Śāntiparva Adhyāya 81
शान्तिपर्व • अध्यायः 81
Śāntiparva Adhyāya 81 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 12.81.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् । पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said Even the most insignificant act, O grandfather, cannot be accomplished by any man without co-operation. What then need be said of the king (who has to govern a kingdom)?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
अप्यल्पतरं
अपि [ind]
अप्यल्पतरं
अल्पतर [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
तद्
तद् [pron]
अप्येकेन
अपि [ind]
अप्येकेन
एक [pron]
दुष्करम्
दुष्कर [adj]
पुरुषेणासहायेन
पुरुष [m]
पुरुषेणासहायेन
असहाय [adj]
किमु
किमु [ind]
राज्यं
राज्य [n]
पितामह
पितामह [m]
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञोऽर्थसचिवो भवेत् । कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे नापि विश्वसेत् ॥
English Translation
How should the king's minister act and behave? Upon whom should the king place confidence, and upon whom he should not?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंशीलः
किंशील [adj]
किंसमाचारो
किंसमाचार [adj]
राज्ञो
राजन् [m]
ऽर्थसचिवो
अर्थ [mn]
ऽर्थसचिवो
सचिव [m]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कीदृशे
कीदृश [adj]
विश्वसेद्
विश्वस् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
कीदृशे
कीदृश [adj]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
विश्वसेत्
विश्वस् [1. Ā.]
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत । सहार्थो भजमानश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥
English Translation
Bhishma said Kings, O monarch, have four sorts of friends. They are-one who has the same object, one who is devoted, one who is related by birth, and one who has been won over (by gifts and kindness).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्विधानि
चतुर्विध [adj]
मित्राणि
मित्र [mn]
राज्ञां
राजन् [m]
राजन्
राजन् [m]
भवन्त्युत
भू [1. Ā.]
भवन्त्युत
उत [ind]
सहार्थो
सह [ind]
सहार्थो
अर्थ [mn]
भजमानश्च
भज् [1. Ā.]
भजमानश्च
च [ind]
सहजः
सहज [adj]
कृत्रिमस्तथा
कृत्रिम [adj]
कृत्रिमस्तथा
तथा [ind]
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः । यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥
English Translation
A righteous person, who would serve one and not both sides, is the fifth of the king's friends. Such a person follow that side on which righteousness is, and accordingly acts righteously.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पञ्चमं
पञ्चम [adj]
मित्रं
मित्र [mn]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
नैकस्य
न [ind]
नैकस्य
एक [pron]
न
न [ind]
द्वयोः
द्वि [nr]
यतो
यतस् [ind]
धर्मस्ततो
धर्म [mn]
धर्मस्ततो
ततस् [ind]
वा
वा [ind]
स्यान्मध्यस्थो
अस् [2. P.]
स्यान्मध्यस्थो
मध्यस्थ [adj]
वा
वा [ind]
ततो
ततस् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यस्तस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत् । धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ॥
English Translation
Regarding such a person, the king should never disclose such purpose of his as would not find his sympathy, Kings who wish to attain success are compelled to adopt both kinds of roads, fair and unfair.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तस्यार्थो
यद् [pron]
यस्तस्यार्थो
तद् [pron]
यस्तस्यार्थो
अर्थ [mn]
न
न [ind]
रोचेत
रुच् [1. P.]
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
प्रकाशयेत्
प्रकाशय् [10. Ā.]
धर्माधर्मेण
धर्म [mn]
धर्माधर्मेण
अधर्म [m]
राजानश्चरन्ति
राजन् [m]
राजानश्चरन्ति
चर् [1. Ā.]
विजिगीषवः
विजिगीषु [adj]
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथापरौ । सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥
English Translation
Of the four kinds of friends, the second and the third are superior, while the first and the fourth should always be looked upon with suspicion. Regarding those acts, however, which the king should do personally, he should always look with suspicion on all the four.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्णां
चतुर् [nr]
मध्यमौ
मध्यम [adj]
श्रेष्ठौ
श्रेष्ठ [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
शङ्क्यौ
शङ्क् [1. P.]
तथापरौ
तथा [ind]
तथापरौ
अपर [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
शङ्कितव्याः
शङ्क् [1. P.]
प्रत्यक्षं
प्रत्यक्ष [adj]
कार्यम्
कार्य [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे । प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥
English Translation
The king should never act carelessly in watching his friends. A king who is careless is always overpowered by others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
प्रमादो
प्रमाद [m]
वै
वै [ind]
कर्तव्यो
कृ [2. Ā.]
मित्ररक्षणे
मित्र [mn]
मित्ररक्षणे
रक्षण [n]
प्रमादिनं
प्रमादिन् [adj]
हि
हि [ind]
राजानं
राजन् [m]
लोकाः
लोक [m]
परिभवन्त्युत
परिभू [1. Ā.]
परिभवन्त्युत
उत [ind]
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः । अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥
English Translation
A wicked man puts on the appearance of honesty, and he who is honest becomes otherwise. An enemy may become a friend, and a friend may become an enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असाधुः
असाधु [adj]
साधुताम्
साधु [adj]
साधुताम्
ता [f]
एति
इ [5. Ā.]
साधुर्
साधु [adj]
भवति
भू [1. Ā.]
दारुणः
दारुण [adj]
अरिश्च
अरि [m]
अरिश्च
च [ind]
मित्रं
मित्र [mn]
भवति
भू [1. Ā.]
मित्रं
मित्र [mn]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
प्रदुष्यति
प्रदुष् [4. Ā.]
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् । तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥
English Translation
A man cannot always be of the same mind. Who is there that would trust him implicitly? All the principal works, therefore, a king should perform in his own presence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनित्यचित्तः
अनित्य [adj]
अनित्यचित्तः
चित्त [n]
पुरुषस्तस्मिन्
पुरुष [m]
पुरुषस्तस्मिन्
तद् [pron]
को
क [pron]
जातु
जातु [ind]
विश्वसेत्
विश्वस् [1. Ā.]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्रधानं
प्रधान [n]
यत्
यद् [pron]
कार्यं
कार्य [n]
प्रत्यक्षं
प्रत्यक्ष [adj]
तत्
तद् [pron]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो धर्मार्थनाशकः । अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युना न विशिष्यते ॥
English Translation
An absolute confidence (in his ministers) destroys both morality and profit. A want of confidence again in all worse is than death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकान्तेन
एकान्त [m]
हि
हि [ind]
विश्वासः
विश्वास [m]
कृत्स्नो
कृत्स्न [adj]
धर्मार्थनाशकः
धर्म [mn]
धर्मार्थनाशकः
अर्थ [mn]
धर्मार्थनाशकः
नाशक [adj]
अविश्वासश्च
अविश्वास [m]
अविश्वासश्च
च [ind]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
मृत्युना
मृत्यु [m]
न
न [ind]
विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
अकालमृत्युर्विश्वासो विश्वसन्हि विपद्यते । यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥
English Translation
Over-confidence is premature death. One incurs danger by over-confidence, If one trusts another completely, he is said to live by the favour of the trusted person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकालमृत्युर्
अकाल [m]
अकालमृत्युर्
मृत्यु [m]
विश्वासो
विश्वास [m]
विश्वसन्
विश्वस् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
विपद्यते
विपद् [4. P.]
यस्मिन्
यद् [pron]
करोति
कृ [2. Ā.]
विश्वासम्
विश्वास [m]
इच्छतस्तस्य
इष् [1. P.]
इच्छतस्तस्य
तद् [pron]
जीवति
जीव् [1. Ā.]
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् । एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैव सनातनी ॥
English Translation
Therefore every one should be trusted as also mistrusted. This rule of policy, O sire, should always be kept in view.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
विश्वसितव्यं
विश्वस् [1. Ā.]
च
च [ind]
शङ्कितव्यं
शङ्क् [1. P.]
च
च [ind]
केषुचित्
कश्चित् [pron]
एषा
एतद् [pron]
नीतिगतिस्तात
नीति [f]
नीतिगतिस्तात
गति [f]
नीतिगतिस्तात
तात [m]
लक्ष्मीश्चैव
लक्ष्मी [f]
लक्ष्मीश्चैव
च [ind]
लक्ष्मीश्चैव
एव [ind]
सनातनी
सनातन [adj]
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् । नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥
English Translation
One should always mistrust that person who would upon one's death, obtain one's wealth. The wise men describe such a person to be one's enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
मन्येत
मन् [8. P.]
ममाभावाद्
मद् [pron]
ममाभावाद्
अभाव [m]
इमम्
इदम् [pron]
अर्थागमः
अर्थ [mn]
अर्थागमः
आगम [m]
स्पृशेत्
स्पृश् [6. Ā.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
तस्माच्छङ्कितव्यम्
तस्मात् [ind]
तस्माच्छङ्कितव्यम्
शङ्क् [1. P.]
अमित्रं
अमित्र [mf]
तं
तद् [pron]
विदुर्
विद् [6. Ā.]
बुधाः
बुध [adj]
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति । न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥
English Translation
From the field of any person the water enters into the other's field, the ridge should not be brocken without owner's wish.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
क्षेत्राद्
क्षेत्र [mn]
अप्युदकं
अपि [ind]
अप्युदकं
उदक [n]
क्षेत्रम्
क्षेत्र [mn]
अन्यस्य
अन्य [pron]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
तत्रानिच्छतस्तस्य
तत्र [ind]
तत्रानिच्छतस्तस्य
अनिच्छत् [adj]
तत्रानिच्छतस्तस्य
तद् [pron]
भिद्येरन्
भिद् [6. P.]
सर्वसेतवः
सर्व [pron]
सर्वसेतवः
सेतु [m]
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति । यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विनिर्दिशेत् ॥
English Translation
Terrified with the fear of huge quantity of water that might fill up in the field, one who wants to break the ridge, he is said as enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैवात्युदकाद्
तथा [ind]
तथैवात्युदकाद्
एव [ind]
तथैवात्युदकाद्
अति [ind]
तथैवात्युदकाद्
उदक [n]
भीतस्तस्य
भी [1. Ā.]
भीतस्तस्य
तद् [pron]
भेदनम्
भेदन [n]
इच्छति
इष् [1. P.]
यम्
यद् [pron]
एवंलक्षणं
एवंलक्षण [adj]
विद्यात्
विद् [6. Ā.]
तम्
तद् [pron]
अमित्रं
अमित्र [mf]
विनिर्दिशेत्
विनिर्दिश् [6. P.]
यः समृद्ध्या न तुष्येत क्षये दीनतरो भवेत् । एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥
English Translation
A person whose joy knows no limit upon seeing the advancement of the king and who feels pain upon seeing the king's decay, is one of the best friends of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
समृद्ध्या
समृद्धि [f]
न
न [ind]
तुष्येत
तुष् [4. Ā.]
क्षये
क्षय [m]
दीनतरो
दीनतर [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
एतद्
एतद् [pron]
उत्तममित्रस्य
उत्तम [adj]
उत्तममित्रस्य
मित्र [mn]
निमित्तम्
निमित्त [n]
अभिचक्षते
अभिचक्ष् [2. Ā.]
यं मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति । तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरि वै तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
मन्येत
मन् [8. P.]
ममाभावाद्
मद् [pron]
ममाभावाद्
अभाव [m]
अस्याभावो
इदम् [pron]
अस्याभावो
अभाव [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
तस्मिन्
तद् [pron]
कुर्वीत
कृ [2. Ā.]
विश्वासं
विश्वास [m]
यथा
यथा [ind]
पितरि
पितृ [m]
वै
वै [ind]
तथा
तथा [ind]
तं शक्त्या वर्धमानश्च सर्वतः परिबृंहयेत् । नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शक्त्या
शक्ति [f]
वर्धमानश्च
वृध् [6. P.]
वर्धमानश्च
च [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
परिबृंहयेत्
परिबृंहय् [10. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
क्षताद्
क्षत [n]
वारयति
वारय् [10. Ā.]
यो
यद् [pron]
धर्मेष्वपि
धर्म [mn]
धर्मेष्वपि
अपि [ind]
कर्मसु
कर्मन् [n]
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् । ये तस्य क्षतमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षताद्
क्षत [n]
भीतं
भी [1. Ā.]
विजानीयाद्
विज्ञा [9. Ā.]
उत्तमं
उत्तम [adj]
मित्रलक्षणम्
मित्र [mn]
मित्रलक्षणम्
लक्षण [n]
ये
यद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
क्षतम्
क्षत [n]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
ते
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
रिपवः
रिपु [m]
स्मृताः
स्मृ [1. Ā.]
व्यसनान्नित्यभीतोऽसौ समृद्ध्यामेव तृप्यते । यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥
English Translation
That friend is like your own self who is filled with fear when calamity befalls you and with joy when prosperity smiles on you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यसनान्नित्यभीतो
व्यसन [n]
व्यसनान्नित्यभीतो
नित्य [adj]
व्यसनान्नित्यभीतो
भी [1. Ā.]
ऽसौ
अदस् [pron]
समृद्ध्याम्
समृद्धि [f]
एव
एव [ind]
तृप्यते
तृप् [6. P.]
यत्
यद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
एवंविधं
एवंविध [adj]
मित्रं
मित्र [mn]
तद्
तद् [pron]
आत्मसमम्
आत्मन् [m]
आत्मसमम्
सम [pron]
उच्यते
वच् [2. P.]
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः । कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥
English Translation
A person endued with beauty, fair complexion, sweet voice, liberality, highmindedness, and good birth, cannot be such a friend.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर्
रूप [n]
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर्
वर्ण [mn]
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर्
स्वर [m]
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर्
उपे [2. Ā.]
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुर्
तितिक्षु [adj]
अनसूयकः
अनसूयक [adj]
कुलीनः
कुलीन [adj]
शीलसम्पन्नः
शील [mn]
शीलसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
प्रत्यनन्तरः
प्रत्यनन्तर [adj]
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंसवान् । यो मानितोऽमानितो वा न संदूष्येत्कदाचन ॥
English Translation
That person who is endued with intelligence and memory, who is smart in transacting business, who is by nature shorn of cruelty, who is never wrathful, and who whether honoured or neglected is never dissatisfied, be he your priest or preceptor or trusted friend, should always receive your adoration if he accepts the office of your counsellor and lives in your palace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेधावी
मेधाविन् [adj]
स्मृतिमान्
स्मृतिमत् [adj]
दक्षः
दक्ष [adj]
संश्रयेत
संश्रि [1. Ā.]
महीपतिम्
महीपति [m]
यो
यद् [pron]
मानितो
मानय् [10. Ā.]
ऽमानितो
अमानित [adj]
वा
वा [ind]
न
न [ind]
संदूष्येत्
संदुष् [4. P.]
कदाचन
कदाचन [ind]
ऋत्विग्वा यदि वाचार्यः सखा वात्यन्तसंस्तुतः । गृहे वसेदमात्यस्ते यः स्यात्परमपूजितः ॥
English Translation
That person who is endued with intelligence and memory, who is smart in transacting business, who is by nature shorn of cruelty, who is never wrathful, and who whether honoured or neglected is never dissatisfied, be he your priest or preceptor or trusted friend, should always receive your adoration if he accepts the office of your counsellor and lives in your palace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋत्विग्
ऋत्विज् [m]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वाचार्यः
वा [ind]
वाचार्यः
आचार्य [m]
सखा
सखि [m]
वात्यन्तसंस्तुतः
वा [ind]
वात्यन्तसंस्तुतः
अत्यन्त [adj]
वात्यन्तसंस्तुतः
संस्तु [5. P.]
गृहे
गृह [mn]
वसेद्
वस् [2. P.]
अमात्यस्ते
अमात्य [m]
अमात्यस्ते
त्वद् [pron]
यः
यद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
परमपूजितः
परम [adj]
परमपूजितः
पूजय् [10. Ā.]
स ते विद्यात्परं मन्त्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः । विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥
English Translation
You may communicate to such a person your most secret counsels and the true state of never all your affairs, spiritual or temporal. You may trust him as you may your own father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
विद्यात्
विद् [6. Ā.]
परं
पर [pron]
मन्त्रं
मन्त्र [mn]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
चार्थधर्मयोः
च [ind]
चार्थधर्मयोः
अर्थ [mn]
चार्थधर्मयोः
धर्म [mn]
तस्मिन्
तद् [pron]
कुर्वीत
कृ [2. Ā.]
विश्वासं
विश्वास [m]
यथा
यथा [ind]
पितरि
पितृ [m]
वै
वै [ind]
तथा
तथा [ind]
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् । एकार्थादेव भूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥
English Translation
One person should be appointed to one work, and not two or three. These may not tolerate each other. It is always seen that several persons, if engaged in one and the same work, disagree with one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
द्वौ
द्वि [nr]
न
न [ind]
त्रयः
त्रि [nr]
कार्या
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
मृष्येरन्
मृष् [2. P.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
एकार्थाद्
एक [pron]
एकार्थाद्
अर्थ [mn]
एव
एव [ind]
भूतानां
भूत [mn]
भेदो
भेद [m]
भवति
भू [1. Ā.]
सर्वदा
सर्वदा [ind]
कीर्तिप्रधानो यश्च स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः । समर्थान्यश्च न द्वेष्टि समर्थान्कुरुते च यः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कीर्तिप्रधानो
कीर्ति [f]
कीर्तिप्रधानो
प्रधान [n]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
समये
समय [m]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
समर्थान्
समर्थ [adj]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
न
न [ind]
द्वेष्टि
द्विष् [1. P.]
समर्थान्
समर्थ [adj]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
यः
यद् [pron]
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् । दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥
English Translation
That person who acquires fame, who observes all restraints, who is never jealous of able and competent persons, who never does any evil act, who renounces righteousness from lust or fear or covetousness or wrath, who is smart in transaction business, and who always speaks wise and weighty words, should be your foremost of ministers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
कामाद्
काम [m]
भयाल्
भय [n]
लोभात्
लोभ [m]
क्रोधाद्
क्रोध [m]
वा
वा [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
उत्सृजेत्
उत्सृज् [6. Ā.]
कुलीनः
कुलीन [adj]
शीलसम्पन्नः
शील [mn]
शीलसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
प्रत्यनन्तरः
प्रत्यनन्तर [adj]
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः । कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरनसूयकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूरश्चार्यश्च
शूर [m]
शूरश्चार्यश्च
च [ind]
शूरश्चार्यश्च
आर्य [adj]
शूरश्चार्यश्च
च [ind]
विद्वांश्च
विद्वस् [adj]
विद्वांश्च
च [ind]
प्रतिपत्तिविशारदः
प्रतिपत्ति [f]
प्रतिपत्तिविशारदः
विशारद [adj]
कुलीनः
कुलीन [adj]
शीलसम्पन्नस्तितिक्षुर्
शील [mn]
शीलसम्पन्नस्तितिक्षुर्
सम्पद् [4. P.]
शीलसम्पन्नस्तितिक्षुर्
तितिक्षु [adj]
अनसूयकः
अनसूयक [adj]
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः । पूजिताः संविभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥
English Translation
Well-behaved persons and born in good families, who are liberal and never given to brag, who are brave and respectable, and learned and full of resources, should be appointed as ministers for supervising all your affairs. Respected by you and gratified with riches, they would act for your well-being and be of great help to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋत्विगाचार्यसम्पन्नाः
ऋत्विज् [m]
ऋत्विगाचार्यसम्पन्नाः
आचार्य [m]
ऋत्विगाचार्यसम्पन्नाः
सम्पद् [4. P.]
स्वेषु
स्व [adj]
कर्मस्ववस्थिताः
कर्मन् [n]
कर्मस्ववस्थिताः
अवस्था [1. Ā.]
पूजिताः
पूजय् [10. Ā.]
संविभक्ताश्च
संविभज् [1. Ā.]
संविभक्ताश्च
च [ind]
मृदवः
मृदु [adj]
सत्यवादिनः
सत्य [n]
सत्यवादिनः
वादिन् [adj]