Aśvamedhikaparva Adhyāya 56
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 56
Aśvamedhikaparva Adhyāya 56 of the classical Mahābhārata with 29 verses.
Total: 29 Verses
•
Citations: MBh 14.56.1–29
•
250 Lexicon Terms
स तं दृष्ट्वा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम् । दीर्घश्मश्रुधरं नॄणां शोणितेन समुक्षितम् ॥
English Translation
Vaishampayana said Seeing the king, who had become so, of frightful appearance, wearing a long beard smeared with the blood of human beings, the Brahmana Utanka, O king, did not become moved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तथाभूतं
तथाभूत [adj]
राजानं
राजन् [m]
घोरदर्शनम्
घोर [adj]
घोरदर्शनम्
दर्शन [n]
दीर्घश्मश्रुधरं
दीर्घ [adj]
दीर्घश्मश्रुधरं
श्मश्रु [mn]
दीर्घश्मश्रुधरं
धर [adj]
नॄणां
नृ [m]
शोणितेन
शोणित [n]
समुक्षितम्
समुक्ष् [6. Ā.]
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनमथाब्रवीत् । प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपमः ॥
English Translation
That highly energetic monarch, inspiring terror in every breast and loO king like a second Yama, rising up addressed Utanka, saying, ‘By good luck, O best of Brahmanas, you have come to me at the sixth hour of the day when I am in search of food.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चकार
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
व्यथां
व्यथा [f]
विप्रो
विप्र [m]
राजा
राजन् [m]
त्वेनम्
तु [ind]
त्वेनम्
एनद् [pron]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रत्युत्थाय
प्रत्युत्था [1. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
भयकर्ता
भय [n]
भयकर्ता
कर्तृ [adj]
यमोपमः
यम [m]
यमोपमः
उपम [adj]
दिष्ट्या त्वमसि कल्याण षष्ठे काले ममान्तिकम् । भक्षं मृगयमाणस्य संप्राप्तो द्विजसत्तम ॥
English Translation
That highly energetic monarch, inspiring terror in every breast and loO king like a second Yama, rising up addressed Utanka, saying, ‘By good luck, O best of Brahmanas, you have come to me at the sixth hour of the day when I am in search of food.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
कल्याण
कल्याण [adj]
षष्ठे
षष्ठ [adj]
काले
काल [m]
ममान्तिकम्
मद् [pron]
ममान्तिकम्
अन्तिक [n]
भक्षं
भक्ष [m]
मृगयमाणस्य
मृगय् [Denom. P.]
सम्प्राप्तो
सम्प्राप् [5. Ā.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
राजन्गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं मामिहागतम् । न च गुर्वर्थमुद्युक्तं हिंस्यमाहुर्मनीषिणः ॥
English Translation
Utanka said O king, know that I have come here in course of my wanderings for the sake of my preceptor, The wise have said that while one is engaged for the sake of one's preceptor, one should not be injured.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजन्
राजन् [m]
गुर्वर्थिनं
गुरु [m]
गुर्वर्थिनं
अर्थिन् [adj]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
चरन्तं
चर् [1. Ā.]
माम्
मद् [pron]
इहागतम्
इह [ind]
इहागतम्
आगम् [6. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
गुर्वर्थम्
गुरु [m]
गुर्वर्थम्
अर्थ [mn]
उद्युक्तं
उद्युज् [7. Ā.]
हिंस्यम्
हिंस् [7. Ā.]
आहुर्
अह् [1. P.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम । न च शक्यः समुत्स्रष्टुं क्षुधितेन मयाद्य वै ॥
English Translation
The king said O best of Brahmanas, food has been ordained for me at the sixth hour of the day. I am hungry. I cannot, therefore, allow you escape today.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षष्ठे
षष्ठ [adj]
काले
काल [m]
ममाहारो
मद् [pron]
ममाहारो
आहार [m]
विहितो
विधा [3. Ā.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
शक्यः
शक्य [adj]
समुत्स्रष्टुं
समुत्सृज् [6. Ā.]
क्षुधितेन
क्षुध् [4. P.]
मयाद्य
मद् [pron]
मयाद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
एवमस्तु महाराज समयः क्रियतां तु मे । गुर्वर्थमभिनिर्वर्त्य पुनरेष्यामि ते वशम् ॥
English Translation
Utanka said Let it be so, O king! Let this agreement be made with me! After I have ceased to wander for my preceptor I shall once more come and put myself within your power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अस्तु
अस् [2. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
समयः
समय [m]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
गुर्वर्थम्
गुरु [m]
गुर्वर्थम्
अर्थ [mn]
अभिनिर्वर्त्य
अभिनिर्वर्तय् [10. P.]
पुनर्
पुनर् [ind]
एष्यामि
इ [5. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वशम्
वश [m]
संश्रुतश्च मया योऽर्थो गुरवे राजसत्तम । त्वदधीनः स राजेन्द्र तं त्वा भिक्षे नरेश्वर ॥
English Translation
I have heard, O best of kings, that the object I seek for my preceptor is under your control, O king, therefore, O king I beg you for it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संश्रुतश्च
संश्रु [5. Ā.]
संश्रुतश्च
च [ind]
मया
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽर्थो
अर्थ [mn]
गुरवे
गुरु [m]
राजसत्तम
राजन् [m]
राजसत्तम
सत्तम [adj]
त्वदधीनः
त्वद् [pron]
त्वदधीनः
अधीन [adj]
स
तद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तं
तद् [pron]
त्वा
त्वद् [pron]
भिक्षे
भिक्ष् [1. P.]
नरेश्वर
नरेश्वर [m]
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि सर्वशः । दाता त्वं च नरव्याघ्र पात्रभूतः क्षिताविह । पात्रं प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम ॥
English Translation
You every day give many foremost of gems to superior Brahmanas. You are a giver, O king, from whom gifts may be accepted. know that I too am a worthy object of charity present before you, O best of kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददासि
दा [1. Ā.]
विप्रमुख्येभ्यस्त्वं
विप्र [m]
विप्रमुख्येभ्यस्त्वं
मुख्य [adj]
विप्रमुख्येभ्यस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
रत्नानि
रत्न [mn]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
दाता
दातृ [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
च
च [ind]
नरव्याघ्र
नर [m]
नरव्याघ्र
व्याघ्र [m]
पात्रभूतः
पात्र [n]
पात्रभूतः
भू [1. Ā.]
क्षिताविह
क्षिति [f]
क्षिताविह
इह [ind]
पात्रं
पात्र [n]
प्रतिग्रहे
प्रतिग्रह [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
नृपसत्तम
नृप [m]
नृपसत्तम
सत्तम [adj]
उपाकृत्य गुरोरर्थं त्वदायत्तमरिंदम । समयेनेह राजेन्द्र पुनरेष्यामि ते वशम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपाकृत्य
उपाकृ [8. Ā.]
गुरोर्
गुरु [m]
अर्थं
अर्थ [mn]
त्वदायत्तम्
त्वद् [pron]
त्वदायत्तम्
आयत् [1. Ā.]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
समयेनेह
समय [m]
समयेनेह
इह [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एष्यामि
इ [5. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वशम्
वश [m]
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्यास्ति किंचन । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥
English Translation
Having accepted from you in gift that object for my preceptor, which is under your control, I shall, O king, on account of my agreement, once more come back to you and put myself under your power. I assure you truly of this. There is no falsehood in this. Never before have I spoken any falsehood, no not even in jest! What shall I say then of other occasions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यं
सत्य [n]
ते
त्वद् [pron]
प्रतिजानामि
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
मिथ्यास्ति
मिथ्या [ind]
मिथ्यास्ति
अस् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
अनृतं
अनृत [n]
नोक्तपूर्वं
न [ind]
नोक्तपूर्वं
वच् [2. P.]
नोक्तपूर्वं
पूर्व [pron]
मे
मद् [pron]
स्वैरेष्वपि
स्वैर [n]
स्वैरेष्वपि
अपि [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
ऽन्यथा
अन्यथा [ind]
यदि मत्तस्त्वदायत्तो गुर्वर्थः कृत एव सः । यदि चास्मि प्रतिग्राह्यः सांप्रतं तद्ब्रवीहि मे ॥
English Translation
If the object you seck for your preceptor is capable of being placed in your hands by me. If। I be considered as one from whom a gift may be accepted, do you then say what that object is!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
मत्तस्त्वदायत्तो
मद् [pron]
मत्तस्त्वदायत्तो
त्वद् [pron]
मत्तस्त्वदायत्तो
आयत् [1. Ā.]
गुर्वर्थः
गुरु [m]
गुर्वर्थः
अर्थ [mn]
कृत
कृ [2. Ā.]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
यदि
यदि [ind]
चास्मि
च [ind]
चास्मि
अस् [2. P.]
प्रतिग्राह्यः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
सांप्रतं
सांप्रतम् [ind]
तद्
तद् [pron]
ब्रवीहि
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
प्रतिग्राह्यो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ । सोऽहं त्वामनुसंप्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले ॥
English Translation
Utanka said O foremost of men, O Saudasa, in my estimation you are a worthy person from whom gifts may be accepted. I have, therefore, come to you for begging of you the jewelled earrings (worn by your queen).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिग्राह्यो
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
मतो
मन् [8. P.]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
सौदासं
सौदास [m]
पुरुषादं
पुरुषाद [m]
वै
वै [ind]
भिक्षितुं
भिक्ष् [1. P.]
मणिकुण्डले
मणि [m]
मणिकुण्डले
कुण्डल [n]
पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे रुचिरे मणिकुण्डले । वरयार्थं त्वमन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत ॥
English Translation
Saudasa said Those jewelled ear-rings, O learned and twice-born Rishi, belong to my wife. They should be asked from her. Do you therefore, solicit some other things froin me. I shall give it to you, O you of excellent vows!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पत्न्यास्ते
पत्नी [f]
पत्न्यास्ते
तद् [pron]
मम
मद् [pron]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
रुचिरे
रुचिर [adj]
मणिकुण्डले
मणि [m]
मणिकुण्डले
कुण्डल [n]
वरयार्थं
वरय् [10. Ā.]
वरयार्थं
अर्थ [mn]
त्वम्
त्वद् [pron]
अन्यं
अन्य [pron]
वै
वै [ind]
तं
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
सुव्रत
सुव्रत [adj]
अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणं यदि ते वयम् । प्रयच्छ कुण्डले मे त्वं सत्यवाग्भव पार्थिव ॥
English Translation
Utanka said If we be considered as any authority, do you cease then to urge this pretext. Do you give those jewelled ear-rings to me. Be truthful in speech, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलं
अलम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
व्यपदेशेन
व्यपदेश [m]
प्रमाणं
प्रमाण [mn]
यदि
यदि [ind]
ते
त्वद् [pron]
वयम्
मद् [pron]
प्रयच्छ
प्रयम् [1. Ā.]
कुण्डले
कुण्डल [n]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
सत्यवाग्
सत्य [n]
सत्यवाग्
वाच् [f]
भव
भू [1. Ā.]
पार्थिव
पार्थिव [m]
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्राजा तमुत्तङ्कं पुनर्वचः । गच्छ मद्वचनाद्देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम ॥
English Translation
Vaishampayana said, Thus addressed, the king once addressed Utanka and said to him, Do you, at my word, go to my venerable queen, O best of men, and ask her saying, Give!' She of pure Vows, thus begged by you will certainly, at my command, give you, O foremost of twice-born persons, those jewelled ear-rings of hers without doubt. more
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्
इति [ind]
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्
वच् [2. P.]
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्
तु [ind]
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
राजा
राजन् [m]
तम्
तद् [pron]
उत्तङ्कं
उत्तङ्क [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
वचः
वचस् [n]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
मद्वचनाद्
मद् [pron]
मद्वचनाद्
वचन [n]
देवीं
देवी [f]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
देहीति
दा [1. Ā.]
देहीति
इति [ind]
सत्तम
सत्तम [adj]
सैवमुक्ता त्वया नूनं मद्वाक्येन शुचिस्मिता । प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशयः ॥
English Translation
Vaishampayana said, Thus addressed, the king once addressed Utanka and said to him, Do you, at my word, go to my venerable queen, O best of men, and ask her saying, Give!' She of pure Vows, thus begged by you will certainly, at my command, give you, O foremost of twice-born persons, those jewelled ear-rings of hers without doubt. more
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सैवम्
तद् [pron]
सैवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
नूनं
नूनम् [ind]
मद्वाक्येन
मद् [pron]
मद्वाक्येन
वाक्य [n]
शुचिस्मिता
शुचि [adj]
शुचिस्मिता
स्मित [n]
प्रदास्यति
प्रदा [3. Ā.]
द्विजश्रेष्ठ
द्विजश्रेष्ठ [m]
कुण्डले
कुण्डल [n]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर । स्वयं वापि भवान्पत्नीं किमर्थं नोपसर्पति ॥
English Translation
Utanka said Where, O king, shall I be able to meet your queen? Why do you not yourself go to her?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्व
क्व [ind]
पत्नी
पत्नी [f]
भवतः
भवत् [adj]
शक्या
शक्य [adj]
मया
मद् [pron]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
नरेश्वर
नरेश्वर [m]
स्वयं
स्वयम् [ind]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
भवान्
भवत् [adj]
पत्नीं
पत्नी [f]
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
नोपसर्पति
न [ind]
नोपसर्पति
उपसृप् [1. Ā.]
द्रक्ष्यते तां भवानद्य कस्मिंश्चिद्वननिर्झरे । षष्ठे काले न हि मया सा शक्या द्रष्टुमद्य वै ॥
English Translation
Saudasa said You will find hier today near a forest fountain. I cannot see her today as the sixth hour of the day has come.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रक्ष्यते
दृश् [6. P.]
तां
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
अद्य
अद्य [ind]
कस्मिंश्चिद्
कश्चित् [pron]
वननिर्झरे
वन [n]
वननिर्झरे
निर्झर [mn]
षष्ठे
षष्ठ [adj]
काले
काल [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
मया
मद् [pron]
सा
तद् [pron]
शक्या
शक्य [adj]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
अद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
उत्तङ्कस्तु तथोक्तः स जगाम भरतर्षभ । मदयन्तीं च दृष्ट्वा सोऽज्ञापयत्स्वं प्रयोजनम् ॥
English Translation
Vaishampayana said, Thus addressed, Utanka, O chief of Bharata's race, then left that place. Seeing Madayanti, he informed her of his object.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तङ्कस्तु
उत्तङ्क [m]
उत्तङ्कस्तु
तु [ind]
तथोक्तः
तथा [ind]
तथोक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
मदयन्तीं
मदय् [10. Ā.]
च
च [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सो
तद् [pron]
ऽज्ञापयत्
ज्ञापय् [10. Ā.]
स्वं
स्व [adj]
प्रयोजनम्
प्रयोजन [n]
सौदासवचनं श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना । प्रत्युवाच महाबुद्धिमुत्तङ्कं जनमेजय ॥
English Translation
Hearing the order of Saudasa, that lady of large eyes replied to the highly intelligent Utanka, O Janamejaya, in these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौदासवचनं
सौदास [m]
सौदासवचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
पृथुलोचना
पृथु [adj]
पृथुलोचना
लोचन [n]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
महाबुद्धिम्
महत् [adj]
महाबुद्धिम्
बुद्धि [f]
उत्तङ्कं
उत्तङ्क [m]
जनमेजय
जनमेजय [m]
एवमेतन्महाब्रह्मन्नानृतं वदसेऽनघ । अभिज्ञानं तु किंचित्त्वं समानेतुमिहार्हसि ॥
English Translation
It is even so, Otwice-born one. You should, however, O sinless one, assure me that you do not say what is untrue! You should bring me some signet from my husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्
एतद् [pron]
महाब्रह्मन्
महत् [adj]
महाब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
नानृतं
न [ind]
नानृतं
अनृत [n]
वदसे
वद् [1. Ā.]
ऽनघ
अनघ [adj]
अभिप्रायस्तु
अभिप्राय [m]
अभिप्रायस्तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
तं
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे; देवाश्च यक्षाश्च महोरगाश्च । तैस्तैरुपायैः परिहर्तुकामा;श्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति ॥
English Translation
These celestial ear-rings of mine, made of rich gems, are such that the celestials and Yakshas and great Rishis always watch for opportunities for taking them away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
दिव्ये
दिव्य [adj]
मणिकुण्डले
मणि [m]
मणिकुण्डले
कुण्डल [n]
मे
मद् [pron]
देवाश्च
देव [m]
देवाश्च
च [ind]
यक्षाश्च
यक्ष [m]
यक्षाश्च
च [ind]
महोरगाश्च
महत् [adj]
महोरगाश्च
उरग [mn]
महोरगाश्च
च [ind]
तैस्तैर्
तद् [pron]
तैस्तैर्
तद् [pron]
उपायैः
उपाय [m]
परिहर्तुकामाश्
परिहर्तु [m]
परिहर्तुकामाश्
काम [m]
छिद्रेषु
छिद्र [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
परितर्कयन्ति
परितर्कय् [Denom. P.]
निक्षिप्तमेतद्भुवि पन्नगास्तु; रत्नं समासाद्य परामृषेयुः । यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं सुराश्च; निद्रावशं त्वा परिधर्षयेयुः ॥
English Translation
If placed at any time on the Earth, this costly article would then be stolen by the Nagas. If worn by one who is impure on account of eating, it would then be taken away by the Yakshas. If the wearer falls asleep, the celestials would then take them away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निक्षिप्तम्
निक्षिप् [6. Ā.]
एतद्
एतद् [pron]
भुवि
भू [f]
पन्नगास्तु
पन्नग [mn]
पन्नगास्तु
तु [ind]
रत्नं
रत्न [mn]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
परामृषेयुः
परामृष् [6. Ā.]
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं
यक्ष [m]
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं
तथा [ind]
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं
उच्छिष्ट [n]
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं
धृ [4. P.]
सुराश्च
सुर [m]
सुराश्च
च [ind]
निद्रावशं
निद्रा [f]
निद्रावशं
वश [m]
त्वा
त्वद् [pron]
परिधर्षयेयुः
परिधर्षय् [10. P.]
छिद्रेष्वेतेषु हि सदा ह्यधृष्येषु द्विजर्षभ । देवराक्षसनागानामप्रमत्तेन धार्यते ॥
English Translation
O best of Brahmanas, these ear-rings are capable of being taken away when such opportunities come, by celestials and Rakshasas and Nagas, if worn by a careless person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छिद्रेष्वेतेषु
छिद्र [n]
छिद्रेष्वेतेषु
एतद् [pron]
हि
हि [ind]
सदा
सदा [ind]
ह्यधृष्येषु
हि [ind]
ह्यधृष्येषु
अधृष्य [adj]
द्विजर्षभ
द्विजर्षभ [m]
देवराक्षसनागानाम्
देव [m]
देवराक्षसनागानाम्
राक्षस [m]
देवराक्षसनागानाम्
नाग [m]
अप्रमत्तेन
अप्रमत्त [adj]
धार्यते
धारय् [10. Ā.]
स्यन्देते हि दिवा रुक्मं रात्रौ च द्विजसत्तम । नक्तं नक्षत्रताराणां प्रभामाक्षिप्य वर्तते ॥
English Translation
O best of twice-born ones, these ear-rings, day and night, always produce gold. At night, they shine brightly, attracting the rays of stars and constellations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्तुवन्ति
स्तु [1. Ā.]
विश्वकर्माणं
विश्वकर्मन् [m]
सततं
सततम् [ind]
द्विजसत्तमाः
द्विजसत्तम [m]
नक्तं
नक्त [n]
नक्षत्रताराणां
नक्षत्र [mn]
नक्षत्रताराणां
तारा [f]
प्रभाम्
प्रभा [f]
आक्षिप्य
आक्षिप् [4. P.]
वर्तते
वृत् [3. P.]
एते ह्यामुच्य भगवन्क्षुत्पिपासाभयं कुतः । विषाग्निश्वापदेभ्यश्च भयं जातु न विद्यते ॥
English Translation
O holy one, if worn by any one, he would be freed from hunger and thirst and fear of every sort. The wearer of these ear-rings is freed also from the fear of poison and fire and every kind of danger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
ह्यामुच्य
हि [ind]
ह्यामुच्य
आमुच् [6. Ā.]
भगवन्
भगवत् [adj]
क्षुत्पिपासाभयं
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासाभयं
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासाभयं
भय [n]
कुतः
कुतस् [ind]
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च
विष [n]
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च
अग्नि [m]
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च
श्वापद [mn]
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च
च [ind]
भयं
भय [n]
जातु
जातु [ind]
न
न [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
ह्रस्वेन चैते आमुक्ते भवतो ह्रस्वके तदा । अनुरूपेण चामुक्ते तत्प्रमाणे हि जायतः ॥
English Translation
If wom by one of short stature, these become short. If worn by one of tall stature, these grow in size.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रस्वेन
ह्रस्व [adj]
चैते
च [ind]
चैते
एतद् [pron]
आमुक्ते
आमुच् [6. Ā.]
भवतो
भू [1. Ā.]
ह्रस्वके
ह्रस्वक [adj]
तदा
तदा [ind]
अनुरूपेण
अनुरूप [adj]
चामुक्ते
च [ind]
चामुक्ते
आमुच् [6. Ā.]
तत्प्रमाणे
तद् [pron]
तत्प्रमाणे
प्रमाण [mn]
हि
हि [ind]
जायतः
जन् [4. P.]
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते । त्रिषु लोकेषु विख्याते तदभिज्ञानमानय ॥
English Translation
Even of such virtucs are these ear-rings of mine. they lauded and honoured everywhere. Indeed, they are known over the three worlds. Do you, therefore, bring inc some sign. are
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंविधे
एवंविध [adj]
ममैते
मद् [pron]
ममैते
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
कुण्डले
कुण्डल [n]
परमार्चिते
परम [adj]
परमार्चिते
अर्चय् [10. Ā.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
विख्याते
विख्या [2. P.]
तद्
तद् [pron]
अभिज्ञानम्
अभिज्ञान [n]
आनय
आनी [1. Ā.]