व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् । वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥
English Translation
If when men are attacked by diseases, they wish to spend even immense riches, physicians with their best efforts fail to lessen their sufferings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याधिभिर्
व्याधि [m]
भक्ष्यमाणानां
भक्षय् [10. Ā.]
त्यजतां
त्यज् [1. Ā.]
विपुलं
विपुल [adj]
धनम्
धन [n]
वेदनां
वेदना [f]
नापकर्षन्ति
न [ind]
नापकर्षन्ति
अपकृष् [1. Ā.]
यतमानाश्चिकित्सकाः
यत् [1. P.]
यतमानाश्चिकित्सकाः
चिकित्सक [djma]
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः । व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥
English Translation
Even physicians, who are well-skilled and expert in their science and well-equipt with excellent medicines, are themselves attacked by disease like animals assailed by hunters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
निपुणा
निपुण [adj]
वैद्याः
वैद्य [m]
कुशलाः
कुशल [adj]
संभृतौषधाः
सम्भृ [3. Ā.]
संभृतौषधाः
औषध [n]
व्याधिभिः
व्याधि [m]
परिकृष्यन्ते
परिकृष् [6. P.]
मृगा
मृग [m]
व्याधैर्
व्याध [m]
इवार्दिताः
इव [ind]
इवार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पींषि विविधानि च । दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥
English Translation
Even if men drink many astringents and various sorts of medicated ghee, they are seen to be broken by decrepitude like trees by strong elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
पिबन्तः
पा [1. Ā.]
कषायांश्च
कषाय [mn]
कषायांश्च
च [ind]
सर्पींषि
सर्पिस् [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
जरया
जरा [f]
भग्ना
भञ्ज् [4. P.]
नागा
नाग [m]
नागैर्
नाग [m]
इवोत्तमैः
इव [ind]
इवोत्तमैः
उत्तम [adj]
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः । श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥
English Translation
When animals and birds and beasts of prey and poor men are attacked by diseases, who treats them with medicines? Indeed, these are not seen to be ill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
के
क [pron]
वा
वा [ind]
भुवि
भू [f]
चिकित्सन्ते
चिकित्स् [Desid. Ā.]
रोगार्तान्मृगपक्षिणः
रोग [mn]
रोगार्तान्मृगपक्षिणः
आर्त [adj]
रोगार्तान्मृगपक्षिणः
मृग [m]
रोगार्तान्मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
श्वापदानि
श्वापद [mn]
दरिद्रांश्च
दरिद्र [adj]
दरिद्रांश्च
च [ind]
प्रायो
प्रायस् [ind]
नार्ता
न [ind]
नार्ता
आर्त [adj]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः । आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा ॥
English Translation
Like larger animals attacking smaller ones, diseases are seen to attack even dreadful kings of fierce energy and invincible prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घोरान्
घोर [adj]
अपि
अपि [ind]
दुराधर्षान्नृपतीन्
दुराधर्ष [adj]
दुराधर्षान्नृपतीन्
नृपति [m]
उग्रतेजसः
उग्र [adj]
उग्रतेजसः
तेजस् [n]
आक्रम्य
आक्रम् [6. P.]
रोग
रोग [mn]
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
पशून्
पशु [m]
यथा
यथा [ind]
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् । स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥
English Translation
All men, deprived of the power of even uttering cries of pain, and overwhelmed by error and grief, are seen to be carried away along the dreadful current into which they have been thrown.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
लोकम्
लोक [m]
अनाक्रन्दं
अनाक्रन्द [adj]
मोहशोकपरिप्लुतम्
मोह [m]
मोहशोकपरिप्लुतम्
शोक [m]
मोहशोकपरिप्लुतम्
परिप्लु [1. Ā.]
स्रोतसा
स्रोतस् [n]
सहसा
सहसा [ind]
क्षिप्तं
क्षिप् [6. Ā.]
ह्रियमाणं
हृ [2. P.]
बलीयसा
बलीयस् [adj]
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा । स्वभावा व्यतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिषु ॥
English Translation
Embodied creatures, even when trying to conquer it with the help of wealth, of sovereign power, or of the austerest penances. men
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
धनेन
धन [n]
न
न [ind]
राज्येन
राज्य [n]
नोग्रेण
न [ind]
नोग्रेण
उग्र [adj]
तपसा
तपस् [n]
तथा
तथा [ind]
स्वभावा
स्वभाव [m]
व्यतिवर्तन्ते
व्यतिवृत् [1. Ā.]
ये
यद् [pron]
नियुक्ताः
नियुज् [7. Ā.]
शरीरिषु
शरीरिन् [m]
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिकाः । नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फलं प्रति ॥
English Translation
If all attempts men make were successful then men would never die, would never be subject to decrepitude, would never meet with any disagreeable thing, and lastly would have all their wishes fructified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
म्रियेरन्न
मृ [4. Ā.]
म्रियेरन्न
न [ind]
जीर्येरन्
जृ [6. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
स्युः
अस् [2. P.]
सर्वकामिकाः
सर्व [pron]
सर्वकामिकाः
कामिक [adj]
नाप्रियं
न [ind]
नाप्रियं
अप्रिय [adj]
प्रतिपश्येयुर्
प्रतिपश् [4. P.]
उत्थानस्य
उत्थान [n]
फलं
फल [n]
प्रति
प्रति [ind]
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति । यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥
English Translation
All desire to acquire gradual superiority of position. To satisfy this wish they try their very best. The result however, does not agree with their wish.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपर्युपरि
उपरि [ind]
उपर्युपरि
उपरि [ind]
लोकस्य
लोक [m]
सर्वो
सर्व [pron]
भवितुम्
भू [1. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
यतते
यत् [1. P.]
च
च [ind]
यथाशक्ति
यथाशक्ति [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
तथा
तथा [ind]
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च । अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रान्ताः पर्युपासते ॥
English Translation
Even men who are perfectly careful, who are honest, and brave and endued with prowess, are seen to worship men intoxicated with the pride of wealth and with even alcoholic stimulants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च
ऐश्वर्य [n]
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च
मद [m]
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च
मद् [3. P.]
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च
च [ind]
मत्तान्मद्यमदेन
मद् [3. P.]
मत्तान्मद्यमदेन
मद्य [n]
मत्तान्मद्यमदेन
मद [m]
च
च [ind]
अप्रमत्ताः
अप्रमत्त [adj]
शठाः
शठ [adj]
क्रूरा
क्रूर [adj]
विक्रान्ताः
विक्रान्त [adj]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः । स्वं स्वं च पुनरन्येषां न किंचिदभिगम्यते ॥
English Translation
Some men are seen whose calamities vanish before even these are seen by them. Others there are who are seen to possess no riches but who are free from misery of every sort.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्लेशाः
क्लेश [m]
प्रतिनिवर्तन्ते
प्रतिनिवृत् [1. Ā.]
केषांचिद्
कश्चित् [pron]
असमीक्षिताः
असमीक्षित [adj]
स्वं
स्व [adj]
स्वं
स्व [adj]
च
च [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
अन्येषां
अन्य [pron]
न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अभिगम्यते
अभिगम् [1. Ā.]
महच्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु । वहन्ति शिबिकामन्ये यान्त्यन्ये शिबिकागताः ॥
English Translation
A great disparity is seen about the fruits that wait upon conjunctions of acts. Some are seen to carry vehicles on their shoulders, while some are seen to ride on them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महच्च
महत् [adj]
महच्च
च [ind]
फलवैषम्यं
फल [n]
फलवैषम्यं
वैषम्य [n]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
कर्मसंधिषु
कर्मन् [n]
कर्मसंधिषु
संधि [mf]
वहन्ति
वह् [2. P.]
शिबिकाम्
शिबिका [f]
अन्ये
अन्य [pron]
यान्त्यन्ये
या [2. Ā.]
यान्त्यन्ये
अन्य [pron]
शिबिकागताः
शिबिका [f]
शिबिकागताः
गम् [6. Ā.]
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः । मनुजाश्च शतस्त्रीकाः शतशो विधवाः स्त्रियः ॥
English Translation
All men desirous of riches and prosperity. A few only have cars dragged in their processions. Some there are who cannot get a single wife when their first married ones are dead; while others have hundreds of wives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
ऋद्धिकामानाम्
ऋद्धि [f]
ऋद्धिकामानाम्
काम [m]
अन्ये
अन्य [pron]
रथपुरःसराः
रथ [m]
रथपुरःसराः
पुरःसर [adj]
मनुजाश्च
मनुज [m]
मनुजाश्च
च [ind]
शतस्त्रीकाः
शत [mn]
शतस्त्रीकाः
स्त्रीक [n]
शतशो
शतशस् [ind]
विधवाः
विधवा [f]
स्त्रियः
स्त्री [f]
द्वंद्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः । इदमन्यत्परं पश्य मात्र मोहं करिष्यसि ॥
English Translation
are Misery and happiness are the two things which exist side by side. Men have either misery or happiness. See this is a subject of wonder! Do you, however, allow yourself to be stupefied by error at such a sight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वंद्वारामेषु
द्वंद्व [mn]
द्वंद्वारामेषु
आराम [m]
भूतेषु
भूत [mn]
य
यद् [pron]
एको
एक [pron]
रमते
रम् [4. Ā.]
मुनिः
मुनि [m]
इदम्
इदम् [pron]
अन्यत्
अन्य [pron]
परं
पर [pron]
पश्य
पश् [4. Ā.]
मात्र
मा [ind]
मात्र
अत्र [ind]
मोहं
मोह [m]
करिष्यसि
कृ [2. Ā.]
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज । उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥
English Translation
Renounce both virtue and vice, and truth and falsehood. Having renounced truth and falsehood, do you cast off that by which these are to be shaken off.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यज
त्यज् [1. Ā.]
धर्मम्
धर्म [mn]
अधर्मं
अधर्म [m]
च
च [ind]
उभे
उभ् [pron]
सत्यानृते
सत्य [n]
सत्यानृते
अनृत [n]
त्यज
त्यज् [1. Ā.]
उभे
उभ् [pron]
सत्यानृते
सत्य [n]
सत्यानृते
अनृत [n]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
येन
यद् [pron]
त्यजसि
त्यज् [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
त्यज
त्यज् [1. Ā.]
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम । येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥
English Translation
O best of Rishis, I have now told you what is a great mystery! With the help of such instructions, the gods succeeded in leaving the Earth for becoming dwellers of heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
परमं
परम [adj]
गुह्यम्
गुह्य [n]
आख्यातम्
आख्या [4. P.]
ऋषिसत्तम
ऋषि [m]
ऋषिसत्तम
सत्तम [adj]
येन
यद् [pron]
देवाः
देव [m]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
मर्त्यलोकं
मर्त्य [m]
मर्त्यलोकं
लोक [m]
दिवं
दिव् [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् । संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥
English Translation
Hearing these words of Narada, Shuka, gifted with great intelligence and possessed of tranquillity of mind, reflected upon the drift of the instructions he received, but could not deterinine any thing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदस्य
नारद [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कृष्णद्वैपायनो
कृष्णद्वैपायन [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
धीरो
धीर [adj]
निश्चयं
निश्चय [m]
नाध्यगच्छत
न [ind]
नाध्यगच्छत
अधिगम् [1. Ā.]
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्श्रमः । किं नु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥
English Translation
He understood that one suffers great misery on account of children and wives; that one has to work hard for the acquisition of science and Vedic lore. He, therefore, asked himself, saying,-What is that situation which is eternal and which is free from all sorts of misery but in which there is great prosperity?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रदारैर्
पुत्र [m]
पुत्रदारैर्
दार [mn]
महान्
महत् [adj]
क्लेशो
क्लेश [m]
विद्याम्नाये
विद्या [f]
विद्याम्नाये
आम्नाय [m]
महाञ्
महत् [adj]
श्रमः
श्रम [m]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
स्याच्छाश्वतं
अस् [2. P.]
स्याच्छाश्वतं
शाश्वत [adj]
स्थानम्
स्थान [n]
अल्पक्लेशं
अल्प [adj]
अल्पक्लेशं
क्लेश [m]
महोदयम्
महत् [adj]
महोदयम्
उदय [m]
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः । परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥
English Translation
Thinking for a moment upon the course ordained for him, Shuka, who was well acquainted with the beginning and the end of all duties, determined to attain to the highest end which is full of happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
निश्चितां
निश्चि [5. Ā.]
गतिम्
गति [f]
आत्मनः
आत्मन् [m]
परावरज्ञो
परावर [n]
परावरज्ञो
ज्ञ [adj]
धर्मस्य
धर्म [mn]
परां
पर [pron]
नैःश्रेयसीं
नैःश्रेयस [adj]
गतिम्
गति [f]
कथं त्वहमसंक्लिष्टो गच्छेयं परमां गतिम् । नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥
English Translation
He questioned himself, saying,-How shall I, cutting off all attachments and becoming perfectly free, acquire that excellent end? How, indeed, shall I acquire that excellent situation whence there is no return into the ocean of various sorts of birth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
असंक्लिष्टो
असंक्लिष्ट [adj]
गच्छेयं
गम् [6. Ā.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
नावर्तेयं
न [ind]
नावर्तेयं
आवृत् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
भूयो
भूयस् [ind]
योनिसंसारसागरे
योनि [mf]
योनिसंसारसागरे
संसार [mn]
योनिसंसारसागरे
सागर [m]
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः । सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितां मनसो गतिम् ॥
English Translation
I wish to come by that condition of existence whence there is no return! Renouncing all kinds of attachments, arrived at certainty by mental retrospection, I shall acquire that end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परं
पर [pron]
भावं
भाव [m]
हि
हि [ind]
काङ्क्षामि
काङ्क्ष् [2. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
नावर्तते
न [ind]
नावर्तते
आवृत् [1. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
सर्वसङ्गान्
सर्व [pron]
सर्वसङ्गान्
सङ्ग [m]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
निश्चितां
निश्चि [5. Ā.]
मनसो
मनस् [n]
गतिम्
गति [f]
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शमं मेऽधिगमिष्यति । अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥
English Translation
I shall acquire that situation in which your Soul will have tranquillity, and when I shall be able to live for good without being subject to decrepitude or change.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
यास्यामि
या [2. Ā.]
यत्रात्मा
यत्र [ind]
यत्रात्मा
आत्मन् [m]
शमं
शम [m]
मे
मद् [pron]
ऽधिगमिष्यति
अधिगम् [1. Ā.]
अक्षयश्चाव्ययश्चैव
अक्षय [adj]
अक्षयश्चाव्ययश्चैव
च [ind]
अक्षयश्चाव्ययश्चैव
अव्यय [adj]
अक्षयश्चाव्ययश्चैव
च [ind]
अक्षयश्चाव्ययश्चैव
एव [ind]
यत्र
यत्र [ind]
स्थास्यामि
स्था [1. Ā.]
शाश्वतः
शाश्वत [adj]
न तु योगमृते शक्या प्राप्तुं सा परमा गतिः । अवबन्धो हि मुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥
English Translation
It is, however, certain that that high end cannot be acquired without the help of Yoga. One who has acquired the state of perfect knowledge and enlightenment never comes by low attachments through deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
योगम्
योग [m]
ऋते
ऋत [n]
शक्या
शक्य [adj]
प्राप्तुं
प्राप् [1. P.]
सा
तद् [pron]
परमा
परम [adj]
गतिः
गति [f]
अवबन्धो
अवबन्ध [m]
हि
हि [ind]
मुक्तस्य
मुच् [6. Ā.]
कर्मभिर्
कर्मन् [n]
नोपपद्यते
न [ind]
नोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
तस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् । वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥
English Translation
I shall, therefore, have recourse to Yoga, and renouncing this body which is my present residence, I shall change myself into a wind and enter that mass of effulgence which is represented by the sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
योगं
योग [m]
समास्थाय
समास्था [1. Ā.]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
गृहकलेवरम्
गृह [mn]
गृहकलेवरम्
कलेवर [mn]
वायुभूतः
वायु [m]
वायुभूतः
भू [1. Ā.]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
तेजोराशिं
तेजस् [n]
तेजोराशिं
राशि [mf]
दिवाकरम्
दिवाकर [m]
न ह्येष क्षयमाप्नोति सोमः सुरगणैर्यथा । कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति । क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ॥
English Translation
When Individual Soul enters that mass of effulgence, he no longer suffers like Soma who, with the gods, upon the exhaustion of merit, drops down on the Earth and having once more acquired sufficient merit returns to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
क्षयम्
क्षय [m]
आप्नोति
आप् [1. P.]
सोमः
सोम [m]
सुरगणैर्
सुर [m]
सुरगणैर्
गण [m]
यथा
यथा [ind]
कम्पितः
कम्पय् [10. Ā.]
पतते
पत् [1. Ā.]
भूमिं
भूमि [f]
पुनश्चैवाधिरोहति
पुनर् [ind]
पुनश्चैवाधिरोहति
च [ind]
पुनश्चैवाधिरोहति
एव [ind]
पुनश्चैवाधिरोहति
अधिरुह् [1. Ā.]
क्षीयते
क्षि [9. Ā.]
हि
हि [ind]
सदा
सदा [ind]
सोमः
सोम [m]
पुनश्चैवाभिपूर्यते
पुनर् [ind]
पुनश्चैवाभिपूर्यते
च [ind]
पुनश्चैवाभिपूर्यते
एव [ind]
पुनश्चैवाभिपूर्यते
अभिपूरय् [10. P.]
रविस्तु संतापयति लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः । सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥
English Translation
The Sun warms all the worlds by means of his rays. His disc never suffers any diminution. Remaining unchanged, he drinks energy from all things. Hence, I wish to go into the Sun of blazing effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रविस्तु
रवि [m]
रविस्तु
तु [ind]
संतापयति
संतापय् [10. P.]
लोकान्
लोक [m]
रश्मिभिर्
रश्मि [mf]
उल्बणैः
उल्बण [adj]
सर्वतस्तेज
सर्वतस् [ind]
सर्वतस्तेज
तेजस् [n]
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अक्षयमण्डलः
अक्षय [adj]
अक्षयमण्डलः
मण्डल [mfn]
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् । अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतो
अतस् [ind]
मे
मद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
आदित्यं
आदित्य [m]
दीप्ततेजसम्
दीप् [4. P.]
दीप्ततेजसम्
तेजस् [n]
अत्र
अत्र [ind]
वत्स्यामि
वस् [2. P.]
दुर्धर्षो
दुर्धर्ष [adj]
निःसङ्गेनान्तरात्मना
निःसङ्ग [adj]
निःसङ्गेनान्तरात्मना
अन्तरात्मन् [m]
सूर्यस्य सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् । ऋषिभिः सह यास्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सूर्यस्य
सूर्य [m]
सदने
सदन [n]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
निक्षिप्येदं
निक्षिप् [6. Ā.]
निक्षिप्येदं
इदम् [pron]
कलेवरम्
कलेवर [mn]
ऋषिभिः
ऋषि [m]
सह
सह [ind]
यास्यामि
या [2. Ā.]
सौरं
सौर [adj]
तेजो
तेजस् [n]
ऽतिदुःसहम्
अति [ind]
ऽतिदुःसहम्
दुःसह [adj]
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वीं दिशो दिवम् । देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥
English Translation
I shall enter with the great Rishis the unbearable energy of the Sun, I declare to all creatures, these trees, these elephants, these mountains, the Earth herself, the several cardinal points, the sky, the gods, the Danavas, the Gandharvas, the Pishachas, Uragas, and the Rakshasas, that I shall enter all creatures in the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपृच्छामि
आप्रच्छ् [6. Ā.]
नगान्नागान्
नग [m]
नगान्नागान्
नाग [m]
गिरीन्
गिरि [m]
उर्वीं
उर्वी [f]
दिशो
दिश् [f]
दिवम्
दिव् [m]
देवदानवगन्धर्वान्
देव [m]
देवदानवगन्धर्वान्
दानव [m]
देवदानवगन्धर्वान्
गन्धर्व [m]
पिशाचोरगराक्षसान्
पिशाच [m]
पिशाचोरगराक्षसान्
उरग [mn]
पिशाचोरगराक्षसान्
राक्षस [m]
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि नसंशयः । पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोकेषु
लोक [m]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
नसंशयः
न [ind]
नसंशयः
संशय [m]
पश्यन्तु
पश् [4. Ā.]
योगवीर्यं
योग [m]
योगवीर्यं
वीर्य [n]
मे
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
देवाः
देव [m]
सहर्षिभिः
सह [ind]
सहर्षिभिः
ऋषि [m]