Anuśāsanaparva Adhyāya 154
अनुशासनपर्व • अध्यायः 154
Anuśāsanaparva Adhyāya 154 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 13.154.1–35
•
250 Lexicon Terms
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्भीष्मः शांतनवस्तदा । तूष्णीं बभूव कौरव्यः स मुहूर्तमरिंदम ॥
English Translation
Vaishampayana said Having said so to all the Kurus, Bhishma, the son of Shantanu, remained silent for some time, O chastiscr of enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
कुरून्
कुरु [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
भीष्मः
भीष्म [m]
शांतनवस्
शांतनव [m]
तदा
तदा [ind]
तूष्णीं
तूष्णीम् [ind]
बभूव
भू [1. Ā.]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
स
तद् [pron]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम् । तस्योर्ध्वमगमन्प्राणाः संनिरुद्धा महात्मनः ॥
English Translation
He then held forth his lifebreaths successively in those parts of his body which are indicated in Yoga. The vital airs of that great one, restrained duly, then rose up.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारयामास
धारय् [10. Ā.]
चात्मानं
च [ind]
चात्मानं
आत्मन् [m]
धारणासु
धारणा [f]
यथाक्रमम्
यथाक्रमम् [ind]
तस्योर्ध्वम्
तद् [pron]
तस्योर्ध्वम्
ऊर्ध्वम् [ind]
अगमन्
गम् [6. Ā.]
प्राणाः
प्राण [m]
संनिरुद्धा
संनिरुध् [7. Ā.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम् । यद्यन्मुञ्चति गात्राणां स शंतनुसुतस्तदा । तत्तद्विशल्यं भवति योगयुक्तस्य तस्य वै ॥
English Translation
In the midst of those great persons, including those great Rishis headed by Vyasa, the sight seemed to be a strange one, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
आश्चर्यम्
आश्चर्य [n]
आसीच्च
अस् [2. P.]
आसीच्च
च [ind]
मध्ये
मध्य [n]
तेषां
तद् [pron]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
यद्
यद् [pron]
यन्
यद् [pron]
मुञ्चति
मुच् [6. Ā.]
गात्राणां
गात्र [n]
स
तद् [pron]
शंतनुसुतस्
शंतनु [m]
शंतनुसुतस्
सुत [m]
तदा
तदा [ind]
तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
विशल्यं
विशल्य [adj]
भवति
भू [1. Ā.]
योगयुक्तस्य
योग [m]
योगयुक्तस्य
युज् [6. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
वै
वै [ind]
क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्यः सोऽभवत्तदा । तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे वासुदेवपुरोगमाः । सह तैर्मुनिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिर्नृप ॥
English Translation
Within a short time, the eniire body of Bhishma became arrowless and soreless. Seeing it, all those great personages, headed by Vasudeva, and all the ascetics with Vyasa, became filled with wonder.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षणेन
क्षण [m]
प्रेक्षतां
प्रेक्ष् [1. P.]
तेषां
तद् [pron]
विशल्यः
विशल्य [adj]
सो
तद् [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विस्मिताः
विस्मि [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
वासुदेवपुरोगमाः
वासुदेव [m]
वासुदेवपुरोगमाः
पुरोगम [adj]
सह
सह [ind]
तैर्
तद् [pron]
मुनिभिः
मुनि [m]
सर्वैस्
सर्व [pron]
तदा
तदा [ind]
व्यासादिभिर्
व्यास [m]
व्यासादिभिर्
आदि [m]
नृप
नृप [m]
संनिरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु वै । जगाम भित्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात च ॥
English Translation
The vital airs, restrained and unable to escape through any of the outlets, at last passed through the crown of the head and proceeded upwards to Heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनिरुद्धस्
संनिरुध् [7. Ā.]
तु
तु [ind]
तेनात्मा
तद् [pron]
तेनात्मा
आत्मन् [m]
सर्वेष्व्
सर्व [pron]
आयतनेषु
आयतन [n]
वै
वै [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
मूर्धानं
मूर्धन् [m]
दिवम्
दिव् [m]
अभ्युत्पपात
अभ्युत्पत् [1. P.]
च
च [ind]
महोल्केव च भीष्मस्य मूर्धदेशाज्जनाधिप । निःसृत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत ॥
English Translation
The vital airs of Bhishma, piercing through the crown of his head, shot up through the sky like a large metcor and soon became invisible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महोल्केव
महत् [adj]
महोल्केव
उल्का [mf]
महोल्केव
इव [ind]
च
च [ind]
भीष्मस्य
भीष्म [m]
मूर्धदेशाज्जनाधिप
मूर्धन् [m]
मूर्धदेशाज्जनाधिप
देश [m]
मूर्धदेशाज्जनाधिप
जनाधिप [m]
निःसृत्याकाशम्
निःसृ [1. Ā.]
निःसृत्याकाशम्
आकाश [mn]
आविश्य
आविश् [6. Ā.]
क्षणेनान्तरधीयत
क्षण [m]
क्षणेनान्तरधीयत
अन्तर्धा [3. Ā.]
एवं स नृपशार्दूल नृपः शांतनवस्तदा । समयुज्यत लोकैः स्वैर्भरतानां कुलोद्वहः ॥
English Translation
O great king, thus did Shantanu's son, that pillar of Bharata's race, unite himself with eternity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स
तद् [pron]
नृपशार्दूल
नृप [m]
नृपशार्दूल
शार्दूल [m]
नृपः
नृप [m]
शांतनवस्
शांतनव [m]
तदा
तदा [ind]
समयुज्यत
संयुज् [7. Ā.]
लोकैः
लोक [m]
स्वैर्
स्व [adj]
भरतानां
भरत [m]
कुलोद्वहः
कुल [n]
कुलोद्वहः
उद्वह [adj]
ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्च विविधान्बहून् । चितां चक्रुर्महात्मानः पाण्डवा विदुरस्तथा । युयुत्सुश्चापि कौरव्यः प्रेक्षकास्त्वितरेऽभवन् ॥
English Translation
Then the great Pandavas and Vidura, taking a large quantity of wood and various kinds of fragrant scents, made a funeral pyre.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
त्वादाय
तु [ind]
त्वादाय
आदा [4. Ā.]
दारूणि
दारु [mn]
गन्धांश्
गन्ध [mn]
च
च [ind]
विविधान्
विविध [adj]
बहून्
बहु [adj]
चितां
चिता [f]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
महात्मानः
महात्मन् [adj]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
विदुरस्
विदुर [m]
तथा
तथा [ind]
युयुत्सुश्
युयुत्सु [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
प्रेक्षकास्
प्रेक्षक [m]
त्व्
तु [ind]
इतरे
इतर [pron]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
युधिष्ठिरस्तु गाङ्गेयं विदुरश्च महामतिः । छादयामासतुरुभौ क्षौमैर्माल्यैश्च कौरवम् ॥
English Translation
Yuyutsu and others stood as spectators of the preparations. Then Yudhishthira and the great Vidura wrapped Bhishma body with silken cloth and floral garlands. Yuyutsu held an excellent uinbrella over it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरस्
युधिष्ठिर [m]
तु
तु [ind]
गाङ्गेयं
गाङ्गेय [m]
विदुरश्
विदुर [m]
च
च [ind]
महामतिः
महामति [adj]
छादयामासतुर्
छादय् [10. Ā.]
उभौ
उभ् [pron]
क्षौमैर्
क्षौम [n]
माल्यैश्
माल्य [n]
च
च [ind]
कौरवम्
कौरव [m]
धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम् । चामरव्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभौ । उष्णीषे पर्यगृह्णीतां माद्रीपुत्रावुभौ तदा ॥
English Translation
Bhimasena and Arjuna both held in their hands a couple of pure white yaktails. The two sons of Madri held two headgears in their hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारयामास
धारय् [10. Ā.]
तस्याथ
तद् [pron]
तस्याथ
अथ [ind]
युयुत्सुश्
युयुत्सु [m]
छत्रम्
छत्त्र [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
चामरव्यजने
चामर [n]
चामरव्यजने
व्यजन [n]
शुभ्रे
शुभ्र [adj]
भीमसेनार्जुनाव्
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनाव्
अर्जुन [m]
उभौ
उभ् [pron]
उष्णीषे
उष्णीष [mn]
पर्यगृह्णीतां
परिग्रह् [9. Ā.]
माद्रीपुत्राव्
माद्री [f]
माद्रीपुत्राव्
पुत्र [m]
उभौ
उभ् [pron]
तदा
तदा [ind]
स्त्रियः कौरवनाथस्य भीष्मं कुरुकुलोद्भवम् । तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्समन्ततः ॥
English Translation
Yudhishthira and Dhritarashtra stood at the feet of the body, taking up palmyra fans, the wives of the lord of the Kurus stood around the body and began to fan it softly. The Pitri sacrifice of the great Bhishma was then duly performed. Many libations were poured upon the sacred fire. The singers of Samans sang many Samans.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्त्रियः
स्त्री [f]
कौरवनाथस्य
कौरव [m]
कौरवनाथस्य
नाथ [m]
भीष्मं
भीष्म [m]
कुरुकुलोद्भवम्
कुरु [m]
कुरुकुलोद्भवम्
कुल [n]
कुरुकुलोद्भवम्
उद्भव [adj]
तालवृन्तान्य्
तालवृन्त [n]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
पर्यवीजन्
परिवीज् [1. Ā.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
ततोऽस्य विधिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मनः । याजका जुहुवुश्चाग्निं जगुः सामानि सामगाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
विधिवच्चक्रुः
विधिवत् [ind]
विधिवच्चक्रुः
कृ [2. Ā.]
पितृमेधं
पितृ [m]
पितृमेधं
मेध [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
याजका
याजक [m]
जुहुवुश्
हु [3. Ā.]
चाग्निं
च [ind]
चाग्निं
अग्नि [m]
जगुः
गा [2. P.]
सामानि
सामन् [n]
सामगाः
सामग [m]
ततश्चन्दनकाष्ठैश्च तथा कालेयकैरपि । कालागरुप्रभृतिभिर्गन्धैश्चोच्चावचैस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्
ततस् [ind]
चन्दनकाष्ठैश्
चन्दन [mn]
चन्दनकाष्ठैश्
काष्ठ [n]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
कालेयकैर्
कालेयक [n]
अपि
अपि [ind]
कालागरुप्रभृतिभिर्
कालागरु [n]
कालागरुप्रभृतिभिर्
प्रभृति [f]
गन्धैश्
गन्ध [mn]
चोच्चावचैस्
च [ind]
चोच्चावचैस्
उच्चावच [adj]
तथा
तथा [ind]
समवच्छाद्य गाङ्गेयं प्रज्वाल्य च हुताशनम् । अपसव्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखा नृपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समवच्छाद्य
समवच्छादय् [10. P.]
गाङ्गेयं
गाङ्गेय [m]
प्रज्वाल्य
प्रज्वालय् [10. P.]
च
च [ind]
हुताशनम्
हुताशन [m]
अपसव्यम्
अपसव्य [adj]
अकुर्वन्त
कृ [2. Ā.]
धृतराष्ट्रमुखा
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रमुखा
मुख [n]
नृपाः
नृप [m]
संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाङ्गेयं कुरुसत्तमाः । जग्मुर्भागीरथीतीरमृषिजुष्टं कुरूद्वहाः ॥
English Translation
Having thus cremated the body of the son of Ganga those foremost ones of Kuru's race proceeded the sacred Bhagirathi, accompanied by the Rishis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्कृत्य
संस्कृ [8. Ā.]
च
च [ind]
कुरुश्रेष्ठं
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
गाङ्गेयं
गाङ्गेय [m]
कुरुसत्तमाः
कुरु [m]
कुरुसत्तमाः
सत्तम [adj]
जग्मुर्
गम् [6. Ā.]
भागीरथीतीरम्
भागीरथी [f]
भागीरथीतीरम्
तीर [n]
ऋषिजुष्टं
ऋषि [m]
ऋषिजुष्टं
जुष् [6. Ā.]
कुरूद्वहाः
कुरु [m]
कुरूद्वहाः
उद्वह [m]
अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन च । कृष्णेन भरतस्त्रीभिर्ये च पौराः समागताः ॥
English Translation
They were followed by Vyasa, Narada, Asita, Krishna, by the ladies of the Bharata family, as also by such of the citizens of Hastinapur as had come to the place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुगम्यमाना
अनुगम् [1. Ā.]
व्यासेन
व्यास [m]
नारदेनासितेन
नारद [m]
नारदेनासितेन
असित [m]
च
च [ind]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
भरतस्त्रीभिर्
भरत [m]
भरतस्त्रीभिर्
स्त्री [f]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
पौराः
पौर [m]
समागताः
समागम् [6. P.]
उदकं चक्रिरे चैव गाङ्गेयस्य महात्मनः । विधिवत्क्षत्रियश्रेष्ठाः स च सर्वो जनस्तदा ॥
English Translation
to All of them, the foremost of the Kshatriyas, arrived at the sacred river, duly offered Oblations of water to the great son of Ganga.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदकं
उदक [n]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गाङ्गेयस्य
गाङ्गेय [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
क्षत्रियश्रेष्ठाः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियश्रेष्ठाः
श्रेष्ठ [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
सर्वो
सर्व [pron]
जनस्
जन [m]
तदा
तदा [ind]
ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृते । उत्थाय सलिलात्तस्माद्रुदती शोकलालसा ॥
English Translation
After those oblations of water had been offered by them to her son the goddess Bhagirathi, rose up from the river, weeping and distracted by sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
भागीरथी
भागीरथी [f]
देवी
देवी [f]
तनयस्योदके
तनय [m]
तनयस्योदके
उदक [n]
कृते
कृ [2. Ā.]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
सलिलात्
सलिल [n]
तस्माद्
तद् [pron]
रुदती
रुद् [1. P.]
शोकलालसा
शोक [m]
शोकलालसा
लालस [adj]
परिदेवयती तत्र कौरवानभ्यभाषत । निबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मयानघाः ॥
English Translation
In the midst of her lamentations, she addressed the Kurus, saying, You sinless ones, listen to me as I say to you all that took place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिदेवयती
परिदेवय् [10. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
कौरवान्
कौरव [m]
अभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
निबोधत
निबुध् [4. P.]
यथावृत्तम्
यथावृत्त [n]
उच्यमानं
वच् [2. P.]
मयानघाः
मद् [pron]
मयानघाः
अनघ [adj]
राजवृत्तेन संपन्नः प्रज्ञयाभिजनेन च । सत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो दृढव्रतः ॥
English Translation
Gitted with royal conduct and disposition, and endued with wisdom and high birth, my Son was the benefactor of all the elders of his family. He was devoted to his father and was of high vows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजवृत्तेन
राजन् [m]
राजवृत्तेन
वृत्त [n]
सम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
प्रज्ञयाभिजनेन
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञयाभिजनेन
अभिजन [mn]
च
च [ind]
सत्कर्ता
सत्कर्तृ [adj]
कुरुवृद्धानां
कुरु [m]
कुरुवृद्धानां
वृद्ध [adj]
पितृभक्तो
पितृ [m]
पितृभक्तो
भक्त [m]
दृढव्रतः
दृढ [adj]
दृढव्रतः
व्रत [n]
जामदग्न्येन रामेण पुरा यो न पराजितः । दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्यः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥
English Translation
He could not be defeated by even Rama of Jamadagni's race with his highly powerful celestial weapons; alas, that hero has been killed by Shikhandin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जामदग्न्येन
जामदग्न्य [m]
रामेण
राम [m]
पुरा
पुरा [ind]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
पराजितः
पराजि [2. P.]
दिव्यैर्
दिव्य [adj]
अस्त्रैर्
अस्त्र [mn]
महावीर्यः
महत् [adj]
महावीर्यः
वीर्य [n]
स
तद् [pron]
हतो
हन् [6. P.]
ऽद्य
अद्य [ind]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम पार्थिवाः । अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं यत्र दीर्यति मेऽद्य वै ॥
English Translation
You kings, forsooth, my heart is made of adamant, for it does not break even at the disappearance of that son from my view.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्मसारमयं
अश्मसार [mn]
अश्मसारमयं
मय [adj]
नूनं
नूनम् [ind]
हृदयं
हृदय [n]
मम
मद् [pron]
पार्थिवाः
पार्थिव [m]
अपश्यन्त्याः
अ [ind]
अपश्यन्त्याः
दृश् [6. P.]
प्रियं
प्रिय [adj]
पुत्रं
पुत्र [m]
यत्र
यत्र [ind]
दीर्यति
दृ [9. P.]
मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां स्वयंवरे । विजित्यैकरथेनाजौ कन्यास्ता यो जहार ह ॥
English Translation
At the Svayamvara at Kashi, he defeated on a single car the assembled Kshatriyas and carried away the three princesses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समेतं
समे [2. P.]
पार्थिवं
पार्थिव [adj]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
काशिपुर्यां
काशि [f]
काशिपुर्यां
पुरी [f]
स्वयंवरे
स्वयंवर [mn]
विजित्यैकरथेनाजौ
विजि [1. Ā.]
विजित्यैकरथेनाजौ
एक [pron]
विजित्यैकरथेनाजौ
रथ [m]
विजित्यैकरथेनाजौ
आजि [mf]
कन्यास्
कन्या [f]
ता
तद् [pron]
यो
यद् [pron]
जहार
हृ [2. P.]
ह
ह [ind]
यस्य नास्ति बले तुल्यः पृथिव्यामपि कश्चन । हतं शिखण्डिना श्रुत्वा यन्न दीर्यति मे मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
वयसा
वयस् [n]
तुल्यः
तुल्य [adj]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
अभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
हतं
हन् [6. P.]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
यन्न
यत् [ind]
यन्न
न [ind]
दीर्यति
दृ [9. P.]
मे
मद् [pron]
मनः
मनस् [n]
जामदग्न्यः कुरुक्षेत्रे युधि येन महात्मना । पीडितो नातियत्नेन निहतः स शिखण्डिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जामदग्न्यः
जामदग्न्य [m]
कुरुक्षेत्रे
कुरुक्षेत्र [n]
युधि
युध् [f]
येन
यद् [pron]
महात्मना
महात्मन् [adj]
पीडितो
पीडय् [10. Ā.]
नातियत्नेन
न [ind]
नातियत्नेन
अति [ind]
नातियत्नेन
यत्न [m]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
स
तद् [pron]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
एवंविधं बहु तदा विलपन्तीं महानदीम् । आश्वासयामास तदा साम्ना दामोदरो विभुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंविधं
एवंविध [adj]
बहु
बहु [adj]
तदा
तदा [ind]
विलपन्तीं
विलप् [4. P.]
महानदीम्
महानदी [f]
आश्वासयामास
आश्वासय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
साम्ना
सामन् [n]
दामोदरो
दामोदर [m]
विभुः
विभु [adj]
समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुचः शुभदर्शने । गतः स परमां सिद्धिं तव पुत्रो न संशयः ॥
English Translation
Hearing the goddess of the great river thus bewail the powerful Krishna consoled her with many soothing words. Krishna said, “O amiable one, be comforted. Do not give way to sorrow, O you of beautiful features. Forsooth, your son has gone to the highest region of happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाश्वसिहि
समाश्वस् [2. Ā.]
भद्रे
भद्र [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
मा
मा [ind]
शुचः
शुच् [6. P.]
शुभदर्शने
शुभ [adj]
शुभदर्शने
दर्शन [n]
गतः
गम् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
परमां
परम [adj]
सिद्धिं
सिद्धि [f]
तव
त्वद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
वसुरेष महातेजाः शापदोषेण शोभने । मनुष्यतामनुप्राप्तो नैनं शोचितुमर्हसि ॥
English Translation
O nice lady! He was ihe great effulgent Vasu compaled to take birth as a man on account of the curse of the sage Vasistha. Hence, it is not fair to wail for him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसुर्
वसु [mn]
एष
एतद् [pron]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
शापदोषेण
शाप [m]
शापदोषेण
दोष [mn]
शोभने
शोभन [adj]
मनुष्यताम्
मनुष्य [m]
मनुष्यताम्
ता [f]
अनुप्राप्तो
अनुप्राप् [5. Ā.]
नैनं
न [ind]
नैनं
एनद् [pron]
शोचितुम्
शुच् [6. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
स एष क्षत्रधर्मेण युध्यमानो रणाजिरे । धनंजयेन निहतो नैष नुन्नः शिखण्डिना ॥
English Translation
According to Kshatriya duties, he was killed by Dhananjaya on the field of battle while engaged in battle. He has not been killed, O goddess, by Shikhandin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एष
एतद् [pron]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
युध्यमानो
युध् [2. P.]
रणाजिरे
रण [m]
रणाजिरे
अजिर [n]
पीडितो
पीडय् [10. Ā.]
नातियत्नेन
न [ind]
नातियत्नेन
अति [ind]
नातियत्नेन
यत्न [m]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
स
तद् [pron]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
भीष्मं हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषुं महारणे । न शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः ॥
English Translation
The very king of the celestials himself could not kill Bhishma in battle when he stood with stretched bow in hand.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मं
भीष्म [m]
हि
हि [ind]
कुरुशार्दूलम्
कुरु [m]
कुरुशार्दूलम्
शार्दूल [m]
उद्यतेषुं
उद्यम् [6. P.]
उद्यतेषुं
इषु [mf]
महारणे
महत् [adj]
महारणे
रण [m]
न
न [ind]
शक्तः
शक् [4. P.]
संयुगे
संयुग [n]
हन्तुं
हन् [6. P.]
साक्षाद्
साक्षात् [ind]
अपि
अपि [ind]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
स्वच्छन्देन सुतस्तुभ्यं गतः स्वर्गं शुभानने । न शक्ताः स्युर्निहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवताः ॥
English Translation
(you of beautiful face, your son has happily gone to to Heaven. All the gods assembled together could not kill him in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वच्छन्देन
स्व [adj]
स्वच्छन्देन
छन्द [m]
सुतस्
सुत [m]
तुभ्यं
त्वद् [pron]
गतः
गम् [6. Ā.]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
शुभानने
शुभ [adj]
शुभानने
आनन [n]
न
न [ind]
शक्ताः
शक् [4. P.]
स्युर्
अस् [2. P.]
निहन्तुं
निहन् [2. Ā.]
हि
हि [ind]
रणे
रण [m]
तं
तद् [pron]
सर्वदेवताः
सर्व [pron]
सर्वदेवताः
देवता [f]
तस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे शोचस्व कुरुनन्दनम् । वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव ॥
English Translation
Do not, therefore, O goddess Ganga, grieve for that son of Kuru's race. He was one of the Vasus, O goddess, your son has gone to Heaven. Let the fever of your heart be removed."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मान्मा
तस्मात् [ind]
तस्मान्मा
मा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
सरिच्छ्रेष्ठे
सरित् [f]
सरिच्छ्रेष्ठे
श्रेष्ठ [adj]
शोचस्व
शुच् [6. P.]
कुरुनन्दनम्
कुरु [m]
कुरुनन्दनम्
नन्दन [m]
वसून्
वसु [mn]
एष
एतद् [pron]
गतो
गम् [6. Ā.]
देवि
देवी [f]
पुत्रस्
पुत्र [m]
ते
त्वद् [pron]
विज्वरा
विज्वर [adj]
भव
भू [1. Ā.]
इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन च सरिद्वरा । त्यक्त्वा शोकं महाराज स्वं वार्यवततार ह ॥
English Translation
Vaishampayana said Thus addressed by Krishna that foremost of all rivers cast off her grief, O great king, and became consoled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
व्यासेन
व्यास [m]
च
च [ind]
सरिद्वरा
सरिद्वरा [f]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
शोकं
शोक [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
स्वं
स्व [adj]
वार्य्
वारि [n]
अवततार
अवतृ [6. P.]
ह
ह [ind]
सत्कृत्य ते तां सरितं ततः कृष्णमुखा नृपाः । अनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपाः ॥
English Translation
O monarch, having honoured that goddess duly all the kings there present, headed by Krishna, received her permission to go away from her banks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्कृत्य
सत्कृ [8. Ā.]
ते
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
सरितं
सरित् [f]
ततः
ततस् [ind]
कृष्णमुखा
कृष्ण [m]
कृष्णमुखा
मुख [n]
नृपाः
नृप [m]
अनुज्ञातास्
अनुज्ञा [9. Ā.]
तया
ता [f]
सर्वे
सर्व [pron]
न्यवर्तन्त
निवृत् [1. Ā.]
जनाधिपाः
जनाधिप [m]