Śāntiparva Adhyāya 80
शान्तिपर्व • अध्यायः 80
Śāntiparva Adhyāya 80 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 12.80.1–21
•
250 Lexicon Terms
क्वसमुत्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह । कथंविधाश्च राजेन्द्र तद्ब्रूहि वदतां वर ॥
English Translation
Yudhishthira said How O grandfather, should persons, employed as priests in our sacrifices, act? What sort of persons should they be, O king? Tell me all this, O foremost of orators.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वसमुत्थाः
क्व [ind]
क्वसमुत्थाः
समुत्थ [adj]
कथंशीला
कथंशील [adj]
ऋत्विजः
ऋत्विज् [m]
स्युः
अस् [2. P.]
पितामह
पितामह [m]
कथंविधाश्च
कथंविध [adj]
कथंविधाश्च
च [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तद्
तद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वर
वर [adj]
प्रतिकर्म पुराचार ऋत्विजां स्म विधीयते । आदौ छन्दांसि विज्ञाय द्विजानां श्रुतमेव च ॥
English Translation
Bhishma said It is laid down for those Brahmanas who are competent to officiate as priests that they should know the Chhandas including the Samans, and all the rites laid down in the Shrutis, and that they should be able to perform all such religious acts as secure the prosperity of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिकर्म
प्रति [ind]
प्रतिकर्म
कर्मन् [n]
पुराचार
पुरा [ind]
पुराचार
आचार [m]
ऋत्विजां
ऋत्विज् [m]
स्म
स्म [ind]
विधीयते
विधा [3. Ā.]
आदौ
आदि [m]
छन्दांसि
छन्दस् [n]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
द्विजानां
द्विज [m]
श्रुतम्
श्रुत [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
ये त्वेकरतयो नित्यं धीरा नाप्रियवादिनः । परस्परस्य सुहृदः संमताः समदर्शिनः ॥
English Translation
They should be devotedly loyal and utter sweet words in addressing kings. They should also be friendly towards one another, and regard all impartially.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
त्वेकरतयो
तु [ind]
त्वेकरतयो
एक [pron]
त्वेकरतयो
रति [f]
नित्यं
नित्यम् [ind]
धीरा
धीर [adj]
नाप्रियवादिनः
न [ind]
नाप्रियवादिनः
अप्रिय [adj]
नाप्रियवादिनः
वादिन् [adj]
परस्परस्य
परस्पर [adj]
सुहृदौ
सुहृद् [m]
संमतौ
सम्मन् [8. Ā.]
समचेतसौ
सम [pron]
समचेतसौ
चेतस् [n]
येष्वानृशंस्यं सत्यं चाप्यहिंसा तप आर्जवम् । अद्रोहो नाभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येष्वानृशंस्यं
यद् [pron]
येष्वानृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
सत्यं
सत्य [n]
चाप्यहिंसा
च [ind]
चाप्यहिंसा
अपि [ind]
चाप्यहिंसा
अहिंसा [f]
तप
तपस् [n]
आर्जवम्
आर्जव [n]
अद्रोहो
अद्रोह [m]
नाभिमानश्च
न [ind]
नाभिमानश्च
अभिमान [m]
नाभिमानश्च
च [ind]
ह्रीस्तितिक्षा
ह्री [f]
ह्रीस्तितिक्षा
तितिक्षा [f]
दमः
दम [m]
शमः
शम [m]
ह्रीमान्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामविहिंसकः । अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रीमान्
ह्रीमत् [adj]
सत्यधृतिर्
सत्य [adj]
सत्यधृतिर्
धृति [f]
दान्तो
दम् [4. P.]
भूतानाम्
भूत [mn]
अविहिंसकः
अविहिंसक [adj]
अकामद्वेषसंयुक्तम्
अ [ind]
अकामद्वेषसंयुक्तम्
काम [m]
अकामद्वेषसंयुक्तम्
द्वेष [m]
अकामद्वेषसंयुक्तम्
संयुज् [7. Ā.]
अनुरज्यन्ति
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
मानवाः
मानव [m]
अहिंसको ज्ञानतृप्तः स ब्रह्मासनमर्हति । एते महर्त्विजस्तात सर्वे मान्या यथातथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिंसको
अहिंसक [adj]
ज्ञानतृप्तः
ज्ञान [n]
ज्ञानतृप्तः
तृप् [6. P.]
स
तद् [pron]
ब्रह्मासनम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मासनम्
आसन [n]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
एते
एतद् [pron]
महर्त्विजस्तात
महर्त्विज् [m]
महर्त्विजस्तात
तात [m]
सर्वे
सर्व [pron]
मान्या
मानय् [10. Ā.]
यथातथम्
यथातथ [adj]
यदिदं वेदवचनं दक्षिणासु विधीयते । इदं देयमिदं देयं न क्वचिद्व्यवतिष्ठते ॥
English Translation
Yudhishthira said There are Vedic texts relating to the gift of Dakshina in sacrifices. There is no ordinance, however, which says that so much should be given.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
वेदवचनं
वेद [m]
वेदवचनं
वचन [n]
दक्षिणासु
दक्षिणा [f]
विधीयते
विधा [3. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
देयम्
दा [1. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
देयं
दा [1. Ā.]
न
न [ind]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
व्यवतिष्ठते
व्यवस्था [1. Ā.]
नेदं प्रति धनं शास्त्रमापद्धर्ममशास्त्रतः । आज्ञा शास्त्रस्य घोरेयं न शक्तिं समवेक्षते ॥
English Translation
This ordinance (about the gift of Dakshina) is not the outcome of motives connected with the distribution of wealth. The command of the ordinance, when one cannot give according to the prescription, is terrible. That commandment has altogether neglected the capacity of the sacrificer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेदं
न [ind]
नेदं
इदम् [pron]
प्रति
प्रति [ind]
धनं
धन [n]
शास्त्रम्
शास्त्र [n]
आपद्धर्मम्
आपद् [f]
आपद्धर्मम्
धर्म [mn]
अशास्त्रतः
अशास्त्र [adj]
आज्ञा
आज्ञा [f]
शास्त्रस्य
शास्त्र [n]
घोरेयं
घोर [adj]
घोरेयं
इदम् [pron]
न
न [ind]
शक्तिं
शक्ति [f]
समवेक्षते
समवेक्ष् [1. P.]
श्रद्धामारभ्य यष्टव्यमित्येषा वैदिकी श्रुतिः । मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति ॥
English Translation
It occurs in the Vedas that a person should with devotion, celebrate a sacrifice. But what can devotion do when the sacrifice is sullied by false substitutes?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रद्धाम्
श्रद्धा [f]
आरभ्य
आरभ् [1. P.]
यष्टव्यम्
यज् [2. P.]
इत्येषा
इति [ind]
इत्येषा
एतद् [pron]
वैदिकी
वैदिक [adj]
श्रुतिः
श्रुति [f]
मिथ्योपेतस्य
मिथ्या [ind]
मिथ्योपेतस्य
उपे [2. Ā.]
यज्ञस्य
यज्ञ [m]
किमु
किमु [ind]
श्रद्धा
श्रद्धा [f]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया । कश्चिन्महदवाप्नोति मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥
English Translation
Bhishma said No man gains blessedness or merit by disregarding the Vedas or by deceitor falsehood. Never think that it is otherwise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
वेदानां
वेद [m]
परिभवान्न
परिभव [m]
परिभवान्न
न [ind]
शाठ्येन
शाठ्य [n]
न
न [ind]
मायया
माया [f]
कश्चिन्महद्
कश्चित् [pron]
कश्चिन्महद्
महत् [adj]
अवाप्नोति
अवाप् [5. Ā.]
मा
मा [ind]
ते
त्वद् [pron]
भूद्
भू [1. Ā.]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
ईदृशी
ईदृश [adj]
यज्ञाङ्गं दक्षिणास्तात वेदानां परिबृंहणम् । न मन्त्रा दक्षिणाहीनास्तारयन्ति कथंचन ॥
English Translation
Dakshina is one of the limbs of sacrifice and conduces to the nourishment of the Vedas. A sacrifice without Dakshina can never bring on salvation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञाङ्गं
यज्ञ [m]
यज्ञाङ्गं
अङ्ग [n]
दक्षिणास्तात
दक्षिणा [f]
दक्षिणास्तात
तात [m]
वेदानां
वेद [m]
परिबृंहणम्
परिबृंहण [n]
न
न [ind]
मन्त्रा
मन्त्र [mn]
दक्षिणाहीनास्तारयन्ति
दक्षिणा [f]
दक्षिणाहीनास्तारयन्ति
हा [1. P.]
दक्षिणाहीनास्तारयन्ति
तारय् [10. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमितानवमा भवेत् । अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर्वर्णैर्यथाविधि ॥
English Translation
The efficacy, however, of a single Purnapatra is tantamount to that of any Dakshina however rich. Therefore, O sire, every one belonging to the three castes should celebrate sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तिस्तु
शक्ति [f]
शक्तिस्तु
तु [ind]
पूर्णपात्रेण
पृ [9. Ā.]
पूर्णपात्रेण
पात्र [n]
संमितानवमा
संमा [3. Ā.]
संमितानवमा
अनवम [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
अवश्यं
अवश्यम् [ind]
तात
तात [m]
यष्टव्यं
यज् [2. P.]
त्रिभिर्
त्रि [nr]
वर्णैर्
वर्ण [mn]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
सोमो राजा ब्राह्मणानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः । तं च विक्रेतुमिच्छन्ति न वृथा वृत्तिरिष्यते । तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते ॥
English Translation
The Vedas have settled that Soma is the king of the Brahmanas. Yet they wish to sell it for the sake of celebrating sacrifices, though they never wish to sell it for acquiring a livelihood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सोमो
सोम [m]
राजा
राजन् [m]
ब्राह्मणानाम्
ब्राह्मण [m]
इत्येषा
इति [ind]
इत्येषा
एतद् [pron]
वैदिकी
वैदिक [adj]
श्रुतिः
श्रुति [f]
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
विक्रेतुम्
विक्री [1. P.]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
न
न [ind]
वृथा
वृथा [ind]
वृत्तिर्
वृत्ति [f]
इष्यते
इष् [1. P.]
तेन
तद् [pron]
क्रीतेन
क्री [1. P.]
धर्मेण
धर्म [mn]
ततो
ततस् [ind]
यज्ञः
यज्ञ [m]
प्रतायते
प्रतन् [8. Ā.]
इत्येवं धर्मतः ख्यातमृषिभिर्धर्मवादिभिः । पुमान्यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यथा भवेत् । अन्यायवृत्तः पुरुषो न परस्य न चात्मनः ॥
English Translation
These three, viz., a person, a sacrifice, and Soma, must have good character. A person of a bad character neither enjoy this nor the other world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
धर्मतः
धर्म [mn]
ख्यातम्
ख्या [4. P.]
ऋषिभिर्
ऋषि [m]
धर्मवादिभिः
धर्म [mn]
धर्मवादिभिः
वादिन् [adj]
पुमान्
पुंस् [m]
यज्ञश्च
यज्ञ [m]
यज्ञश्च
च [ind]
सोमश्च
सोम [m]
सोमश्च
च [ind]
न्यायवृत्तो
न्याय [m]
न्यायवृत्तो
वृत् [3. P.]
यथा
यथा [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
अन्यायवृत्तः
अन्याय [m]
अन्यायवृत्तः
वृत् [3. P.]
पुरुषो
पुरुष [m]
न
न [ind]
परस्य
पर [pron]
न
न [ind]
चात्मनः
च [ind]
चात्मनः
आत्मन् [m]
शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः । तानि सम्यक्प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
English Translation
We have heard this Shruti that the sacrifice which high-souled Brahmanas perform by wealth acquired by excessive physical labour, does not yield great merit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरीरं
शरीर [n]
यज्ञपात्राणि
यज्ञ [m]
यज्ञपात्राणि
पात्र [n]
इत्येषा
इति [ind]
इत्येषा
एतद् [pron]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
श्रुतिः
श्रुति [f]
तानि
तद् [pron]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्रणीतानि
प्रणी [1. Ā.]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
तपो यज्ञादपि श्रेष्ठमित्येषा परमा श्रुतिः । तत्ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तदपि मे शृणु ॥
English Translation
There is an injunction in the Vedas that penances are higher than sacrifices. I shall now describe penances to you. O learned prince listen to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपो
तपस् [n]
यज्ञाद्
यज्ञ [m]
अपि
अपि [ind]
श्रेष्ठम्
श्रेष्ठ [adj]
इत्येषा
इति [ind]
इत्येषा
एतद् [pron]
परमा
परम [adj]
श्रुतिः
श्रुति [f]
तत्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
तपः
तपस् [n]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
विद्वंस्तद्
विद्वस् [adj]
विद्वंस्तद्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
अहिंसा सत्यवचनमानृशंस्यं दमो घृणा । एतत्तपो विदुर्धीरा न शरीरस्य शोषणम् ॥
English Translation
Abstention from injury, truthfulness of speech, benevolence, are considered as penances by the wise and not the emaciation of the body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिंसा
अहिंसा [f]
सत्यवचनम्
सत्य [n]
सत्यवचनम्
वचन [n]
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
दमो
दम [m]
घृणा
घृणा [f]
एतत्
एतद् [pron]
तपो
तपस् [n]
विदुर्
विद् [6. Ā.]
धीरा
धीर [adj]
न
न [ind]
शरीरस्य
शरीर [n]
शोषणम्
शोषण [n]
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम् । अव्यवस्था च सर्वत्र तद्वै नाशनमात्मनः ॥
English Translation
Disregard of the Vedas, disobedience to the scriptural injunctions and violation of all healthy restraints, bring on self-destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रामाण्यं
अप्रामाण्य [n]
च
च [ind]
वेदानां
वेद [m]
शास्त्राणां
शास्त्र [n]
चातिलङ्घनम्
च [ind]
चातिलङ्घनम्
अतिलङ्घन [n]
अव्यवस्था
अव्यवस्था [f]
च
च [ind]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
तद्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
नाशनम्
नाशन [adj]
आत्मनः
आत्मन् [m]
निबोध दशहोतॄणां विधानं पार्थ यादृशम् । चित्तिः स्रुक्चित्तमाज्यं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ॥
English Translation
Listen, O son of Pritha, to what has been laid down by those who pour ten libations upon mercy,-these the fire at ten times of the day.-For them who perform the sacrifice of penance, the Yoga they strive to bring about with Brahma is their ladle the heart is their clarified butter and high knowledge is their Pavitra (a couple of Kusha blades for pouring clarified butter).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निबोध
निबुध् [4. P.]
दशहोतॄणां
दशन् [adj]
दशहोतॄणां
होतृ [m]
विधानं
विधान [n]
पार्थ
पार्थ [m]
यादृशम्
यादृश [adj]
चित्तिः
चित्ति [f]
स्रुक्
स्रुच् [f]
चित्तम्
चित्त [n]
आज्यं
आज्य [n]
च
च [ind]
पवित्रं
पवित्र [n]
ज्ञानम्
ज्ञान [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
सर्वं जिह्मं मृत्युपदमार्जवं ब्रह्मणः पदम् । एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥
English Translation
All sorts of crookedness mean death and all sorts of sincerity are called Brahma. This is the subject of knowledge. The verses of philosophers cannot affect this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वं
सर्व [pron]
जिह्मं
जिह्म [adj]
मृत्युपदम्
मृत्यु [m]
मृत्युपदम्
पद [mn]
आर्जवं
आर्जव [n]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पदम्
पद [mn]
एतावाञ्
एतावत् [adj]
ज्ञानविषयः
ज्ञान [n]
ज्ञानविषयः
विषय [mn]
किं
क [pron]
प्रलापः
प्रलाप [m]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]