Śāntiparva Adhyāya 328
शान्तिपर्व • अध्यायः 328
Śāntiparva Adhyāya 328 of the classical Mahābhārata with 54 verses.
Total: 54 Verses
•
Citations: MBh 12.328.1–54
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
अस्तौषीद्यैरिमं व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् । नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्तौषीद्
स्तु [1. Ā.]
यैर्
यद् [pron]
इमं
इदम् [pron]
व्यासः
व्यास [m]
सशिष्यो
स [ind]
सशिष्यो
शिष्य [m]
मधुसूदनम्
मधुसूदन [m]
नामभिर्
नामन् [n]
विविधैर्
विविध [adj]
एषां
इदम् [pron]
निरुक्तं
निरुक्त [n]
भगवन्मम
भगवत् [adj]
भगवन्मम
मद् [pron]
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरेः । श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥
English Translation
O Holy One, you should tell me the meanings of those various names uttering which the great Rishi Vyasa with his disciples sang the praises of the illustrious killer of Madhu. I wish to hear those names of Hari, that Supreme Lord of all creatures. Indeed, by hearing of those names, I shall be sanctified and cleansed like the bright autumnal moon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
शुश्रूषोः
शुश्रूषु [adj]
प्रजापतिपतेर्
प्रजापति [m]
प्रजापतिपतेर्
पति [m]
हरेः
हरि [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भवेयं
भू [1. Ā.]
यत्
यद् [pron]
पूतः
पू [1. P.]
शरच्चन्द्र
शरद् [f]
शरच्चन्द्र
चन्द्र [m]
इवामलः
इव [ind]
इवामलः
अमल [adj]
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिर्विभुः । प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥
English Translation
Vaishampayana said, Listen, O king, to what the meanings are of the various names, due to attributes and acts, of Hari as the powerful Hari himself of cheerful soul explained them to Phalguna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृणु
श्रु [4. P.]
राजन्
राजन् [m]
यथाचष्ट
यथा [ind]
यथाचष्ट
आचक्ष् [1. P.]
फल्गुनस्य
फल्गुन [m]
हरिर्
हरि [m]
विभुः
विभु [adj]
प्रसन्नात्मात्मनो
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मात्मनो
आत्मन् [m]
प्रसन्नात्मात्मनो
आत्मन् [m]
नाम्नां
नामन् [n]
निरुक्तं
निरुक्त [n]
गुणकर्मजम्
गुण [mn]
गुणकर्मजम्
कर्मन् [n]
गुणकर्मजम्
ज [adj]
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः । पृष्टवान्केशवं राजन्फल्गुनः परवीरहा ॥
English Translation
That killer of hostile heroes, viz., Phalguna, had at one time asked Keshava, enquiring after the meanings of the some of the names by which the great Keshava is worshipped.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नामभिः
नामन् [n]
कीर्तितैस्तस्य
कीर्तय् [10. Ā.]
कीर्तितैस्तस्य
तद् [pron]
केशवस्य
केशव [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
पृष्टवान्
प्रच्छ् [1. P.]
केशवं
केशव [m]
राजन्
राजन् [m]
फल्गुनः
फल्गुन [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय । लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥
English Translation
O Holy One, O supreme ordainer of the Past and the Future, O Creator of all Beings, O Immutable one, O Refuge of all the worlds, O Lord of the universe, O Remover of the fears of all persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवन्त् [m]
भूतभव्येश
भूत [mn]
भूतभव्येश
भव्य [n]
भूतभव्येश
ईश [m]
सर्वभूतसृग्
सर्व [pron]
सर्वभूतसृग्
भूत [mn]
सर्वभूतसृग्
सृज् [adj]
अव्यय
अव्यय [adj]
लोकधाम
लोक [m]
लोकधाम
धामन् [n]
जगन्नाथ
जगन्नाथ [m]
लोकानाम्
लोक [m]
अभयप्रद
अभय [n]
अभयप्रद
प्रद [adj]
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः । वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥
English Translation
I wish to hear from you in detail, O Keshava, the meanings of all those names of yours, O God, which have been mentioned by the great Rishis in the Vedas and the Puranas on account of various acts of yours! None else than you, O Lord, is capable to explain the mcanings of those names.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यानि
यद् [pron]
नामानि
नामन् [n]
ते
त्वद् [pron]
देव
देव [m]
कीर्तितानि
कीर्तय् [10. Ā.]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
वेदेषु
वेद [m]
सपुराणेषु
स [ind]
सपुराणेषु
पुराण [n]
यानि
यद् [pron]
गुह्यानि
गुह्य [adj]
कर्मभिः
कर्मन् [n]
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव । न ह्यन्यो वर्तयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥
English Translation
I wish to hear from you in detail, O Keshava, the meanings of all those names of yours, O God, which have been mentioned by the great Rishis in the Vedas and the Puranas on account of various acts of yours! None else than you, O Lord, is capable to explain the mcanings of those names.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
निरुक्तं
निरुक्त [n]
त्वत्तो
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
केशव
केशव [m]
न
न [ind]
ह्यन्यो
हि [ind]
ह्यन्यो
अन्य [pron]
वर्तयेन्नाम्नां
वर्तय् [10. Ā.]
वर्तयेन्नाम्नां
नामन् [n]
निरुक्तं
निरुक्त [n]
त्वाम्
त्वद् [pron]
ऋते
ऋते [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु । पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋग्वेदे
ऋग्वेद [m]
सयजुर्वेदे
स [ind]
सयजुर्वेदे
यजुर्वेद [m]
तथैवाथर्वसामसु
तथा [ind]
तथैवाथर्वसामसु
एव [ind]
तथैवाथर्वसामसु
अथर्वन् [mn]
तथैवाथर्वसामसु
सामन् [n]
पुराणे
पुराण [n]
सोपनिषदे
स [ind]
सोपनिषदे
उपनिषद [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
ज्योतिषे
ज्योतिष [n]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]
सांख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च । बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सांख्ये
सांख्य [n]
च
च [ind]
योगशास्त्रे
योग [m]
योगशास्त्रे
शास्त्र [n]
च
च [ind]
आयुर्वेदे
आयुर्वेद [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
यानि
यद् [pron]
नामानि
नामन् [n]
ते
त्वद् [pron]
देव
देव [m]
कीर्तितानि
कीर्तय् [10. Ā.]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् । निरुक्तं कर्मजानां च शृणुष्व प्रयतोऽनघ । कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गौणानि
गौण [adj]
तत्र
तत्र [ind]
नामानि
नामन् [n]
कर्मजानि
कर्मन् [n]
कर्मजानि
ज [adj]
च
च [ind]
कानिचित्
कश्चित् [pron]
निरुक्तं
निरुक्त [n]
कर्मजानां
कर्मन् [n]
कर्मजानां
ज [adj]
च
च [ind]
शृणुष्व
श्रु [4. P.]
प्रयतो
प्रयम् [1. Ā.]
ऽनघ
अनघ [adj]
कथ्यमानं
कथय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
तात
तात [m]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
ऽर्धं
अर्ध [mn]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
नमोऽतियशसे तस्मै देहिनां परमात्मने । नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नमो
नमस् [n]
ऽतियशसे
अति [ind]
ऽतियशसे
यशस् [n]
तस्मै
तद् [pron]
देहिनां
देहिन् [m]
परमात्मने
परम [adj]
परमात्मने
आत्मन् [m]
स्तोत्रं
स्तोत्र [n]
जगौ
गा [2. P.]
स
तद् [pron]
विश्वाय
विश्व [m]
निर्गुणाय
निर्गुण [adj]
महात्मने
महात्मन् [adj]
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रश्च क्रोधसंभवः । योऽसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
प्रसादजो
प्रसाद [m]
प्रसादजो
ज [adj]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
रुद्रश्च
रुद्र [m]
रुद्रश्च
च [ind]
क्रोधसंभवः
क्रोध [m]
क्रोधसंभवः
सम्भव [m]
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
योनिर्
योनि [mf]
हि
हि [ind]
सर्वस्य
सर्व [pron]
स्थावरस्य
स्थावर [adj]
चरस्य
चर [adj]
च
च [ind]
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्त्वं सत्त्ववतां वर । प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी योगधारिणी । ऋता सत्यामराजय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥
English Translation
He is the source whence have originated all mobile and immobile creatures. O foremost of all persons gifted with Sattva (Goodness), the attribute of Sattva consists of eighteen qualities. That attribute is Supreme Nature having for her soul the Sky and Earth and succeeding by her creative forces in keeping up the universe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अष्टादशगुणं
अष्टादशगुण [adj]
यत्
यद् [pron]
तत्
तद् [pron]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
सत्त्ववतां
सत्त्ववत् [adj]
वर
वर [adj]
प्रकृतिः
प्रकृति [f]
सा
तद् [pron]
परा
पर [pron]
मह्यं
मद् [pron]
रोदसी
रोदस् [n]
योगधारिणी
योग [m]
योगधारिणी
धारिन् [adj]
ऋता
ऋत [adj]
सत्यामराजय्या
सत्य [adj]
सत्यामराजय्या
अमर [adj]
सत्यामराजय्या
अजय्य [adj]
लोकानाम्
लोक [m]
आत्मसंज्ञिता
आत्मन् [m]
आत्मसंज्ञिता
संज्ञित [adj]
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः । ततो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् । अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ॥
English Translation
Divested of sex, She or He is the penances that people practise. He is both the sacrifice that is performed and the sacrificer who celebrates the sacrifice. He is the ancient and the infinite Purusha. He is otherwise called Aniruddha and is the source of the Creation and the Destruction of the universe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तद् [pron]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रवर्तन्ते
प्रवृत् [1. Ā.]
सर्गप्रलयविक्रियाः
सर्ग [m]
सर्गप्रलयविक्रियाः
प्रलय [m]
सर्गप्रलयविक्रियाः
विक्रिया [f]
ततो
ततस् [ind]
यज्ञश्च
यज्ञ [m]
यज्ञश्च
च [ind]
यष्टा
यष्टृ [adj]
च
च [ind]
पुराणः
पुराण [adj]
पुरुषो
पुरुष [m]
विराट्
विराज् [mf]
अनिरुद्ध
अनिरुद्ध [m]
इति
इति [ind]
प्रोक्तो
प्रवच् [2. P.]
लोकसर्गकरः
लोक [m]
लोकसर्गकरः
सर्ग [m]
लोकसर्गकरः
कर [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः । प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्मं पद्मनिभेक्षण । तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥
English Translation
When Brahmana's night was passed, through the grace of that Being of great energy, a lotus made its appearance first, you having eyes like lotus petals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मे
ब्राह्म [adj]
रात्रिक्षये
रात्रि [f]
रात्रिक्षये
क्षय [m]
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
तस्य
तद् [pron]
ह्यमिततेजसः
हि [ind]
ह्यमिततेजसः
अमित [adj]
ह्यमिततेजसः
तेजस् [n]
प्रसादात्
प्रसाद [m]
प्रादुरभवत्
प्रादुर्भू [1. P.]
पद्मं
पद्म [mn]
पद्मनिभेक्षण
पद्म [mn]
पद्मनिभेक्षण
निभ [adj]
पद्मनिभेक्षण
ईक्षण [n]
तत्र
तत्र [ind]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
समभवत्
सम्भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
तस्यैव
तद् [pron]
तस्यैव
एव [ind]
प्रसादजः
प्रसाद [m]
प्रसादजः
ज [adj]
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा । क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥
English Translation
Within that lotus was born Brahman, originating from Aniruddha's grace. Towards the evening of Brahman's day, Aniruddha became filled with anger, and as a consequence of this, there originated from his forehead a son called Rudra gifted with the power of destroying everything. These two, viz., Brahman and Rudra, are the foremost of all the gods, having originated respectively from the Cheerfulness and the Anger (of Aniruddha).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अह्नः
अहर् [n]
क्षये
क्षय [m]
ललाटाच्च
ललाट [mn]
ललाटाच्च
च [ind]
सुतो
सुत [m]
देवस्य
देव [m]
वै
वै [ind]
तथा
तथा [ind]
क्रोधाविष्टस्य
क्रोध [m]
क्रोधाविष्टस्य
आविश् [6. Ā.]
संजज्ञे
संजन् [4. Ā.]
रुद्रः
रुद्र [m]
संहारकारकः
संहार [m]
संहारकारकः
कारक [adj]
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजौ स्मृतौ । तदादेशितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ । निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ॥
English Translation
Acting according to Aniruddha's directions, these two gods Create and Destroy. Although capable of granting boons to all creatures, they are, however, in their own work, (viz., Creation and Destruction), merely instruments in the hands of Aniruddha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतौ
एतद् [pron]
द्वौ
द्वि [nr]
विबुधश्रेष्ठौ
विबुध [m]
विबुधश्रेष्ठौ
श्रेष्ठ [adj]
प्रसादक्रोधजौ
प्रसाद [m]
प्रसादक्रोधजौ
क्रोध [m]
प्रसादक्रोधजौ
ज [adj]
स्मृतौ
स्मृ [1. Ā.]
तदादेशितपन्थानौ
तद् [pron]
तदादेशितपन्थानौ
आदेशय् [10. Ā.]
तदादेशितपन्थानौ
पथिन् [m]
सृष्टिसंहारकारकौ
सृष्टि [f]
सृष्टिसंहारकारकौ
संहार [m]
सृष्टिसंहारकारकौ
कारक [adj]
निमित्तमात्रं
निमित्त [n]
निमित्तमात्रं
मात्र [n]
तावत्र
तद् [pron]
तावत्र
अत्र [ind]
सर्वप्राणिवरप्रदौ
सर्व [pron]
सर्वप्राणिवरप्रदौ
प्राणिन् [m]
सर्वप्राणिवरप्रदौ
वर [mn]
सर्वप्राणिवरप्रदौ
प्रद [adj]
कपर्दी जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः । उग्रव्रतधरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारुणः ॥
English Translation
Rudra is otherwise called Kaparddin. He has matted locks on his head, some times shows a bald head. He loves to live in the midst of crematoriums which form his home. He practises the austerest vows. He is a Yogin of mighty power and energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कपर्दी
कपर्दिन् [m]
जटिलो
जटिल [adj]
मुण्डः
मुण्ड [adj]
श्मशानगृहसेवकः
श्मशान [n]
श्मशानगृहसेवकः
गृह [mn]
श्मशानगृहसेवकः
सेवक [adj]
उग्रव्रतधरो
उग्र [adj]
उग्रव्रतधरो
व्रत [n]
उग्रव्रतधरो
धर [adj]
रुद्रो
रुद्र [m]
योगी
योगिन् [m]
त्रिपुरदारुणः
त्रिपुर [n]
त्रिपुरदारुणः
दारुण [adj]
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा । नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगे युगे ॥
English Translation
He is the destroyer of Daksha's sacrifice and the tearer of Bhaga's eyes. O son of Pandu, Rudra should be known to have always Narayana for his Soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दक्षक्रतुहरश्चैव
दक्ष [m]
दक्षक्रतुहरश्चैव
क्रतु [m]
दक्षक्रतुहरश्चैव
हर [adj]
दक्षक्रतुहरश्चैव
च [ind]
दक्षक्रतुहरश्चैव
एव [ind]
भगनेत्रहरस्तथा
भग [mn]
भगनेत्रहरस्तथा
नेत्र [mn]
भगनेत्रहरस्तथा
हर [adj]
भगनेत्रहरस्तथा
तथा [ind]
नारायणात्मको
नारायण [m]
नारायणात्मको
आत्मक [adj]
ज्ञेयः
ज्ञा [4. Ā.]
पाण्डवेय
पाण्डवेय [m]
युगे
युग [mn]
युगे
युग [mn]
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे । संपूजितो भवेत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ॥
English Translation
If that god of gods, viz., Mahesvara, be adored, then, O Partha, is the powerful Narayana also adored.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
हि
हि [ind]
पूज्यमाने
पूजय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
देवदेवे
देवदेव [m]
महेश्वरे
महेश्वर [m]
सम्पूजितो
सम्पूजय् [10. Ā.]
भवेत्
भू [1. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
देवो
देव [m]
नारायणः
नारायण [m]
प्रभुः
प्रभु [adj]
अहमात्मा हि लोकानां विश्वानां पाण्डुनन्दन । तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ॥
English Translation
I am the Soul, O son of Pandu, of all the worlds, of all the universe. Rudra again, is my Soul. It is for this that I always worship him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
आत्मा
आत्मन् [m]
हि
हि [ind]
लोकानां
लोक [m]
विश्वानां
विश्व [pron]
पाण्डुनन्दन
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दन
नन्दन [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
एवाग्रे
एव [ind]
एवाग्रे
अग्र [n]
रुद्रं
रुद्र [m]
सम्पूजयाम्यहम्
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूजयाम्यहम्
मद् [pron]
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् । आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितं मनः । मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥
English Translation
If I do not worship the auspicious and boon-giving Ishana, nobody would then worship my own self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्यहं
यदि [ind]
यद्यहं
मद् [pron]
नार्चयेयं
न [ind]
नार्चयेयं
अर्चय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
ईशानं
ईशान [m]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
शिवम्
शिव [m]
आत्मानं
आत्मन् [m]
नार्चयेत्
न [ind]
नार्चयेत्
अर्चय् [10. Ā.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
भावितं
भावय् [10. Ā.]
मनः
मनस् [n]
मया
मद् [pron]
प्रमाणं
प्रमाण [mn]
हि
हि [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
लोकः
लोक [m]
समनुवर्तते
समनुवृत् [1. Ā.]
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् । यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मा
आत्मन् [m]
हि
हि [ind]
नौ
मद् [pron]
स
तद् [pron]
विज्ञेयस्
विज्ञा [9. Ā.]
ततस्तं
ततस् [ind]
ततस्तं
तद् [pron]
पूजयावहे
पूजय् [10. Ā.]
यस्तं
यद् [pron]
यस्तं
तद् [pron]
वेत्ति
विद् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
वेत्ति
विद् [6. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽनु
अनु [ind]
तं
तद् [pron]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
माम्
मद् [pron]
अनु
अनु [ind]
रुद्रो नारायणश्चैव सत्त्वमेकं द्विधाकृतम् । लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुद्रो
रुद्र [m]
नारायणश्चैव
नारायण [m]
नारायणश्चैव
च [ind]
नारायणश्चैव
एव [ind]
सत्त्वम्
सत्त्व [n]
एकं
एक [pron]
द्विधाकृतम्
द्विधा [ind]
द्विधाकृतम्
कृ [2. Ā.]
लोके
लोक [m]
चरति
चर् [1. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
व्यक्तिस्थं
व्यक्ति [f]
व्यक्तिस्थं
स्थ [adj]
सर्वकर्मसु
सर्व [pron]
सर्वकर्मसु
कर्मन् [n]
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन । इति संचिन्त्य मनसा पुराणं विश्वमीश्वरम् । पुत्रार्थमाराधितवानात्मानमहमात्मना ॥
English Translation
Having settled this in my mind, I worshipped in days of yore the ancient and powerful Rudra, for getting the boon of a son. In worshipping Rudra thus, I worshipped my own self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
केनचिद्
कश्चित् [pron]
देयो
दा [1. Ā.]
वरः
वर [mn]
पाण्डवनन्दन
पाण्डव [m]
पाण्डवनन्दन
नन्दन [m]
इति
इति [ind]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
पुराणं
पुराण [adj]
विश्वम्
विश्व [pron]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
पुत्रार्थम्
पुत्र [m]
पुत्रार्थम्
अर्थ [mn]
आराधितवान्
आराधय् [10. Ā.]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
अहम्
मद् [pron]
आत्मना
आत्मन् [m]
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय तु । ऋत आत्मानमेवेति ततो रुद्रं भजाम्यहम् ॥
English Translation
Vishnu never bows his head to any god except his own self. It is therefore that I worship Rudra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
विष्णुः
विष्णु [m]
प्रणमति
प्रणम् [1. Ā.]
कस्मैचिद्
कश्चित् [pron]
विबुधाय
विबुध [m]
तु
तु [ind]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
एवाग्रे
एव [ind]
एवाग्रे
अग्र [n]
रुद्रं
रुद्र [m]
सम्पूजयाम्यहम्
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूजयाम्यहम्
मद् [pron]
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः । अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ॥
English Translation
All the gods, including Brahman and Indra and the gods and the great Rishis, worship Narayana, that foremost of gods, otherwise called by the name of Hari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सब्रह्मकाः
स [ind]
सब्रह्मकाः
ब्रह्मक [m]
सरुद्राश्च
स [ind]
सरुद्राश्च
रुद्र [m]
सरुद्राश्च
च [ind]
सेन्द्रा
स [ind]
सेन्द्रा
इन्द्र [m]
देवाः
देव [m]
सहर्षिभिः
सह [ind]
सहर्षिभिः
ऋषि [m]
अर्चयन्ति
अर्चय् [10. Ā.]
सुरश्रेष्ठं
सुरश्रेष्ठ [m]
देवं
देव [m]
नारायणं
नारायण [m]
हरिम्
हरि [m]
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत । सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ॥
English Translation
Vishnu is the foremost of all Beings past, present, or future, and as such should always be worshipped with respect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भविष्यतां
भू [1. Ā.]
वर्ततां
वृत् [3. P.]
च
च [ind]
भूतानां
भू [1. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भारत
भारत [m]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
अग्रणीर्
अग्रणी [f]
विष्णुः
विष्णु [m]
सेव्यः
सेव् [4. P.]
पूज्यश्च
पूजय् [10. Ā.]
पूज्यश्च
च [ind]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नम । वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नम ॥
English Translation
Do you bow your head to Vishnu. Do you bow your head to Him who gives protection to all. Do you bow,, O son of Kunti, to that great boon-giving god, that foremost of gods, who eats the offerings made to him in sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नमस्व
नम् [1. Ā.]
हव्यदं
हव्य [n]
हव्यदं
द [adj]
विष्णुं
विष्णु [m]
तथा
तथा [ind]
शरणदं
शरण [n]
शरणदं
द [adj]
नम
नम् [1. Ā.]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
नमस्व
नम् [1. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
हव्यकव्यभुजं
हव्य [n]
हव्यकव्यभुजं
कव्य [n]
हव्यकव्यभुजं
भुज् [adj]
नम
नम् [1. Ā.]