Śāntiparva Adhyāya 106
शान्तिपर्व • अध्यायः 106
Śāntiparva Adhyāya 106 of the classical Mahābhārata with 25 verses.
Total: 25 Verses
•
Citations: MBh 12.106.1–25
•
250 Lexicon Terms
अथ चेत्पौरुषं किंचित्क्षत्रियात्मनि पश्यसि । ब्रवीमि हन्त ते नीतिं राज्यस्य प्रतिपत्तये ॥
English Translation
If, on the other hand, O Kshatriya, you think that you still possess any prowess, I shall describe to you about that line of policy which you may follow for recovering your kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
चेत्
चेद् [ind]
पौरुषं
पौरुष [n]
किंचित्
कश्चित् [pron]
क्षत्रियात्मनि
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियात्मनि
आत्मन् [m]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
हन्त
हन्त [ind]
ते
त्वद् [pron]
नीतिं
नीति [f]
राज्यस्य
राज्य [n]
प्रतिपत्तये
प्रतिपत्ति [f]
तां चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं कर्म चैव करिष्यसि । शृणु सर्वमशेषेण यत्त्वां वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥
English Translation
If you can adopt that policy and try to exert yourself, you can still regain your prosperity. Listen attentively to all that I say to you fully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं
चेद् [ind]
चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं
शक् [4. P.]
चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं
अनुष्ठा [1. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
करिष्यसि
कृ [2. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
सर्वम्
सर्व [pron]
अशेषेण
अशेषेण [ind]
यत्
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
आचरिष्यसि चेत्कर्म महतोऽर्थानवाप्स्यसि । राज्यं राज्यस्य मन्त्रं वा महतीं वा पुनः श्रियम् । यद्येतद्रोचते राजन्पुनर्ब्रूहि ब्रवीमि ते ॥
English Translation
If you act according to those counsels, you may acquire immense wealth, your kingdom and kingly power and great prosperity. If you like it, O king, tell me, for then I shall describe to you that policy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचरिष्यसि
आचर् [1. Ā.]
चेत्
चेद् [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
महतो
महत् [adj]
ऽर्थान्
अर्थ [mn]
अवाप्स्यसि
अवाप् [5. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
राज्यस्य
राज्य [n]
मन्त्रं
मन्त्र [mn]
वा
वा [ind]
महतीं
महत् [adj]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
श्रियम्
श्री [f]
यद्येतद्
यदि [ind]
यद्येतद्
एतद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
राजन्
राजन् [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ब्रवीतु भगवान्नीतिमुपपन्नोऽस्म्यहं प्रभो । अमोघमिदमद्यास्तु त्वया सह समागतम् ॥
English Translation
The king said Tell me, O holy one, what you wish to say. I am willing to hear and act according to your advice. Let this my meeting with you to-day produce mighty results.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
भगवान्नीतिम्
भगवत् [adj]
भगवान्नीतिम्
नीति [f]
उपपन्नो
उपपद् [4. P.]
ऽस्म्यहं
अस् [2. P.]
ऽस्म्यहं
मद् [pron]
प्रभो
प्रभु [adj]
अमोघम्
अमोघ [adj]
इदम्
इदम् [pron]
अद्यास्तु
अद्य [ind]
अद्यास्तु
अस् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
सह
सह [ind]
समागतम्
समागम् [6. P.]
हित्वा स्तम्भं च मानं च क्रोधहर्षौ भयं तथा । प्रत्यमित्रं निषेवस्व प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ॥
English Translation
Casting off pride, desire, anger and joy and fear, wait upon your very foes, humbling yourself and joining your hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हित्वा
हा [1. P.]
स्तम्भं
स्तम्भ [m]
च
च [ind]
मानं
मान [m]
च
च [ind]
क्रोधहर्षौ
क्रोध [m]
क्रोधहर्षौ
हर्ष [m]
भयं
भय [n]
तथा
तथा [ind]
प्रत्यमित्रं
प्रत्यमित्र [m]
निषेवस्व
निषेव् [1. Ā.]
प्रणिपत्य
प्रणिपत् [1. P.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
तमुत्तमेन शौचेन कर्मणा चाभिराधय । दातुमर्हति ते वृत्तिं वैदेहः सत्यसंगरः ॥
English Translation
Do you wait upon Janaka the king of Mithila, always performing good and pure acts. The highly truthful king of Videha will, forsooth, give you great wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उत्तमेन
उत्तम [adj]
शौचेन
शौच [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
चाभिराधय
च [ind]
चाभिराधय
अभिराधय् [10. P.]
दातुम्
दा [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
वैदेहः
वैदेह [m]
सत्यसंगरः
सत्य [adj]
सत्यसंगरः
संगर [m]
प्रमाणं सर्वभूतेषु प्रग्रहं च गमिष्यसि । ततः सहायान्सोत्साहाँल्लप्स्यसेऽव्यसनाञ्शुचीन् ॥
English Translation
You will then become the right arm of that king and secure the confidence of all persons. As an outcome of this, you will win over many courageous and persevering allies, pure in behaviour, and free from the seven cardinal faults.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमाणं
प्रमाण [mn]
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
प्रग्रहं
प्रग्रह [m]
च
च [ind]
गमिष्यसि
गम् [6. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
सहायान्
सहाय [m]
सोत्साहांल्लप्स्यसे
स [ind]
सोत्साहांल्लप्स्यसे
उत्साह [m]
सोत्साहांल्लप्स्यसे
लभ् [1. P.]
ऽव्यसनाञ्शुचीन्
अ [ind]
ऽव्यसनाञ्शुचीन्
व्यसन [n]
ऽव्यसनाञ्शुचीन्
शुचि [adj]
वर्तमानः स्वशास्त्रे वै संयतात्मा जितेन्द्रियः । अभ्युद्धरति चात्मानं प्रसादयति च प्रजाः ॥
English Translation
By following his duties, à person of subdued self and having his senses under control, succeeds in raising himself and cheering others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर्तमानः
वृत् [3. P.]
स्वशास्त्रे
स्व [adj]
स्वशास्त्रे
शास्त्र [n]
वै
वै [ind]
संयतात्मा
संयम् [1. Ā.]
संयतात्मा
आत्मन् [m]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
अभ्युद्धरति
अभ्युद्धृ [1. P.]
चात्मानं
च [ind]
चात्मानं
आत्मन् [m]
प्रसादयति
प्रसादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
प्रजाः
प्रजा [f]
तेनैव त्वं धृतिमता श्रीमता चाभिसत्कृतः । प्रमाणं सर्वभूतेषु गत्वा प्रग्रहणं महत् ॥
English Translation
Honoured by Janaka enducd with intelligence and prosperity, you will certainly become the right hand of that king and enjoy the confidence of all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनैव
तद् [pron]
तेनैव
एव [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
धृतिमता
धृतिमत् [adj]
श्रीमता
श्रीमत् [adj]
चाभिसत्कृतः
च [ind]
चाभिसत्कृतः
अभिसत्कृ [8. P.]
प्रमाणं
प्रमाण [mn]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
यशश्चैवाप्नुयान्महत्
यशस् [n]
यशश्चैवाप्नुयान्महत्
च [ind]
यशश्चैवाप्नुयान्महत्
एव [ind]
यशश्चैवाप्नुयान्महत्
आप् [1. P.]
यशश्चैवाप्नुयान्महत्
महत् [adj]
ततः सुहृद्बलं लब्ध्वा मन्त्रयित्वा सुमन्त्रितम् । अन्तरैर्भेदयित्वारीन्बिल्वं बिल्वेन शातय । परैर्वा संविदं कृत्वा बलमप्यस्य घातय ॥
English Translation
Having then mustered a large force and held consultations with good ministers, do you create dissensions among your enemies, and setting them against one another, break them all like a person breaking a Vilva with a Vilva. Or, making peace with the enemies of your foe, destroy the latter's power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुहृद्बलं
सुहृद् [m]
सुहृद्बलं
बल [mn]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
मन्त्रयित्वा
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
सुमन्त्रितम्
सु [ind]
सुमन्त्रितम्
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
अन्तरैर्
अन्तर [adj]
भेदयित्वारीन्
भेदय् [10. Ā.]
भेदयित्वारीन्
अरि [m]
बिल्वं
बिल्व [m]
बिल्वेन
बिल्व [m]
शातय
शातय् [10. Ā.]
परैर्
पर [pron]
वा
वा [ind]
संविदं
संविद् [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
बलम्
बल [mn]
अप्यस्य
अपि [ind]
अप्यस्य
इदम् [pron]
घातय
घातय् [10. Ā.]
अलभ्या ये शुभा भावाः स्त्रियश्चाच्छादनानि च । शय्यासनानि यानानि महार्हाणि गृहाणि च ॥
English Translation
You will then cause your enemies to be attached to such good things as are not easily · got at, to beautiful women and clothes, beds and seats and cars, all very costly, and houses, and birds and animals of various species, and juices and perfumes and fruits, so that your foe may be ruined of himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलभ्या
अलभ्य [adj]
ये
यद् [pron]
शुभा
शुभ [adj]
भावाः
भाव [m]
स्त्रियश्चाच्छादनानि
स्त्री [f]
स्त्रियश्चाच्छादनानि
च [ind]
स्त्रियश्चाच्छादनानि
आच्छादन [n]
च
च [ind]
शय्यासनानि
शय्या [f]
शय्यासनानि
आसन [n]
यानानि
यान [n]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
गृहाणि
गृह [mn]
च
च [ind]
पक्षिणो मृगजातानि रसा गन्धाः फलानि च । तेष्वेव सज्जयेथास्त्वं यथा नश्येत्स्वयं परः ॥
English Translation
You will then cause your enemies to be attached to such good things as are not easily · got at, to beautiful women and clothes, beds and seats and cars, all very costly, and houses, and birds and animals of various species, and juices and perfumes and fruits, so that your foe may be ruined of himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पक्षिणो
पक्षिन् [m]
मृगजातानि
मृग [m]
मृगजातानि
जात [n]
रसा
रस [mn]
गन्धाः
गन्ध [mn]
फलानि
फल [n]
च
च [ind]
तेष्वेव
तद् [pron]
तेष्वेव
एव [ind]
सज्जयेथास्त्वं
सज्जय् [10. Ā.]
सज्जयेथास्त्वं
त्वद् [pron]
यथा
यथा [ind]
नश्येत्
नश् [1. P.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
परः
पर [pron]
यद्येव प्रतिषेद्धव्यो यद्युपेक्षणमर्हति । न जातु विवृतः कार्यः शत्रुर्विनयमिच्छता ॥
English Translation
If one's enemy be thus managed, or if he is treated in differently, one, who wishes to act according to good policy, should never allow that foe to know it at all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्येव
यदि [ind]
यद्येव
एव [ind]
प्रतिषेद्धव्यो
प्रतिषिध् [1. Ā.]
यद्युपेक्षणम्
यदि [ind]
यद्युपेक्षणम्
उपेक्षण [n]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
न
न [ind]
जातु
जातु [ind]
विवृतः
विवृ [9. P.]
कार्यः
कृ [2. Ā.]
शत्रुर्
शत्रु [m]
विनयम्
विनय [m]
इच्छता
इष् [1. P.]
वसस्व परमामित्रविषये प्राज्ञसंमते । भजस्व श्वेतकाकीयैर्मित्राधममनर्थकैः ॥
English Translation
Following the conduct approved of the wise, do you enjoy every king of pleasure in the territories of your enemy, and imitating the conduct of the dog, the deer and the crow, be outwardly a friend to your enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसस्व
वस् [2. P.]
परमामित्रविषये
परम [adj]
परमामित्रविषये
अमित्र [mf]
परमामित्रविषये
विषय [mn]
प्राज्ञसंमते
प्राज्ञ [adj]
प्राज्ञसंमते
सम्मन् [8. Ā.]
भजस्व
भज् [1. Ā.]
श्वेतकाकीयैर्
श्वेतकाकीय [adj]
मित्राधमम्
मित्र [mn]
मित्राधमम्
अधम [adj]
अनर्थकैः
अनर्थक [adj]
आरम्भांश्चास्य महतो दुष्करांस्त्वं प्रयोजय । नदीबन्धविरोधांश्च बलवद्भिर्विरुध्यताम् ॥
English Translation
Make them undertake works which are difficult of accomplishment. See also that they enter into hostilities with powerful enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरम्भांश्चास्य
आरम्भ [m]
आरम्भांश्चास्य
च [ind]
आरम्भांश्चास्य
इदम् [pron]
महतो
महत् [adj]
दुष्करांस्त्वं
दुष्कर [adj]
दुष्करांस्त्वं
त्वद् [pron]
प्रयोजय
प्रयोजय् [10. P.]
नदीबन्धविरोधांश्च
नदी [f]
नदीबन्धविरोधांश्च
बन्ध [m]
नदीबन्धविरोधांश्च
विरोध [m]
नदीबन्धविरोधांश्च
च [ind]
बलवद्भिर्
बलवत् [adj]
विरुध्यताम्
विरुध् [7. Ā.]
उद्यानानि महार्हाणि शयनान्यासनानि च । प्रतिभोगसुखेनैव कोशमस्य विरेचय ॥
English Translation
Making them attached to pleasure gardens and rich beds and seats, do you, by offering such objects of enjoyment, exhaust your eneiny's treasury.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शय्यासनानि
शय्या [f]
शय्यासनानि
आसन [n]
यानानि
यान [n]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
गृहाणि
गृह [mn]
च
च [ind]
प्रतिभोगसुखेनैव
प्रतिभोग [m]
प्रतिभोगसुखेनैव
सुख [n]
प्रतिभोगसुखेनैव
एव [ind]
कोशम्
कोश [mn]
अस्य
इदम् [pron]
विरेचय
विरेचय् [10. P.]
यज्ञदानप्रशंसास्मै ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम् । ते त्वत्प्रियं करिष्यन्ति तं चेष्यन्ति वृका इव ॥
English Translation
Advising your enemy to celebrate sacrifices and making gifts, do you please the Brahmanas. The latter will do good to you in return, and devour your enemy like wolves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञदानप्रशंसास्मै
यज्ञ [m]
यज्ञदानप्रशंसास्मै
दान [n]
यज्ञदानप्रशंसास्मै
प्रशंसा [f]
यज्ञदानप्रशंसास्मै
इदम् [pron]
ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम्
अनुवर्णय् [Denom. P.]
ते
तद् [pron]
त्वत्प्रियं
त्वद् [pron]
त्वत्प्रियं
प्रिय [adj]
करिष्यन्ति
कृ [2. Ā.]
तं
तद् [pron]
चेष्यन्ति
च [ind]
चेष्यन्ति
इष् [1. P.]
वृका
वृक [m]
इव
इव [ind]
असंशयं पुण्यशीलः प्राप्नोति परमां गतिम् । त्रिविष्टपे पुण्यतमं स्थानं प्राप्नोति पार्थिवः । कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति ॥
English Translation
Forsooth, a person of righteous deeds acquires a high end. By such deeds men earn highly happy regions in heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंशयं
असंशयम् [ind]
पुण्यशीलः
पुण्य [adj]
पुण्यशीलः
शील [mn]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
त्रिविष्टपे
त्रिविष्टप [n]
पुण्यतमं
पुण्यतम [adj]
स्थानं
स्थान [n]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
कोशक्षये
कोश [mn]
कोशक्षये
क्षय [m]
त्वमित्राणां
तु [ind]
त्वमित्राणां
अमित्र [mf]
वशं
वश [m]
कौसल्य
कौसल्य [m]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
उभयत्र प्रसक्तस्य धर्मे चाधर्म एव च । बलार्थमूलं व्युच्छिद्येत्तेन नन्दन्ति शत्रवः ॥
English Translation
If the treasury of your foes be exhausted, every one of them, O prince of Koshala, may be subdued. The treasury is the source of happiness in heaven and victory on Earth. It is in consequence of their wealth that enemies enjoy such happiness. The treasury, therefore, should by every means be drained. Do not speak highly of manliness in the presence of your foe, but speak highly of destiny.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उभयत्र
उभयत्र [ind]
प्रसक्तस्य
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
धर्मे
धर्म [mn]
चाधर्म
च [ind]
चाधर्म
अधर्म [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
बलार्थमूलं
बल [mn]
बलार्थमूलं
अर्थ [mn]
बलार्थमूलं
मूल [mn]
व्युच्छिद्येत्
व्युच्छिद् [7. Ā.]
तेन
तेन [ind]
नन्दन्ति
नन्द् [1. Ā.]
शत्रवः
शत्रु [m]
निन्द्यास्य मानुषं कर्म दैवमस्योपवर्णय । असंशयं दैवपरः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निन्द्यास्य
निन्द् [1. Ā.]
निन्द्यास्य
इदम् [pron]
मानुषं
मानुष [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
दैवम्
दैव [n]
अस्योपवर्णय
इदम् [pron]
अस्योपवर्णय
उपवर्णय् [Denom. P.]
अपि
अपि [ind]
सर्वां
सर्व [pron]
महीं
मही [f]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
विनश्यति
विनश् [4. Ā.]
याजयैनं विश्वजिता सर्वस्वेन वियुज्यताम् । ततो गच्छत्वसिद्धार्थः पीड्यमानो महाजनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
याजयैनं
याजय् [10. Ā.]
याजयैनं
एनद् [pron]
विश्वजिता
विश्वजित् [m]
सर्वस्वेन
सर्व [pron]
सर्वस्वेन
स्व [n]
वियुज्यताम्
वियुज् [4. P.]
ततो
ततस् [ind]
गच्छत्वसिद्धार्थः
गम् [6. Ā.]
गच्छत्वसिद्धार्थः
अ [ind]
गच्छत्वसिद्धार्थः
सिद्धार्थ [adj]
पीड्यमानो
पीडय् [10. Ā.]
महाजनम्
महाजन [m]
त्यागधर्मविदं मुण्डं कंचिदस्योपवर्णय । अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद्गच्छेदनामयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यागधर्मविदं
त्याग [m]
त्यागधर्मविदं
धर्म [mn]
त्यागधर्मविदं
विद् [adj]
मुण्डं
मुण्ड [adj]
कंचिद्
कश्चित् [pron]
अस्योपवर्णय
इदम् [pron]
अस्योपवर्णय
उपवर्णय् [Denom. P.]
अपि
अपि [ind]
त्यागं
त्याग [m]
बुभूषेत
बुभूष् [Desid. Ā.]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
गच्छेद्
गम् [6. Ā.]
अनामयम्
अनामय [n]
सिद्धेनौषधयोगेन सर्वशत्रुविनाशिना । नागानश्वान्मनुष्यांश्च कृतकैरुपघातय ॥
English Translation
Your enemy will then desire to adopt renunciation and retire into the woods seeking liberation. You will then, with the help of drugs prepared by boiling highly efficacious herbs and plants, and of artificial salts, kill the elephants and horses and men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिद्धेनौषधयोगेन
सिध् [4. Ā.]
सिद्धेनौषधयोगेन
औषध [n]
सिद्धेनौषधयोगेन
योग [m]
सर्वशत्रुविनाशिना
सर्व [pron]
सर्वशत्रुविनाशिना
शत्रु [m]
सर्वशत्रुविनाशिना
विनाशिन् [adj]
नागान्
नाग [m]
अश्वान्मनुष्यांश्च
अश्व [m]
अश्वान्मनुष्यांश्च
मनुष्य [m]
अश्वान्मनुष्यांश्च
च [ind]
कृतकैर्
कृतक [adj]
उपघातय
उपघातय् [10. P.]
एते चान्ये च बहवो दम्भयोगाः सुनिश्चिताः । शक्या विषहता कर्तुं नक्लीबेन नृपात्मज ॥
English Translation
These and the many other well-laid plans exist, but they are all connected with fraud. An intelligent person can thus destroy the denizens of a hostile kingdom with poison,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
च
च [ind]
बहवो
बहु [adj]
दम्भयोगाः
दम्भ [m]
दम्भयोगाः
योग [m]
सुनिश्चिताः
सु [ind]
सुनिश्चिताः
निश्चि [5. Ā.]
शक्या
शक्य [adj]
विषहता
विषह् [1. P.]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
नक्लीबेन
न [ind]
नक्लीबेन
क्लीब [adj]
नृपात्मज
नृप [m]
नृपात्मज
आत्मज [m]