नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः । अवर्षन्निषुवर्षेण वर्षेणाद्रिमिवाम्बुदाः ॥
nārāyaṇagiriṃ te tu garjanto rākṣasāmbudāḥ | avarṣanniṣuvarṣeṇa varṣeṇādrimivāmbudāḥ ||
English Translation
As clouds assail a mountain with showers, then the Raksasas, representing clouds, setting up shouts, began to assail Nārāyaṇa representing a mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारायणगिरिं
नारायण [m]
नारायणगिरिं
गिरि [m]
ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
गर्जन्तो
गर्ज् [1. Ā.]
राक्षसाम्बुदाः
राक्षस [m]
राक्षसाम्बुदाः
अम्बुद [m]
अवर्षन्न्
वृष् [6. P.]
इषुवर्षेण
इषु [mf]
इषुवर्षेण
वर्ष [mn]
वर्षेणाद्रिम्
वर्ष [mn]
वर्षेणाद्रिम्
अद्रि [m]
इवाम्बुदाः
इव [ind]
इवाम्बुदाः
अम्बुद [m]
श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तंचरोत्तमैः । वृतोऽञ्जनगिरीवासीद्वर्षमाणैः पयोधरैः ॥
śyāmāvadātastairviṣṇurnīlairnaktaṃcarottamaiḥ | vṛto'ñjanagirīvāsīdvarṣamāṇaiḥ payodharaiḥ ||
English Translation
Visnu of a bright brown-blue hue, being surrounded by the flower of the night-rangers with dark visages, resembled the Añjana mountain, on which the clouds pour down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्यामावदातस्तैर्
श्याम [adj]
श्यामावदातस्तैर्
अवदात [adj]
श्यामावदातस्तैर्
तद् [pron]
विष्णुर्
विष्णु [m]
नीलैर्
नील [adj]
नक्तंचरोत्तमैः
नक्तंचर [m]
नक्तंचरोत्तमैः
उत्तम [adj]
वृतो
वृ [1. Ā.]
ऽञ्जनगिरीवासीद्
अञ्जन [n]
ऽञ्जनगिरीवासीद्
गिरि [m]
ऽञ्जनगिरीवासीद्
इव [ind]
ऽञ्जनगिरीवासीद्
अस् [2. P.]
वर्षमाणैः
वृष् [6. P.]
पयोधरैः
पयोधर [m]
शलभा इव केदारं मशका इव पर्वतम् । यथामृतघटं जीवा मकरा इव चार्णवम् ॥
śalabhā iva kedāraṃ maśakā iva parvatam | yathāmṛtaghaṭaṃ jīvā makarā iva cārṇavam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शलभा
शलभ [m]
इव
इव [ind]
केदारं
केदार [mn]
मशका
मशक [m]
इव
इव [ind]
पर्वतम्
पर्वत [mn]
यथामृतघटं
यथा [ind]
यथामृतघटं
अमृत [n]
यथामृतघटं
घट [m]
जीवा
जीव [mn]
मकरा
मकर [m]
इव
इव [ind]
चार्णवम्
च [ind]
चार्णवम्
अर्णव [mn]
तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः । हरिं विशन्ति स्म शरा लोकास्तमिव पर्यये ॥
tathā rakṣodhanurmuktā vajrānilamanojavāḥ | hariṃ viśanti sma śarā lokāstamiva paryaye ||
English Translation
As locusts (flood) a field, knots (throng) about a flame, gad-flies (cluster) around a pot of honey, or makaras (range) in the sea, so the shafts shot by the bows of the Rākṣasa, having (the energy of) the thunder-bolt and endowed with (the velocity of) the wind or thought, pierce Hari as if at the universal dissolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
रक्षोधनुर्मुक्ता
रक्षस् [n]
रक्षोधनुर्मुक्ता
धनुस् [n]
रक्षोधनुर्मुक्ता
मुच् [6. Ā.]
वज्रानिलमनोजवाः
वज्र [mn]
वज्रानिलमनोजवाः
अनिल [m]
वज्रानिलमनोजवाः
मनोजव [adj]
हरिं
हरि [m]
विशन्ति
विश् [4. P.]
स्म
स्म [ind]
शरा
शर [m]
लोकास्तम्
लोक [m]
लोकास्तम्
तद् [pron]
इव
इव [ind]
पर्यये
पर्यय [m]
स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजधूर्गताः । अश्वारोहाः सदश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे चराः ॥
syandanaiḥ syandanagatā gajaiśca gajadhūrgatāḥ | aśvārohāḥ sadaśvaiśca pādātāścāmbare carāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्यन्दनैः
स्यन्दन [mn]
स्यन्दनगता
स्यन्दन [mn]
स्यन्दनगता
गम् [6. Ā.]
गजैश्च
गज [m]
गजैश्च
च [ind]
गजधूर्गताः
गज [m]
गजधूर्गताः
धूर्गत [adj]
अश्वारोहाः
अश्व [m]
अश्वारोहाः
आरोह [mn]
सदश्वैश्च
सत् [adj]
सदश्वैश्च
अश्व [m]
सदश्वैश्च
च [ind]
पादाताश्चाम्बरे
पादात [m]
पादाताश्चाम्बरे
च [ind]
पादाताश्चाम्बरे
अम्बर [n]
चराः
चर [adj]
राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरशक्त्यृष्टितोमरैः । निरुच्छ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायाम इव द्विजम् ॥
rākṣasendrā girinibhāḥ śaraśaktyṛṣṭitomaraiḥ | nirucchvāsaṃ hariṃ cakruḥ prāṇāyāma iva dvijam ||
English Translation
Those mounted on cars (assailed him) with their cars, and those mounted on the backs of elephants (assailed him) with their elephants, and those riding horses (assailed him) with their horses, and the foot-soldiers attacked him, stationed in the sky; and the foremost of Rākşasas resembling mountains, by means of darts, rstis and tomaras, suspended the respiration of Hari even as the prāņāyāma* does that of a twice-born one. *The practice of regulation respiration and finally suspending the same. This is practised by the Yogis of India, who attribute wonderful virtues to it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसेन्द्रा
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रा
इन्द्र [m]
गिरिनिभाः
गिरि [m]
गिरिनिभाः
निभ [adj]
शरशक्त्यृष्टितोमरैः
शर [m]
शरशक्त्यृष्टितोमरैः
शक्ति [f]
शरशक्त्यृष्टितोमरैः
ऋष्टि [f]
शरशक्त्यृष्टितोमरैः
तोमर [mn]
निरुच्छ्वासं
निरुच्छ्वास [adj]
हरिं
हरि [m]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
प्राणायाम
प्राणायाम [m]
इव
इव [ind]
द्विजम्
द्विज [m]
निशाचरैस्तुद्यमानो मीनैरिव महातिमिः । शार्ङ्गमायम्य गात्राणि राक्षसानां महाहवे ॥
niśācaraistudyamāno mīnairiva mahātimiḥ | śārṅgamāyamya gātrāṇi rākṣasānāṃ mahāhave ||
English Translation
On being sore tried by the night-rangers, like the great Ocean by the fishes (residing in it), that invincible one, taking his ſārņga, showered shafts among the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निशाचरैस्तुद्यमानो
निशाचर [m]
निशाचरैस्तुद्यमानो
तुद् [7. Ā.]
मीनैर्
मीन [m]
इव
इव [ind]
महातिमिः
महत् [adj]
महातिमिः
तिमि [m]
शार्ङ्गम्
शार्ङ्ग [n]
आयम्य
आयम् [6. P.]
गात्राणि
गात्र [n]
राक्षसानां
राक्षस [m]
महाहवे
महत् [adj]
महाहवे
आहव [m]
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः । चिच्छेद तिलशो विष्णुः शतशोऽथ सहस्रशः ॥
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairvajravaktrairmanojavaiḥ | ciccheda tilaśo viṣṇuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
English Translation
With sharpened arrows resembling the thunder, and endowed with the velocity of the wind, shot from his bow drawn to its fullest stretch, Visnu cut off (Raksasas) by hundreds and by thousands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरैः
शर [m]
पूर्णायतोत्सृष्टैर्
पूर्ण [adj]
पूर्णायतोत्सृष्टैर्
आयम् [6. P.]
पूर्णायतोत्सृष्टैर्
उत्सृज् [6. Ā.]
वज्रवक्त्रैर्
वज्र [mn]
वज्रवक्त्रैर्
वक्त्र [n]
मनोजवैः
मनोजव [adj]
चिछेद
छिद् [1. P.]
तिलशो
तिलशस् [ind]
विष्णुः
विष्णु [m]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
विद्राव्य शरवर्षं तं वर्षं वायुरिवोत्थितम् । पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ॥
vidrāvya śaravarṣaṃ taṃ varṣaṃ vāyurivotthitam | pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ pradadhmau puruṣottamaḥ ||
English Translation
And dashing away (the Rākṣasa ranks) with his arrowy shower, even as the wind aroused dashes away a downpour, that best of male beings blew his mighty conch Pāñcajanya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्राव्य
विद्रावय् [10. Ā.]
शरवर्षं
शर [m]
शरवर्षं
वर्ष [mn]
तं
तद् [pron]
वर्षं
वर्ष [mn]
वायुर्
वायु [m]
इवोत्थितम्
इव [ind]
इवोत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
पाञ्चजन्यं
पाञ्चजन्य [m]
महाशङ्खं
महत् [adj]
महाशङ्खं
शङ्ख [mn]
प्रदध्मौ
प्रधम् [1. P.]
पुरुषोत्तमः
पुरुषोत्तम [m]
सोऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् । ररास भीमनिह्रादो युगान्ते जलदो यथा ॥
so'mbujo hariṇā dhmātaḥ sarvaprāṇena śaṅkharāṭ | rarāsa bhīmanihrādo yugānte jalado yathā ||
English Translation
Winded by Hari with his utmost might, that water-sprung king of conchs, endowed with terrific blares, roared, as if afflicting the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽम्बुजो
अम्बुज [mn]
हरिणा
हरि [m]
ध्मातः
धम् [1. Ā.]
सर्वप्राणेन
सर्व [pron]
सर्वप्राणेन
प्राण [m]
शङ्खराट्
शङ्ख [mn]
शङ्खराट्
राज् [m]
ररास
रस् [1. Ā.]
भीमनिह्रादो
भीम [adj]
भीमनिह्रादो
निह्राद [m]
युगान्ते
युग [mn]
युगान्ते
अन्त [m]
जलदो
जलद [m]
यथा
यथा [ind]
शङ्खराजरवः सोऽथ त्रासयामास राक्षसान् । मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ॥
śaṅkharājaravaḥ so'tha trāsayāmāsa rākṣasān | mṛgarāja ivāraṇye samadāniva kuñjarān ||
English Translation
The sounds of that king of conchs struck terror into the Rākşasas, even as in a mighty forest a lion (strikes terror into the hearts of) elephants in rut.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शङ्खराजरवः
शङ्ख [mn]
शङ्खराजरवः
राजन् [m]
शङ्खराजरवः
रव [m]
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
त्रासयामास
त्रासय् [10. Ā.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
मृगराज
मृगराज [m]
इवारण्ये
इव [ind]
इवारण्ये
अरण्य [n]
समदान्
समद [adj]
इव
इव [ind]
कुञ्जरान्
कुञ्जर [m]
न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराभवन् । स्यन्दनेभ्यश्च्युता योधाः शङ्खरावितदुर्बलाः ॥
na śekuraśvāḥ saṃsthātuṃ vimadāḥ kuñjarābhavan | syandanebhyaścyutā yodhāḥ śaṅkharāvitadurbalāḥ ||
English Translation
Thereat the horses could not keep their ground, and the elephants were reſt of their temporal flow, and shorn of their virtue at the roars of the conch, heroes began to topple down from their cars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शेकुर्
शक् [4. P.]
अश्वाः
अश्व [m]
संस्थातुं
संस्था [1. Ā.]
विमदाः
विमद [adj]
कुञ्जराभवन्
कुञ्जर [m]
कुञ्जराभवन्
भू [1. Ā.]
स्यन्दनेभ्यश्च्युता
स्यन्दन [mn]
स्यन्दनेभ्यश्च्युता
च्यु [1. P.]
योधाः
योध [m]
शङ्खरावितदुर्बलाः
शङ्ख [mn]
शङ्खरावितदुर्बलाः
रावित [n]
शङ्खरावितदुर्बलाः
दुर्बल [adj]
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः । विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ॥
śārṅgacāpavinirmuktā vajratulyānanāḥ śarāḥ | vidārya tāni rakṣāṃsi supuṅkhā viviśuḥ kṣitim ||
English Translation
And dight with dainty feathered parts having heads, the shafts discharged from the śārnga, resembling thunder-bolts, riving those Rākşása, entered the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता
शार्ङ्ग [n]
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता
चाप [mn]
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता
विनिर्मुच् [6. P.]
वज्रतुल्याननाः
वज्र [mn]
वज्रतुल्याननाः
तुल्य [adj]
वज्रतुल्याननाः
आनन [n]
शराः
शर [m]
विदार्य
विदारय् [10. Ā.]
तानि
तद् [pron]
रक्षांसि
रक्षस् [n]
सुपुङ्खा
सु [ind]
सुपुङ्खा
पुङ्ख [m]
विविशुः
विश् [4. P.]
क्षितिम्
क्षिति [f]
भिद्यमानाः शरैश्चान्ये नारायणधनुश्च्युतैः । निपेतू राक्षसा भीमाः शैला वज्रहता इव ॥
bhidyamānāḥ śaraiścānye nārāyaṇadhanuścyutaiḥ | nipetū rākṣasā bhīmāḥ śailā vajrahatā iva ||
English Translation
In that conflict, pierced by the arrows discharged from Nārāyana's arm, the Rākşasa began to drop to the ground like mountains struck with the thunder-bolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भिद्यमानाः
भिद् [6. P.]
शरैश्चान्ये
शर [m]
शरैश्चान्ये
च [ind]
शरैश्चान्ये
अन्य [pron]
नारायणधनुश्च्युतैः
नारायण [m]
नारायणधनुश्च्युतैः
धनुस् [n]
नारायणधनुश्च्युतैः
च्यु [1. P.]
निपेतू
निपत् [1. Ā.]
राक्षसा
राक्षस [m]
भीमाः
भीम [adj]
शैला
शैल [mn]
वज्रहता
वज्र [mn]
वज्रहता
हन् [6. P.]
इव
इव [ind]
व्रणैर्व्रणकरारीणामधोक्षजशरोद्भवैः । असृक्क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारामिवाचलाः ॥
vraṇairvraṇakarārīṇāmadhokṣajaśarodbhavaiḥ | asṛkkṣaranti dhārābhiḥ svarṇadhārāmivācalāḥ ||
English Translation
The wounds on the persons of the foes inflicted by the discus of Vişnu discharge blood in streams, like mountains discharging streams of red chalk.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्रणैर्
व्रण [mn]
व्रणकरारीणाम्
व्रण [mn]
व्रणकरारीणाम्
कर [adj]
व्रणकरारीणाम्
अरि [m]
अधोक्षजशरोद्भवैः
अधोक्षज [m]
अधोक्षजशरोद्भवैः
शर [m]
अधोक्षजशरोद्भवैः
उद्भव [adj]
असृक्
असृज् [n]
क्षरन्ति
क्षर् [1. Ā.]
धाराभिः
धारा [f]
स्वर्णधाराम्
स्वर्ण [n]
स्वर्णधाराम्
धारा [f]
इवाचलाः
इव [ind]
इवाचलाः
अचल [m]
शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरवस्तथा । राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ॥
śaṅkharājaravaścāpi śārṅgacāparavastathā | rākṣasānāṃ ravāṃścāpi grasate vaiṣṇavo ravaḥ ||
English Translation
The sound of that king of conchs, as well as those of the Sārnga, combined with the roars emitted by Vişņu himself, swallowed up the roars of the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शङ्खराजरवश्
शङ्ख [mn]
शङ्खराजरवश्
राजन् [m]
शङ्खराजरवश्
रव [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
शार्ङ्गचापरवस्तथा
शार्ङ्ग [n]
शार्ङ्गचापरवस्तथा
चाप [mn]
शार्ङ्गचापरवस्तथा
रव [m]
शार्ङ्गचापरवस्तथा
तथा [ind]
राक्षसानां
राक्षस [m]
रवांश्चापि
रव [m]
रवांश्चापि
च [ind]
रवांश्चापि
अपि [ind]
ग्रसते
ग्रस् [1. Ā.]
वैष्णवो
वैष्णव [adj]
रवः
रव [m]
सूर्यादिव करा घोरा ऊर्मयः सागरादिव । पर्वतादिव नागेन्द्रा वार्योघा इव चाम्बुदात् ॥
sūryādiva karā ghorā ūrmayaḥ sāgarādiva | parvatādiva nāgendrā vāryoghā iva cāmbudāt ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सूर्याद्
सूर्य [m]
इव
इव [ind]
करा
कर [m]
घोरा
घोर [adj]
ऊर्मयः
ऊर्मि [mf]
सागराद्
सागर [m]
इव
इव [ind]
पर्वताद्
पर्वत [mn]
इव
इव [ind]
नागेन्द्रा
नाग [m]
नागेन्द्रा
इन्द्र [m]
वार्योघा
वारि [n]
वार्योघा
ओघ [m]
इव
इव [ind]
चाम्बुदात्
च [ind]
चाम्बुदात्
अम्बुद [m]
तथा बाणा विनिर्मुक्ताः शार्ङ्गान्नरायणेरिताः । निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ॥
tathā bāṇā vinirmuktāḥ śārṅgānnarāyaṇeritāḥ | nirdhāvantīṣavastūrṇaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
बाणा
बाण [m]
विनिर्मुक्ताः
विनिर्मुच् [6. P.]
शार्ङ्गान्नारायणेरिताः
शार्ङ्ग [n]
शार्ङ्गान्नारायणेरिताः
नारायण [m]
शार्ङ्गान्नारायणेरिताः
ईरय् [10. Ā.]
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं
निर्धाव् [1. P.]
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं
इषु [mf]
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं
तूर्णम् [ind]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा । द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा ॥
śarabheṇa yathā siṃhāḥ siṃhena dviradā yathā | dviradena yathā vyāghrā vyāghreṇa dvīpino yathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरभेण
शरभ [m]
यथा
यथा [ind]
सिंहाः
सिंह [m]
सिंहेन
सिंह [m]
द्विरदा
द्विरद [m]
यथा
यथा [ind]
द्विरदेन
द्विरद [m]
यथा
यथा [ind]
व्याघ्रा
व्याघ्र [m]
व्याघ्रेण
व्याघ्र [m]
द्वीपिनो
द्वीपिन् [m]
यथा
यथा [ind]
द्वीपिना च यथा श्वानः शुना मार्जारका यथा । मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथाखवः ॥
dvīpinā ca yathā śvānaḥ śunā mārjārakā yathā | mārjāreṇa yathā sarpāḥ sarpeṇa ca yathākhavaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वीपिना
द्वीपिन् [m]
च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
श्वानः
श्वन् [m]
शुना
श्वन् [m]
मार्जारका
मार्जारक [m]
यथा
यथा [ind]
मार्जारेण
मार्जार [m]
यथा
यथा [ind]
सर्पाः
सर्प [m]
सर्पेण
सर्प [m]
च
च [ind]
यथाखवः
यथा [ind]
यथाखवः
आखु [m]
तथा ते राक्षसा युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना । द्रवन्ति द्राविताश्चैव शायिताश्च महीतले ॥
tathā te rākṣasā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā | dravanti drāvitāścaiva śāyitāśca mahītale ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
ते
तद् [pron]
राक्षसा
राक्षस [m]
युद्धे
युद्ध [n]
विष्णुना
विष्णु [m]
प्रभविष्णुना
प्रभविष्णु [adj]
द्रवन्ति
द्रु [1. Ā.]
द्राविताश्चैव
द्रावय् [10. Ā.]
द्राविताश्चैव
च [ind]
द्राविताश्चैव
एव [ind]
शायिताश्च
शायय् [10. P.]
शायिताश्च
च [ind]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः । वारिजं नादयामास तोयदं सुरराडिव ॥
rākṣasānāṃ sahasrāṇi nihatya madhusūdanaḥ | vārijaṃ nādayāmāsa toyadaṃ surarāḍiva ||
English Translation
Then, having despatched thousands of Rākşasas, the destroyer of Madhu blew his water-sprung (conch), even as the sovereign of the celestials filleth clouds (with rain).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसानां
राक्षस [m]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
मधुसूदनः
मधुसूदन [m]
वारिजं
वारिज [n]
नादयामास
नादय् [10. Ā.]
तोयदं
तोयद [m]
सुरराड्
सुरराज् [m]
इव
इव [ind]
नारायणशरग्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् । ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम् ॥
nārāyaṇaśaragrastaṃ śaṅkhanādasuvihvalam | yayau laṅkāmabhimukhaṃ prabhagnaṃ rākṣasaṃ balam ||
English Translation
Agitated by the arrows of Nārāyaṇa, with their senses bewildered by the blares of the conch, the broken Raksasa forces made for Lankā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारायणशरग्रस्तं
नारायण [m]
नारायणशरग्रस्तं
शर [m]
नारायणशरग्रस्तं
ग्रस् [1. Ā.]
शङ्खनादसुविह्वलम्
शङ्ख [mn]
शङ्खनादसुविह्वलम्
नाद [m]
शङ्खनादसुविह्वलम्
सु [ind]
शङ्खनादसुविह्वलम्
विह्वल [adj]
ययौ
या [2. Ā.]
लङ्काम्
लङ्का [f]
अभिमुखं
अभिमुख [adj]
प्रभग्नं
प्रभञ्ज् [4. P.]
राक्षसं
राक्षस [adj]
बलम्
बल [mn]
प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते । सुमाली शरवर्षेण आववार रणे हरिम् ॥
prabhagne rākṣasabale nārāyaṇaśarāhate | sumālī śaravarṣeṇa āvavāra raṇe harim ||
English Translation
On the Rākşasa army having been broken in consequence of the beating it got at the hands of Nārāyaṇa, Sumāli with showers of shafts resisted Hari in the encounter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभग्ने
प्रभञ्ज् [4. P.]
राक्षसबले
राक्षस [m]
राक्षसबले
बल [mn]
नारायणशराहते
नारायण [m]
नारायणशराहते
शर [m]
नारायणशराहते
आहन् [2. Ā.]
सुमाली
सुमालिन् [m]
शरवर्षेण
शर [m]
शरवर्षेण
वर्ष [mn]
आववार
आवृ [5. Ā.]
रणे
रण [m]
हरिम्
हरि [m]
उत्क्षिप्य हेमाभरणं करं करमिव द्विपः । ररास राक्षसो हर्षात्सतडित्तोयदो यथा ॥
utkṣipya hemābharaṇaṃ karaṃ karamiva dvipaḥ | rarāsa rākṣaso harṣātsataḍittoyado yathā ||
English Translation
As an elephant flourishes its trunk, that Rāks asa, lifting up his arm adorned with ornaments, began to roar from rapture, like a mass of clouds, lighted up with lightening.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्क्षिप्य
उत्क्षिप् [6. P.]
हेमाभरणं
हेमन् [n]
हेमाभरणं
आभरण [n]
करं
कर [m]
करम्
कर [m]
इव
इव [ind]
द्विपः
द्विप [m]
ररास
रस् [1. Ā.]
राक्षसो
राक्षस [m]
हर्षात्
हर्ष [m]
सतडित्
स [ind]
सतडित्
तडित् [f]
तोयदो
तोयद [m]
यथा
यथा [ind]
सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् । चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः ॥
sumālernardatastasya śiro jvalitakuṇḍalam | ciccheda yanturaśvāśca bhrāntāstasya tu rakṣasaḥ ||
English Translation
And (Visņu) cut off the head flaming with ear rings of the charioteer of the shouting Sumáli; and thereat the horses of that Raksasa aimlessly strayed hither and thither.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमालेर्
सुमालि [m]
नर्दतस्तस्य
नर्द् [1. Ā.]
नर्दतस्तस्य
तद् [pron]
शिरो
शिरस् [n]
ज्वलितकुण्डलम्
ज्वल् [1. Ā.]
ज्वलितकुण्डलम्
कुण्डल [n]
चिछेद
छिद् [1. P.]
यन्तुर्
यन्तृ [m]
अश्वाश्च
अश्व [m]
अश्वाश्च
च [ind]
भ्रान्तास्तस्य
भ्रम् [4. Ā.]
भ्रान्तास्तस्य
तद् [pron]
तु
तु [ind]
रक्षसः
रक्षस् [n]
तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः । इन्द्रियाश्वैर्यथा भ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः ॥
tairaśvairbhrāmyate bhrāntaiḥ sumālī rākṣaseśvaraḥ | indriyāśvairyathā bhrāntairdhṛtihīno yathā naraḥ ||
English Translation
And with his bewildered steeds Sumali wanders like a person deprived of patience, whose senses are under hallucination.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैर्
तद् [pron]
अश्वैर्
अश्व [m]
भ्राम्यते
भ्रामय् [10. Ā.]
भ्रान्तैः
भ्रम् [4. Ā.]
सुमाली
सुमालिन् [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरः
ईश्वर [m]
इन्द्रियाश्वैर्
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियाश्वैर्
अश्व [m]
यथा
यथा [ind]
भ्रान्तैर्
भ्रम् [4. Ā.]
धृतिहीनो
धृति [f]
धृतिहीनो
हा [1. P.]
यथा
यथा [ind]
नरः
नर [m]
माली चाभ्यद्रवद्युद्धे प्रगृह्य सशरं धनुः । मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः । विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव ॥
mālī cābhyadravadyuddhe pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ | mālerdhanuścyutā bāṇāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ | viviśurharimāsādya krauñcaṃ patrarathā iva ||
English Translation
Like birds entering the Krauñca mountain, the arrows discharged from Mali's bow, graced with gold, hit Hari and entered (into his body).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माली
मालिन् [m]
चाभ्यद्रवद्
च [ind]
चाभ्यद्रवद्
अभिद्रु [1. Ā.]
युद्धे
युद्ध [n]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
सशरं
स [ind]
सशरं
शर [m]
धनुः
धनुस् [n]
मालेर्
मालि [m]
धनुश्च्युता
धनुस् [n]
धनुश्च्युता
च्यु [1. P.]
बाणाः
बाण [m]
कार्तस्वरविभूषिताः
कार्तस्वर [n]
कार्तस्वरविभूषिताः
विभूषय् [10. P.]
विविशुर्
विश् [4. P.]
हरिम्
हरि [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
क्रौञ्चं
क्रौञ्च [m]
पत्ररथा
पत्त्र [mn]
पत्ररथा
रथ [m]
इव
इव [ind]
अर्द्यमानः शरैः सोऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः । चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः ॥
ardyamānaḥ śaraiḥ so'tha mālimuktaiḥ sahasraśaḥ | cukṣubhe na raṇe viṣṇurjitendriya ivādhibhiḥ ||
English Translation
Thereat, as a person holding his senses under subjection is not thrown out of his mental balance, Vişnu, assailed in that encounter with thousands of arrows shot by Māli, was not disturbed ever so little.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्द्यमानः
अर्दय् [10. Ā.]
शरैः
शर [m]
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
मालिमुक्तैः
मालिन् [m]
मालिमुक्तैः
मुच् [6. Ā.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
चुक्षुभे
क्षुभ् [1. Ā.]
न
न [ind]
रणे
रण [m]
विष्णुर्
विष्णु [m]
जितेन्द्रिय
जि [9. P.]
जितेन्द्रिय
इन्द्रिय [n]
इवाधिभिः
इव [ind]
इवाधिभिः
आधि [m]
अथ मौर्वी स्वनं कृत्वा भगवान्भूतभावनः । मालिनं प्रति बाणौघान्ससर्जासिगदाधरः ॥
atha maurvī svanaṃ kṛtvā bhagavānbhūtabhāvanaḥ | mālinaṃ prati bāṇaughānsasarjāsigadādharaḥ ||
English Translation
Then that creator of all beings, the reverend Gadādhara,* twanging his bow-string, showered volleys of shafts on Máli. *Lit. the holder of the mace, a name of Visnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
मौर्वीस्वनं
मौर्वी [f]
मौर्वीस्वनं
स्वन [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
भूतभावनः
भूतभावन [m]
मालिनं
मालिन् [m]
प्रति
प्रति [ind]
बाणौघान्
बाण [m]
बाणौघान्
ओघ [m]
ससर्जासिगदाधरः
सृज् [2. P.]
ससर्जासिगदाधरः
असि [m]
ससर्जासिगदाधरः
गदा [f]
ससर्जासिगदाधरः
धर [adj]