Āśramavāsikaparva Adhyāya 1
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 1
Āśramavāsikaparva Adhyāya 1 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 15.1.1–26
•
250 Lexicon Terms
प्राप्य राज्यं महाभागाः पाण्डवा मे पितामहाः । कथमासन्महाराजे धृतराष्ट्रे महात्मनि ॥
English Translation
After having gained their kingdom, how did my grandfathers, the great Pandavas, treat the high-souled king Dhritarashtra?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
राज्यं
राज्य [n]
महाभागाः
महाभाग [adj]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
मे
मद् [pron]
पितामहाः
पितामह [m]
ददृशाते
दृश् [6. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
जनेश्वरम्
जनेश्वर [m]
स हि राजा हतामात्यो हतपुत्रो निराश्रयः । कथमासीद्धतैश्वर्यो गान्धारी च यशस्विनी ॥
English Translation
How, indeed, did that king who had all his counselors and sons killed, who was with it a support, and whose wealth had vanise.., behave? How also did the illustrious Gandhari act?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
राजा
राजन् [m]
हतामात्यो
हन् [6. P.]
हतामात्यो
अमात्य [m]
हतपुत्रो
हन् [6. P.]
हतपुत्रो
पुत्र [m]
निराश्रयः
निराश्रय [adj]
कथम्
कथम् [ind]
आसीद्धतैश्वर्यो
अस् [2. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
हन् [6. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
कियन्तं चैव कालं ते पितरो मम पूर्वकाः । स्थिता राज्ये महात्मानस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥
English Translation
For how many years did my noble grandfather rule the kingdom? You should tell me all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कियन्तं
कियत् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कालं
काल [m]
ते
तद् [pron]
पितरो
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
पूर्वकाः
पूर्वक [adj]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
यत्
यद् [pron]
परमं
परम [adj]
वेद्यं
विद् [6. Ā.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
प्राप्य राज्यं महात्मानः पाण्डवा हतशत्रवः । धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य पृथिवीं पर्यपालयन् ॥
English Translation
Vaishampayana said, Having regained their kingdom, the great Pandavas, their enemies all killed, ruled the earth, placing Dhritarashtra at their head.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
राज्यं
राज्य [n]
महाभागाः
महाभाग [adj]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
मे
मद् [pron]
पितामहाः
पितामह [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
ते
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
प्रत्युद्ययुस्तदा
प्रत्युद्या [2. P.]
प्रत्युद्ययुस्तदा
तदा [ind]
धृतराष्ट्रमुपातिष्ठद्विदुरः संजयस्तथा । युयुत्सुश्चापि मेधावी वैश्यापुत्रः स कौरवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रम्
धृतराष्ट्र [m]
उपातिष्ठद्
उपस्था [1. Ā.]
विदुरः
विदुर [m]
संजयस्तथा
संजय [m]
संजयस्तथा
तथा [ind]
युयुत्सुश्चापि
युयुत्सु [m]
युयुत्सुश्चापि
च [ind]
युयुत्सुश्चापि
अपि [ind]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
वैश्यापुत्रः
वैश्यापुत्र [m]
स
तद् [pron]
कौरवः
कौरव [m]
पाण्डवाः सर्वकार्याणि संपृच्छन्ति स्म तं नृपम् । चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता वर्षाणि दश पञ्च च ॥
English Translation
The Pandavas used to consult that king in all matters. Indeed, for fifteen years, they did all things under the advice of the old king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सर्वकार्याणि
सर्व [pron]
सर्वकार्याणि
कार्य [n]
संपृच्छन्ति
सम्प्रच्छ् [6. Ā.]
स्म
स्म [ind]
तं
तद् [pron]
नृपम्
नृप [m]
चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता
कृ [2. Ā.]
चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता
तद् [pron]
चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
दश
दशन् [adj]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
च
च [ind]
सदा हि गत्वा ते वीराः पर्युपासन्त तं नृपम् । पादाभिवन्दनं कृत्वा धर्मराजमते स्थिताः । ते मूर्ध्नि समुपाघ्राताः सर्वकार्याणि चक्रिरे ॥
English Translation
Those heroes used very often to go to that king and sit beside him, after having adored his feet, according to the wishes of king Yudhishthira the just.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदा
सदा [ind]
हि
हि [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
ते
तद् [pron]
वीराः
वीर [m]
पर्युपासन्त
पर्युपास् [4. P.]
तं
तद् [pron]
नृपम्
नृप [m]
पादाभिवन्दनं
पाद [m]
पादाभिवन्दनं
अभिवन्दन [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
धर्मराजमते
धर्मराज [m]
धर्मराजमते
मत [n]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
समुपाघ्राताः
समुपाघ्रा [3. P.]
सर्वकार्याणि
सर्व [pron]
सर्वकार्याणि
कार्य [n]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
कुन्तिभोजसुता चैव गान्धारीमन्ववर्तत । द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चान्याः पाण्डवस्त्रियः । समां वृत्तिमवर्तन्त तयोः श्वश्र्वोर्यथाविधि ॥
English Translation
Draupadi and Subhadra and the other ladies of the Pandavas treated the old king and the queen as if they were their own father-in-law and mother-in-law.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुन्तिभोजसुता
कुन्तिभोज [m]
कुन्तिभोजसुता
सुता [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गान्धारीम्
गान्धारी [f]
अन्ववर्तत
अनुवृत् [1. Ā.]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
च
च [ind]
सुभद्रा
सुभद्रा [f]
च
च [ind]
याश्चाप्यन्या
यद् [pron]
याश्चाप्यन्या
च [ind]
याश्चाप्यन्या
अपि [ind]
याश्चाप्यन्या
अन्य [pron]
ददुः
दा [1. Ā.]
स्त्रियः
स्त्री [f]
समां
सम [pron]
वृत्तिम्
वृत्ति [f]
अवर्तन्त
वृत् [3. P.]
तयोः
तद् [pron]
श्वश्र्वोर्
श्वश्रू [f]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
शयनानि महार्हाणि वासांस्याभरणानि च । राजार्हाणि च सर्वाणि भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः । युधिष्ठिरो महाराज धृतराष्ट्रेऽभ्युपाहरत् ॥
English Translation
Yudhishthira gave the king costly beds, dresses and ornaments, and food and drink and other enjoyable articles, in profusion and of such superior kinds as were worthy of royal use. Likewise Kunti behaved towards Gandhari as towards a senior.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शयनानि
शयन [n]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
वासांस्याभरणानि
वासस् [n]
वासांस्याभरणानि
आभरण [n]
च
च [ind]
राजार्हाणि
राजन् [m]
राजार्हाणि
अर्ह [adj]
च
च [ind]
सर्वाणि
सर्व [pron]
भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः
भक्ष्य [n]
भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः
भोज्य [n]
भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः
अनेकशस् [ind]
कथम्
कथम् [ind]
आसन्महाराजे
अस् [2. P.]
आसन्महाराजे
महत् [adj]
आसन्महाराजे
राज [m]
धृतराष्ट्रे
धृतराष्ट्र [m]
महात्मनि
महात्मन् [adj]
तथैव कुन्ती गान्धार्यां गुरुवृत्तिमवर्तत । विदुरः संजयश्चैव युयुत्सुश्चैव कौरवः । उपासते स्म तं वृद्धं हतपुत्रं जनाधिपम् ॥
English Translation
Vidura, Sanjaya, and Yuyutsu, O you of Kuru's race, used to always wait upon the old king whose sons had all been killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
कुन्ती
कुन्ती [f]
गान्धार्यां
गान्धारी [f]
गुरुवृत्तिम्
गुरु [m]
गुरुवृत्तिम्
वृत्ति [f]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
विदुरः
विदुर [m]
संजयश्चैव
संजय [m]
संजयश्चैव
च [ind]
संजयश्चैव
एव [ind]
युयुत्सुश्चैव
युयुत्सु [m]
युयुत्सुश्चैव
च [ind]
युयुत्सुश्चैव
एव [ind]
कौरवः
कौरव [m]
उपासते
उपास् [4. P.]
स्म
स्म [ind]
तं
तद् [pron]
यज्ञं
यज्ञ [m]
भुञ्जानास्ते
भुज् [6. P.]
भुञ्जानास्ते
तद् [pron]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
स्यालो द्रोणस्य यश्चैको दयितो ब्राह्मणो महान् । स च तस्मिन्महेष्वासः कृपः समभवत्तदा ॥
English Translation
The dear brother-in-law of Drona, viz., the very superior Brahmana, Kripa, that powerful bowman, also attended upon the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्यालो
स्याल [m]
द्रोणस्य
द्रोण [m]
यश्चैको
यद् [pron]
यश्चैको
च [ind]
यश्चैको
एक [pron]
दयितो
दयित [adj]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
महान्
महत् [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
तस्मिन्महेष्वासः
तद् [pron]
तस्मिन्महेष्वासः
महत् [adj]
तस्मिन्महेष्वासः
इष्वास [m]
कृपः
कृप [mf]
समभवत्
सम्भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
व्यासश्च भगवान्नित्यं वासं चक्रे नृपेण ह । कथाः कुर्वन्पुराणर्षिर्देवर्षिनृपरक्षसाम् ॥
English Translation
The holy Vyasa also used to often meet with the old king and recite to him the histories of old Rishis and celestial ascetics and Pitris and Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यासश्च
व्यास [m]
व्यासश्च
च [ind]
भगवान्नित्यं
भगवत् [adj]
भगवान्नित्यं
नित्यम् [ind]
वासं
वास [m]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
नृपेण
नृप [m]
ह
ह [ind]
कथाः
कथा [f]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
पुराणर्षिर्
पुराण [adj]
पुराणर्षिर्
ऋषि [m]
देवर्षिनृपरक्षसाम्
देव [m]
देवर्षिनृपरक्षसाम्
ऋषि [m]
देवर्षिनृपरक्षसाम्
नृप [m]
देवर्षिनृपरक्षसाम्
रक्षस् [n]
धर्मयुक्तानि कार्याणि व्यवहारान्वितानि च । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो विदुरस्तान्यकारयत् ॥
English Translation
Vidura, under the order of Dhritarashtra, superintended the performance of all religious acts and the adıninistration of the law.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्माणि
कर्मन् [n]
हिंसायुक्तानि
हिंसा [f]
हिंसायुक्तानि
युज् [6. Ā.]
यानि
यद् [pron]
च
च [ind]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
विदुरस्तान्यकारयत्
विदुर [m]
विदुरस्तान्यकारयत्
तद् [pron]
विदुरस्तान्यकारयत्
कारय् [10. Ā.]
सामन्तेभ्यः प्रियाण्यस्य कार्याणि सुगुरूण्यपि । प्राप्यन्तेऽर्थैः सुलघुभिः प्रभावाद्विदुरस्य वै ॥
English Translation
Through the excellent policy of Vidura, by the expenditure of very little money, the Pandavas got numerous agreeable services from their feudators and followers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सामन्तेभ्यः
सामन्त [m]
प्रियाण्यस्य
प्रिय [adj]
प्रियाण्यस्य
इदम् [pron]
कार्याणि
कार्य [n]
सुगुरूण्यपि
सु [ind]
सुगुरूण्यपि
गुरु [adj]
सुगुरूण्यपि
अपि [ind]
प्राप्यन्ते
प्राप् [1. P.]
ऽर्थैः
अर्थ [mn]
सुलघुभिः
सु [ind]
सुलघुभिः
लघु [adj]
प्रभावाद्
प्रभाव [m]
विदुरस्य
विदुर [m]
वै
वै [ind]
अकरोद्बन्धमोक्षांश्च वध्यानां मोक्षणं तथा । न च धर्मात्मजो राजा कदाचित्किंचिदब्रवीत् ॥
English Translation
King Dhritarashtra freed prisoners and pardoned those who were condemned to death. King Yudhishthria the just never said anything to this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकरोद्
कृ [2. Ā.]
बन्धमोक्षांश्च
बन्ध [m]
बन्धमोक्षांश्च
मोक्ष [m]
बन्धमोक्षांश्च
च [ind]
वध्यानां
वध् [4. P.]
मोक्षणं
मोक्षण [n]
तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
धर्मात्मजो
धर्मात्मज [m]
राजा
राजन् [m]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
विहारयात्रासु पुनः कुरुराजो युधिष्ठिरः । सर्वान्कामान्महातेजाः प्रददावम्बिकासुते ॥
English Translation
On those occasions when the son of Ambika went on pleasure trips, the highly energetic. Kuru king Yudhishthira used to give him every article of enjoyment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवधीन्मद्रराजानं
वध् [4. P.]
अवधीन्मद्रराजानं
मद्र [m]
अवधीन्मद्रराजानं
राजन् [m]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
कामान्महातेजाः
काम [m]
कामान्महातेजाः
महत् [adj]
कामान्महातेजाः
तेजस् [n]
प्रददावम्बिकासुते
प्रदा [3. Ā.]
प्रददावम्बिकासुते
अम्बिकासुत [m]
आरालिकाः सूपकारा रागखाण्डविकास्तथा । उपातिष्ठन्त राजानं धृतराष्ट्रं यथा पुरा ॥
English Translation
Aralikas, and juice-makers, and makers of Ragakhandavas waited on king Dhritarashtra as before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरालिकाः
आरालिक [m]
सूपकारा
सूप [m]
सूपकारा
कार [adj]
रागखाण्डविकास्तथा
राग [m]
रागखाण्डविकास्तथा
खाण्डविक [m]
रागखाण्डविकास्तथा
तथा [ind]
उपातिष्ठन्त
उपस्था [1. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
वासांसि च महार्हाणि माल्यानि विविधानि च । उपाजह्रुर्यथान्यायं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः ॥
English Translation
Pandu's son collected costly dresses and garlands of various kinds and duly offered them to Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
नदीश्चैव
नदी [f]
नदीश्चैव
च [ind]
नदीश्चैव
एव [ind]
वनानि
वन [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
उपाजह्रुर्
उपाहृ [1. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
मैरेयं मधु मांसानि पानकानि लघूनि च । चित्रान्भक्ष्यविकारांश्च चक्रुरस्य यथा पुरा ॥
English Translation
Maireya wines, flesh of various kinds, and sherlets and honey, and various kinds of food agreeably prepared by the admixture, of many articles, were caused to be made for the old king as in his prosperous days.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मैरेयं
मैरेय [mn]
मधु
मधु [n]
मांसानि
मांस [n]
पानकानि
पानक [mn]
लघूनि
लघु [adj]
च
च [ind]
चित्रान्
चित्र [adj]
भक्ष्यविकारांश्च
भक्ष्य [n]
भक्ष्यविकारांश्च
विकार [mn]
भक्ष्यविकारांश्च
च [ind]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
अस्य
इदम् [pron]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
ये चापि पृथिवीपालाः समाजग्मुः समन्ततः । उपातिष्ठन्त ते सर्वे कौरवेन्द्रं यथा पुरा ॥
English Translation
Those kings who came there one after another, all used to wait upon the old Kuru king as before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पृथिवीपालाः
पृथिवीपाल [m]
समाजग्मुः
समागम् [6. P.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
उपातिष्ठन्त
उपस्था [1. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
कुन्ती च द्रौपदी चैव सात्वती चैव भामिनी । उलूपी नागकन्या च देवी चित्राङ्गदा तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुन्ती
कुन्ती [f]
च
च [ind]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सात्वती
सात्वती [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भामिनी
भामिनी [f]
उलूपी
उलूपी [f]
नागकन्या
नाग [m]
नागकन्या
कन्या [f]
च
च [ind]
देवी
देवी [f]
चित्राङ्गदा
चित्राङ्गदा [f]
तथा
तथा [ind]
धृष्टकेतोश्च भगिनी जरासंधस्य चात्मजा । किंकराः स्मोपतिष्ठन्ति सर्वाः सुबलजां तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृष्टकेतोश्च
धृष्टकेतु [m]
धृष्टकेतोश्च
च [ind]
भगिनी
भगिनी [f]
जरासंधस्य
जरासंध [m]
चात्मजा
च [ind]
चात्मजा
आत्मजा [f]
किंकराः
किंकर [m]
स्मोपतिष्ठन्ति
स्म [ind]
स्मोपतिष्ठन्ति
उपस्था [1. Ā.]
सर्वाः
सर्व [pron]
सुबलजां
सुबल [m]
सुबलजां
ज [adj]
तथा
तथा [ind]
यथा पुत्रवियुक्तोऽयं न किंचिद्दुःखमाप्नुयात् । इति राजान्वशाद्भ्रातॄन्नित्यमेव युधिष्ठिरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
पुत्रवियुक्तो
पुत्र [m]
पुत्रवियुक्तो
वियुज् [4. P.]
ऽयं
इदम् [pron]
न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
दुःखम्
दुःख [n]
आप्नुयात्
आप् [1. P.]
इति
इति [ind]
राजान्वशाद्
राजन् [m]
राजान्वशाद्
अनुशास् [2. Ā.]
भ्रातॄन्नित्यम्
भ्रातृ [m]
भ्रातॄन्नित्यम्
नित्यम् [ind]
एव
एव [ind]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
एवं ते धर्मराजस्य श्रुत्वा वचनमर्थवत् । सविशेषमवर्तन्त भीममेकं विना तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ते
तद् [pron]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनम्
वचन [n]
अर्थवत्
अर्थवत् [adj]
सविशेषम्
स [ind]
सविशेषम्
विशेष [m]
अवर्तन्त
वृत् [3. P.]
भीमम्
भीम [m]
एकं
एक [pron]
विना
विना [ind]
तदा
तदा [ind]
न हि तत्तस्य वीरस्य हृदयादपसर्पति । धृतराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्यद्वृत्तं द्यूतकारितम् ॥
English Translation
There was one exception, however. It was Bhimasena. All that had followed from that match at dice which had been brought about by the wicked understanding of Dhritarashtra, did not go away from the heart of that hero.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
वीरस्य
वीर [m]
हृदयाद्
हृदय [n]
अपसर्पति
अपसृप् [1. P.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
दुर्बुद्धेर्
दुर्बुद्धि [adj]
यद्
यद् [pron]
वृत्तं
वृत्त [n]
द्यूतकारितम्
द्यूत [n]
द्यूतकारितम्
कारय् [10. Ā.]