कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् । तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कश्यपस्य
कश्यप [m]
पितुश्चैव
पितृ [m]
पितुश्चैव
च [ind]
पितुश्चैव
एव [ind]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एव
एव [ind]
मया
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
तदनन्तरं
तद् [pron]
तदनन्तरं
अनन्तरम् [ind]
च
च [ind]
रुद्रस्य
रुद्र [m]
विश्वरूपस्य
विश्व [pron]
विश्वरूपस्य
रूप [n]
धीमतः
धीमत् [adj]
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैत्येभ्यश्च ततस्ततः । प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैवतेभ्यः
दैवत [n]
पितृभ्यश्च
पितृ [m]
पितृभ्यश्च
च [ind]
दैत्येभ्यश्च
दैत्य [m]
दैत्येभ्यश्च
च [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
प्राप्तम्
प्राप् [1. P.]
एतन्मया
एतद् [pron]
एतन्मया
मद् [pron]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
वेद्यं
विद् [6. Ā.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
वदन्त्युत
वद् [1. Ā.]
वदन्त्युत
उत [ind]
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण । भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥
English Translation
I wish, however, to hear what you say on those subjects with the help of your intelligence. You are the foremost of all persons, and a learned learned lecturer on the scriptures, and gifted with great intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
तद्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
भवद्बुद्ध्या
भवत् [adj]
भवद्बुद्ध्या
बुद्धि [f]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
भवान्
भवत् [adj]
प्रबर्हः
प्रबर्ह [adj]
शास्त्राणां
शास्त्र [n]
प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान्
प्रगल्भ [adj]
प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान्
च [ind]
प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान्
अति [ind]
प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः । कथ्यते देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥
English Translation
There is nothing which you do not know. You are an ocean of the Shrutis, as described, O Brahmana, in the world of both the gods and the departed manes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तवाविदितं
त्वद् [pron]
तवाविदितं
अविदित [adj]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
भवाञ्श्रुतिनिधिः
भवत् [adj]
भवाञ्श्रुतिनिधिः
श्रुति [f]
भवाञ्श्रुतिनिधिः
निधि [m]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
देवलोके
देव [m]
देवलोके
लोक [m]
च
च [ind]
पितृलोके
पितृ [m]
पितृलोके
लोक [m]
च
च [ind]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः । पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषते ॥
English Translation
The great Rishi living in the region of lords and who is said to be eternal lord of all luminaries, is your preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मलोकगताश्चैव
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मलोकगताश्चैव
लोक [m]
ब्रह्मलोकगताश्चैव
गम् [6. Ā.]
ब्रह्मलोकगताश्चैव
च [ind]
ब्रह्मलोकगताश्चैव
एव [ind]
कथयन्ति
कथय् [10. Ā.]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
पतिश्च
पति [m]
पतिश्च
च [ind]
तपतां
तप् [4. Ā.]
शश्वद्
शश्वत् [ind]
आदित्यस्तव
आदित्य [m]
आदित्यस्तव
त्वद् [pron]
भाषते
भाष् [1. P.]
सांख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च । तथैव योगज्ञानं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥
English Translation
O Yajnavalkya, you have acquired the entire science, O Brahmana, of the Sankhyas, as also the scriptures of the Yogins in particular.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सांख्यज्ञानं
सांख्य [n]
सांख्यज्ञानं
ज्ञान [n]
त्वया
त्वद् [pron]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
अवाप्तं
अवाप् [5. Ā.]
कृत्स्नम्
कृत्स्न [adj]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
योगज्ञानं
योग [m]
योगज्ञानं
ज्ञान [n]
च
च [ind]
याज्ञवल्क्य
याज्ञवल्क्य [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् । श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥
English Translation
Forsooth, you are enlightened, fully conversant with the mobile and immobile universe. I wish to hear you describe that knowledge, which is compared to clarified butter having solid grains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःसंदिग्धं
निःसंदिग्ध [adj]
प्रबुद्धस्त्वं
प्रबुध् [4. P.]
प्रबुद्धस्त्वं
त्वद् [pron]
बुध्यमानश्चराचरम्
बुध् [1. Ā.]
बुध्यमानश्चराचरम्
चराचर [n]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तज्ज्ञानं
तद् [pron]
तज्ज्ञानं
ज्ञान [n]
घृतं
घृत [n]
मण्डमयं
मण्ड [mn]
मण्डमयं
मय [adj]
यथा
यथा [ind]
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम । जिज्ञाससि च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥
English Translation
Yajnavalkya said You are, O foremost of Gandharvas, capable of comprehending every knowledge. As, however, you ask me, do you hear me then explain to you according as I myself have obtained it from my preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्स्नधारिणम्
कृत्स्न [adj]
कृत्स्नधारिणम्
धारिन् [adj]
एव
एव [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
गन्धर्वसत्तम
गन्धर्व [m]
गन्धर्वसत्तम
सत्तम [adj]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
तु
तु [ind]
ते
त्वद् [pron]
भूयस्तन्निबोध
भूयस् [ind]
भूयस्तन्निबोध
तद् [pron]
भूयस्तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
यथाश्रुतम्
यथाश्रुत [adj]
अबुध्यमानां प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः । न तु बुध्यति गन्धर्व प्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥
English Translation
Nature, which is unintelligent, is apprehended by Individual Soul, however, cannot be apprehended by Nature, 0 Gandharva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अबुध्यमानां
अ [ind]
अबुध्यमानां
बुध् [1. Ā.]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
बुध्यति
बुध् [1. Ā.]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
प्रकृतिः
प्रकृति [f]
पञ्चविंशकम्
पञ्चविंशक [adj]
अनेनाप्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तम् । सांख्ययोगाश्च तत्त्वज्ञा यथाश्रुतिनिदर्शनात् ॥
English Translation
In consequence of Individual Soul being reflected in Nature, the latter is called Pradhana by Sankhyas and Yogins conversant with the original principles as laid down in the Shrutis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनेनाप्रतिबोधेन
इदम् [pron]
अनेनाप्रतिबोधेन
अप्रतिबोध [adj]
प्रधानं
प्रधान [adj]
प्रवदन्ति
प्रवद् [1. Ā.]
तम्
तद् [pron]
मयेह
मद् [pron]
मयेह
इह [ind]
ज्ञानसम्पन्नं
ज्ञान [n]
ज्ञानसम्पन्नं
सम्पद् [4. P.]
यथाश्रुतिनिदर्शनात्
यथाश्रुति [ind]
यथाश्रुतिनिदर्शनात्
निदर्शन [n]
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च पश्यत्यन्यस्तथानघ । षड्विंशः पञ्चविंशं च चतुर्विंशं च पश्यति । न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ॥
English Translation
O sinless one, the other, seeing, sees the Nature and the Soul; not seeing, it sees the Supreme Soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च
दृश् [6. P.]
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च
तथा [ind]
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च
एव [ind]
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च
अपश्यत् [adj]
पश्यंस्तथैवापश्यंश्च
च [ind]
पश्यत्यन्यस्तथानघ
दृश् [6. P.]
पश्यत्यन्यस्तथानघ
अन्य [pron]
पश्यत्यन्यस्तथानघ
तथा [ind]
पश्यत्यन्यस्तथानघ
अनघ [adj]
सततं
सततम् [ind]
पञ्चविंशं
पञ्चविंश [adj]
च
च [ind]
चतुर्विंशं
चतुर्विंश [adj]
च
च [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
पश्यति
दृश् [6. P.]
पश्यंस्तु
दृश् [6. P.]
पश्यंस्तु
तु [ind]
यश्चैनम्
यद् [pron]
यश्चैनम्
च [ind]
यश्चैनम्
एनद् [pron]
अनुपश्यति
अनुपश् [4. Ā.]
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परमो मम । न चतुर्विंशकोऽग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चविंशो
पञ्चविंश [adj]
ऽभिमन्येत
अभिमन् [4. P.]
नान्यो
न [ind]
नान्यो
अन्य [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
परमो
परम [adj]
मम
मद् [pron]
न
न [ind]
चतुर्विंशको
चतुर्विंशक [adj]
ऽग्राह्यो
अग्राह्य [adj]
मनुजैर्
मनुज [m]
ज्ञानदर्शिभिः
ज्ञान [n]
ज्ञानदर्शिभिः
दर्शिन् [adj]
मत्स्येवोदकमन्वेति प्रवर्तति प्रवर्तनात् । यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते । सस्नेहः सहवासाच्च साभिमानश्च नित्यशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्स्येवोदकम्
मत्स्य [m]
मत्स्येवोदकम्
इव [ind]
मत्स्येवोदकम्
उदक [n]
अन्वेति
अन्वि [2. P.]
प्रवर्तति
प्रवृत् [1. Ā.]
प्रवर्तनात्
प्रवर्तन [n]
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
मत्स्यस्तथैषो
मत्स्य [m]
मत्स्यस्तथैषो
तथा [ind]
मत्स्यस्तथैषो
एतद् [pron]
ऽप्यनुबुध्यते
अपि [ind]
ऽप्यनुबुध्यते
अनुबुध् [4. Ā.]
सस्नेहः
स [ind]
सस्नेहः
स्नेह [mn]
सहवासाच्च
सहवास [m]
सहवासाच्च
च [ind]
साभिमानश्च
स [ind]
साभिमानश्च
अभिमान [m]
साभिमानश्च
च [ind]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते । उन्मज्जति हि कालस्य ममत्वेनाभिसंवृतः ॥
English Translation
As the fish, though living in the water, is to be considered as separate from it, similarly is the Soul to be apprehended, i.e., though the Soul exists in a state of contact with the Nature, it is, however, in its real nature, separate form, and independent of Nature, When overwhelmed with the consciousness of Self, and when unable to understand its identity with the Supreme Soul, on account of the illusion that covers it, of its co-existence with Nature, and of its own manner of thinking, the Individual Soul always sinks down, but when freed from such consciousness it goes upwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
निमज्जति
निमज्ज् [1. Ā.]
कालस्य
काल [m]
यदैकत्वं
यदा [ind]
यदैकत्वं
एकत्व [n]
न
न [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
उन्मज्जति
उन्मज्ज् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
कालस्य
काल [m]
ममत्वेनाभिसंवृतः
ममत्व [n]
ममत्वेनाभिसंवृतः
अभिसंवृ [5. P.]
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्विजः । तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥
English Translation
O Kashyapa, if one continuously reflects on the nature of the Individual Soul and its connection with the Supreme Soul, he then succeeds in divesting him of all attributes and in seeing the Supreme Soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
मन्यते
मन् [8. P.]
ऽन्यो
अन्य [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
अन्य
अन्य [pron]
एष
एतद् [pron]
इति
इति [ind]
द्विजः
द्विज [m]
तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
केवलीभूतः
केवलीभू [1. Ā.]
षड्विंशम्
षड्विंश [adj]
अनुपश्यति
अनुपश् [4. Ā.]
अन्यश्च राजन्नवरस्तथान्यः पञ्चविंशकः । तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥
English Translation
The Eternal and Unmanifest Supreme Soul is considered by men of foolish understandings as distinct from the Individual Soul. They are really wise who see both these as truly one and the same.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यश्च
अन्य [pron]
अन्यश्च
च [ind]
शश्वद्
शश्वत् [ind]
अव्यक्तस्तथान्यः
अव्यक्त [adj]
अव्यक्तस्तथान्यः
तथा [ind]
अव्यक्तस्तथान्यः
अन्य [pron]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
तस्य
तद् [pron]
द्वावनुपश्येत
द्वि [nr]
द्वावनुपश्येत
अनुपश् [4. Ā.]
तम्
तद् [pron]
एकम्
एक [pron]
इति
इति [ind]
साधवः
साधु [adj]
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् । जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः सांख्याश्च काश्यप । षड्विंशमनुपश्यन्ति शुचयस्तत्परायणाः ॥
English Translation
Frightened at repeated births and deaths, the Sankhyas and Yogins consider the Individual Soul and the Supreme Soul to be one and the same.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनैतन्नाभिजानन्ति
तेन [ind]
तेनैतन्नाभिजानन्ति
एतद् [pron]
तेनैतन्नाभिजानन्ति
न [ind]
तेनैतन्नाभिजानन्ति
अभिज्ञा [9. Ā.]
पञ्चविंशकम्
पञ्चविंशक [adj]
अच्युतम्
अच्युत [adj]
जन्ममृत्युभयाद्
जन्मन् [n]
जन्ममृत्युभयाद्
मृत्यु [m]
जन्ममृत्युभयाद्
भय [n]
योगाः
योग [m]
सांख्याश्च
सांख्य [m]
सांख्याश्च
च [ind]
परमैषिणः
परम [adj]
परमैषिणः
एषिन् [adj]
षड्विंशम्
षड्विंश [adj]
अनुपश्यन्ति
अनुपश् [4. Ā.]
शुचयस्तत्परायणाः
शुचि [adj]
शुचयस्तत्परायणाः
तद् [pron]
शुचयस्तत्परायणाः
परायण [n]
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति । तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
केवलीभूतः
केवलीभू [1. Ā.]
षड्विंशम्
षड्विंश [adj]
अनुपश्यति
अनुपश् [4. Ā.]
तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
सर्वविद्
सर्व [pron]
सर्वविद्
विद् [adj]
विद्वान्न
विद्वस् [adj]
विद्वान्न
न [ind]
पुनर्जन्म
पुनर्जन्मन् [n]
विन्दति
विद् [2. Ā.]
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ । बुद्धश्चोक्तो यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अप्रतिबुद्धत्वाद्
अप्रतिबुद्ध [adj]
अप्रतिबुद्धत्वाद्
त्व [n]
अबुद्धम्
अबुद्ध [adj]
अनुवर्तते
अनुवृत् [1. Ā.]
प्रोक्तो
प्रवच् [2. P.]
बुद्धश्च
बुध् [1. Ā.]
बुद्धश्च
च [ind]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
यथाश्रुतिनिदर्शनात्
यथाश्रुति [ind]
यथाश्रुतिनिदर्शनात्
निदर्शन [n]
पश्यापश्यं योऽनुपश्येत्क्षेमं तत्त्वं च काश्यप । केवलाकेवलं चाद्यं पञ्चविंशात्परं च यत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यापश्यं
दृश् [6. P.]
पश्यापश्यं
अपश्य [adj]
यो
यद् [pron]
ऽनुपश्येत्
अनुपश् [4. Ā.]
क्षेमं
क्षेम [mn]
तत्त्वं
तत्त्व [n]
च
च [ind]
काश्यप
काश्यप [m]
केवलाकेवलं
केवल [adj]
केवलाकेवलं
अकेवल [adj]
चाद्यं
च [ind]
चाद्यं
आद्य [adj]
पञ्चविंशात्
पञ्चविंश [adj]
परं
पर [pron]
च
च [ind]
यत्
यद् [pron]
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया भोः; सम्यक्क्षेम्यं देवताद्यं यथावत् । स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं; बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ते ॥
English Translation
Vishvavasu said 0 powerful one, you have duly and adequately expounded what is the origin of all the gods and which produces Liberation. You have said what is true and excellent. May you enjoy inexhaustible blessings, and may your mind be ever united with intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथ्यं
तथ्य [adj]
शुभं
शुभ [adj]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
भोः
भोः [ind]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
क्षेम्यं
क्षेम्य [adj]
देवताद्यं
देवता [f]
देवताद्यं
आद्य [adj]
यथावत्
यथावत् [ind]
स्वस्त्यक्षयं
स्वस्ति [fn]
स्वस्त्यक्षयं
अक्षय [adj]
भवतश्चास्तु
भवत् [adj]
भवतश्चास्तु
च [ind]
भवतश्चास्तु
अस् [2. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
सदा
सदा [ind]
बुद्धियुक्तं
बुद्धि [f]
बुद्धियुक्तं
युज् [6. Ā.]
नमस्ते
नमस् [n]
नमस्ते
त्वद् [pron]
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स; विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन । तुष्टश्च तुष्ट्या परयाभिनन्द्य; प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥
English Translation
Yajnavalkya said Having said those words, the king of Gandharvas proceeded towards heaven, shining in resplendence of beauty. Before leaving me, the great one duly honoured me by going round my body, and I found him, highly pleased.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
सम्प्रयातो
सम्प्रया [2. P.]
दिवं
दिव् [m]
स
तद् [pron]
विभ्राजन्
विभ्राज् [1. P.]
वै
वै [ind]
श्रीमता
श्रीमत् [adj]
दर्शनेन
दर्शन [n]
तुष्टश्च
तुष् [4. Ā.]
तुष्टश्च
च [ind]
तुष्ट्या
तुष्टि [f]
परयाभिनन्द्य
पर [pron]
परयाभिनन्द्य
अभिनन्द् [1. Ā.]
प्रदक्षिणं
प्रदक्षिण [adj]
मम
मद् [pron]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
महात्मा
महात्मन् [adj]
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च; ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र । तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै; सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥
English Translation
He inculcated the science he had learnt from me to those celestials that live in the regions of Brahman and other gods, unto those who live on Earth, to also the dwellers of the nether regions, and to them who had adopted the path of Liberation, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मादीनां
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मादीनां
आदि [m]
खेचराणां
खेचर [adj]
क्षितौ
क्षिति [f]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
चाधस्तात्
च [ind]
चाधस्तात्
अधस्तात् [ind]
संवसन्ते
संवस् [1. Ā.]
नरेन्द्र
नरेन्द्र [m]
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
तद्
तद् [pron]
दर्शनं
दर्शन [n]
दर्शयन्
दर्शय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
क्षेम्यं
क्षेम्य [adj]
ये
यद् [pron]
पथं
पथ [m]
संश्रिता
संश्रि [1. Ā.]
वै
वै [ind]
सांख्याः सर्वे सांख्यधर्मे रताश्च; तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च । ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या;स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥
English Translation
The Sankhyas are devoted to the practices of their system. The Yogins are devoted to the practices of their system. There are others who are desirous of acquiring Liberation. To these latter this science yields palpable fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सांख्याः
सांख्य [m]
सर्वे
सर्व [pron]
सांख्यधर्मे
सांख्य [n]
सांख्यधर्मे
धर्म [mn]
रताश्च
रम् [4. Ā.]
रताश्च
च [ind]
तद्वद्
तद्वत् [ind]
योगा
योग [m]
योगधर्मे
योग [m]
योगधर्मे
धर्म [mn]
रताश्च
रम् [4. Ā.]
रताश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
चाप्यन्ये
च [ind]
चाप्यन्ये
अपि [ind]
चाप्यन्ये
अन्य [pron]
मोक्षकामा
मोक्ष [m]
मोक्षकामा
काम [m]
मनुष्यास्
मनुष्य [m]
तेषाम्
तद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
दर्शनं
दर्शन [n]
ज्ञानदृष्टम्
ज्ञान [n]
ज्ञानदृष्टम्
दृश् [6. P.]
ज्ञानान्मोक्षो जायते पूरुषाणां; नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र । तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्वेषितव्यं; येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥
English Translation
O foremost of kings, Liberation originates from Knowledge. Without Knowledge it can never be acquired. The wise have said it, O king. Hence, one should try his best for acquiring true Knowledge in all its particulars, by which one may succeed in freeing oneself from birth and death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानान्मोक्षो
ज्ञान [n]
ज्ञानान्मोक्षो
मोक्ष [m]
जायते
जन् [4. P.]
पूरुषाणां
पूरुष [m]
नास्त्यज्ञानाद्
न [ind]
नास्त्यज्ञानाद्
अस् [2. P.]
नास्त्यज्ञानाद्
अज्ञान [n]
एवम्
एवम् [ind]
आहुर्
अह् [1. P.]
नरेन्द्र
नरेन्द्र [m]
तस्माज्ज्ञानं
तस्मात् [ind]
तस्माज्ज्ञानं
ज्ञान [n]
तत्त्वतो
तत्त्व [n]
ऽन्वेषितव्यं
अन्वेषय् [10. Ā.]
येनात्मानं
यद् [pron]
येनात्मानं
आत्मन् [m]
मोक्षयेज्जन्ममृत्योः
मोक्षय् [10. Ā.]
मोक्षयेज्जन्ममृत्योः
जन्मन् [n]
मोक्षयेज्जन्ममृत्योः
मृत्यु [m]
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा; वैश्याच्छूद्रादपि नीचादभीक्ष्णम् । श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं; न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥
English Translation
Acquiring knowledge from a Brahmana or a Kashtriya or Vaishya or even a Shudra who is of low birth, one having faith should always show respect for such knowledge. Birth and death cannot attack one who has faith. arose
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
ब्राह्मणात्
ब्राह्मण [m]
क्षत्रियाद्
क्षत्रिय [m]
वा
वा [ind]
वैश्याच्छूद्राद्
वैश्य [m]
वैश्याच्छूद्राद्
शूद्र [m]
अपि
अपि [ind]
नीचाद्
नीच [adj]
अभीक्ष्णम्
अभीक्ष्णम् [ind]
श्रद्धातव्यं
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधानेन
श्रद्धा [1. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
न
न [ind]
श्रद्धिनं
श्रद्धिन् [adj]
जन्ममृत्यू
जन्मन् [n]
जन्ममृत्यू
मृत्यु [m]
विशेताम्
विश् [4. P.]
सर्वे वर्णा ब्राह्मणा ब्रह्मजाश्च; सर्वे नित्यं व्याहरन्ते च ब्रह्म । तत्त्वं शास्त्रं ब्रह्मबुद्ध्या ब्रवीमि; सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥
English Translation
All orders of men are Brahmanas. All originate from Brahman. All All men utter Brahma. Helped by an understanding that is derived from and directed to Brahma, I preach this science treating of Nature and Soul. Indeed this whole universe is Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
वर्णा
वर्ण [mn]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
ब्रह्मजाश्च
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मजाश्च
ज [adj]
ब्रह्मजाश्च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
व्याहरन्ते
व्याहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
तत्त्वं
तत्त्व [n]
शास्त्रं
शास्त्र [n]
ब्रह्मबुद्ध्या
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मबुद्ध्या
बुद्धि [f]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
विश्वं
विश्व [pron]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
चैतत्
च [ind]
चैतत्
एतद् [pron]
समस्तम्
समस्त [adj]
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता; बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः । नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः; सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥
English Translation
From the mouth of Brahman originated the Brahmanas; from his arms, the Kshatriyas; from his navel, the Vaishyas, and from his feet, the Shudras. All the orders should be considered as differing from one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मास्यतो
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मास्यतो
आस्य [n]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
सम्प्रसूता
सम्प्रसू [4. P.]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
वै
वै [ind]
क्षत्रियाः
क्षत्रिय [m]
सम्प्रसूताः
सम्प्रसू [4. P.]
नाभ्यां
नाभि [f]
वैश्याः
वैश्य [m]
पादतश्चापि
पाद [m]
पादतश्चापि
च [ind]
पादतश्चापि
अपि [ind]
शूद्राः
शूद्र [m]
सर्वे
सर्व [pron]
वर्णा
वर्ण [mn]
नान्यथा
न [ind]
नान्यथा
अन्यथा [ind]
वेदितव्याः
विद् [6. Ā.]
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते; तां तां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम् । तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते; घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥
English Translation
Actuated by Ignorance, all men meet with death and go, O king, by birth which is the cause of acts. Shorn of Knowledge, all orders of men, dragged by terrible Ignorance, fall into varied orders of being on account of the principles that originate from Nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अज्ञानतः
अज्ञान [n]
कर्मयोनिं
कर्मन् [n]
कर्मयोनिं
योनि [mf]
भजन्ते
भज् [1. Ā.]
तां
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
राजंस्ते
राजन् [m]
राजंस्ते
तद् [pron]
यथा
यथा [ind]
यान्त्यभावम्
या [2. Ā.]
यान्त्यभावम्
अभाव [m]
तथा
तथा [ind]
वर्णा
वर्ण [mn]
ज्ञानहीनाः
ज्ञान [n]
ज्ञानहीनाः
हा [1. P.]
पतन्ते
पत् [1. Ā.]
घोराद्
घोर [adj]
अज्ञानात्
अज्ञान [n]
प्राकृतं
प्राकृत [adj]
योनिजालम्
योनि [mf]
योनिजालम्
जाल [n]
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं; सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते । तस्थौ ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य;स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्द्विजेन्द्राः ॥
English Translation
Therefore, all should, by every means, try to acquire Knowledge. I have told you that every person is entitled to took for its acquisition. One who is endued with Knowledge, as Brahmana. Others, are possessed of knowledge. Hence, this science of a Liberation is always open to them all. The Wise, O king, have said this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माज्ज्ञानं
तस्मात् [ind]
तस्माज्ज्ञानं
ज्ञान [n]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
मार्गितव्यं
मार्ग् [Denom. Ā.]
सर्वत्रस्थं
सर्वत्र [ind]
सर्वत्रस्थं
स्थ [adj]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
मया
मद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
तस्थिवांश्चापरो
स्था [1. Ā.]
तस्थिवांश्चापरो
च [ind]
तस्थिवांश्चापरो
अपर [pron]
यस्
यद् [pron]
तस्मै
तद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
मोक्षम्
मोक्ष [m]
आहुर्
अह् [1. P.]
द्विजेन्द्राः
द्विजेन्द्र [m]