Śāntiparva Adhyāya 176
शान्तिपर्व • अध्यायः 176
Śāntiparva Adhyāya 176 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 12.176.1–18
•
250 Lexicon Terms
प्रजाविसर्गं विविधं कथं स सृजते प्रभुः । मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्ब्रूहि द्विजसत्तम ॥
English Translation
Bharadwaja said-Tell me, O best of Brahmans, how the powerful Brahman, living within Meru, created these various kinds of objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजाविसर्गं
प्रजा [f]
प्रजाविसर्गं
विसर्ग [m]
विविधं
विविध [adj]
कथं
कथम् [ind]
स
तद् [pron]
सृजते
सृज् [2. P.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
मेरुमध्ये
मेरु [m]
मेरुमध्ये
मध्य [n]
स्थितो
स्था [1. Ā.]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
तद्
तद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
प्रजाविसर्गं विविधं मानसो मनसासृजत् । संधुक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥
English Translation
Bhrigu said The great Manasa (in his form of Brahman) created the various objects by his Will. For the protection of all creatures, he first created water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजाविसर्गं
प्रजा [f]
प्रजाविसर्गं
विसर्ग [m]
विविधं
विविध [adj]
कथं
कथम् [ind]
स
तद् [pron]
सृजते
सृज् [2. P.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
संधुक्षणार्थं
संधुक्षण [n]
संधुक्षणार्थं
अर्थ [mn]
भूतानां
भूत [mn]
सृष्टं
सृज् [2. P.]
प्रथमतो
प्रथमतस् [ind]
जलम्
जल [n]
यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः । परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम् ॥
English Translation
Water is the life of all creatures, and it helps their growth. If there be no water, all creatures would die. The cntire universe is pervaded by water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यत् [ind]
प्राणाः
प्राण [m]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
वर्धन्ते
वृध् [6. P.]
येन
यद् [pron]
च
च [ind]
प्रजाः
प्रजा [f]
परित्यक्ताश्च
परित्यज् [1. Ā.]
परित्यक्ताश्च
च [ind]
नश्यन्ति
नश् [1. P.]
तेनेदं
तद् [pron]
तेनेदं
इदम् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आवृतम्
आवृ [5. Ā.]
पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे । सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे पुनः ॥
English Translation
Earth, mountains, clouds, and all things which have form, are all as transformations of water. They have all been produced by water being solidified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृथिवी
पृथिवी [f]
पर्वता
पर्वत [mn]
मेघा
मेघ [m]
मूर्तिमन्तश्च
मूर्तिमत् [adj]
मूर्तिमन्तश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
परे
पर [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
तद्
तद् [pron]
वारुणं
वारुण [adj]
ज्ञेयम्
ज्ञा [4. Ā.]
आपस्
अप् [m]
तस्तम्भिरे
स्तम्भ् [5. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ । कथं च मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान् ॥
English Translation
Bharadwaja said, How did water originate? How fire and Wind? How also was the Earth created? I have great doubts about it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
सलिलम्
सलिल [n]
उत्पन्नं
उत्पद् [4. P.]
कथं
कथम् [ind]
चैवाग्निमारुतौ
च [ind]
चैवाग्निमारुतौ
एव [ind]
चैवाग्निमारुतौ
अग्नि [m]
चैवाग्निमारुतौ
मारुत [m]
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
मेदिनी
मेदिनी [f]
सृष्टेत्यत्र
सृज् [2. P.]
सृष्टेत्यत्र
इति [ind]
सृष्टेत्यत्र
अत्र [ind]
मे
मद् [pron]
संशयो
संशय [m]
महान्
महत् [adj]
ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे । लोकसंभवसंदेहः समुत्पन्नो महात्मनाम् ॥
English Translation
O twice-born one, in very ancient times called the Brahma-Kalpa, great Rishis, when they assembled together, felt this very doubt about the creation of the universe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मकल्पे
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मकल्पे
कल्प [mn]
पुरा
पुरा [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मर्षीणां
ब्रह्मर्षि [m]
समागमे
समागम [m]
लोकसंभवसंदेहः
लोक [m]
लोकसंभवसंदेहः
सम्भव [m]
लोकसंभवसंदेहः
संदेह [m]
समुत्पन्नो
समुत्पद् [4. P.]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाः । त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः ॥
English Translation
Governing speech, they remained immovable, engaged in contemplation. Having abstained from food, they lived upon air alone, and remained thus for a thousand divine years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
ऽतिष्ठन्
स्था [1. Ā.]
ध्यानम्
ध्यान [mn]
आलम्ब्य
आलम्ब् [1. P.]
मौनम्
मौन [n]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
निश्चलाः
निश्चल [adj]
त्यक्ताहाराः
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्ताहाराः
आहार [m]
दिव्यं
दिव्य [adj]
वर्षशतं
वर्ष [mn]
वर्षशतं
शत [mn]
द्विजाः
द्विज [m]
तेषां धर्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत् । दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात् ॥
English Translation
At the end of that time, certain words as sacred as those of the Vedas simultaneously reached the ears of all. Indeed, this celestial voice was heard in the sky to say—
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
धर्ममयी
धर्म [mn]
धर्ममयी
मय [adj]
वाणी
वाणी [f]
सर्वेषां
सर्व [pron]
श्रोत्रम्
श्रोत्र [n]
आगमत्
आगम् [6. P.]
दिव्या
दिव्य [adj]
सरस्वती
सरस्वती [f]
तत्र
तत्र [ind]
संबभूव
सम्भू [1. Ā.]
नभस्तलात्
नभस्तल [n]
पुरा स्तिमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम् । नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ ॥
English Translation
Formerly there was only infinite Space, motionless and immovable. Without sun, moon, stars, and wind, it seemed to be asleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
स्तिमितनिःशब्दम्
स्तिमित [adj]
स्तिमितनिःशब्दम्
निःशब्द [adj]
आकाशम्
आकाश [mn]
अचलोपमम्
अचल [adj]
अचलोपमम्
उपम [adj]
नष्टचन्द्रार्कपवनं
नश् [1. P.]
नष्टचन्द्रार्कपवनं
चन्द्र [m]
नष्टचन्द्रार्कपवनं
अर्क [m]
नष्टचन्द्रार्कपवनं
पवन [m]
प्रसुप्तम्
प्रस्वप् [2. Ā.]
इव
इव [ind]
संबभौ
सम्भा [2. P.]
ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमः । तस्माच्च सलिलोत्पीडादुदतिष्ठत मारुतः ॥
English Translation
Then water originated like something darker within darkness. Then from the pressure of water sprang wing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सलिलम्
सलिल [n]
उत्पन्नं
उत्पद् [4. P.]
तमसीवापरं
तमस् [n]
तमसीवापरं
इव [ind]
तमसीवापरं
अपर [pron]
तमः
तमस् [n]
तस्माच्च
तद् [pron]
तस्माच्च
च [ind]
सलिलोत्पीडाद्
सलिल [n]
सलिलोत्पीडाद्
उत्पीड [mf]
उदतिष्ठत
उत्था [1. Ā.]
मारुतः
मारुत [m]
यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिव लक्ष्यते । तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः ॥
English Translation
As an empty vessel having no hole appears at first to have no sound, but when filled with water, air appears and makes a great noise, so when infinite Space was filled with water, the wind arose with a great noise, passing through the water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
भाजनम्
भाजन [n]
अच्छिद्रं
अच्छिद्र [adj]
निःशब्दम्
निःशब्द [adj]
इव
इव [ind]
लक्ष्यते
लक्षय् [10. Ā.]
तच्चाम्भसा
तद् [pron]
तच्चाम्भसा
च [ind]
तच्चाम्भसा
अम्भस् [n]
पूर्यमाणं
पृ [9. Ā.]
सशब्दं
स [ind]
सशब्दं
शब्द [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
ऽनिलः
अनिल [m]
तथा सलिलसंरुद्धे नभसोऽन्ते निरन्तरे । भित्त्वार्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान् ॥
English Translation
As an empty vessel having no hole appears at first to have no sound, but when filled with water, air appears and makes a great noise, so when infinite Space was filled with water, the wind arose with a great noise, passing through the water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
सलिलसंरुद्धे
सलिल [n]
सलिलसंरुद्धे
संरुध् [7. P.]
नभसो
नभस् [n]
ऽन्ते
अन्त [m]
निरन्तरे
निरन्तर [adj]
भित्त्वार्णवतलं
भिद् [6. P.]
भित्त्वार्णवतलं
अर्णव [mn]
भित्त्वार्णवतलं
तल [mn]
वायुः
वायु [m]
समुत्पतति
समुत्पत् [1. Ā.]
घोषवान्
घोषवत् [adj]
स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवः । आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति ॥
English Translation
Generated by the pressure of the ocean of water, that wind still passes on. Occupying empty space, its motion is never stoppcd.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एष
एतद् [pron]
चरते
चर् [1. Ā.]
वायुर्
वायु [m]
अर्णवोत्पीडसंभवः
अर्णव [mn]
अर्णवोत्पीडसंभवः
उत्पीड [mf]
अर्णवोत्पीडसंभवः
सम्भव [m]
आकाशस्थानम्
आकाश [mn]
आकाशस्थानम्
स्थान [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
प्रशान्तिं
प्रशान्ति [f]
नाधिगच्छति
न [ind]
नाधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः । प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः कृत्वा वितिमिरं नभः ॥
English Translation
Then on account of the friction of wind and water, fire endued with great power and burning energy, came into being, with flames directed upwards. That fire dissipated the darkness that had covered Space.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
वाय्वम्बुसंघर्षे
वायु [m]
वाय्वम्बुसंघर्षे
अम्बु [n]
वाय्वम्बुसंघर्षे
संघर्ष [m]
दीप्ततेजा
दीप् [4. P.]
दीप्ततेजा
तेजस् [n]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः
प्रादुर्भू [1. P.]
प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः
ऊर्ध्व [adj]
प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः
शिखा [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
वितिमिरं
वितिमिर [adj]
नभः
नभस् [n]
अग्निः पवनसंयुक्तः खात्समुत्पतते जलम् । सोऽग्निर्मारुतसंयोगाद्घनत्वमुपपद्यते ॥
English Translation
Helped by the wind, fore combined Space and Water. In fact, combining with the wind, fire became solidified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्निः
अग्नि [m]
पवनसंयुक्तः
पवन [m]
पवनसंयुक्तः
संयुज् [7. Ā.]
खात्
ख [n]
समुत्पतते
समुत्पत् [1. Ā.]
जलम्
जल [n]
सो
तद् [pron]
ऽग्निर्
अग्नि [m]
मारुतसंयोगाद्
मारुत [m]
मारुतसंयोगाद्
संयोग [m]
घनत्वम्
घन [adj]
घनत्वम्
त्व [n]
उपपद्यते
उपपद् [4. P.]
तस्याकाशे निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरः । स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमुपगच्छति ॥
English Translation
While dropping from the sky, the liquid portion of fire being solidified again became what is known as the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याकाशे
तद् [pron]
तस्याकाशे
आकाश [mn]
निपतितः
निपत् [1. Ā.]
स्नेहस्तिष्ठति
स्नेह [mn]
स्नेहस्तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽपरः
अपर [pron]
स
तद् [pron]
संघातत्वम्
संघात [mn]
संघातत्वम्
त्व [n]
आपन्नो
आपद् [4. P.]
भूमित्वम्
भूमि [f]
भूमित्वम्
त्व [n]
उपगच्छति
उपगम् [6. P.]
रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा । भूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते ॥
English Translation
The Earth or land, in which everything is born, is the root of all sorts of taste, of all sorts of scent, of all sorts of liquids, and of all kinds of animals,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रसानां
रस [mn]
सर्वगन्धानां
सर्व [pron]
सर्वगन्धानां
गन्ध [mn]
स्नेहानां
स्नेह [mn]
प्राणिनां
प्राणिन् [m]
तथा
तथा [ind]
भूमिर्
भूमि [f]
योनिर्
योनि [mf]
इह
इह [ind]
ज्ञेया
ज्ञा [4. Ā.]
यस्यां
यद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रसूयते
प्रसू [2. P.]