Śāntiparva Adhyāya 314
शान्तिपर्व • अध्यायः 314
Śāntiparva Adhyāya 314 of the classical Mahābhārata with 50 verses.
Total: 50 Verses
•
Citations: MBh 12.314.1–50
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं कृतात्मा कृतनिश्चयः । आत्मनात्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना ॥
English Translation
Bhishma said Having heard these words of king Janaka, Shuka of purified soul and settled conclusions began to stay in his Soul by his Soul, having of course seen Self by Self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्छ्रुत्वा
एतद् [pron]
एतच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
कृतात्मा
कृतात्मन् [adj]
कृतनिश्चयः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयः
निश्चय [m]
आत्मनात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनात्मानम्
आत्मन् [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
चात्मानम्
च [ind]
चात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
कृतकार्यः सुखी शान्तस्तूष्णीं प्रायादुदङ्मुखः । शैशिरं गिरिमुद्दिश्य सधर्मा मातरिश्वनः ॥
English Translation
His object being fulfilled he became happy and tranquil, and without further questioning Janaka, he proceeded northwards to the mountains of Himavat with the speed of the wind and like the wind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतकार्यः
कृ [2. Ā.]
कृतकार्यः
कार्य [n]
सुखी
सुखिन् [adj]
शान्तस्तूष्णीं
शम् [1. P.]
शान्तस्तूष्णीं
तूष्णीम् [ind]
प्रायाद्
प्रया [2. Ā.]
उदङ्मुखः
उदङ्मुख [adj]
शैशिरं
शैशिर [m]
गिरिम्
गिरि [m]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
सधर्मा
सधर्मन् [adj]
मातरिश्वनः
मातरिश्वन् [m]
एतस्मिन्नेव काले तु देवर्षिर्नारदस्तदा । हिमवन्तमियाद्द्रष्टुं सिद्धचारणसेवितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
काले
काल [m]
तु
तु [ind]
देवर्षिर्
देवर्षि [m]
नारदस्तदा
नारद [m]
नारदस्तदा
तदा [ind]
हिमवन्तम्
हिमवन्त् [m]
इयाद्
इ [5. Ā.]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
सिद्धचारणसेवितम्
सिद्ध [m]
सिद्धचारणसेवितम्
चारण [m]
सिद्धचारणसेवितम्
सेव् [4. P.]
तमप्सरोगणाकीर्णं गीतस्वननिनादितम् । किंनराणां समूहैश्च भृङ्गराजैस्तथैव च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अप्सरोगणाकीर्णं
अप्सरस् [f]
अप्सरोगणाकीर्णं
गण [m]
अप्सरोगणाकीर्णं
आकृ [6. P.]
गीतस्वननिनादितम्
गीत [n]
गीतस्वननिनादितम्
स्वन [m]
गीतस्वननिनादितम्
निनादय् [10. P.]
किंनराणां
किंनर [mn]
समूहैश्च
समूह [mn]
समूहैश्च
च [ind]
भृङ्गराजैस्तथैव
भृङ्गराज [m]
भृङ्गराजैस्तथैव
तथा [ind]
भृङ्गराजैस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
मद्गुभिः खञ्जरीटैश्च विचित्रैर्जीवजीवकैः । चित्रवर्णैर्मयूरैश्च केकाशतविराजितैः । राजहंससमूहैश्च हृष्टैः परभृतैस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मद्गुभिः
मद्गु [m]
खञ्जरीटैश्च
खञ्जरीट [m]
खञ्जरीटैश्च
च [ind]
विचित्रैर्
विचित्र [adj]
जीवजीवकैः
जीवजीवक [m]
चित्रवर्णैर्
चित्र [adj]
चित्रवर्णैर्
वर्ण [mn]
मयूरैश्च
मयूर [m]
मयूरैश्च
च [ind]
केकाशतविराजितैः
केका [f]
केकाशतविराजितैः
शत [mn]
केकाशतविराजितैः
विराज् [1. Ā.]
राजहंससमूहैश्च
राजहंस [m]
राजहंससमूहैश्च
समूह [mn]
राजहंससमूहैश्च
च [ind]
हृष्टैः
हृष् [1. P.]
परभृतैस्तथा
परभृत [m]
परभृतैस्तथा
तथा [ind]
पक्षिराजो गरुत्मांश्च यं नित्यमधिगच्छति । चत्वारो लोकपालाश्च देवाः सर्षिगणास्तथा । यत्र नित्यं समायान्ति लोकस्य हितकाम्यया ॥
English Translation
The four Regents of the world, the gods, and various classes of Rishis, used always to come there from desire of doing good to the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पक्षिराजो
पक्षिराज [m]
गरुत्मांश्च
गरुत्मन्त् [m]
गरुत्मांश्च
च [ind]
यं
यद् [pron]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
चत्वारो
चतुर् [nr]
लोकपालाश्च
लोकपाल [m]
लोकपालाश्च
च [ind]
देवाः
देव [m]
सर्षिगणास्तथा
स [ind]
सर्षिगणास्तथा
ऋषि [m]
सर्षिगणास्तथा
गण [m]
सर्षिगणास्तथा
तथा [ind]
यत्र
यत्र [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
समायान्ति
समाया [2. P.]
लोकस्य
लोक [m]
हितकाम्यया
हित [n]
हितकाम्यया
काम्या [f]
विष्णुना यत्र पुत्रार्थे तपस्तप्तं महात्मना । यत्रैव च कुमारेण बाल्ये क्षिप्ता दिवौकसः ॥
English Translation
It was there that the great Vishnu had practised the severest penances for the object of getting a son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विष्णुना
विष्णु [m]
यत्र
यत्र [ind]
पुत्रार्थे
पुत्र [m]
पुत्रार्थे
अर्थ [mn]
तपस्तप्तं
तपस् [n]
तपस्तप्तं
तप् [4. Ā.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
यत्रैव
यत्र [ind]
यत्रैव
एव [ind]
च
च [ind]
कुमारेण
कुमार [m]
बाल्ये
बाल्य [n]
क्षिप्ता
क्षिप् [6. Ā.]
दिवौकसः
दिवौकस् [m]
शक्तिर्न्यस्ता क्षितितले त्रैलोक्यमवमन्य वै । यत्रोवाच जगत्स्कन्दः क्षिपन्वाक्यमिदं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तिर्
शक्ति [f]
न्यस्ता
न्यस् [2. P.]
क्षितितले
क्षिति [f]
क्षितितले
तल [mn]
त्रैलोक्यम्
त्रैलोक्य [n]
अवमन्य
अवमन् [4. P.]
वै
वै [ind]
यत्रोवाच
यत्र [ind]
यत्रोवाच
वच् [2. P.]
जगत्स्कन्दः
जगन्त् [n]
जगत्स्कन्दः
स्कन्द [m]
क्षिपन्
क्षिप् [6. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
इदं
इदम् [pron]
तदा
तदा [ind]
योऽन्योऽस्ति मत्तोऽभ्यधिको विप्रा यस्याधिकं प्रियाः । यो ब्रह्मण्यो द्वितीयोऽस्ति त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽन्यो
अन्य [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
मत्तो
मद् [pron]
ऽभ्यधिको
अभ्यधिक [adj]
विप्रा
विप्र [m]
यस्याधिकं
यद् [pron]
यस्याधिकं
अधिक [adj]
प्रियाः
प्रिय [adj]
यो
यद् [pron]
ब्रह्मण्यो
ब्रह्मण्य [m]
द्वितीयो
द्वितीय [adj]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
सोऽभ्युद्धरत्विमां शक्तिमथ वा कम्पयत्विति । तच्छ्रुत्वा व्यथिता लोकाः क इमामुद्धरेदिति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभ्युद्धरत्विमां
अभ्युद्धृ [1. P.]
ऽभ्युद्धरत्विमां
इदम् [pron]
शक्तिम्
शक्ति [f]
अथ
अथ [ind]
वा
वा [ind]
कम्पयत्विति
कम्पय् [10. Ā.]
कम्पयत्विति
इति [ind]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
व्यथिता
व्यथ् [1. P.]
लोकाः
लोक [m]
क
क [pron]
इमाम्
इदम् [pron]
उद्धरेद्
उद्धृ [1. Ā.]
इति
इति [ind]
अथ देवगणं सर्वं संभ्रान्तेन्द्रियमानसम् । अपश्यद्भगवान्विष्णुः क्षिप्तं सासुरराक्षसम् । किं न्वत्र सुकृतं कार्यं भवेदिति विचिन्तयन् ॥
English Translation
Vishnu saw all the gods and Asuras and Rakshasas to be greatly troubled in mind. He thought of what should be done under the circumstances. Without being able to bear that challenge regarding the hurling of the dart, he directed his eyes towards Skanda, the son of the Fire-god.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
देवगणं
देव [m]
देवगणं
गण [m]
सर्वं
सर्व [pron]
संभ्रान्तेन्द्रियमानसम्
सम्भ्रम् [1. P.]
संभ्रान्तेन्द्रियमानसम्
इन्द्रिय [n]
संभ्रान्तेन्द्रियमानसम्
मानस [n]
अपश्यद्
पश् [4. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
विष्णुः
विष्णु [m]
क्षिप्तं
क्षिप् [6. Ā.]
सासुरराक्षसम्
स [ind]
सासुरराक्षसम्
असुर [m]
सासुरराक्षसम्
राक्षस [m]
किं
क [pron]
न्वत्र
नु [ind]
न्वत्र
अत्र [ind]
सुकृतं
सुकृत [n]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
विचिन्तयन्
विचिन्तय् [10. Ā.]
स नामृष्यत तं क्षेपमवैक्षत च पावकिम् । स प्रहस्य विशुद्धात्मा शक्तिं प्रज्वलितां तदा । कम्पयामास सव्येन पाणिना पुरुषोत्तमः ॥
English Translation
The pure Vishnu caught hold of the burning dart with his left hand, and began to shake it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नामृष्यत
न [ind]
नामृष्यत
मृष् [2. P.]
तं
तद् [pron]
क्षेपम्
क्षेप [m]
अवैक्षत
अवेक्ष् [1. P.]
च
च [ind]
पावकिम्
पावकि [m]
स
तद् [pron]
प्रहस्य
प्रहस् [1. Ā.]
विशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
विशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
शक्तिं
शक्ति [f]
प्रज्वलितां
प्रज्वल् [1. P.]
तदा
तदा [ind]
कम्पयामास
कम्पय् [10. Ā.]
सव्येन
सव्य [adj]
पाणिना
पाणि [m]
पुरुषोत्तमः
पुरुषोत्तम [m]
शक्त्यां तु कम्पमानायां विष्णुना बलिना तदा । मेदिनी कम्पिता सर्वा सशैलवनकानना ॥
English Translation
When the dart was being thus shaken by the highly powerful Vishnu, the whole Earth with her mountains, forests, and seas, shook with the dart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्त्यां
शक्ति [f]
तु
तु [ind]
कम्पमानायां
कम्प् [1. P.]
विष्णुना
विष्णु [m]
बलिना
बलिन् [adj]
तदा
तदा [ind]
मेदिनी
मेदिनी [f]
कम्पिता
कम्प् [1. P.]
सर्वा
सर्व [pron]
सशैलवनकानना
स [ind]
सशैलवनकानना
शैल [mn]
सशैलवनकानना
वन [n]
सशैलवनकानना
कानन [n]
शक्तेनापि समुद्धर्तुं कम्पिता सा न तूद्धृता । रक्षता स्कन्दराजस्य धर्षणां प्रभविष्णुना ॥
English Translation
Although Vishnu was fully capable to raise the dart, still he contented himself with only shaking it. In this, the powerful lord only kept the honour of Skanda intact.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तेनापि
शक्त [adj]
शक्तेनापि
अपि [ind]
समुद्धर्तुं
समुद्धृ [2. P.]
कम्पिता
कम्प् [1. P.]
सा
तद् [pron]
न
न [ind]
तूद्धृता
तु [ind]
तूद्धृता
उद्धृ [1. Ā.]
रक्षता
रक्ष् [4. P.]
स्कन्दराजस्य
स्कन्द [m]
स्कन्दराजस्य
राज [m]
धर्षणां
धर्षण [fn]
प्रभविष्णुना
प्रभविष्णु [adj]
तां कम्पयित्वा भगवान्प्रह्रादमिदमब्रवीत् । पश्य वीर्यं कुमारस्य नैतदन्यः करिष्यति ॥
English Translation
Having shaken it himself, the divine Vishnu, addressing Prahlada, said,-see the might of Kumara! None else in the universe can raise this dart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
कम्पयित्वा
कम्पय् [10. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
प्रह्रादम्
प्रह्राद [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पश्य
पश् [4. Ā.]
वीर्यं
वीर्य [n]
कुमारस्य
कुमार [m]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अन्यः
अन्य [pron]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
सोऽमृष्यमाणस्तद्वाक्यं समुद्धरणनिश्चितः । जग्राह तां तस्य शक्तिं न चैनामप्यकम्पयत् ॥
English Translation
Unable to bear this, Prahlada determined to raise the dart. He caught it, but was unable to shake it at all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽमृष्यमाणस्तद्
अमृष्यमाण [adj]
ऽमृष्यमाणस्तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
समुद्धरणनिश्चितः
समुद्धरण [n]
समुद्धरणनिश्चितः
निश्चि [5. Ā.]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
तां
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
शक्तिं
शक्ति [f]
न
न [ind]
चैनाम्
च [ind]
चैनाम्
एनद् [pron]
अप्यकम्पयत्
अपि [ind]
अप्यकम्पयत्
कम्पय् [10. Ā.]
नादं महान्तं मुक्त्वा स मूर्छितो गिरिमूर्धनि । विह्वलः प्रापतद्भूमौ हिरण्यकशिपोः सुतः ॥
English Translation
Uttering a loud cry, he dropped down on the hill-top in a swoon. Indeed, the son of Hiranyakashipu dropped down on the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नादं
नाद [m]
महान्तं
महत् [adj]
मुक्त्वा
मुच् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
मूर्छितो
मूर्छय् [10. P.]
गिरिमूर्धनि
गिरि [m]
गिरिमूर्धनि
मूर्धन् [m]
विह्वलः
विह्वल [adj]
प्रापतद्
प्रपत् [1. Ā.]
भूमौ
भूमि [f]
हिरण्यकशिपोः
हिरण्यकशिपु [m]
सुतः
सुत [m]
यत्रोत्तरां दिशं गत्वा शैलराजस्य पार्श्वतः । तपोऽतप्यत दुर्धर्षस्तात नित्यं वृषध्वजः ॥
English Translation
Going towards the northern side of those grand mountains, Mahadeva, having the bull for his emblem, had practised the austerest penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्रोत्तरां
यत्र [ind]
यत्रोत्तरां
उत्तर [adj]
दिशं
दिश् [f]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
शैलराजस्य
शैलराज [m]
पार्श्वतः
पार्श्व [mn]
तपो
तपस् [n]
ऽतप्यत
तप् [4. Ā.]
दुर्धर्षस्तात
दुर्धर्ष [adj]
दुर्धर्षस्तात
तात [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
वृषध्वजः
वृषध्वज [m]
पावकेन परिक्षिप्तो दीप्यता तस्य चाश्रमः । आदित्यबन्धनं नाम दुर्धर्षमकृतात्मभिः ॥
English Translation
The asylum where Mahadeva had practised those austerities is encompassed on all sides with a burning fire. Unapproachable by person of impure souls, that mountain is known by the name of Aditya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पावकेन
पावक [m]
परिक्षिप्तो
परिक्षिप् [6. P.]
दीप्यता
दीप् [4. P.]
तस्य
तद् [pron]
चाश्रमः
च [ind]
चाश्रमः
आश्रम [mn]
आदित्यबन्धनं
आदित्य [m]
आदित्यबन्धनं
बन्धन [n]
नाम
नाम [ind]
दुर्धर्षम्
दुर्धर्ष [adj]
अकृतात्मभिः
अकृतात्मन् [adj]
न तत्र शक्यते गन्तुं यक्षराक्षसदानवैः । दशयोजनविस्तारमग्निज्वालासमावृतम् ॥
English Translation
There is a fiery girdle all around it, of ten Yojanas in width and it is incapable of being approached by Yakshas and Rakshasas and Danavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तत्र
तत्र [ind]
शक्यते
शक् [4. P.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
यक्षराक्षसदानवैः
यक्ष [m]
यक्षराक्षसदानवैः
राक्षस [m]
यक्षराक्षसदानवैः
दानव [m]
दशयोजनविस्तारम्
दशन् [adj]
दशयोजनविस्तारम्
योजन [fn]
दशयोजनविस्तारम्
विस्तार [m]
अग्निज्वालासमावृतम्
अग्नि [m]
अग्निज्वालासमावृतम्
ज्वाला [f]
अग्निज्वालासमावृतम्
समावृ [5. P.]
भगवान्पावकस्तत्र स्वयं तिष्ठति वीर्यवान् । सर्वविघ्नान्प्रशमयन्महादेवस्य धीमतः ॥
English Translation
The illustrious God of Fire, endued with mighty energy, lives there in embodied form engaged in removing all obstacles from the side of Mahadeva of great wisdom who remained there for thousand celestial years, standing on one foot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवान्
भगवत् [adj]
पावकस्तत्र
पावक [m]
पावकस्तत्र
तत्र [ind]
स्वयं
स्वयम् [ind]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
सर्वविघ्नान्
सर्व [pron]
सर्वविघ्नान्
विघ्न [mn]
प्रशमयन्महादेवस्य
प्रशमय् [10. P.]
प्रशमयन्महादेवस्य
महादेव [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
दिव्यं वर्षसहस्रं हि पादेनैकेन तिष्ठतः । देवान्संतापयंस्तत्र महादेवो धृतव्रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्यं
दिव्य [adj]
वर्षसहस्रं
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रं
सहस्र [mn]
हि
हि [ind]
पादेनैकेन
पाद [m]
पादेनैकेन
एक [pron]
तिष्ठतः
स्था [1. Ā.]
देवान्
देव [m]
संतापयंस्तत्र
संतापय् [10. P.]
संतापयंस्तत्र
तत्र [ind]
महादेवो
महादेव [m]
धृतव्रतः
धृ [4. P.]
धृतव्रतः
व्रत [n]
ऐन्द्रीं तु दिशमास्थाय शैलराजस्य धीमतः । विविक्ते पर्वततटे पाराशर्यो महातपाः । वेदानध्यापयामास व्यासः शिष्यान्महातपाः ॥
English Translation
At the foot of those mountains, in a retired spot, Parashara's son of great ascetic merit, viz., Vyasa, taught the Vedas to his disciples.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐन्द्रीं
ऐन्द्री [f]
तु
तु [ind]
दिशम्
दिश् [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
शैलराजस्य
शैलराज [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
विविक्ते
विविक्त [adj]
पर्वततटे
पर्वत [mn]
पर्वततटे
तट [mn]
पाराशर्यो
पाराशर्य [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
वेदान्
वेद [m]
अध्यापयामास
अध्यापय् [10. Ā.]
व्यासः
व्यास [m]
शिष्यान्महातपाः
शिष्य [m]
शिष्यान्महातपाः
महत् [adj]
शिष्यान्महातपाः
तपस् [n]
सुमन्तुं च महाभागं वैशंपायनमेव च । जैमिनिं च महाप्राज्ञं पैलं चापि तपस्विनम् ॥
English Translation
Those disciples were the highly blessed Sumanta, Vaishampayana, Jaimini of great wisdom, and Paila of great ascetic merit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमन्तुं
सुमन्तु [m]
च
च [ind]
महाभागं
महाभाग [adj]
वैशंपायनम्
वैशम्पायन [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
जैमिनिं
जैमिनि [m]
च
च [ind]
महाप्राज्ञं
महत् [adj]
महाप्राज्ञं
प्राज्ञ [adj]
पैलं
पैल [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तपस्विनम्
तपस्विन् [m]
एभिः शिष्यैः परिवृतो व्यास आस्ते महातपाः । तत्राश्रमपदं पुण्यं ददर्श पितुरुत्तमम् । आरणेयो विशुद्धात्मा नभसीव दिवाकरः ॥
English Translation
Shuka went to that charming asylum where his father, the great ascetic Vyasa, was living surrounded by his disciples.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एभिः
इदम् [pron]
शिष्यैः
शिष्य [m]
परिवृतो
परिवृ [5. Ā.]
व्यास
व्यास [m]
आस्ते
आस् [4. P.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
तत्राश्रमपदं
तत्र [ind]
तत्राश्रमपदं
आश्रम [mn]
तत्राश्रमपदं
पद [mn]
पुण्यं
पुण्य [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पितुर्
पितृ [m]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
आरणेयो
आरणेय [m]
विशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
विशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
नभसीव
नभस् [n]
नभसीव
इव [ind]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
अथ व्यासः परिक्षिप्तं ज्वलन्तमिव पावकम् । ददर्श सुतमायान्तं दिवाकरसमप्रभम् ॥
English Translation
Seated in his asylum, Vyasa saw his son approach like a burning fire of scattered flames, or resembling the Sun himself in effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
व्यासः
व्यास [m]
परिक्षिप्तं
परिक्षिप् [6. P.]
ज्वलन्तम्
ज्वल् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सुतम्
सुत [m]
आयान्तं
आया [2. Ā.]
दिवाकरसमप्रभम्
दिवाकर [m]
दिवाकरसमप्रभम्
सम [pron]
दिवाकरसमप्रभम्
प्रभा [f]
असज्जमानं वृक्षेषु शैलेषु विषमेषु च । योगयुक्तं महात्मानं यथा बाणं गुणच्युतम् ॥
English Translation
As Shuka approached, he did not seem to touch the trees or the rocks of the mountain. Perfectly dissociated from all objects of the senses, and engaged in Yoga, the great ascetic came, resembling in speed an arrow shot off a bow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असज्जमानं
असज्जमान [adj]
वृक्षेषु
वृक्ष [m]
शैलेषु
शैल [mn]
विषमेषु
विषम [n]
च
च [ind]
योगयुक्तं
योग [m]
योगयुक्तं
युज् [6. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
यथा
यथा [ind]
बाणं
बाण [m]
गुणच्युतम्
गुण [mn]
गुणच्युतम्
च्यु [1. P.]
सोऽभिगम्य पितुः पादावगृह्णादरणीसुतः । यथोपजोषं तैश्चापि समागच्छन्महामुनिः ॥
English Translation
Born on the fire-sticks, Shuka approaching his father, touched his feet. With due formalities he then accosted the disciples of his father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
पितुः
पितृ [m]
पादावगृह्णाद्
पाद [m]
पादावगृह्णाद्
ग्रह् [6. Ā.]
अरणीसुतः
अरणी [f]
अरणीसुतः
सुत [m]
यथोपजोषं
यथोपजोषम् [ind]
तैश्चापि
तद् [pron]
तैश्चापि
च [ind]
तैश्चापि
अपि [ind]
समागच्छन्महामुनिः
समागम् [6. P.]
समागच्छन्महामुनिः
महत् [adj]
समागच्छन्महामुनिः
मुनि [m]
ततो निवेदयामास पित्रे सर्वमशेषतः । शुको जनकराजेन संवादं प्रीतमानसः ॥
English Translation
With great cheerfulness he then described in full to his father all the particulars of his conversation with king Janaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निवेदयामास
निवेदय् [10. Ā.]
पित्रे
पितृ [m]
सर्वम्
सर्व [pron]
अशेषतः
अशेषतस् [ind]
शुको
शुक [m]
जनकराजेन
जनक [m]
जनकराजेन
राज [m]
संवादं
संवाद [m]
प्रीतमानसः
प्री [9. Ā.]
प्रीतमानसः
मानस [n]