P.]
मां
मद् [pron]
मृधे
मृध [mn]
महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन्परिश्रुतः । तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत्कर्तुमर्हति ॥
English Translation
The Ocean said If you have heard, O king, of the great Rishi Jamadagni, his son is competent to duly receive you as a guest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षिर्
महत् [adj]
महर्षिर्
ऋषि [m]
जमदग्निस्ते
जमदग्नि [m]
जमदग्निस्ते
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
राजन्
राजन् [m]
परिश्रुतः
परिश्रु [5. P.]
तस्य
तद् [pron]
पुत्रस्तवातिथ्यं
पुत्र [m]
पुत्रस्तवातिथ्यं
त्वद् [pron]
पुत्रस्तवातिथ्यं
आतिथ्य [n]
यथावत्
यथावत् [ind]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः । स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत ॥
English Translation
Then that king proceeded, becoming highly irate. Arrived at that hermitage, he found Rama himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
क्रोधेन
क्रोध [m]
महता
महत् [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
स
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
आश्रमम्
आश्रम [mn]
आगम्य
आगम् [6. P.]
रामम्
राम [m]
एवान्वपद्यत
एव [ind]
एवान्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]
स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः । आयासं जनयामास रामस्य च महात्मनः ॥
English Translation
With his kinsmen he began to do many deeds while were hostile to Rama, and caused much trouble to that grcat hero.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रामप्रतिकूलानि
राम [m]
रामप्रतिकूलानि
प्रतिकूल [adj]
चकार
कृ [2. Ā.]
सह
सह [ind]
बन्धुभिः
बन्धु [m]
आयासं
आयास [m]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
रामस्य
राम [m]
च
च [ind]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः । प्रदहद्रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने ॥
English Translation
Then the energy, which was immeasurable, of Rama shone forth, burning the troops of the enemy, O lotus-eyed one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तेजः
ततस् [ind]
ततस्तेजः
तेजस् [n]
प्रजज्वाल
प्रज्वल् [1. P.]
रामस्यामिततेजसः
राम [m]
रामस्यामिततेजसः
अमित [adj]
रामस्यामिततेजसः
तेजस् [n]
प्रदहद्
प्रदह् [4. Ā.]
रिपुसैन्यानि
रिपु [m]
रिपुसैन्यानि
सैन्य [n]
तदा
तदा [ind]
कमललोचने
कमल [mn]
कमललोचने
लोचन [n]
ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम् । चिच्छेद सहसा रामो बाहुशाखमिव द्रुमम् ॥
English Translation
Taking up his battle-axe, Rama suddenly displayed his power, and hacked that thousandarmed hero, like a tree of many branches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
परशुम्
परशु [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
बाहुसहस्रिणम्
बाहु [mf]
बाहुसहस्रिणम्
सहस्रिन् [adj]
चिछेद
छिद् [1. P.]
सहसा
सहस् [n]
रामो
राम [m]
बाहुशाखम्
बाहु [mf]
बाहुशाखम्
शाखा [f]
इव
इव [ind]
द्रुमम्
द्रुम [m]
तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेताः सर्वबान्धवाः । असीनादाय शक्तीश्च भार्गवं पर्यवारयन् ॥
English Translation
Seeing him killed and laid low on the earth, all his kinsmen, collected in a body, and taking up their darts rushed at Rama, who was then scated, from all sides.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विस्मिताः
विस्मि [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
वासुदेवपुरोगमाः
वासुदेव [m]
वासुदेवपुरोगमाः
पुरोगम [adj]
असीन्
असि [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
शक्तीश्च
शक्ति [f]
शक्तीश्च
च [ind]
भार्गवं
भार्गव [m]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
रामोऽपि धनुरादाय रथमारुह्य सत्वरः । विसृजञ्शरवर्षाणि व्यधमत्पार्थिवं बलम् ॥
English Translation
Rama also, taking up his bow and quickly getting on his car, discharged showers of arrows and punished the army of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामो
राम [m]
ऽपि
अपि [ind]
धनुर्
धनुस् [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
रथम्
रथ [m]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
सत्वरः
स [ind]
सत्वरः
त्वरा [f]
विसृजञ्
विसृज् [4. Ā.]
शरवर्षाणि
शर [m]
शरवर्षाणि
वर्ष [mn]
व्यधमत्
विधम् [1. P.]
पार्थिवं
पार्थिव [adj]
बलम्
बल [mn]
ततस्तु क्षत्रियाः केचिज्जमदग्निं निहत्य च । विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहार्दिता इव ॥
English Translation
Then, some of the Kshatriyas, stricken with the terror of Jamadagni's son, entered mountain fastnesses, like deer afflicted by the lion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
क्षत्रियाः
क्षत्रिय [m]
केचिज्जमदग्निं
कश्चित् [pron]
केचिज्जमदग्निं
जमदग्नि [m]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
च
च [ind]
विविशुर्
विश् [4. P.]
गिरिदुर्गाणि
गिरि [m]
गिरिदुर्गाणि
दुर्ग [n]
मृगाः
मृग [m]
सिंहार्दिता
सिंह [m]
सिंहार्दिता
अर्दय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठताम् । प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥
English Translation
Of them that were unable, through feat of Rama, lo perform the duties ordained for their order, the progeny became Vrishalas owing to their inability to find Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
स्वविहितं
स्व [adj]
स्वविहितं
विधा [3. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
तद्भयान्नानुतिष्ठताम्
तद् [pron]
तद्भयान्नानुतिष्ठताम्
भय [n]
तद्भयान्नानुतिष्ठताम्
न [ind]
तद्भयान्नानुतिष्ठताम्
अनुष्ठा [1. Ā.]
प्रजा
प्रजा [f]
वृषलतां
वृषल [m]
वृषलतां
ता [f]
प्राप्ता
प्राप् [1. P.]
ब्राह्मणानाम्
ब्राह्मण [m]
अदर्शनात्
अदर्शन [n]
त एते द्रमिडाः काशाः पुण्ड्राश्च शबरैः सह । वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात्क्षत्रधर्मतः ॥
English Translation
Thus the Dravidas and Adhiras and Pundars together with the Shavaras, became Vrishalas through those men who had Kshatriya duties assigned to them, following away (from them).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त
तद् [pron]
एते
एतद् [pron]
द्रमिडाः
द्रमिड [m]
काशाः
काश [m]
पुण्ड्राश्च
पुण्ड्र [m]
पुण्ड्राश्च
च [ind]
शबरैः
शबर [m]
सह
सह [ind]
वृषलत्वं
वृषल [m]
वृषलत्वं
त्व [n]
परिगता
परिगम् [1. P.]
व्युत्थानात्
व्युत्थान [n]
क्षत्रधर्मतः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मतः
धर्म [mn]
ततस्तु हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः । द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत ॥
English Translation
Then the Kshatriyas that were begotten by the Brahmanas upon Kshatriya women who had lost their heroic children, were repeatedly destroyed by Jamadagni's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
हतवीरासु
हन् [6. P.]
हतवीरासु
वीर [m]
क्षत्रियासु
क्षत्रिया [f]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
द्विजैर्
द्विज [m]
उत्पादितं
उत्पादय् [10. Ā.]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
जामदग्न्यो
जामदग्न्य [m]
न्यकृन्तत
निकृत् [6. Ā.]
एकविंशतिमेधान्ते रामं वागशरीरिणी । दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता ॥
English Translation
The destruction proceeded one and twenty times. At its conclusion a bodiless voice, sweet and coming from the celestial region, and which was heard by all people, spoke to Rama, O Rama, O Rama, stop! What merit do you see, O son, in thus destroying repeatedly these inferior Kshatriyas?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकविंशतिमेधान्ते
एकविंशति [f]
एकविंशतिमेधान्ते
मेधा [f]
एकविंशतिमेधान्ते
अन्त [m]
रामं
राम [m]
वाग्
वाच् [f]
अशरीरिणी
अशरीरिन् [adj]
दिव्या
दिव्य [adj]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
मधुरा
मधुर [adj]
सर्वलोकपरिश्रुता
सर्व [pron]
सर्वलोकपरिश्रुता
लोक [m]
सर्वलोकपरिश्रुता
परिश्रु [5. P.]
राम राम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि । क्षत्रबन्धूनिमान्प्राणैर्विप्रयोज्य पुनः पुनः ॥
English Translation
The destruction proceeded one and twenty times. At its conclusion a bodiless voice, sweet and coming from the celestial region, and which was heard by all people, spoke to Rama, O Rama, O Rama, stop! What merit do you see, O son, in thus destroying repeatedly these inferior Kshatriyas?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राम
राम [m]
राम
राम [m]
निवर्तस्व
निवृत् [1. Ā.]
कं
क [pron]
गुणं
गुण [mn]
तात
तात [m]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
क्षत्रबन्धून्
क्षत्रबन्धु [m]
इमान्
इदम् [pron]
प्राणैर्
प्राण [m]
विप्रयोज्य
विप्रयोजय् [10. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा । पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन् ॥
English Translation
Thus, O blessed dame, his grandsires, headed by Richika, addressed that great one, saying, Do you, desist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
तं
तद् [pron]
महात्मानम्
महात्मन् [adj]
ऋचीकप्रमुखास्तदा
ऋचीक [m]
ऋचीकप्रमुखास्तदा
प्रमुख [adj]
ऋचीकप्रमुखास्तदा
तदा [ind]
पितामहा
पितामह [m]
महाभाग
महाभाग [adj]
निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्
निवृत् [1. Ā.]
निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्
इति [ind]
निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्
अथ [ind]
निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
पितुर्वधममृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन् । नार्हन्तीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत ॥
English Translation
Rama, however, unable to forgive the destruction of his father, replied to those Rishis, saying, you should not forbid me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
वधम्
वध [m]
अमृष्यंस्तु
अमृष्यत् [adj]
अमृष्यंस्तु
तु [ind]
रामः
राम [m]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
तान्
तद् [pron]
ऋषीन्
ऋषि [m]
नार्हन्तीह
न [ind]
नार्हन्तीह
अर्ह् [1. Ā.]
नार्हन्तीह
इह [ind]
भवन्तो
भवत् [adj]
मां
मद् [pron]
निवारयितुम्
निवारय् [10. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
नार्हसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतां वर । न हि युक्तं त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृपान् ॥
English Translation
The departed manes then said, O foremost of all victorious men, you should not kill these inferior Kshatriyas! It is not proper that your self, being a Brahmanas should kill these kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नार्हसे
न [ind]
नार्हसे
अर्ह् [1. Ā.]
क्षत्रबन्धूंस्त्वं
क्षत्रबन्धु [m]
क्षत्रबन्धूंस्त्वं
त्वद् [pron]
निहन्तुं
निहन् [2. Ā.]
जयतां
जि [9. P.]
वर
वर [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
युक्तं
युक्त [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
हन्तुं
हन् [6. P.]
ब्राह्मणेन
ब्राह्मण [m]
सता
अस् [2. P.]
नृपान्
नृप [m]