Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 25
किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 25
Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 25 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 38 verses.
Total: 38 Verses
•
Citations: VR 4.25.1–38
•
175 Lexicon Terms
ततः शोकाभिसंतप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवासनम् । शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे ॥
tataḥ śokābhisaṃtaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsanam | śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire ||
English Translation
And thereupon those foremost of monkeys waited there, surrounding Sugrīva exercised with grief and wearing wetted cloth. And they all, approaching the mighty-armed Rāma of unwearied actions, stationed themselves with folded hands like to the great ascetics around the Grand-Father of the celestials).
अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम् । स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पितामहमिवर्षयः ॥
abhigamya mahābāhuṃ rāmamakliṣṭakāriṇam | sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve pitāmahamivarṣayaḥ ||
English Translation
And thereupon those foremost of monkeys waited there, surrounding Sugrīva exercised with grief and wearing wetted cloth. And they all, approaching the mighty-armed Rāma of unwearied actions, stationed themselves with folded hands like to the great ascetics around the Grand-Father of the celestials).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
रामम्
राम [m]
अक्लिष्टकारिणम्
अक्लिष्ट [adj]
अक्लिष्टकारिणम्
कारिन् [adj]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
प्राञ्जलयः
प्राञ्जलि [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
पितामहम्
पितामह [m]
इवर्षयः
इव [ind]
इवर्षयः
ऋषि [m]
ततः काञ्चनशैलाभस्तरुणार्कनिभाननः । अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं हनुमान्मारुतात्मजः ॥
tataḥ kāñcanaśailābhastaruṇārkanibhānanaḥ | abravītprāñjalirvākyaṃ hanumānmārutātmajaḥ ||
English Translation
Thereupon Hanuman, the son of Marut, resembling a golden hill and having a countenance resembling the rising Sun, spoke with folded hands, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
काञ्चनशैलाभस्
काञ्चन [adj]
काञ्चनशैलाभस्
शैल [mn]
काञ्चनशैलाभस्
आभ [adj]
तरुणार्कनिभाननः
तरुण [adj]
तरुणार्कनिभाननः
अर्क [m]
तरुणार्कनिभाननः
निभ [adj]
तरुणार्कनिभाननः
आनन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
भवत्प्रसादात्सुग्रीवः पितृपैतामहं महत् । वानराणां सुदुष्प्रापं प्राप्तो राज्यमिदं प्रभो ॥
bhavatprasādātsugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat | vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyamidaṃ prabho ||
English Translation
By your assistance, O Kākutstha, O lord, this great ancestral kingdom of the highly powerful monkeys, having sharpened teeth, incapable of being acquired by the high-souled ones, has been attained to (by Sugrīva). Being commanded by you, he along with his friends, entering this city, shall perform the royal duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवत्प्रसादात्
भवत् [adj]
भवत्प्रसादात्
प्रसाद [m]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
पितृपैतामहं
पितृपैतामह [adj]
महत्
महत् [adj]
वानराणां
वानर [m]
सुदुष्प्रापं
सुदुष्प्राप [adj]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
इदं
इदम् [pron]
प्रभो
प्रभु [m]
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम् । संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः ॥
bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham | saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ ||
English Translation
'Permitted by your gracious self, he will enter the auspicious city along with his friends and perform his duties. He had his auspicious bath in fragrant waters with medicinal herbs as per tradition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवता
भवत् [adj]
समनुज्ञातः
समनुज्ञा [9. P.]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
नगरं
नगर [mn]
शुभम्
शुभ [adj]
संविधास्यति
संविधा [3. Ā.]
कार्याणि
कार्य [n]
सर्वाणि
सर्व [pron]
ससुहृज्जनः
स [ind]
ससुहृज्जनः
सुहृद् [m]
ससुहृज्जनः
जन [m]
स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि । अर्चयिष्यति रत्नैश्च माल्यैश्च त्वां विशेषतः ॥
snāto'yaṃ vividhairgandhairauṣadhaiśca yathāvidhi | arcayiṣyati ratnaiśca mālyaiśca tvāṃ viśeṣataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्नातो
स्ना [2. Ā.]
ऽयं
इदम् [pron]
विविधैर्
विविध [adj]
गन्धैर्
गन्ध [mn]
औषधैश्
औषध [n]
च
च [ind]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
अर्चयिष्यति
अर्चय् [10. Ā.]
रत्नैश्
रत्न [mn]
च
च [ind]
माल्यैश्
माल्य [n]
च
च [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुमितोऽर्हसि । कुरुष्व स्वामि संबन्धं वानरान्संप्रहर्षयन् ॥
imāṃ giriguhāṃ ramyāmabhigantumito'rhasi | kuruṣva svāmi saṃbandhaṃ vānarānsaṃpraharṣayan ||
English Translation
'He wants to propitiate you first specially with garlands and gems. Pray enter this beautiful mountain cave for the pleasure of the monkeys and establish relationship with king Sugriva.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमां
इदम् [pron]
गिरिगुहां
गिरि [m]
गिरिगुहां
गुहा [f]
रम्याम्
रम्य [adj]
अभिगन्तुम्
अभिगम् [1. Ā.]
इतो
इतस् [ind]
ऽर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
कुरुष्व
कृ [2. Ā.]
स्वामिसम्बन्धं
स्वामिन् [m]
स्वामिसम्बन्धं
सम्बन्ध [m]
वानरान्
वानर [m]
संप्रहर्षयन्
संप्रहर्षय् [10. P.]
एवमुक्तो हनुमता राघवः परवीरहा । प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान्वाक्यकोविदः ॥
evamukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā | pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimānvākyakovidaḥ ||
English Translation
Being thus accosted by Hanumān, the highly intelligent Rāghava, skilled in speech and the slayer of foes, replied;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
हनुमता
हनुमन्त् [m]
राघवः
राघव [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
वाक्यकोविदः
वाक्य [n]
वाक्यकोविदः
कोविद [adj]
चतुर्दशसमाः सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम् । न प्रवेक्ष्यामि हनुमन्पितुर्निर्देशपालकः ॥
caturdaśasamāḥ saumya grāmaṃ vā yadi vā puram | na pravekṣyāmi hanumanpiturnirdeśapālakaḥ ||
English Translation
O gentle Hanuman, abiding by my Sire's mandate, I shall not enter a hamlet or a city for these fourteen years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्दशसमाः
चतुर्दशन् [adj]
चतुर्दशसमाः
समा [f]
सौम्य
सौम्य [adj]
ग्रामं
ग्राम [mn]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
पुरम्
पुर [n]
न
न [ind]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
हनुमन्
हनुमन्त् [m]
पितुर्
पितृ [m]
निर्देशपालकः
निर्देश [m]
निर्देशपालकः
पालक [adj]
VR 4.25.10
अनुष्टुप्
सुसमृद्धां गुहां दिव्यां सुग्रीवो वानरर्षभः । प्रविष्टो विधिवद्वीरः क्षिप्रं राज्येऽभिषिच्यताम् ॥
susamṛddhāṃ guhāṃ divyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ | praviṣṭo vidhivadvīraḥ kṣipraṃ rājye'bhiṣicyatām ||
English Translation
Let Sugrīva, the foremost of monkeys, enter this magnificent celestial cave and do you all install him speedily on the throne.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुसमृद्धां
सु [ind]
सुसमृद्धां
समृध् [4. Ā.]
गुहां
गुहा [f]
दिव्यां
दिव्य [adj]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
वानरर्षभः
वानर [m]
वानरर्षभः
ऋषभ [m]
प्रविष्टो
प्रविश् [4. P.]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
वीरः
वीर [m]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
राज्ये
राज्य [n]
ऽभिषिच्यताम्
अभिषिच् [4. P.]
VR 4.25.11
अनुष्टुप्
एवमुक्त्वा हनूमन्तं रामः सुग्रीवमब्रवीत् । इममप्यङ्गदं वीर यौवराज्येऽभिषेचय ॥
evamuktvā hanūmantaṃ rāmaḥ sugrīvamabravīt | imamapyaṅgadaṃ vīra yauvarājye'bhiṣecaya ||
English Translation
Having thus addressed Hanumān, Rāma spoke to Sugriva, saying:-Conversant with customs as you are, do you install this generous and heroic Angada, gifted with gifted with prowess and honouring customs, as the heir-apparent of the throne.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
रामः
राम [m]
सुग्रीवम्
सुग्रीव [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
इमम्
इदम् [pron]
अप्य्
अपि [ind]
अङ्गदं
अङ्गद [m]
वीर
वीर [m]
यौवराज्ये
यौवराज्य [n]
ऽभिषेचय
अभिषेचय् [10. Ā.]
VR 4.25.12
अनुष्टुप्
पूर्वोऽयं वार्षिको मासः श्रावणः सलिलागमः । प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा वार्षिकसंज्ञिताः ॥
pūrvo'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇaḥ salilāgamaḥ | pravṛttāḥ saumya catvāro māsā vārṣikasaṃjñitāḥ ||
English Translation
O gentle one, this month of Sravana, which is the first of those four months which make up the rainy season, has set in and this is not the time therefore enter your auspicious city and I shall live in this mountain along with Lakṣmaṇa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वो
पूर्व [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
वार्षिको
वार्षिक [adj]
मासः
मास [mn]
श्रावणः
श्रावण [m]
सलिलागमः
सलिल [n]
सलिलागमः
आगम [m]
प्रवृत्ताः
प्रवृत् [1. Ā.]
सौम्य
सौम्य [adj]
चत्वारो
चतुर् [nr]
मासा
मास [mn]
वार्षिकसंज्ञिताः
वार्षिक [adj]
वार्षिकसंज्ञिताः
संज्ञित [adj]
VR 4.25.13
अनुष्टुप्
नायमुद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम् । अस्मिन्वत्स्याम्यहं सौम्य पर्वते सहलक्ष्मणः ॥
nāyamudyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām | asminvatsyāmyahaṃ saumya parvate sahalakṣmaṇaḥ ||
English Translation
O gentle one, this month of Sravana, which is the first of those four months which make up the rainy season, has set in and this is not the time therefore enter your auspicious city and I shall live in this mountain along with Lakṣmaṇa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नायम्
न [ind]
नायम्
इदम् [pron]
उद्योगसमयः
उद्योग [m]
उद्योगसमयः
समय [m]
प्रविश
प्रविश् [4. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
पुरीं
पुरी [f]
शुभाम्
शुभ [adj]
अस्मिन्
इदम् [pron]
वत्स्याम्य्
वस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
सौम्य
सौम्य [adj]
पर्वते
पर्वत [mn]
सहलक्ष्मणः
सहलक्ष्मण [adj]
VR 4.25.14
अनुष्टुप्
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता । प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला ॥
iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā | prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā ||
English Translation
Pleasant indeed is this mountain cave, spacious, filled with air, water and many lotuses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
गिरिगुहा
गिरि [m]
गिरिगुहा
गुहा [f]
रम्या
रम्य [adj]
विशाला
विशाल [adj]
युक्तमारुता
युज् [6. Ā.]
युक्तमारुता
मारुत [m]
प्रभूतसलिला
प्रभूत [adj]
प्रभूतसलिला
सलिल [n]
सौम्य
सौम्य [adj]
प्रभूतकमलोत्पला
प्रभूत [adj]
प्रभूतकमलोत्पला
कमल [mn]
प्रभूतकमलोत्पला
उत्पल [mn]
VR 4.25.15
उपजातिः
कार्तिके समनुप्राप्ते त्वं रावणवधे यत । एष नः समयः सौम्य प्रविश त्वं स्वमालयम् । अभिषिञ्चस्व राज्ये च सुहृदः संप्रहर्षय ॥
kārtike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata | eṣa naḥ samayaḥ saumya praviśa tvaṃ svamālayam | abhiṣiñcasva rājye ca suhṛdaḥ saṃpraharṣaya ||
English Translation
You shall engage in endeavours to bring about the destruction of Rāvana, after Kārtika sets in. This is not the proper time, O gentle one, and do you enter your own city. And being installed on the throne do you enhance the joy of your friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्त्तिके
कार्त्तिक [m]
समनुप्राप्ते
समनुप्राप् [5. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
रावणवधे
रावण [m]
रावणवधे
वध [m]
यत
यत् [1. P.]
एष
एतद् [pron]
नः
मद् [pron]
समयः
समय [m]
सौम्य
सौम्य [adj]
प्रविश
प्रविश् [4. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
स्वम्
स्व [adj]
आलयम्
आलय [mn]
अभिषिञ्चस्व
अभिषिच् [4. P.]
राज्ये
राज्य [n]
च
च [ind]
सुहृदः
सुहृद् [m]
संप्रहर्षय
संप्रहर्षय् [10. P.]
VR 4.25.16
अनुष्टुप्
इति रामाभ्यनुज्ञातः सुग्रीवो वानरर्षभः । प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्किन्धां वालिपालिताम् ॥
iti rāmābhyanujñātaḥ sugrīvo vānararṣabhaḥ | praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām ||
English Translation
Being thus commanded by Rāma, Sugrīva, the foremost of monkeys entered the pleasant city of Kiskindha, reared by Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
रामाभ्यनुज्ञातः
राम [m]
रामाभ्यनुज्ञातः
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
वानरर्षभः
वानर [m]
वानरर्षभः
ऋषभ [m]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
पुरीं
पुरी [f]
रम्यां
रम्य [adj]
किष्किन्धां
किष्किन्धा [f]
वालिपालिताम्
वालिन् [m]
वालिपालिताम्
पालय् [10. Ā.]
VR 4.25.17
अनुष्टुप्
तं वानरसहस्राणि प्रविष्टं वानरेश्वरम् । अभिवाद्य प्रहृष्टानि सर्वतः पर्यवारयन् ॥
taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram | abhivādya prahṛṣṭāni sarvataḥ paryavārayan ||
English Translation
Encircling that lord of monkeys thousands of them entered the city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वानरसहस्राणि
वानर [m]
वानरसहस्राणि
सहस्र [mn]
प्रविष्टं
प्रविश् [4. P.]
वानरेश्वरम्
वानर [m]
वानरेश्वरम्
ईश्वर [m]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
प्रहृष्टानि
प्रहृष् [4. Ā.]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
VR 4.25.18
अनुष्टुप्
ततः प्रकृतयः सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम् । प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायां समाहिताः ॥
tataḥ prakṛtayaḥ sarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram | praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ ||
English Translation
Beholding the lord of monkeys, the subjects bowed to him, lowering their heads on the ground.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रकृतयः
प्रकृति [f]
सर्वा
सर्व [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
हरिगणेश्वरम्
हरि [m]
हरिगणेश्वरम्
गण [m]
हरिगणेश्वरम्
ईश्वर [m]
प्रणम्य
प्रणम् [1. Ā.]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
पतिता
पत् [1. Ā.]
वसुधायां
वसुधा [f]
समाहिताः
समाहित [adj]
VR 4.25.19
अनुष्टुप्
सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः संभाष्योत्थाप्य वीर्यवान् । भ्रातुरन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः ॥
sugrīvaḥ prakṛtīḥ sarvāḥ saṃbhāṣyotthāpya vīryavān | bhrāturantaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ ||
English Translation
Welcoming the subjects and raising them up; the highly powerful Sugrīva entered the pleasant inner apartment of his brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
प्रकृतीः
प्रकृति [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
सम्भाष्योत्थाप्य
सम्भाष् [1. P.]
सम्भाष्योत्थाप्य
उत्थापय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
अन्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
सौम्यं
सौम्य [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
VR 4.25.20
अनुष्टुप्
प्रविश्य त्वभिनिष्क्रान्तं सुग्रीवं वानरर्षभम् । अभ्यषिञ्चन्त सुहृदः सहस्राक्षमिवामराः ॥
praviśya tvabhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ vānararṣabham | abhyaṣiñcanta suhṛdaḥ sahasrākṣamivāmarāḥ ||
English Translation
On his entering the city, his friends installed the highly powerful foremost of monkeys-Sugrīva, on the throne like to the celestials placing the thousand-eyed Deity (on the kingdom).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
त्व्
तु [ind]
अभिनिष्क्रान्तं
अभिनिष्क्रम् [1. P.]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
वानरर्षभम्
वानर [m]
वानरर्षभम्
ऋषभ [m]
अभ्यषिञ्चन्त
अभिषिच् [4. P.]
सुहृदः
सुहृद् [m]
सहस्राक्षम्
सहस्राक्ष [m]
इवामराः
इव [ind]
इवामराः
अमर [m]
VR 4.25.21
अनुष्टुप्
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम् । शुक्ले च बालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे ॥
tasya pāṇḍuramājahruśchatraṃ hemapariṣkṛtam | śukle ca bālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
पाण्डुरम्
पाण्डुर [adj]
आजह्रुश्
आहृ [1. Ā.]
छत्त्रं
छत्त्र [n]
हेमपरिष्कृतम्
हेमन् [n]
हेमपरिष्कृतम्
परिष्कृ [5. P.]
शुक्ले
शुक्ल [adj]
च
च [ind]
बालव्यजने
बाल [m]
बालव्यजने
व्यजन [n]
हेमदण्डे
हेमन् [n]
हेमदण्डे
दण्ड [mn]
यशस्करे
यशस्कर [adj]
VR 4.25.22
अनुष्टुप्
तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधानि च । सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च ॥
tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhāni ca | sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohānkusumāni ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
सर्वाणि
सर्व [pron]
रत्नानि
रत्न [mn]
सर्वबीजौषधानि
सर्व [pron]
सर्वबीजौषधानि
बीज [mn]
सर्वबीजौषधानि
औषध [n]
च
च [ind]
सक्षीराणां
सक्षीर [adj]
च
च [ind]
वृक्षाणां
वृक्ष [m]
प्ररोहान्
प्ररोह [m]
कुसुमानि
कुसुम [n]
च
च [ind]
VR 4.25.23
अनुष्टुप्
शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम् । सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च ॥
śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam | sugandhīni ca mālyāni sthalajānyambujāni ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुक्लानि
शुक्ल [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वस्त्राणि
वस्त्र [mn]
श्वेतं
श्वेत [adj]
चैवानुलेपनम्
च [ind]
चैवानुलेपनम्
एव [ind]
चैवानुलेपनम्
अनुलेपन [n]
सुगन्धीनि
सुगन्धि [adj]
च
च [ind]
माल्यानि
माल्य [n]
स्थलजान्य्
स्थल [n]
स्थलजान्य्
ज [adj]
अम्बुजानि
अम्बु [n]
अम्बुजानि
ज [adj]
च
च [ind]
VR 4.25.24
अनुष्टुप्
चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून् । अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी ॥
candanāni ca divyāni gandhāṃśca vividhānbahūn | akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्दनानि
चन्दन [mn]
च
च [ind]
दिव्यानि
दिव्य [adj]
गन्धांश्
गन्ध [mn]
च
च [ind]
विविधान्
विविध [adj]
बहून्
बहु [adj]
अक्षतं
अक्षत [adj]
जातरूपं
जातरूप [n]
च
च [ind]
प्रियङ्गुमधुसर्पिषी
प्रियङ्गु [mf]
प्रियङ्गुमधुसर्पिषी
मधु [n]
प्रियङ्गुमधुसर्पिषी
सर्पिस् [n]
VR 4.25.25
उपजातिः
दधिचर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ । समालम्भनमादाय रोचनां समनःशिलाम् । आजग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश ॥
dadhicarma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpyupānahau | samālambhanamādāya rocanāṃ samanaḥśilām | ājagmustatra muditā varāḥ kanyāstu ṣoḍaśa ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दधि
दधि [n]
चर्म
चर्मन् [n]
च
च [ind]
वैयाघ्रं
वैयाघ्र [n]
वाराही
वाराही [f]
चाप्य्
च [ind]
चाप्य्
अपि [ind]
उपानहौ
उपानह् [f]
समालम्भनम्
सम [pron]
समालम्भनम्
आलम्भन [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
रोचनां
रोचना [f]
समनःशिलाम्
समनःशिल [adj]
आजग्मुस्
आगम् [6. P.]
तत्र
तत्र [ind]
मुदिता
मुद् [1. P.]
वराः
वर [adj]
कन्यास्
कन्या [f]
तु
तु [ind]
षोडश
षोडशन् [adj]
VR 4.25.26
अनुष्टुप्
ततस्ते वानरश्रेष्ठं यथाकालं यथाविधि । रत्नैर्वस्त्रैश्च भक्ष्यैश्च तोषयित्वा द्विजर्षभान् ॥
tataste vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi | ratnairvastraiśca bhakṣyaiśca toṣayitvā dvijarṣabhān ||
English Translation
Thereupon those monkeys pleased the foremost of twice-born ones with jewels clothes and eatables, with a view to install that best of monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
ते
तद् [pron]
वानरश्रेष्ठं
वानर [m]
वानरश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
यथाकालं
यथा [ind]
यथाकालं
काल [m]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
रत्नैर्
रत्न [mn]
वस्त्रैश्
वस्त्र [mn]
च
च [ind]
भक्ष्यैश्
भक्ष्य [n]
च
च [ind]
तोषयित्वा
तोषय् [10. Ā.]
द्विजर्षभान्
द्विज [m]
द्विजर्षभान्
ऋषभ [m]
VR 4.25.27
अनुष्टुप्
ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं जातवेदसं । मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः ॥
tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasaṃ | mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ ||
English Translation
And these conversant with mantras threw clarified butter, sanctified by mantras, into flaming fire burning on a Kusa bed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुशपरिस्तीर्णं
कुश [mn]
कुशपरिस्तीर्णं
परिस्तृ [9. Ā.]
समिद्धं
समिन्ध् [2. Ā.]
जातवेदसम्
जातवेदस् [m]
मन्त्रपूतेन
मन्त्र [mn]
मन्त्रपूतेन
पू [1. P.]
हविषा
हविस् [n]
हुत्वा
हु [3. Ā.]
मन्त्रविदो
मन्त्र [mn]
मन्त्रविदो
विद् [adj]
जनाः
जन [m]
VR 4.25.28
अनुष्टुप्
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते । प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते ॥
tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte | prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
हेमप्रतिष्ठाने
हेमन् [n]
हेमप्रतिष्ठाने
प्रतिष्ठान [n]
वरास्तरणसंवृते
वर [adj]
वरास्तरणसंवृते
आस्तरण [fn]
वरास्तरणसंवृते
संवृ [9. P.]
प्रासादशिखरे
प्रासाद [m]
प्रासादशिखरे
शिखर [mn]
रम्ये
रम्य [adj]
चित्रमाल्योपशोभिते
चित्र [adj]
चित्रमाल्योपशोभिते
माल्य [n]
चित्रमाल्योपशोभिते
उपशोभय् [10. P.]
VR 4.25.29
अनुष्टुप्
प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रैः स्थापयित्वा वरासने । नदीनदेभ्यः संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः ॥
prāṅmukhaṃ vividhairmantraiḥ sthāpayitvā varāsane | nadīnadebhyaḥ saṃhṛtya tīrthebhyaśca samantataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राङ्मुखं
प्राङ्मुख [adj]
विविधैर्
विविध [adj]
मन्त्रैः
मन्त्र [mn]
स्थापयित्वा
स्थापय् [10. Ā.]
वरासने
वरासन [n]
नदीनदेभ्यः
नदीनद [m]
संहृत्य
संहृ [1. Ā.]
तीर्थेभ्यश्
तीर्थ [mn]
च
च [ind]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
VR 4.25.30
अनुष्टुप्
आहृत्य च समुद्रेभ्यः सर्वेभ्यो वानरर्षभाः । अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाः शुभाः ॥
āhṛtya ca samudrebhyaḥ sarvebhyo vānararṣabhāḥ | apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāḥ śubhāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहृत्य
आहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
समुद्रेभ्यः
समुद्र [m]
सर्वेभ्यो
सर्व [pron]
वानरर्षभाः
वानर [m]
वानरर्षभाः
ऋषभ [m]
अपः
अप् [m]
कनककुम्भेषु
कनक [n]
कनककुम्भेषु
कुम्भ [m]
निधाय
निधा [3. Ā.]
विमलाः
विमल [adj]
शुभाः
शुभ [adj]
VR 4.25.31
अनुष्टुप्
शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः । शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च ॥
śubhairvṛṣabhaśṛṅgaiśca kalaśaiścāpi kāñcanaiḥ | śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुभैर्
शुभ [adj]
वृषभशृङ्गैश्
वृषभ [m]
वृषभशृङ्गैश्
शृङ्ग [m]
च
च [ind]
कलशैश्
कलश [mn]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
काञ्चनैः
काञ्चन [adj]
शास्त्रदृष्टेन
शास्त्र [n]
शास्त्रदृष्टेन
दृश् [6. P.]
विधिना
विधि [m]
महर्षिविहितेन
महत् [adj]
महर्षिविहितेन
ऋषि [m]
महर्षिविहितेन
विधा [3. Ā.]
च
च [ind]
VR 4.25.32
अनुष्टुप्
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः । मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनूमाञ्जाम्बवान्नलः ॥
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ | maindaśca dvividaścaiva hanūmāñjāmbavānnalaḥ ||
English Translation
Gaja, and Gavākṣa, and Gavaya, and Sarabha, and Gandhamādana, and Mainda, and Dwivida, and Angada, and Jāmbavān.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजो
गज [m]
गजो
गज [m]
गजो
गज [m]
गजो
गज [m]
गवाक्षो
गवाक्ष [m]
गवाक्षो
गवाक्ष [m]
गवाक्षो
गवाक्ष [m]
गवाक्षो
गवाक्ष [m]
गवयः
गवय [m]
गवयः
गवय [m]
गवयः
गवय [m]
गवयः
गवय [m]
शरभो
शरभ [m]
शरभो
शरभ [m]
शरभो
शरभ [m]
शरभो
शरभ [m]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
मैन्दश्
मैन्द [m]
च
च [ind]
द्विविदश्
द्विविद [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
हनूमाञ्
हनुमन्त् [m]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
नलः
नल [m]
VR 4.25.33
अनुष्टुप्
अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना । सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥
abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā | salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभ्यषिञ्चन्त
अभिषिच् [4. P.]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
प्रसन्नेन
प्रसन्न [adj]
सुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
सलिलेन
सलिल [n]
सलिलेन
सलिल [n]
सहस्राक्षं
सहस्राक्ष [m]
सहस्राक्षं
सहस्राक्ष [m]
वसवो
वसु [mn]
वसवो
वसु [mn]
वासवं
वासव [m]
वासवं
वासव [m]
यथा
यथा [ind]
यथा
यथा [ind]
VR 4.25.34
अनुष्टुप्
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानरपुंगवाः । प्रचुक्रुशुर्महात्मानो हृष्टास्तत्र सहस्रशः ॥
abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṃgavāḥ | pracukruśurmahātmāno hṛṣṭāstatra sahasraśaḥ ||
English Translation
As Sugriva was ceremoniously consecrated, thousands of monkeys rejoiced and shrieked out of joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिषिक्ते
अभिषिच् [4. P.]
तु
तु [ind]
सुग्रीवे
सुग्रीव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
वानरपुंगवाः
वानर [m]
वानरपुंगवाः
पुंगव [m]
प्रचुक्रुशुर्
प्रक्रुश् [1. P.]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
हृष्टास्
हृष् [1. P.]
तत्र
तत्र [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
VR 4.25.35
अनुष्टुप्
रामस्य तु वचः कुर्वन्सुग्रीवो हरिपुंगवः । अङ्गदं संपरिष्वज्य यौवराज्येऽभिषेचयत् ॥
rāmasya tu vacaḥ kurvansugrīvo haripuṃgavaḥ | aṅgadaṃ saṃpariṣvajya yauvarājye'bhiṣecayat ||
English Translation
Abiding by Rama's words, Sugriva, the lord of monkeys, embracing Angada conferred on him the heir-apparentship of the throne.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
तु
तु [ind]
वचः
वचस् [n]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
हरिपुंगवः
हरि [m]
हरिपुंगवः
पुंगव [m]
अङ्गदं
अङ्गद [m]
सम्परिष्वज्य
सम्परिष्वज् [1. Ā.]
यौवराज्ये
यौवराज्य [n]
ऽभिषेचयत्
अभिषेचय् [10. Ā.]
VR 4.25.36
अनुष्टुप्
अङ्गदे चाभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवंगमाः । साधु साध्विति सुग्रीवं महात्मानोऽभ्यपूजयन् ॥
aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṃgamāḥ | sādhu sādhviti sugrīvaṃ mahātmāno'bhyapūjayan ||
English Translation
Angada being thus installed, those best of monkeys, highly delighted adored the highsouled Sugrīva, extolling him again and again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदे
अङ्गद [m]
चाभिषिक्ते
च [ind]
चाभिषिक्ते
अभिषिच् [4. P.]
तु
तु [ind]
सानुक्रोशाः
स [ind]
सानुक्रोशाः
अनुक्रोश [m]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
साधु
साधु [adj]
साध्व्
साधु [adj]
इति
इति [ind]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
ऽभ्यपूजयन्
अभिपूजय् [10. P.]
VR 4.25.37
अनुष्टुप्
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता । बभूव नगरी रम्या क्षिकिन्धा गिरिगह्वरे ॥
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā | babhūva nagarī ramyā kṣikindhā girigahvare ||
English Translation
The city of Kiskindhā, filled with stoutly built people and adorned with pennons and flags, appeared beautiful in the mountain cave.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा
हृष् [1. P.]
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा
पुष् [2. P.]
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा
जन [m]
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा
आकृ [6. P.]
पताकाध्वजशोभिता
पताका [f]
पताकाध्वजशोभिता
ध्वज [mn]
पताकाध्वजशोभिता
शोभय् [10. Ā.]
बभूव
भू [1. Ā.]
नगरी
नगरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
किष्किन्धा
किष्किन्धा [f]
गिरिगह्वरे
गिरि [m]
गिरिगह्वरे
गह्वर [n]
VR 4.25.38
वंशस्थम्
निवेद्य रामाय तदा महात्मने; महाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः । रुमां च भार्यां प्रतिलभ्य वीर्यवा;नवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा ॥
nivedya rāmāya tadā mahātmane; mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ | rumāṃ ca bhāryāṃ pratilabhya vīryavā;navāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā ||
English Translation
Communicating to the high-souled Rāma the news of installation the highly powerful lord of monkey hosts (Sugrīva) getting back his wife Rumā, regained the kingdom like to the lord of celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवेद्य
निवेदय् [10. Ā.]
रामाय
राम [m]
तदा
तदा [ind]
महात्मने
महात्मन् [adj]
महाभिषेकं
महत् [adj]
महाभिषेकं
अभिषेक [m]
कपिवाहिनीपतिः
कपि [m]
कपिवाहिनीपतिः
वाहिनीपति [m]
रुमां
रुमा [f]
च
च [ind]
भार्यां
भार्या [f]
प्रतिलभ्य
प्रतिलभ् [1. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
अवाप
अवाप् [5. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
त्रिदशाधिपो
त्रिदशाधिप [m]
यथा
यथा [ind]