Śāntiparva Adhyāya 326
शान्तिपर्व • अध्यायः 326
Śāntiparva Adhyāya 326 of the classical Mahābhārata with 125 verses.
Total: 125 Verses
•
Citations: MBh 12.326.1–125
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 5 (Verses 30 shown)
एवं स्तुतः स भगवान्गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः । तं मुनिं दर्शयामास नारदं विश्वरूपधृक् ॥
English Translation
Bhishma said Thus sung with names that were not known to others, the Divine Narayana having the universe for his form appeared before the ascetic Narada.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स्तुतः
स्तु [1. Ā.]
स
तद् [pron]
भगवान्
भगवन्त् [m]
गुह्यैस्तथ्यैश्च
गुह्य [adj]
गुह्यैस्तथ्यैश्च
तथ्य [adj]
गुह्यैस्तथ्यैश्च
च [ind]
नामभिः
नामन् [n]
तं
तद् [pron]
मुनिं
मुनि [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
नारदं
नारद [m]
विश्वरूपधृक्
विश्व [pron]
विश्वरूपधृक्
रूप [n]
विश्वरूपधृक्
धृक् [adj]
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान् । कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः ॥
English Translation
His form was some what purer than the moon and differed from the moon in some particulars. He somewhat resembled a burning fire in complexion. The powerful Lord was somewhat of the form of Vishti,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा
कश्चित् [pron]
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा
चन्द्र [m]
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
किंचिच्चन्द्राद्
कश्चित् [pron]
किंचिच्चन्द्राद्
चन्द्र [m]
विशेषवान्
विशेषवत् [adj]
कृशानुवर्णः
कृशानु [m]
कृशानुवर्णः
वर्ण [mn]
किंचिच्च
कश्चित् [pron]
किंचिच्च
च [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
धिष्ण्याकृतिः
धिष्ण्य [n]
धिष्ण्याकृतिः
आकृति [f]
प्रभुः
प्रभु [adj]
शुकपत्रवर्णः किंचिच्च किंचित्स्फटिकसप्रभः । नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् ॥
English Translation
He looked in some respects like the feathers of the parrot, and in some a collection of pure crystal. He resembled in some respects a hill of antimony and in some a mass of pure gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृशानुवर्णः
कृशानु [m]
कृशानुवर्णः
वर्ण [mn]
किंचिच्च
कश्चित् [pron]
किंचिच्च
च [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
धिष्ण्याकृतिः
धिष्ण्य [n]
धिष्ण्याकृतिः
आकृति [f]
प्रभुः
प्रभु [adj]
नीलाञ्जनचयप्रख्यो
नीलाञ्जन [n]
नीलाञ्जनचयप्रख्यो
चय [m]
नीलाञ्जनचयप्रख्यो
प्रख्या [f]
जातरूपप्रभः
जातरूप [n]
जातरूपप्रभः
प्रभा [f]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णः क्वचिद्बभौ । क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैडूर्यसदृशः क्वचित् ॥
English Translation
His complexion somewhat resembled the coral when first formed, and was somewhat white. That complexion resembled in some respects the colour of gold and in some that of the lapis lazulus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च
प्रवाल [mn]
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च
अङ्कुर [mn]
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च
वर्ण [mn]
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च
च [ind]
श्वेतवर्णः
श्वेत [adj]
श्वेतवर्णः
वर्ण [mn]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
बभौ
भा [2. Ā.]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
सुवर्णवर्णाभो
सुवर्ण [n]
सुवर्णवर्णाभो
वर्ण [mn]
सुवर्णवर्णाभो
आभ [adj]
वैडूर्यसदृशः
वैडूर्य [n]
वैडूर्यसदृशः
सदृश [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
नीलवैडूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् । मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् ॥
English Translation
It resembled in some respects the colour of the blue lapis lazulus and in some that of sapphire. It resembled in some respects of colour of the peacock's neck, and in some that of a string of pearls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीलवैडूर्यसदृश
नील [adj]
नीलवैडूर्यसदृश
वैडूर्य [n]
नीलवैडूर्यसदृश
सदृश [adj]
इन्द्रनीलनिभः
इन्द्रनील [mn]
इन्द्रनीलनिभः
निभ [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
मयूरग्रीववर्णाभो
मयूरग्रीव [n]
मयूरग्रीववर्णाभो
वर्ण [mn]
मयूरग्रीववर्णाभो
आभ [adj]
मुक्ताहारनिभः
मुक्ता [f]
मुक्ताहारनिभः
हार [mn]
मुक्ताहारनिभः
निभ [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
एतान्वर्णान्बहुविधान्रूपे बिभ्रत्सनातनः । सहस्रनयनः श्रीमाञ्शतशीर्षः सहस्रपात् ॥
English Translation
Bearing these various sorts of hues on his body the eternal Deity appeared before Narada. He had a thousand eyes and was endued with great beauty. He had a hundred heads and a hundred feet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतान्
एतद् [pron]
वर्णान्
वर्ण [mn]
बहुविधान्
बहुविध [adj]
रूपे
रूप [n]
बिभ्रत्
भृ [1. Ā.]
सनातनः
सनातन [adj]
सहस्रनयनः
सहस्रनयन [m]
श्रीमाञ्शतशीर्षः
श्रीमत् [adj]
श्रीमाञ्शतशीर्षः
शतशीर्ष [m]
सहस्रपात्
सहस्रपाद् [m]
सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् । ओंकारमुद्गिरन्वक्त्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम् ॥
English Translation
He had a thousand stomachs and a thousand arms. He seemed to be still inconceivable to the mind. With one of his mouths he uttered the syllable OM and then the Gayatri following OM.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रोदरबाहुश्च
सहस्र [mn]
सहस्रोदरबाहुश्च
उदर [n]
सहस्रोदरबाहुश्च
बाहु [mf]
सहस्रोदरबाहुश्च
च [ind]
अव्यक्त
अव्यक्त [adj]
इति
इति [ind]
च
च [ind]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
ओंकारम्
ओंकार [m]
उद्गिरन्
उद्गृ [9. P.]
वक्त्रात्
वक्त्र [n]
सावित्रीं
सावित्री [f]
च
च [ind]
तदन्वयाम्
तद् [pron]
तदन्वयाम्
अन्वय [m]
शेषेभ्यश्चैव वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं वसु । आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी ॥
English Translation
With mind under complete mastery, the great God, called by the names of Hari and Narayana, by his other mouths, many in nụmber, uttered many Mantras from the four Vedas which are known by the name of Aranyaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषेभ्यश्चैव
शेष [adj]
शेषेभ्यश्चैव
च [ind]
शेषेभ्यश्चैव
एव [ind]
वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं
वक्त्र [n]
वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं
चतुर् [nr]
वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं
वेद [m]
वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं
उद्गम् [6. P.]
वसु
वसु [n]
आरण्यकं
आरण्यक [n]
जगौ
गा [2. P.]
देवो
देव [m]
हरिर्
हरि [m]
नारायणो
नारायण [m]
वशी
वशिन् [adj]
वेदीं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपानथोपलान् । अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम् । धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा ॥
English Translation
The Lord of all the gods, the great God who is worshipped in sacrifices, held in his hands a sacrificial altar, a Kamandalu, a few white gems, a pair of shoes, a bundle of Kusha blades, a deer-skin, a tooth-stick, and a little burning fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदीं
वेदि [f]
कमण्डलुं
कमण्डलु [mn]
दर्भान्मणिरूपान्
दर्भ [m]
दर्भान्मणिरूपान्
मणि [m]
दर्भान्मणिरूपान्
रूप [n]
अथोपलान्
अथ [ind]
अथोपलान्
उपल [mn]
अजिनं
अजिन [n]
दण्डकाष्ठं
दण्ड [mn]
दण्डकाष्ठं
काष्ठ [n]
च
च [ind]
ज्वलितं
ज्वल् [1. Ā.]
च
च [ind]
हुताशनम्
हुताशन [m]
धारयामास
धारय् [10. Ā.]
देवेशो
देवेश [m]
हस्तैर्
हस्त [mn]
यज्ञपतिस्तदा
यज्ञपति [m]
यज्ञपतिस्तदा
तदा [ind]
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः । वाग्यतः प्रयतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् । तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः ॥
English Translation
The first of all the gods, who is free from decay, said the following words to him whose head was still bent low in veneration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
प्रसन्नं
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मा
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मा
आत्मन् [m]
नारदो
नारद [m]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
वाग्यतः
वाग्यत [adj]
प्रयतो
प्रयम् [1. Ā.]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
ववन्दे
वन्द् [1. P.]
परमेश्वरम्
परमेश्वर [m]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
नतं
नम् [1. Ā.]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
देवानाम्
देव [m]
आदिर्
आदि [m]
अव्ययः
अव्यय [m]
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः । इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः ॥
English Translation
The Holy One said The great Rishis, Ekata, Dvita, and Trita, came to this country from desire of seeing me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकतश्च
एकत [m]
एकतश्च
च [ind]
द्वितश्चैव
द्वित [m]
द्वितश्चैव
च [ind]
द्वितश्चैव
एव [ind]
त्रितश्चैव
त्रित [m]
त्रितश्चैव
च [ind]
त्रितश्चैव
एव [ind]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
इमं
इदम् [pron]
देशम्
देश [m]
अनुप्राप्ता
अनुप्राप् [5. Ā.]
मम
मद् [pron]
दर्शनलालसाः
दर्शन [n]
दर्शनलालसाः
लालस [adj]
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन । ऋते ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिको मतः ॥
English Translation
Their wishes, however, were not fulfilled. Excepting those who are devoted to with wholly and solely, no else can see me. As regards you, you are verily the foremost of all persons devoted to me with all their souls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
ते
तद् [pron]
ददृशिरे
दृश् [6. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
द्रक्ष्यति
दृश् [6. P.]
कश्चन
कश्चन [pron]
ऋते
ऋते [ind]
ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्
हि [ind]
ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्
एकान्तिक [adj]
ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्
श्रेष्ठ [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
चैवैकान्तिको
च [ind]
चैवैकान्तिको
एव [ind]
चैवैकान्तिको
एकान्तिक [adj]
मतः
मन् [8. P.]
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज । तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम् ॥
English Translation
These are my bodies, the best ones that I assume. These were born, O twice-born one, in the house of Dharma. Do you worship them always, and do you perform those rites that are laid down in the ordinances in connexion with that worship.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममैतास्तनवः
मद् [pron]
ममैतास्तनवः
एतद् [pron]
ममैतास्तनवः
तनु [f]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
जाता
जन् [4. P.]
धर्मगृहे
धर्म [mn]
धर्मगृहे
गृह [mn]
द्विज
द्विज [m]
तास्त्वं
तद् [pron]
तास्त्वं
त्वद् [pron]
भजस्व
भज् [1. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
साधयस्व
साधय् [10. Ā.]
यथागतम्
यथागत [adj]
वृणीष्व च वरं विप्र मत्तस्त्वं यमिहेच्छसि । प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः ॥
English Translation
O Brahmana, do you ask of me the boons you wish! I am pleased with you to-day and I appear to you now in my universal form as freed from decay and deterioration!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृणीष्व
वृ [5. Ā.]
च
च [ind]
वरं
वर [mn]
विप्र
विप्र [m]
मत्तस्त्वं
मद् [pron]
मत्तस्त्वं
त्वद् [pron]
यम्
यद् [pron]
इहेच्छसि
इह [ind]
इहेच्छसि
इष् [1. P.]
प्रसन्नो
प्रसद् [1. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
तवाद्येह
त्वद् [pron]
तवाद्येह
अद्य [ind]
तवाद्येह
इह [ind]
विश्वमूर्तिर्
विश्वमूर्ति [m]
इहाव्ययः
इह [ind]
इहाव्ययः
अव्यय [adj]
अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च । सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया ॥
English Translation
Narada said Since, O holy one, I have to-day succeeded in seeing you, I think that I have acquired forthwith the fruits of my penances, O God, of my self-restraint, and of all the vows and observances that I have practised.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
मे
मद् [pron]
तपसो
तपस् [n]
देव
देव [m]
यमस्य
यम [m]
नियमस्य
नियम [m]
च
च [ind]
सद्यः
सद्यस् [ind]
फलम्
फल [n]
अवाप्तं
अवाप् [5. Ā.]
वै
वै [ind]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
यद्
यत् [ind]
भगवान्मया
भगवन्त् [m]
भगवान्मया
मद् [pron]
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः । भगवान्विश्वदृक्सिंहः सर्वमूर्तिर्महाप्रभुः ॥
English Translation
This, indeed, is the highest boon you have granted me for you have appeared before me to-day, O Eternal Lord! You, O holy one, have the universe for your eye! You are the Lion. Your form is identifiable with everything! Possessed of power you, O Lord, are vast and infinite.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर
वर [mn]
एष
एतद् [pron]
ममात्यन्तं
मद् [pron]
ममात्यन्तं
अत्यन्तम् [ind]
दृष्टस्त्वं
दृश् [6. P.]
दृष्टस्त्वं
त्वद् [pron]
यत्
यत् [ind]
सनातनः
सनातन [adj]
भगवान्
भगवन्त् [m]
विश्वदृक्
विश्व [pron]
विश्वदृक्
दृश् [f]
सिंहः
सिंह [m]
सर्वमूर्तिर्
सर्व [pron]
सर्वमूर्तिर्
मूर्ति [f]
महाप्रभुः
महाप्रभु [m]
एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् । उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम् ॥
English Translation
Bhishma said Having thus appeared before Narada the son of Parameshthi, the great God addressed that ascetic and said,-Go hence, O Narada, and do not delay!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
संदर्शयित्वा
संदर्शय् [10. P.]
तु
तु [ind]
नारदं
नारद [m]
परमेष्ठिजम्
परमेष्ठिन् [m]
परमेष्ठिजम्
ज [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
भूयो
भूयस् [ind]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
नारद
नारद [m]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः । एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति ॥
English Translation
These worshippers of mine, having moonlike complexions, are divested of all senses and do not live upon any kind of food. They are, again, all Liberated! With minds wholly concentrated upon me, people should think of me. Such worshippers will never meet with any obstacles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
ह्यनिन्द्रियाहारा
हि [ind]
ह्यनिन्द्रियाहारा
अन् [ind]
ह्यनिन्द्रियाहारा
इन्द्रिय [n]
ह्यनिन्द्रियाहारा
आहार [m]
मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः
मद् [pron]
मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः
भक्त [m]
मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः
चन्द्र [m]
मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः
वर्चस् [n]
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्
एकाग्र [adj]
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्
चिन्तय् [10. Ā.]
मां
मद् [pron]
नैषां
न [ind]
नैषां
इदम् [pron]
विघ्नो
विघ्न [mn]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
सिद्धाश्चैते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् । तमोरजोविनिर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥
English Translation
These men have all acquired ascetic success and are highly blessed. In day of yore they became entirely devoted to me. They have becn freed from the qualities of Darkness and Ignorance. Forsooth, they are competent to enter me and become merged into my Self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिद्धाश्चैते
सिद्ध [m]
सिद्धाश्चैते
च [ind]
सिद्धाश्चैते
एतद् [pron]
महाभागाः
महाभाग [adj]
पुरा
पुरा [ind]
ह्येकान्तिनो
हि [ind]
ह्येकान्तिनो
एकान्तिन् [adj]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
तमोरजोविनिर्मुक्ता
तमस् [n]
तमोरजोविनिर्मुक्ता
रजस् [n]
तमोरजोविनिर्मुक्ता
विनिर्मुच् [6. P.]
मां
मद् [pron]
प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम्
प्रविश् [4. P.]
प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च । न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
दृश्यश्चक्षुषा
दृश् [6. P.]
दृश्यश्चक्षुषा
चक्षुस् [n]
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
न
न [ind]
स्पृश्यः
स्पृश् [6. Ā.]
स्पर्शनेन
स्पर्शन [n]
च
च [ind]
न
न [ind]
घ्रेयश्चैव
घ्रा [3. Ā.]
घ्रेयश्चैव
च [ind]
घ्रेयश्चैव
एव [ind]
गन्धेन
गन्ध [mn]
रसेन
रस [mn]
च
च [ind]
विवर्जितः
विवर्जय् [10. Ā.]
सत्त्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै । यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्त्वं
सत्त्व [n]
रजस्तमश्चैव
रजस् [n]
रजस्तमश्चैव
तमस् [n]
रजस्तमश्चैव
च [ind]
रजस्तमश्चैव
एव [ind]
न
न [ind]
गुणास्तं
गुण [mn]
गुणास्तं
तद् [pron]
भजन्ति
भज् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
सर्वगतः
सर्व [pron]
सर्वगतः
गम् [6. Ā.]
साक्षी
साक्षिन् [adj]
लोकस्यात्मेति
लोक [m]
लोकस्यात्मेति
आत्मन् [m]
लोकस्यात्मेति
इति [ind]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति । अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतग्रामशरीरेषु
भूत [mn]
भूतग्रामशरीरेषु
ग्राम [mn]
भूतग्रामशरीरेषु
शरीर [n]
नश्यत्सु
नश् [1. P.]
न
न [ind]
विनश्यति
विनश् [4. Ā.]
अजो
अज [adj]
नित्यः
नित्य [adj]
शाश्वतश्च
शाश्वत [adj]
शाश्वतश्च
च [ind]
निर्गुणो
निर्गुण [adj]
निष्कलस्तथा
निष्कल [adj]
निष्कलस्तथा
तथा [ind]
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः । पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः
द्विस् [ind]
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः
द्वादश [adj]
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः
तत्त्व [n]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
यः
यद् [pron]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
पुरुषो
पुरुष [m]
निष्क्रियश्चैव
निष्क्रिय [adj]
निष्क्रियश्चैव
च [ind]
निष्क्रियश्चैव
एव [ind]
ज्ञानदृश्यश्च
ज्ञान [n]
ज्ञानदृश्यश्च
दृश् [6. P.]
ज्ञानदृश्यश्च
च [ind]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तम । स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
भवन्तीह
भू [1. Ā.]
भवन्तीह
इह [ind]
मुक्ता
मुच् [6. Ā.]
वै
वै [ind]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
स
तद् [pron]
वासुदेवो
वासुदेव [m]
विज्ञेयः
विज्ञा [9. Ā.]
परमात्मा
परम [adj]
परमात्मा
आत्मन् [m]
सनातनः
सनातन [adj]
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद । शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन ॥
English Translation
See, O Narada, the greatness and power of that God! He is never affected by good or bad deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्य
पश् [4. Ā.]
देवस्य
देव [m]
माहात्म्यं
माहात्म्य [n]
महिमानं
महिमन् [m]
च
च [ind]
नारद
नारद [m]
शुभाशुभैः
शुभ [adj]
शुभाशुभैः
अशुभ [adj]
कर्मभिर्
कर्मन् [n]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
लिप्यति
लिप् [4. Ā.]
कदाचन
कदाचन [ind]
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणानेतान्प्रचक्षते । एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च ॥
English Translation
Satvata, Rajas, and Tamas, are said to be the three (original) qualities. These live and act in the bodies of all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्त्वं
सत्त्व [n]
रजस्तमश्चैव
रजस् [n]
रजस्तमश्चैव
तमस् [n]
रजस्तमश्चैव
च [ind]
रजस्तमश्चैव
एव [ind]
न
न [ind]
गुणास्तं
गुण [mn]
गुणास्तं
तद् [pron]
भजन्ति
भज् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
एते
एतद् [pron]
सर्वशरीरेषु
सर्व [pron]
सर्वशरीरेषु
शरीर [n]
तिष्ठन्ति
स्था [1. Ā.]
विचरन्ति
विचर् [1. Ā.]
च
च [ind]
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते । निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणाधिकः ॥
English Translation
The Individual Soul, called Kshetrajna, enjoys and suffers the action of these three qualities. He, however, is above them and they cannot touch Him. Freed from these qualities, He is again their enjoyer and sufferer. Having created them Himself, He is above them all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतान्
एतद् [pron]
गुणांस्तु
गुण [mn]
गुणांस्तु
तु [ind]
क्षेत्रज्ञो
क्षेत्रज्ञ [m]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
नैभिः
न [ind]
नैभिः
इदम् [pron]
स
तद् [pron]
भुज्यते
भुज् [6. P.]
निर्गुणो
निर्गुण [adj]
गुणभुक्
गुण [mn]
गुणभुक्
भुज् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गुणस्रष्टा
गुण [mn]
गुणस्रष्टा
स्रष्टृ [m]
गुणाधिकः
गुण [mn]
गुणाधिकः
अधिक [adj]
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते । ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते ॥
English Translation
O celestial Rishi, the Earth, which is the refuge of the universe, disappears into water. Water disappears into Fire and Fire into Wind. Wind disappears into Ether, and Ether into Mind. Mind is a great creature, and it disappears into Unmanifest Nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगत्प्रतिष्ठा
जगन्त् [n]
जगत्प्रतिष्ठा
प्रतिष्ठा [f]
देवर्षे
देव [m]
देवर्षे
ऋषि [m]
पृथिव्यप्सु
पृथिवी [f]
पृथिव्यप्सु
अप् [m]
प्रलीयते
प्रली [4. P.]
ज्योतिष्यापः
ज्योतिस् [n]
ज्योतिष्यापः
अप् [m]
प्रलीयन्ते
प्रली [4. P.]
ज्योतिर्
ज्योतिस् [n]
वायौ
वायु [m]
प्रलीयते
प्रली [4. P.]
खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशमेव च । मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीयते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
खे
ख [n]
वायुः
वायु [m]
प्रलयं
प्रलय [m]
याति
या [2. Ā.]
मनस्याकाशम्
मनस् [n]
मनस्याकाशम्
आकाश [mn]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
मनो
मनस् [n]
हि
हि [ind]
परमं
परम [adj]
भूतं
भूत [mn]
तद्
तद् [pron]
अव्यक्ते
अव्यक्त [n]
प्रलीयते
प्रली [4. P.]