Anuśāsanaparva Adhyāya 148
अनुशासनपर्व • अध्यायः 148
Anuśāsanaparva Adhyāya 148 of the classical Mahābhārata with 37 verses.
Total: 37 Verses
•
Citations: MBh 13.148.1–37
•
250 Lexicon Terms
ये च धर्ममसूयन्ति ये चैनं पर्युपासते । ब्रवीतु भगवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः ॥
English Translation
Yudhishthira said Tell me, O grandfather, what the respective ends are of those who hate virtue and of those who worship and observe it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
असूयन्ति
असूय् [Denom. Ā.]
ये
यद् [pron]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
भगवान्
भगवत् [adj]
एतत्
एतद् [pron]
क्व
क्व [ind]
ते
तद् [pron]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
तादृशाः
तादृश [adj]
रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः । नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिणो नराः ॥
English Translation
Bhishma said Those men who hate virtue are said to have their hearts possessed by the qualities of passion and darkness. Such men have always to go to Hell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रजसा
रजस् [n]
तमसा
तमस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
समवस्तीर्णचेतसः
समवस्तृ [5. P.]
समवस्तीर्णचेतसः
चेतस् [n]
नरकं
नरक [mn]
प्रतिपद्यन्ते
प्रतिपद् [4. P.]
धर्मविद्वेषिणो
धर्म [mn]
धर्मविद्वेषिणो
विद्वेषिन् [adj]
नराः
नर [m]
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते । सत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभुजो नराः ॥
English Translation
Those men, on the other hand, O king, who always observe virtue, those men who are given to truth and sincerity, are called good. They always enjoy the pleasures or happiness of the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
असूयन्ति
असूय् [Denom. Ā.]
ये
यद् [pron]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
अपैशुन्यरताः
अ [ind]
अपैशुन्यरताः
पैशुन्य [n]
अपैशुन्यरताः
रम् [4. Ā.]
सन्तस्ते
सत् [adj]
सन्तस्ते
तद् [pron]
नराः
नर [m]
स्वर्गगामिनः
स्वर्ग [m]
स्वर्गगामिनः
गामिन् [adj]
धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत् । देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते ॥
English Translation
On account of their waiting upon their preceptors with respect their hearts always turn towards virtue. Indeed they, who worship virtuc, attain to the region of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्म
धर्म [mn]
एव
एव [ind]
रतिस्तेषाम्
रति [f]
रतिस्तेषाम्
तद् [pron]
आचार्योपासनाद्
आचार्य [m]
आचार्योपासनाद्
उपासन [fn]
भवेत्
भू [1. Ā.]
देवलोकं
देव [m]
देवलोकं
लोक [m]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
ये
यद् [pron]
धर्मं
धर्म [mn]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वै । धर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः ॥
English Translation
Those individuals, whether men or celestials, who are shorn of cupidity and malice and who emaciate or afflict their bodies by the practice of austerities succeed, on account of the virtle which they thus acquire, to attain to great happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनुष्या
मनुष्य [m]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
देवाः
देव [m]
शरीरम्
शरीर [n]
उपताप्य
उपतापय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
धर्मिणः
धर्मिन् [adj]
सुखम्
सुखम् [ind]
एधन्ते
एध् [1. P.]
लोभद्वेषविवर्जिताः
लोभ [m]
लोभद्वेषविवर्जिताः
द्वेष [m]
लोभद्वेषविवर्जिताः
विवर्जय् [10. Ā.]
प्रथमं ब्रह्मणः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणः । धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशयः ॥
English Translation
The righteous always adore them with love and affection as a hungry man's stomach longs for ripe and sweet fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रथमं
प्रथम [adj]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
धर्मम्
धर्म [mn]
आहुर्
अह् [1. P.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
धर्मिणः
धर्मिन् [adj]
पर्युपासन्ते
पर्युपास् [4. P.]
फलं
फल [n]
पक्वम्
पक्व [adj]
इवाशयः
इव [ind]
इवाशयः
आशय [m]
असतां कीदृशं रूपं साधवः किं च कुर्वते । ब्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः ॥
English Translation
Yudhishthira said What are the marks of the wicked, and what are those deeds which the good do? Explain to me this, O holy one, Indeed, tell me what characteristics are of the good and the wicked.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असतां
असत् [adj]
कीदृशं
कीदृश [adj]
रूपं
रूप [n]
साधवः
साधु [adj]
किं
क [pron]
च
च [ind]
कुर्वते
कृ [2. Ā.]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
एतत्
एतद् [pron]
सन्तो
सत् [adj]
ऽसन्तश्च
असत् [adj]
ऽसन्तश्च
च [ind]
कीदृशाः
कीदृश [adj]
दुराचाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः । साधवः शीलसंपन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम् ॥
English Translation
Bhishma said The wicked are evil in their practices, incapable of being governed by rules, and eviltongued. The good are, however, always good in their deeds. Indeed the acts these men do are considered as the characteristics of good deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुराचाराश्च
दुराचार [adj]
दुराचाराश्च
च [ind]
दुर्धर्षा
दुर्धर्ष [adj]
दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः
दुर्मुख [adj]
दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः
च [ind]
दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः
अपि [ind]
दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः
असाधु [adj]
साधवः
साधु [adj]
शीलसम्पन्नाः
शील [mn]
शीलसम्पन्नाः
सम्पद् [4. P.]
शिष्टाचारस्य
शास् [1. P.]
शिष्टाचारस्य
आचार [m]
लक्षणम्
लक्षण [n]
राजमार्गे गवां मध्ये गोष्ठमध्ये च धर्मिणः । नोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः ॥
English Translation
The good or the righteous, O king, never answer the two calls of nature on the public road, or in the midst of a cowpen or on a field of paddy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजमार्गे
राजमार्ग [m]
गवां
गो [mf]
मध्ये
मध्य [n]
गोष्ठमध्ये
गोष्ठ [m]
गोष्ठमध्ये
मध्य [n]
च
च [ind]
धर्मिणः
धर्मिन् [adj]
नोपसेवन्ति
न [ind]
नोपसेवन्ति
उपसेव् [1. Ā.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
सर्गं
सर्ग [m]
मूत्रपुरीषयोः
मूत्र [n]
मूत्रपुरीषयोः
पुरीष [n]
पञ्चानामशनं दत्त्वा शेषमश्नन्ति साधवः । न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणयः ॥
English Translation
After feeding the five they take their own food. They never talk while eating, and never go to sleep with wet hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चानाम्
पञ्चन् [adj]
अशनं
अशन [n]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
शेषम्
शेष [mn]
अश्नन्ति
अश् [1. Ā.]
साधवः
साधु [adj]
न
न [ind]
जल्पन्ति
जल्प् [1. Ā.]
च
च [ind]
भुञ्जाना
भुज् [6. P.]
न
न [ind]
निद्रान्त्यार्द्रपाणयः
निद्रा [Denom. P.]
निद्रान्त्यार्द्रपाणयः
आर्द्र [adj]
निद्रान्त्यार्द्रपाणयः
पाणि [m]
चित्रभानुमनड्वाहं देवं गोष्ठं चतुष्पथम् । ब्राह्मणं धार्मिकं चैत्यं ते कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् ॥
English Translation
Whenever they see any of the following, they go round them for showing them respect, viz., a burning fire, a bull, the image of a deity, a cowpen, a crossing place of four roads, and an old and virtuous Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चित्रभानुम्
चित्रभानु [m]
अनड्वाहं
अनडुह् [m]
देवं
देव [m]
गोष्ठं
गोष्ठ [m]
चतुष्पथम्
चतुष्पथ [mn]
ब्राह्मणं
ब्राह्मण [m]
धार्मिकं
धार्मिक [adj]
चैत्यं
चैत्य [mn]
ते
तद् [pron]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
प्रदक्षिणम्
प्रदक्षिण [adj]
वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां बालातुरस्य च । ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ते ॥
English Translation
Themselves standing aside they give the way to those that are old, those that are afflicted with burdens, ladies, those that hold high appointments in the village or town administration, Brahmanas, kine, and kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृद्धानां
वृद्ध [adj]
भारतप्तानां
भार [m]
भारतप्तानां
तप् [4. Ā.]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
बालातुरस्य
बाल [adj]
बालातुरस्य
आतुर [adj]
च
च [ind]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
गवां
गो [mf]
राज्ञां
राजन् [m]
पन्थानं
पथिन् [m]
ददते
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च । तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः ॥
English Translation
The righteous or good man is he who protects his guests, servants and other dependants, his own relatives, and all those who seek his protection. Such a man always welcomes these with the usual polite enquiries.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिथीनां
अतिथि [m]
च
च [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
प्रेष्याणां
प्रेष्य [m]
स्वजनस्य
स्व [adj]
स्वजनस्य
जन [m]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
शरणकामानां
शरण [n]
शरणकामानां
काम [m]
गोप्ता
गोप्तृ [adj]
स्यात्
अस् [2. P.]
स्वागतप्रदः
स्वागत [n]
स्वागतप्रदः
प्रद [adj]
सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम् । नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः ॥
English Translation
As ordained by the deities human beings should take their food twice a day. viz., morning and evening. During the interval one should not eat anything. By following this rule about cating, one is said to observe a fast.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सायं
सायम् [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
मनुष्याणाम्
मनुष्य [m]
अशनं
अशन [n]
देवनिर्मितम्
देव [m]
देवनिर्मितम्
निर्मा [2. P.]
नान्तरा
न [ind]
नान्तरा
अन्तरा [ind]
भोजनं
भोजन [n]
दृष्टम्
दृश् [6. P.]
उपवासविधिर्
उपवास [m]
उपवासविधिर्
विधि [m]
हि
हि [ind]
सः
तद् [pron]
होमकाले यथा वह्निः कालमेव प्रतीक्षते । ऋतुकाले तथा नारी ऋतुमेव प्रतीक्षते । न चान्यां गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्यं हि तत्स्मृतम् ॥
English Translation
As the sacred fire waits for libations to be poured upon it when the hour for Homa arrives, so a woman, when her period is over, cxpects sexual union with her husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
होमकाले
होम [m]
होमकाले
काल [m]
यथा
यथा [ind]
वह्निः
वह्नि [m]
कालम्
काल [m]
एव
एव [ind]
प्रतीक्षते
प्रतीक्ष् [1. P.]
होमकाले
होम [m]
होमकाले
काल [m]
यथा
यथा [ind]
वह्निः
वह्नि [m]
कालम्
काल [m]
एव
एव [ind]
प्रतीक्षते
प्रतीक्ष् [1. P.]
न
न [ind]
चान्यां
च [ind]
चान्यां
अन्य [pron]
गच्छते
गम् [6. Ā.]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
ब्रह्मचर्यं
ब्रह्मचर्य [n]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रयमेकतः । तस्माद्गोब्राह्मणं नित्यमर्चयेत यथाविधि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमृतं
अमृत [n]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
गाव
गो [mf]
इत्येतत्
इति [ind]
इत्येतत्
एतद् [pron]
त्रयम्
त्रय [n]
एकतः
एकतस् [ind]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
गोब्राह्मणं
गो [mf]
गोब्राह्मणं
ब्राह्मण [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अर्चयेत
अर्चय् [10. Ā.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
यजुषा संस्कृतं मांसमुपभुञ्जन्न दुष्यति । पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यजुषा
यजुस् [n]
संस्कृतं
संस्कृ [8. Ā.]
मांसम्
मांस [n]
उपभुञ्जन्न
उपभुज् [1. P.]
उपभुञ्जन्न
न [ind]
दुष्यति
दुष् [4. Ā.]
पृष्ठमांसं
पृष्ठ [n]
पृष्ठमांसं
मांस [n]
वृथामांसं
वृथामांस [n]
पुत्रमांसं
पुत्र [m]
पुत्रमांसं
मांस [n]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
समम्
सम [pron]
स्वदेशे परदेशे वाप्यतिथिं नोपवासयेत् । कर्म वै सफलं कृत्वा गुरूणां प्रतिपादयेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वदेशे
स्व [adj]
स्वदेशे
देश [m]
परदेशे
पर [pron]
परदेशे
देश [m]
वाप्यतिथिं
वा [ind]
वाप्यतिथिं
अपि [ind]
वाप्यतिथिं
अतिथि [m]
नोपवासयेत्
न [ind]
नोपवासयेत्
उपवासय् [10. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
वै
वै [ind]
सफलं
सफल [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
गुरूणां
गुरु [m]
प्रतिपादयेत्
प्रतिपादय् [10. Ā.]
गुरुभ्य आसनं देयमभिवाद्याभिपूज्य च । गुरूनभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुरुभ्य
गुरु [m]
आसनं
आसन [n]
देयम्
दा [1. Ā.]
अभिवाद्याभिपूज्य
अभिवादय् [10. Ā.]
अभिवाद्याभिपूज्य
अभिपूजय् [10. P.]
च
च [ind]
गुरून्
गुरु [m]
अभ्यर्च्य
अभ्यर्च् [1. P.]
वर्धन्ते
वृध् [6. P.]
आयुषा
आयुस् [n]
यशसा
यशस् [n]
श्रिया
श्री [f]
वृद्धान्नातिवदेज्जातु न च संप्रेषयेदपि । नासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृद्धान्नातिवदेज्जातु
वृद्ध [adj]
वृद्धान्नातिवदेज्जातु
न [ind]
वृद्धान्नातिवदेज्जातु
अतिवद् [1. P.]
वृद्धान्नातिवदेज्जातु
जातु [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
संप्रेषयेद्
संप्रेषय् [10. P.]
अपि
अपि [ind]
नासीनः
न [ind]
नासीनः
आस् [4. P.]
स्यात्
अस् [2. P.]
स्थितेष्वेवम्
स्था [1. Ā.]
स्थितेष्वेवम्
एवम् [ind]
आयुर्
आयुस् [n]
अस्य
इदम् [pron]
न
न [ind]
रिष्यते
रिष् [1. P.]
न नग्नामीक्षते नारीं न विद्वान्पुरुषानपि । मैथुनं सततं गुप्तमाहारं च समाचरेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
नग्नाम्
नग्न [adj]
ईक्षते
ईक्ष् [4. P.]
नारीं
नारी [f]
न
न [ind]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
पुरुषान्
पुरुष [m]
अपि
अपि [ind]
मैथुनं
मैथुन [n]
सततं
सततम् [ind]
गुप्तम्
गुप् [1. Ā.]
आहारं
आहार [m]
च
च [ind]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचि । दर्शनानां परं ज्ञानं संतोषः परमं सुखम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तीर्थानां
तीर्थ [mn]
गुरवस्तीर्थं
गुरु [m]
गुरवस्तीर्थं
तीर्थ [mn]
शुचीनां
शुचि [adj]
हृदयं
हृदय [n]
शुचि
शुचि [adj]
दर्शनानां
दर्शन [n]
परं
पर [pron]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
संतोषः
संतोष [m]
परमं
परम [adj]
सुखम्
सुख [n]
सायं प्रातश्च वृद्धानां शृणुयात्पुष्कला गिरः । श्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सायं
सायम् [ind]
प्रातश्च
प्रातर् [ind]
प्रातश्च
च [ind]
वृद्धानां
वृद्ध [adj]
शृणुयात्
श्रु [4. P.]
पुष्कला
पुष्कल [adj]
गिरः
गिर् [f]
श्रुतम्
श्रुत [n]
आप्नोति
आप् [1. P.]
हि
हि [ind]
नरः
नर [m]
सततं
सततम् [ind]
वृद्धसेवया
वृद्ध [adj]
वृद्धसेवया
सेवा [f]
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् । यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रियाणां च विभ्रमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वाध्याये
स्वाध्याय [m]
भोजने
भोजन [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
पाणिम्
पाणि [m]
उद्धरेत्
उद्धृ [1. Ā.]
यच्छेद्
यम् [6. P.]
वाङ्मनसी
वाच् [f]
वाङ्मनसी
मनस् [n]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
इन्द्रियाणां
इन्द्रिय [n]
च
च [ind]
विभ्रमम्
विभ्रम [m]
संस्कृतं पायसं नित्यं यवागूं कृसरं हविः । अष्टकाः पितृदैवत्या वृद्धानामभिपूजनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्कृतं
संस्कृ [8. Ā.]
पायसं
पायस [mn]
नित्यं
नित्यम् [ind]
यवागूं
यवागू [mf]
कृसरं
कृसर [mn]
हविः
हविस् [n]
अष्टकाः
अष्टका [f]
पितृदैवत्या
पितृ [m]
पितृदैवत्या
दैवत्य [adj]
वृद्धानाम्
वृद्ध [adj]
अभिपूजनम्
अभिपूजन [n]
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् । व्याधितानां च सर्वेषामायुषः प्रतिनन्दनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्मश्रुकर्मणि
श्मश्रुकर्मन् [n]
मङ्गल्यं
मङ्गल्य [n]
क्षुतानाम्
क्षुत [n]
अभिनन्दनम्
अभिनन्दन [n]
व्याधितानां
व्याधित [adj]
च
च [ind]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
आयुषः
आयुस् [n]
प्रतिनन्दनम्
प्रतिनन्दन [n]
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नोऽपि महत्तरम् । त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते । अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् ॥
English Translation
One should never address an eminent person familiarly. Under even the greatest difficulties one should never do this. To you such a person are degraded by such a manner of address.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
जातु
जातु [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
इति
इति [ind]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
आपन्नो
आपद् [4. P.]
ऽपि
अपि [ind]
महत्तरम्
महत्तर [adj]
त्वंकारो
त्वंकार [m]
वा
वा [ind]
वधो
वध [m]
वेति
वा [ind]
वेति
इति [ind]
विद्वत्सु
विद्वस् [adj]
न
न [ind]
विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
अवराणां
अवर [adj]
समानानां
समान [adj]
शिष्याणां
शिष्य [m]
च
च [ind]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
पापमाचक्षते नित्यं हृदयं पापकर्मिणाम् । ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ॥
English Translation
Those men, who have deliberately committed sins, meet with destruction by trying to conceal them from the good. Indeed, the confirmed sinners try to conceal their sinful deeds from others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पापम्
पाप [adj]
आचक्षते
आचक्ष् [1. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
हृदयं
हृदय [n]
पापकर्मिणाम्
पाप [n]
पापकर्मिणाम्
कर्मिन् [adj]
ज्ञानपूर्वं
ज्ञान [n]
ज्ञानपूर्वं
पूर्वम् [ind]
विनश्यन्ति
विनश् [4. Ā.]
गूहमाना
गुह् [6. P.]
महाजने
महाजन [m]
ज्ञानपूर्वं कृतं कर्म च्छादयन्ते ह्यसाधवः । न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः । पापेनाभिहतः पापः पापमेवाभिजायते ॥
English Translation
Such persons think that their sins are seen neither by men nor the celestials. The sinful man, laden with his sins, takes birth in a miserable order of being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानपूर्वं
ज्ञान [n]
ज्ञानपूर्वं
पूर्वम् [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
छादयन्ते
छादय् [10. Ā.]
ह्यसाधवः
हि [ind]
ह्यसाधवः
असाधु [adj]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
मनुष्याः
मनुष्य [m]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
देवताः
देवता [f]
पापेनाभिहतः
पाप [n]
पापेनाभिहतः
अभिहन् [4. P.]
पापः
पाप [adj]
पापम्
पाप [adj]
एवाभिजायते
एव [ind]
एवाभिजायते
अभिजन् [4. P.]
यथा वार्धुषिको वृद्धिं देहभेदे प्रतीक्षते । धर्मेणापिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत् ॥
English Translation
The sins of such a man continually grow, even as the interest charged by an usurer daily multiplies itself. If having committed a sin, one seeks to have it covered by virtue, that sin becomes destroyed and leads to virtue instead of to other sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
वार्धुषिको
वार्द्धुषिक [m]
वृद्धिं
वृद्धि [f]
देहभेदे
देहभेद [m]
प्रतीक्षते
प्रतीक्ष् [1. P.]
धर्मेणापिहितं
धर्म [mn]
धर्मेणापिहितं
अपिधा [3. P.]
पापं
पाप [adj]
धर्मम्
धर्म [mn]
एवाभिवर्धयेत्
एव [ind]
एवाभिवर्धयेत्
अभिवर्धय् [10. P.]
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयते । प्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति ॥
English Translation
If a quantity of water be poured upon salt, the latter is immediately dissolved. So when expiation is performed, sin is dissipated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
लवणम्
लवण [n]
अम्भोभिर्
अम्भस् [n]
आप्लुतं
आप्लु [1. P.]
प्रविलीयते
प्रविली [4. P.]
प्रायश्चित्तहतं
प्रायश्चित्त [n]
प्रायश्चित्तहतं
हन् [6. P.]
पापं
पाप [n]
तथा
तथा [ind]
सद्यः
सद्यस् [ind]
प्रणश्यति
प्रणश् [4. Ā.]
तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते । कृत्वा तु साधुष्वाख्येयं ते तत्प्रशमयन्त्युत ॥
English Translation
For these reasons one should never conceal a sin. Concealed, it is sure to increase, Having committed a sin, one should confess it before the good. They would then destroy it forthwith.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
पापं
पाप [n]
न
न [ind]
गूहेत
गुह् [6. P.]
गूहमानं
गुह् [6. P.]
विवर्धते
विवृध् [1. Ā.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
साधुष्वाख्येयं
साधु [adj]
साधुष्वाख्येयं
आख्या [4. P.]
ते
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
प्रशमयन्त्युत
प्रशमय् [10. P.]
प्रशमयन्त्युत
उत [ind]
आशया संचितं द्रव्यं यत्काले नोपभुज्यते । अन्ये चैतत्प्रपद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः ॥
English Translation
If one does not enjoy in good time what he has stored with hope, the result is that the stored wealth passes into another man's hands after the death of him who has stored it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आशया
आशा [f]
संचितं
संचि [5. Ā.]
द्रव्यं
द्रव्य [n]
यत्
यद् [pron]
काले
काल [m]
नोपभुज्यते
न [ind]
नोपभुज्यते
उपभुज् [1. P.]
अन्ये
अन्य [pron]
चैतत्
च [ind]
चैतत्
एतद् [pron]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
वियोगे
वियोग [m]
तस्य
तद् [pron]
देहिनः
देहिन् [m]
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः । तस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते ॥
English Translation
The wise have said that the mind of every creature is the true test of virtue Hence, all creatures in this world have an innate tendency to achieve virtue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रथमं
प्रथम [adj]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
धर्मम्
धर्म [mn]
आहुर्
अह् [1. P.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
सर्वाणि
सर्व [pron]
भूतानि
भूत [mn]
धर्मम्
धर्म [mn]
एव
एव [ind]
समासते
समास् [4. P.]
एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत् । धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते ॥
English Translation
One should achieve virtue alone singlehanded. Indeed, one should not proclaim himself virtuous and walk with the standard of virtue upraised for purposes of show. They are said to be traders in virtue who practice it for enjoying its fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एक
एक [pron]
एव
एव [ind]
चरेद्
चर् [1. Ā.]
धर्मं
धर्म [mn]
न
न [ind]
धर्मध्वजिको
धर्म [mn]
धर्मध्वजिको
ध्वजिक [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
धर्मवाणिजका
धर्म [mn]
धर्मवाणिजका
वाणिजक [m]
ह्येते
हि [ind]
ह्येते
एतद् [pron]
ये
यद् [pron]
धर्मम्
धर्म [mn]
उपभुञ्जते
उपभुज् [1. P.]
अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेतामायया गुरून् । निधिं निदध्यात्पारत्र्यं यात्रार्थं दानशब्दितम् ॥
English Translation
One should worship the celestials without giving way to sentiments of pride. Similarly, one should serve his preceptor without deceit. or One should make arrangements for securing to himself invaluable riches in the next world which consists in gifts made here to worthy; persons. One should make arrangements for securing to himself invaluable riches in the next world which consists in gifts made here to worthy; persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्चेद्
अर्च् [1. Ā.]
देवान्
देव [m]
अदम्भेन
अदम्भ [m]
सेवेतामायया
सेव् [4. P.]
सेवेतामायया
अमाया [f]
गुरून्
गुरु [m]
निधिं
निधि [m]
निदध्यात्
निधा [3. Ā.]
पारत्र्यं
पारत्र्य [adj]
यात्रार्थं
यात्रा [f]
यात्रार्थं
अर्थ [mn]
दानशब्दितम्
दान [n]
दानशब्दितम्
शब्दय् [Denom. P.]