Ādiparva Adhyāya 23
आदिपर्व • अध्यायः 23
Ādiparva Adhyāya 23 of the classical Mahābhārata with 13 verses.
Total: 13 Verses
•
Citations: MBh 1.23.1–13
•
250 Lexicon Terms
सुपर्णेनोह्यमानास्ते जग्मुस्तं देशमाशु वै । सागराम्बुपरिक्षिप्तं पक्षिसंघनिनादितम् ॥
English Translation
They with Garuda saw the charming woods, washed by the waters of the sea and resounding with the music of the birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुपर्णेनोह्यमानास्ते
सुपर्ण [m]
सुपर्णेनोह्यमानास्ते
वह् [2. P.]
सुपर्णेनोह्यमानास्ते
तद् [pron]
जग्मुस्तं
गम् [6. Ā.]
जग्मुस्तं
तद् [pron]
देशम्
देश [m]
आशु
आशु [adj]
वै
वै [ind]
सागराम्बुपरिक्षिप्तं
सागर [m]
सागराम्बुपरिक्षिप्तं
अम्बु [n]
सागराम्बुपरिक्षिप्तं
परिक्षिप् [6. P.]
पक्षिसंघनिनादितम्
पक्षिन् [m]
पक्षिसंघनिनादितम्
संघ [m]
पक्षिसंघनिनादितम्
निनादय् [10. P.]
विचित्रफलपुष्पाभिर्वनराजिभिरावृतम् । भवनैरावृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैरपि ॥
English Translation
There were beautiful trees full of various fruits and flowers, there were also charming mansions and many tanks with lotuses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विचित्रफलपुष्पाभिर्
विचित्र [adj]
विचित्रफलपुष्पाभिर्
फल [n]
विचित्रफलपुष्पाभिर्
पुष्प [n]
वनराजिभिर्
वन [n]
वनराजिभिर्
राजि [f]
आवृतम्
आवृ [5. Ā.]
भवनैर्
भवन [n]
आवृतं
आवृ [5. Ā.]
रम्यैस्तथा
रम्य [adj]
रम्यैस्तथा
तथा [ind]
पद्माकरैर्
पद्म [mn]
पद्माकरैर्
आकर [m]
अपि
अपि [ind]
प्रसन्नसलिलैश्चापि ह्रदैश्चित्रैर्विभूषितम् । दिव्यगन्धवहैः पुण्यैर्मारुतैरुपवीजितम् ॥
English Translation
It was adorned with many beautiful lakes of pure water; it was refreshed with sweet incense-carrying breezes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसन्नसलिलैश्चापि
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नसलिलैश्चापि
सलिल [n]
प्रसन्नसलिलैश्चापि
च [ind]
प्रसन्नसलिलैश्चापि
अपि [ind]
ह्रदैश्चित्रैर्
ह्रद [mn]
ह्रदैश्चित्रैर्
चित्र [adj]
विभूषितम्
विभूषय् [10. P.]
दिव्यगन्धवहैः
दिव्य [adj]
दिव्यगन्धवहैः
गन्ध [mn]
दिव्यगन्धवहैः
वह [adj]
पुण्यैर्
पुण्य [adj]
मारुतैर्
मारुत [m]
उपवीजितम्
उपवीजय् [10. P.]
उपजिघ्रद्भिराकाशं वृक्षैर्मलयजैरपि । शोभितं पुष्पवर्षाणि मुञ्चद्भिर्मारुतोद्धुतैः ॥
English Translation
It was adorned with many trees that only grow on the Malaya hill, as high as the high heavens. It, being shaken by the breeze, dropped showers of flowers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपजिघ्रद्भिर्
उपघ्रा [4. P.]
आकाशं
आकाश [mn]
वृक्षैर्
वृक्ष [m]
मलयजैर्
मलयज [m]
अपि
अपि [ind]
शोभितं
शोभय् [10. Ā.]
पुष्पवर्षाणि
पुष्प [n]
पुष्पवर्षाणि
वर्ष [mn]
मुञ्चद्भिर्
मुच् [6. Ā.]
मारुतोद्धुतैः
मारुत [m]
मारुतोद्धुतैः
उद्धू [5. P.]
किरद्भिरिव तत्रस्थान्नागान्पुष्पाम्बुवृष्टिभिः । मनःसंहर्षणं पुण्यं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम् । नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम् ॥
English Translation
It was beautiful, beneficial, holy and charming to all. Echoing with the sweet notes of various birds, it much delighted the sons of Kadru.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किरद्भिर्
कृ [6. Ā.]
इव
इव [ind]
तत्रस्थान्
तत्रस्थ [adj]
नागान्
नाग [mn]
पुष्पाम्बुवृष्टिभिः
पुष्प [n]
पुष्पाम्बुवृष्टिभिः
अम्बु [n]
पुष्पाम्बुवृष्टिभिः
वृष्टि [f]
मनःसंहर्षणं
मनस् [n]
मनःसंहर्षणं
संहर्षण [adj]
पुण्यं
पुण्य [adj]
गन्धर्वाप्सरसां
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसां
अप्सरस् [f]
प्रियम्
प्रिय [adj]
नानापक्षिरुतं
नाना [ind]
नानापक्षिरुतं
पक्षिन् [m]
नानापक्षिरुतं
रुत [n]
रम्यं
रम्य [adj]
कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
कद्रु [f]
कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
पुत्र [m]
कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
प्रहर्षण [adj]
तत्ते वनं समासाद्य विजह्रुः पन्नगा मुदा । अब्रुवंश्च महावीर्यं सुपर्णं पतगोत्तमम् ॥
English Translation
Having arrived at that forest, the snakes very much enjoyed themselves and then they commanded the king of the birds, Garuda of great strength.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
वनं
वन [n]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
विजह्रुः
विहृ [1. Ā.]
पन्नगा
पन्नग [mn]
मुदा
मुद् [f]
अब्रुवंश्च
ब्रू [2. Ā.]
अब्रुवंश्च
च [ind]
महावीर्यं
महत् [adj]
महावीर्यं
वीर्य [n]
सुपर्णं
सुपर्ण [m]
पतगोत्तमम्
पतग [m]
पतगोत्तमम्
उत्तम [adj]
वहास्मानपरं द्वीपं सुरम्यं विपुलोदकम् । त्वं हि देशान्बहून्रम्यान्पतन्पश्यसि खेचर ॥
English Translation
“Take us to some other beautiful islands with pure water. O bird, you must have seen many beautiful countries when coursing through the sky."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वहास्मान्
वह् [2. P.]
वहास्मान्
मद् [pron]
अपरं
अपर [pron]
द्वीपं
द्वीप [mn]
सुरम्यं
सु [ind]
सुरम्यं
रम्य [adj]
विपुलोदकम्
विपुल [adj]
विपुलोदकम्
उदक [n]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
देशान्
देश [m]
बहून्
बहु [adj]
रम्यान्
रम्य [adj]
पतन्
पत् [1. Ā.]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
खेचर
खेचर [m]
स विचिन्त्याब्रवीत्पक्षी मातरं विनतां तदा । किं कारणं मया मातः कर्तव्यं सर्पभाषितम् ॥
English Translation
Having reflected for some time he (Garuda) asked his mother. “Why, O mother, am I to do the bidding of these snakes?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विचिन्त्याब्रवीत्
विचिन्तय् [10. Ā.]
विचिन्त्याब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पक्षी
पक्षिन् [m]
मातरं
मातृ [f]
विनतां
विनता [f]
तदा
तदा [ind]
किं
क [pron]
कारणं
कारण [n]
मया
मद् [pron]
मातः
मातृ [f]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
सर्पभाषितम्
सर्प [m]
सर्पभाषितम्
भाष् [1. P.]
दासीभूतास्म्यनार्याया भगिन्याः पतगोत्तम । पणं वितथमास्थाय सर्पैरुपधिना कृतम् ॥
English Translation
Vinata said: O best of birds, from misfortune, I have become a slave of my husband's second wife. The snakes caused me to lose the wager by deception; and thus have I become a slave.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दासीभूतास्म्यनार्याया
दासी [f]
दासीभूतास्म्यनार्याया
भू [1. Ā.]
दासीभूतास्म्यनार्याया
अस् [2. P.]
दासीभूतास्म्यनार्याया
अनार्य [adj]
भगिन्याः
भगिनी [f]
पतगोत्तम
पतग [m]
पतगोत्तम
उत्तम [adj]
पणं
पण [m]
वितथम्
वितथ [adj]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
सर्पैर्
सर्प [m]
उपधिना
उपधि [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेचरः । उवाच वचनं सर्पांस्तेन दुःखेन दुःखितः ॥
English Translation
When his mother told him the reason, the bird in great sorrow said to the snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
कथिते
कथय् [10. Ā.]
मात्रा
मातृ [f]
कारणे
कारण [n]
गगनेचरः
गगनेचर [m]
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
सर्पांस्तेन
सर्प [m]
सर्पांस्तेन
तद् [pron]
दुःखेन
दुःख [n]
दुःखितः
दुःखित [adj]
किमाहृत्य विदित्वा वा किं वा कृत्वेह पौरुषम् । दास्याद्वो विप्रमुच्येयं सत्यं शंसत लेलिहाः ॥
English Translation
“Tell me, O snakes, by bringing what, or gaining what knowledge or doing what great work, we may be freed from this state of slavery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
आहृत्य
आहृ [1. Ā.]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
वा
वा [ind]
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
कृत्वेह
कृ [2. Ā.]
कृत्वेह
इह [ind]
पौरुषम्
पौरुष [n]
दास्याद्
दास्य [n]
वो
त्वद् [pron]
विप्रमुच्येयं
विप्रमुच् [6. Ā.]
सत्यं
सत्य [n]
शंसत
शंस् [2. Ā.]
लेलिहाः
लेलिह [m]
श्रुत्वा तमब्रुवन्सर्पा आहरामृतमोजसा । ततो दास्याद्विप्रमोक्षो भविता तव खेचर ॥
English Translation
Sauti said: Having heard him the snakes said, “Bring the Ambrosia by force. Then, O bird, you will be freed from slavery."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तम्
तद् [pron]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
सर्पा
सर्प [m]
आहरामृतम्
आहृ [1. Ā.]
आहरामृतम्
अमृत [n]
ओजसा
ओजस् [n]
ततो
ततस् [ind]
दास्याद्
दास्य [n]
विप्रमोक्षो
विप्रमोक्ष [m]
भविता
भू [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
खेचर
खेचर [m]