Śāntiparva Adhyāya 45
शान्तिपर्व • अध्यायः 45
Śāntiparva Adhyāya 45 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 12.45.1–21
•
250 Lexicon Terms
प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे वक्तुमिहार्हसि ॥
English Translation
Janamejaya said You should, O learned Brahmana, tell me what was next done by Yudhishthira the mighty-armed son of Dharma after he had regained his kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
भगवता
भगवत् [adj]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
यद्
यद् [pron]
अन्यद्
अन्य [pron]
अकरोद्
कृ [2. Ā.]
विप्र
विप्र [m]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
भगवान्वा हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य परो गुरुः । ऋषे यदकरोद्वीरस्तच्च व्याख्यातुमर्हसि ॥
English Translation
You should tell me also, O Rishi, what the heroic Hrishikesha, the supreme lord of the three worlds, did after this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवान्
भगवत् [adj]
वा
वा [ind]
हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य
हृषीकेश [m]
हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य
त्रैलोक्य [n]
परो
पर [pron]
गुरुः
गुरु [m]
ऋषे
ऋषि [m]
यद्
यद् [pron]
अकरोद्
कृ [2. Ā.]
वीरस्तच्च
वीर [m]
वीरस्तच्च
तद् [pron]
वीरस्तच्च
च [ind]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
शृणु राजेन्द्र तत्त्वेन कीर्त्यमानं मयानघ । वासुदेवं पुरस्कृत्य यदकुर्वत पाण्डवाः ॥
English Translation
Hear me, O king, as I narrate fully, O sinless one, what the Pandavas, headed by Vasudeva did after this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृणु
श्रु [4. P.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
कीर्त्यमानं
कीर्तय् [10. Ā.]
मयानघ
मद् [pron]
मयानघ
अनघ [adj]
वासुदेवं
वासुदेव [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
यद्
यद् [pron]
अकुर्वत
कृ [2. Ā.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । चातुर्वर्ण्यं यथायोगं स्वे स्वे धर्मे न्यवेशयत् ॥
English Translation
Having regained his kingdom, O monarch, Kunti's son Yudhishthira made each of the four orders of men perform their respective duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
भगवता
भगवत् [adj]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
चातुर्वर्ण्यं
चातुर्वर्ण्य [n]
यथायोगं
यथायोगम् [ind]
स्वे
स्व [adj]
स्वे
स्व [adj]
धर्मे
धर्म [mn]
न्यवेशयत्
निवेशय् [10. Ā.]
ब्राह्मणानां सहस्रं च स्नातकानां महात्मनाम् । सहस्रनिष्कमेकैकं वाचयामास पाण्डवः ॥
English Translation
The (eldest) son of Pandu gave a thousand great Brahmanas of the Snataka order a thousand gold coins each.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
सहस्रं
सहस्र [mn]
च
च [ind]
स्नातकानां
स्नातक [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
सहस्रनिष्कम्
सहस्र [mn]
सहस्रनिष्कम्
निष्क [mn]
एकैकं
एकैक [adj]
वाचयामास
वाचय् [10. Ā.]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
तथानुजीविनो भृत्यान्संश्रितानतिथीनपि । कामैः संतर्पयामास कृपणांस्तर्ककानपि ॥
English Translation
He then pleased the servants who were dependent on him and the guests who came to him, including persons who were undeserving, by satisfying their wishes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथानुजीविनो
तथा [ind]
तथानुजीविनो
अनुजीविन् [m]
भृत्यान्
भृत्य [m]
संश्रितान्
संश्रि [1. Ā.]
अतिथीन्
अतिथि [m]
अपि
अपि [ind]
कामैः
काम [m]
संतर्पयामास
संतर्पय् [10. Ā.]
कृपणांस्तर्ककान्
कृपण [adj]
कृपणांस्तर्ककान्
तर्कक [m]
अपि
अपि [ind]
पुरोहिताय धौम्याय प्रादादयुतशः स गाः । धनं सुवर्णं रजतं वासांसि विविधानि च ॥
English Translation
He gave to his priest Dhaumya kine in thousands, and immense wealth and gold and silver and dresses of various kinds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरोहिताय
पुरोहित [m]
धौम्याय
धौम्य [m]
प्रादाद्
प्रदा [3. Ā.]
अयुतशः
अयुतशस् [ind]
स
तद् [pron]
गाः
गो [mf]
स्रजो
स्रज् [f]
गन्धान्
गन्ध [mn]
अलंकारान्
अलंकार [m]
वासांसि
वासस् [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
कृपाय च महाराज गुरुवृत्तिमवर्तत । विदुराय च धर्मात्मा पूजां चक्रे यतव्रतः ॥
English Translation
O monarch, the king treated Kripa like a preceptor. Ever observing vows the king continued to honour Vidura highly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपाय
कृप [mf]
च
च [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
गुरुवृत्तिम्
गुरु [m]
गुरुवृत्तिम्
वृत्ति [f]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
विदुराय
विदुर [m]
च
च [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पूजां
पूजा [f]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
यतव्रतः
यम् [6. P.]
यतव्रतः
व्रत [n]
भक्षान्नपानैर्विविधैर्वासोभिः शयनासनैः । सर्वान्संतोषयामास संश्रितान्ददतां वरः ॥
English Translation
That foremost of charitable men satisfied all persons with presents of food and drink and dresses of various kinds and beds and seats.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्षान्नपानैर्
भक्ष [m]
भक्षान्नपानैर्
अन्न [n]
भक्षान्नपानैर्
पान [n]
विविधैर्
विविध [adj]
वासोभिः
वासस् [n]
शयनासनैः
शयन [n]
शयनासनैः
आसन [n]
सर्वान्
सर्व [pron]
संतोषयामास
संतोषय् [10. Ā.]
संश्रितान्
संश्रि [1. Ā.]
ददतां
दा [1. Ā.]
वरः
वर [mn]
लब्धप्रशमनं कृत्वा स राजा राजसत्तम । युयुत्सोर्धार्तराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायशाः ॥
English Translation
Having restored peace to his kingdom the highly illustrious king, O best of monarchs, paid due honours to Yuyutsu and Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पौरजानपदामात्याः
पौर [m]
पौरजानपदामात्याः
जानपद [m]
पौरजानपदामात्याः
अमात्य [m]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
राजसत्तमः
राजन् [m]
राजसत्तमः
सत्तम [adj]
युयुत्सोर्
युयुत्सु [m]
धार्तराष्ट्रस्य
धार्तराष्ट्र [m]
पूजां
पूजा [f]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
धृतराष्ट्राय तद्राज्यं गान्धार्यै विदुराय च । निवेद्य स्वस्थवद्राजन्नास्ते राजा युधिष्ठिरः ॥
English Translation
Placing his kingdom at the disposal of Dhritarashtra, of Gandhari, and of Vidura, king Yudhishthira spent his days happily.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
यथापूर्वं
यथा [ind]
यथापूर्वं
पूर्वम् [ind]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
विदुरं
विदुर [m]
तथा
तथा [ind]
निवेद्य
निवेदय् [10. Ā.]
स्वस्थवद्
स्वस्थ [adj]
स्वस्थवद्
वत् [ind]
राजन्न्
राजन् [m]
आस्ते
आस् [4. P.]
राजा
राजन् [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
तथा सर्वं स नगरं प्रसाद्य जनमेजय । वासुदेवं महात्मानमभ्यगच्छत्कृताञ्जलिः ॥
English Translation
Having pleased everybody, including the citizens, in this way, Yudhishthira, O foremost of Bharata's race, approached with joined hands the presence of the great Vasudeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
नगरं
नगर [mn]
प्रसाद्य
प्रसादय् [10. Ā.]
जनमेजय
जनमेजय [m]
वासुदेवं
वासुदेव [m]
महात्मानम्
महात्मन् [adj]
अभ्यगच्छत्
अभिगम् [1. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
ततो महति पर्यङ्के मणिकाञ्चनभूषिते । ददर्श कृष्णमासीनं नीलं मेराविवाम्बुदम् ॥
English Translation
He saw Krishna, of the hue of a blue cloud, seated on a large sofa bedecked with gold and gems.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
महति
महत् [adj]
पर्यङ्के
पर्यङ्क [m]
मणिकाञ्चनभूषिते
मणि [m]
मणिकाञ्चनभूषिते
काञ्चन [n]
मणिकाञ्चनभूषिते
भूषय् [10. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कृष्णम्
कृष्ण [m]
आसीनं
आस् [4. P.]
नीलं
नील [adj]
मेराविवाम्बुदम्
मेरु [m]
मेराविवाम्बुदम्
इव [ind]
मेराविवाम्बुदम्
अम्बुद [m]
जाज्वल्यमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् । पीतकौशेयसंवीतं हेम्नीवोपहितं मणिम् ॥
English Translation
Clad in yellow silk robes and adorned with celestial ornaments, his person shone effulgent like a jewel set on gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जाज्वल्यमानं
जाज्वल् [Int. P.]
वपुषा
वपुस् [n]
दिव्याभरणभूषितम्
दिव्य [adj]
दिव्याभरणभूषितम्
आभरण [n]
दिव्याभरणभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
पीतकौशेयसंवीतं
पीत [adj]
पीतकौशेयसंवीतं
कौशेय [n]
पीतकौशेयसंवीतं
संव्ये [4. Ā.]
हेम्नीवोपहितं
हेमन् [n]
हेम्नीवोपहितं
इव [ind]
हेम्नीवोपहितं
उपधा [3. Ā.]
मणिम्
मणि [m]
कौस्तुभेन उरःस्थेन मणिनाभिविराजितम् । उद्यतेवोदयं शैलं सूर्येणाप्तकिरीटिनम् । नौपम्यं विद्यते यस्य त्रिषु लोकेषु किंचन ॥
English Translation
His bosom adorned with the Kaustubha gem, he shone like the mountain with the rising Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कौस्तुभेन
कौस्तुभ [mn]
उरःस्थेन
उरस् [n]
उरःस्थेन
स्थ [adj]
मणिनाभिविराजितम्
मणि [m]
मणिनाभिविराजितम्
अभिविराज् [1. Ā.]
उद्यतेवोदयं
उदि [4. Ā.]
उद्यतेवोदयं
इव [ind]
उद्यतेवोदयं
उदय [m]
शैलं
शैल [mn]
सूर्येणाप्तकिरीटिनम्
सूर्य [m]
सूर्येणाप्तकिरीटिनम्
आप्त [m]
सूर्येणाप्तकिरीटिनम्
किरीटिन् [m]
नौपम्यं
न [ind]
नौपम्यं
औपम्य [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
यस्य
यद् [pron]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
किंचन
कश्चन [pron]
सोऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषविग्रहम् । उवाच मधुराभाषः स्मितपूर्वमिदं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
विष्णुं
विष्णु [m]
पुरुषविग्रहम्
पुरुष [m]
पुरुषविग्रहम्
विग्रह [mn]
उवाच
वच् [2. P.]
मधुराभाषः
मधुर [adj]
मधुराभाषः
आभाष [m]
स्मितपूर्वम्
स्मित [n]
स्मितपूर्वम्
पूर्वम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
तदा
तदा [ind]
सुखेन ते निशा कच्चिद्व्युष्टा बुद्धिमतां वर । कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखेन
सुख [n]
ते
त्वद् [pron]
निशा
निशा [f]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
व्युष्टा
विवस् [6. P.]
बुद्धिमतां
बुद्धिमत् [adj]
वर
वर [adj]
कच्चिज्ज्ञानानि
कच्चित् [ind]
कच्चिज्ज्ञानानि
ज्ञान [n]
सर्वाणि
सर्व [pron]
प्रसन्नानि
प्रसद् [1. Ā.]
तवाच्युत
त्वद् [pron]
तवाच्युत
अच्युत [m]
तव ह्याश्रित्य तां देवीं बुद्धिं बुद्धिमतां वर । वयं राज्यमनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे स्थिता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
ह्याश्रित्य
हि [ind]
ह्याश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
तां
तद् [pron]
देवीं
देवी [f]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
बुद्धिमतां
बुद्धिमत् [adj]
वर
वर [adj]
वयं
मद् [pron]
राज्यम्
राज्य [n]
अनुप्राप्ताः
अनुप्राप् [5. Ā.]
पृथिवी
पृथिवी [f]
च
च [ind]
वशे
वश [m]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
भवत्प्रसादाद्भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम । जयः प्राप्तो यशश्चाग्र्यं न च धर्माच्च्युता वयम् ॥
English Translation
We have regained our kingdom and the whole Earth has come under our sway, O divine lord, through your favour, O refuge of the three worlds and, O you of three steps. Through your favour we have gained victory and obtained great fame and have not transgressed the duties of our order.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवत्प्रसादाद्
भवत् [adj]
भवत्प्रसादाद्
प्रसाद [m]
भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम
भगवन्त् [m]
भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम
त्रि [nr]
भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम
लोक [m]
भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम
गति [f]
भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम
विक्रम [m]
जयः
जय [m]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
यशश्चाग्र्यं
यशस् [n]
यशश्चाग्र्यं
च [ind]
यशश्चाग्र्यं
अग्र्य [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
धर्माच्च्युता
धर्म [mn]
धर्माच्च्युता
च्यु [1. P.]
वयम्
मद् [pron]
तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजं युधिष्ठिरम् । नोवाच भगवान्किंचिद्ध्यानमेवान्वपद्यत ॥
English Translation
The divine Krishna did not speak a single word to that chastiser of enemies, king Yudhishthira, for he was then rapt in meditation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तूष्णींभूतं
तूष्णींभूत [adj]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
शोचमानं
शुच् [6. P.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
नोवाच
न [ind]
नोवाच
वच् [2. P.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
ध्यानम्
ध्यान [mn]
एवान्वपद्यत
एव [ind]
एवान्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]