Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 16

Uttarakāṇḍa Sarga 16

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 16

Uttarakāṇḍa Sarga 16 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 31 verses.

Total: 31 Verses • Citations: VR 7.16.1–31 • 175 Lexicon Terms
VR 7.16.1 अनुष्टुप्
स जित्वा भ्रातरं राम धनदं राक्षसाधिपः । महासेनप्रसूतिं तु ययौ शरवणं ततः ॥
sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ | mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ ||
English Translation
O Rāma, having, vanquished his brother, the lord of riches, the king of Räkşasas went to the great wood of reeds, where Mahasena was born.
VR 7.16.2 अनुष्टुप्
अथापश्यद्दशग्रीवो रौक्मं शरवणं तदा । गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ॥
athāpaśyaddaśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā | gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyamiva bhāskaram ||
VR 7.16.3 अनुष्टुप्
पर्वतं स समासाद्य किंचिद्रम्यवनान्तरम् । अपश्यत्पुष्पकं तत्र राम विष्टम्भितं दिवि ॥
parvataṃ sa samāsādya kiṃcidramyavanāntaram | apaśyatpuṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi ||
VR 7.16.4 अनुष्टुप्
विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा कामगं ह्यगमं कृतम् । राक्षसश्चिन्तयामास सचिवैस्तैः समावृतः ॥
viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hyagamaṃ kṛtam | rākṣasaścintayāmāsa sacivaistaiḥ samāvṛtaḥ ||
VR 7.16.5 अनुष्टुप्
किमिदं यन्निमित्तं मे न च गच्छति पुष्पकम् । पर्वतस्योपरिस्थस्य कस्य कर्म त्विदं भवेत् ॥
kimidaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam | parvatasyoparisthasya kasya karma tvidaṃ bhavet ||
VR 7.16.6 अनुष्टुप्
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवं मारीचो बुद्धिकोविदः । नैतन्निष्कारणं राजन्पुष्पकोऽयं न गच्छति ॥
tato'bravīddaśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ | naitanniṣkāraṇaṃ rājanpuṣpako'yaṃ na gacchati ||
VR 7.16.7 अनुष्टुप्
ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो बली । नन्दीश्वर उवाचेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ॥
tataḥ pārśvamupāgamya bhavasyānucaro balī | nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendramaśaṅkitaḥ ||
VR 7.16.8 अनुष्टुप्
निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शंकरः ॥
nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ ||
VR 7.16.9 अनुष्टुप्
सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् । प्राणिनामेव सर्वेषामगम्यः पर्वतः कृतः ॥
suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām | prāṇināmeva sarveṣāmagamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ ||
VR 7.16.10 अनुष्टुप्
स रोषात्ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य च । कोऽयं शंकर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागमत् ॥
sa roṣāttāmranayanaḥ puṣpakādavaruhya ca | ko'yaṃ śaṃkara ityuktvā śailamūlamupāgamat ||
VR 7.16.11 अनुष्टुप्
नन्दीश्वरमथापश्यदविदूरस्थितं प्रभुम् । दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शंकरम् ॥
nandīśvaramathāpaśyadavidūrasthitaṃ prabhum | dīptaṃ śūlamavaṣṭabhya dvitīyamiva śaṃkaram ||
VR 7.16.12 अनुष्टुप्
स वानरमुखं दृष्ट्वा तमवज्ञाय राक्षसः । प्रहासं मुमुचे मौर्ख्यात्सतोय इव तोयदः ॥
sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tamavajñāya rākṣasaḥ | prahāsaṃ mumuce maurkhyātsatoya iva toyadaḥ ||
English Translation
And seeing that one having the face of a monkey, the Raksasas, deriding him, burst out into laughter, and seemed as if a mass of clouds were sending roars.
VR 7.16.13 अनुष्टुप्
संक्रुद्धो भगवान्नन्दी शंकरस्यापरा तनुः । अब्रवीद्राक्षसं तत्र दशग्रीवमुपस्थितम् ॥
saṃkruddho bhagavānnandī śaṃkarasyāparā tanuḥ | abravīdrākṣasaṃ tatra daśagrīvamupasthitam ||
English Translation
Thereat, growing enraged, the reverend Nandi Sankara's other body spoke into that Rākṣasa The Ten-necked one present there.
VR 7.16.14 अनुष्टुप्
यस्माद्वानरमूर्तिं मां दृष्ट्वा राक्षसदुर्मते । मौर्ख्यात्त्वमवजानीषे परिहासं च मुञ्चसि ॥
yasmādvānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasadurmate | maurkhyāttvamavajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi ||
VR 7.16.15 अनुष्टुप्
तस्मान्मद्रूपसंयुक्ता मद्वीर्यसमतेजसः । उत्पत्स्यन्ते वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः ॥
tasmānmadrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ | utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ ||
English Translation
“As O Daśānana, deriding me for my monkery-form, you have indulged in a laughter resembling the bursting of thunder, do monkeys endowed with prowess, and possessed of my form and energy shall be born for compassing the destruction of your race.
VR 7.16.16 अनुष्टुप्
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं यत्त्वां निशाचर । न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः ॥
kiṃ tvidānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yattvāṃ niśācara | na hantavyo hatastvaṃ hi pūrvameva svakarmabhiḥ ||
English Translation
But, O night-ranger, I can even now end you quite; yet I must not slay you for you have ere this been slain by your acts.
VR 7.16.17 अनुष्टुप्
अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं निशाचरः । पर्वतं तं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥
acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ | parvataṃ taṃ samāsādya vākyametaduvāca ha ||
English Translation
But without heeding Nandi's speech, that highly powerful one Daśānana coming to the mountain, said.
VR 7.16.18 अनुष्टुप्
पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः । तदेतच्छैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते ॥
puṣpakasya gatiśchinnā yatkṛte mama gacchataḥ | tadetacchailamunmūlaṃ karomi tava gopate ||
English Translation
'O Gopati, I will even uproot this mountain, for whom Pușpaka was deprived of its motion as I was journeying.
VR 7.16.19 अनुष्टुप्
केन प्रभावेन भवस्तत्र क्रीडति राजवत् । विज्ञातव्यं न जानीषे भयस्थानमुपस्थितम् ॥
kena prabhāvena bhavastatra krīḍati rājavat | vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānamupasthitam ||
English Translation
It must be known by what influence Bhavasvara sport here king-like. He does not know that an occasion of fear has presented itself?'
VR 7.16.20 अनुष्टुप्
एवमुक्त्वा ततो राजन्भुजान्प्रक्षिप्य पर्वते । तोलयामास तं शैलं समृगव्यालपादपम् ॥
evamuktvā tato rājanbhujānprakṣipya parvate | tolayāmāsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam ||
English Translation
Having said this, O Rama, Ravana seizing the mountain with his arms, lifted it up at once; and then the mountain trembled greatly.
VR 7.16.21 अनुष्टुप्
ततो राम महादेवः प्रहसन्वीक्ष्य तत्कृतम् । पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया ॥
tato rāma mahādevaḥ prahasanvīkṣya tatkṛtam | pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayāmāsa līlayā ||
English Translation
Then, O Rāma, Mahadeva foremost of the deities even Hara, as in sport pressed the mount with his great toe.
VR 7.16.22 अनुष्टुप्
ततस्ते पीडितास्तस्य शैलस्याधो गता भुजाः । विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः ॥
tataste pīḍitāstasya śailasyādho gatā bhujāḥ | vismitāścābhavaṃstatra sacivāstasya rakṣasaḥ ||
English Translation
Thereat his arms, resembling blocks of stone felt the shock and then there the councillors of that Rākşasa were struck with amaze.
VR 7.16.23 अनुष्टुप्
रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तथा । मुक्तो विरावः सुमहांस्त्रैलोक्यं येन पूरितम् ॥
rakṣasā tena roṣācca bhujānāṃ pīḍanāttathā | mukto virāvaḥ sumahāṃstrailokyaṃ yena pūritam ||
English Translation
The Rākṣasa, from wrath and the pain felt in his arms, set up a shout that shook the entire triune world.
VR 7.16.24 अनुष्टुप्
मानुषाः शब्दवित्रस्ता मेनिरे लोकसंक्षयम् । देवताश्चापि संक्षुब्धाश्चलिताः स्वेषु कर्मसु ॥
mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam | devatāścāpi saṃkṣubdhāścalitāḥ sveṣu karmasu ||
VR 7.16.25 अनुष्टुप्
ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितस्तदा । मुक्त्वा तस्य भुजान्राजन्प्राह वाक्यं दशाननम् ॥
tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitastadā | muktvā tasya bhujānrājanprāha vākyaṃ daśānanam ||
English Translation
Thereat that Lord Mahādeva, pleased, set free the hands of Daśānana stationed at the top of the mount, and O Rāma, addressed him, saying.
VR 7.16.26 अनुष्टुप्
प्रीतोऽस्मि तव वीर्याच्च शौण्डीर्याच्च निशाचर । रवतो वेदना मुक्तः स्वरः परमदारुणः ॥
prīto'smi tava vīryācca śauṇḍīryācca niśācara | ravato vedanā muktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ ||
VR 7.16.27 अनुष्टुप्
यस्माल्लोकत्रयं त्वेतद्रावितं भयमागतम् । तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना तेन भविष्यसि ॥
yasmāllokatrayaṃ tvetadrāvitaṃ bhayamāgatam | tasmāttvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi ||
VR 7.16.28 अनुष्टुप्
देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले । एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम् ॥
devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale | evaṃ tvāmabhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam ||
English Translation
And deities and men, Yakşas and others living on earth shall call you Rāvana terror to creatures,
VR 7.16.29 अनुष्टुप्
गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धः पथा येन त्वमिच्छसि । मया त्वमभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ॥
gaccha paulastya visrabdhaḥ pathā yena tvamicchasi | mayā tvamabhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām ||
English Translation
Go, O Paulastya, which way you wish with confidence, and permitted by me, O Lord of Raksasas, go you.
VR 7.16.30 अनुष्टुप्
साक्षान्महेश्वरेणैवं कृतनामा स रावणः । अभिवाद्य महादेवं विमानं तत्समारुहत् ॥
sākṣānmaheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ | abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tatsamāruhat ||
English Translation
Having thus received his his name from Mahesvara, Rāvana, saluting Mahadeva, ascended Puspaka.
VR 7.16.31 अनुष्टुप्
ततो महीतले राम परिचक्राम रावणः । क्षत्रियान्सुमहावीर्यान्बाधमानस्ततस्ततः ॥
tato mahītale rāma paricakrāma rāvaṇaḥ | kṣatriyānsumahāvīryānbādhamānastatastataḥ ||
← Previous (Ch. 521) Full Table of Contents Next (Ch. 523) →