Śāntiparva Adhyāya 108
शान्तिपर्व • अध्यायः 108
Śāntiparva Adhyāya 108 of the classical Mahābhārata with 32 verses.
Total: 32 Verses
•
Citations: MBh 12.108.1–32
•
250 Lexicon Terms
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप । धर्मो वृत्तं च वृत्तिश्च वृत्त्युपायफलानि च ॥
English Translation
Yudhishthira said You have, O scorcher of foes, described the duties, the general conduct, the means of sustenance, with their results, of Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas and Shudras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणक्षत्रियविशां
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणक्षत्रियविशां
क्षत्रिय [m]
ब्राह्मणक्षत्रियविशां
विश् [f]
शूद्राणां
शूद्र [m]
च
च [ind]
परंतप
परंतप [adj]
धर्मो
धर्म [mn]
वृत्तं
वृत्त [n]
च
च [ind]
वृत्तिश्च
वृत्ति [f]
वृत्तिश्च
च [ind]
वृत्त्युपायफलानि
वृत्ति [f]
वृत्त्युपायफलानि
उपाय [m]
वृत्त्युपायफलानि
फल [n]
च
च [ind]
राज्ञां वृत्तं च कोशश्च कोशसंजननं महत् । अमात्यगुणवृद्धिश्च प्रकृतीनां च वर्धनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्ञां
राजन् [m]
वृत्तं
वृत्त [n]
च
च [ind]
कोशश्च
कोश [mn]
कोशश्च
च [ind]
कोशसंजननं
कोश [mn]
कोशसंजननं
संजनन [n]
महत्
महत् [adj]
अमात्यगुणवृद्धिश्च
अमात्य [m]
अमात्यगुणवृद्धिश्च
गुण [mn]
अमात्यगुणवृद्धिश्च
वृद्धि [f]
अमात्यगुणवृद्धिश्च
च [ind]
प्रकृतीनां
प्रकृति [f]
च
च [ind]
वर्धनम्
वर्धन [n]
षाड्गुण्यगुणकल्पश्च सेनानीतिस्तथैव च । दुष्टस्य च परिज्ञानमदुष्टस्य च लक्षणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षाड्गुण्यगुणकल्पश्च
षाड्गुण्य [n]
षाड्गुण्यगुणकल्पश्च
गुण [mn]
षाड्गुण्यगुणकल्पश्च
कल्प [mn]
षाड्गुण्यगुणकल्पश्च
च [ind]
सेनानीतिस्तथैव
सेना [f]
सेनानीतिस्तथैव
नीति [f]
सेनानीतिस्तथैव
तथा [ind]
सेनानीतिस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
दुष्टस्य
दुष् [4. Ā.]
च
च [ind]
परिज्ञानम्
परिज्ञान [n]
अदुष्टस्य
अदुष्ट [adj]
च
च [ind]
लक्षणम्
लक्षण [n]
समहीनाधिकानां च यथावल्लक्षणोच्चयः । मध्यमस्य च तुष्ट्यर्थं यथा स्थेयं विवर्धता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समहीनाधिकानां
सम [pron]
समहीनाधिकानां
हा [1. P.]
समहीनाधिकानां
अधिक [adj]
च
च [ind]
यथावल्
यथावत् [ind]
लक्षणोच्चयः
लक्षण [n]
लक्षणोच्चयः
उच्चय [m]
मध्यमस्य
मध्यम [adj]
च
च [ind]
तुष्ट्यर्थं
तुष्टि [f]
तुष्ट्यर्थं
अर्थ [mn]
यथा
यथा [ind]
स्थेयं
स्था [1. Ā.]
विवर्धता
विवृध् [1. Ā.]
क्षीणसंग्रहवृत्तिश्च यथावत्संप्रकीर्तिता । लघुनादेशरूपेण ग्रन्थयोगेन भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षीणसंग्रहवृत्तिश्च
क्षि [9. Ā.]
क्षीणसंग्रहवृत्तिश्च
संग्रह [m]
क्षीणसंग्रहवृत्तिश्च
वृत्ति [f]
क्षीणसंग्रहवृत्तिश्च
च [ind]
यथावत्
यथावत् [ind]
संप्रकीर्तिता
संप्रकीर्तय् [10. P.]
लघुनादेशरूपेण
लघु [adj]
लघुनादेशरूपेण
आदेश [m]
लघुनादेशरूपेण
रूप [n]
ग्रन्थयोगेन
ग्रन्थ [m]
ग्रन्थयोगेन
योग [m]
भारत
भारत [m]
विजिगीषोस्तथावृत्तमुक्तं चैव तथैव ते । गणानां वृत्तिमिच्छामि श्रोतुं मतिमतां वर ॥
English Translation
You have also described the conduct that should be followed by kings desirous of conquering their enemies. I desire now, O foremost of intelligent men, to hear how should a person treat the number of brave men (vassals) that gather round a king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विजिगीषोस्तथावृत्तम्
विजिगीषु [adj]
विजिगीषोस्तथावृत्तम्
तथा [ind]
विजिगीषोस्तथावृत्तम्
वृत्त [n]
उक्तं
वच् [2. P.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
ते
त्वद् [pron]
गणानां
गण [m]
वृत्तिम्
वृत्ति [f]
इच्छामि
इष् [1. P.]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
मतिमतां
मतिमत् [adj]
वर
वर [adj]
यथा गणाः प्रवर्धन्ते न भिद्यन्ते च भारत । अरीन्हि विजिगीषन्ते सुहृदः प्राप्नुवन्ति च ॥
English Translation
I wish to hear how they may advance, how they may be attached to the person of the king, and how, O Bharata, they may subduing foes gain friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
गणाः
गण [m]
प्रवर्धन्ते
प्रवृध् [1. Ā.]
न
न [ind]
भिद्यन्ते
भिद् [6. P.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
अरीन्
अरि [m]
हि
हि [ind]
विजिगीषन्ते
विजिगीष् [Desid. Ā.]
सुहृदः
सुहृद् [m]
प्राप्नुवन्ति
प्राप् [1. P.]
च
च [ind]
भेदमूलो विनाशो हि गणानामुपलभ्यते । मन्त्रसंवरणं दुःखं बहूनामिति मे मतिः ॥
English Translation
It appears to me that disunion alone can encompass their destruction. I think it is always difficult to keep counsels close when there are many in the assemblage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भेदमूलो
भेद [m]
भेदमूलो
मूल [mn]
विनाशो
विनाश [m]
हि
हि [ind]
गणानाम्
गण [m]
उपलभ्यते
उपलभ् [1. P.]
मन्त्रसंवरणं
मन्त्र [mn]
मन्त्रसंवरणं
संवरण [n]
दुःखं
दुःख [n]
बहूनाम्
बहु [adj]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
मतिः
मति [f]
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं निखिलेन परंतप । यथा च ते न भिद्येरंस्तच्च मे ब्रूहि पार्थिव ॥
English Translation
I desire to hear ail this fully, O scorcher of foes. Tell me also, O king, the means by which they may not happen to quarrel with the king."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
इच्छाम्यहं
इष् [1. P.]
इच्छाम्यहं
मद् [pron]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
निखिलेन
निखिलेन [ind]
परंतप
परंतप [adj]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
न
न [ind]
भिद्येरंस्तच्च
भिद् [6. P.]
भिद्येरंस्तच्च
तद् [pron]
भिद्येरंस्तच्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पार्थिव
पार्थिव [m]
गणानां च कुलानां च राज्ञां च भरतर्षभ । वैरसंदीपनावेतौ लोभामर्षौ जनाधिप ॥
English Translation
Bhishma said "O king, avarice and anger between nobles and the kings create enmity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गणानां
गण [m]
च
च [ind]
कुलानां
कुल [n]
च
च [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
च
च [ind]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
वैरसंदीपनावेतौ
वैर [mn]
वैरसंदीपनावेतौ
संदीपन [adj]
वैरसंदीपनावेतौ
एतद् [pron]
लोभामर्षौ
लोभ [m]
लोभामर्षौ
अमर्ष [m]
जनाधिप
जनाधिप [m]
लोभमेको हि वृणुते ततोऽमर्षमनन्तरम् । तौ क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ ॥
English Translation
The king yields to avarice. And, therefore, anger takes possession of the other. Each bent upon weakening and wasting the other, they both meet with destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोभम्
लोभ [m]
एको
एक [pron]
हि
हि [ind]
वृणुते
वृ [5. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
ऽमर्षम्
अमर्ष [m]
अनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
तौ
तद् [pron]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
क्षय [m]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
व्यय [m]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
संयुज् [7. Ā.]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
अन्योन्य [adj]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
जनय् [10. Ā.]
क्षयव्ययसंयुक्तावन्योन्यजनिताश्रयौ
आश्रय [m]
चारमन्त्रबलादानैः सामदानविभेदनैः । क्षयव्ययभयोपायैः कर्शयन्तीतरेतरम् ॥
English Translation
By engaging spies, instruments of policy, and physical force, and adopting the means of conciliation, gifts, and dissension, and applying other methods for producing weakness, waste, and fear, the parties attack each other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारमन्त्रबलादानैः
चार [m]
चारमन्त्रबलादानैः
मन्त्र [mn]
चारमन्त्रबलादानैः
बल [mn]
चारमन्त्रबलादानैः
आदान [n]
सामदानविभेदनैः
सामन् [n]
सामदानविभेदनैः
दान [n]
सामदानविभेदनैः
विभेदन [n]
क्षयव्ययभयोपायैः
क्षय [m]
क्षयव्ययभयोपायैः
व्यय [m]
क्षयव्ययभयोपायैः
भय [n]
क्षयव्ययभयोपायैः
उपाय [m]
कर्शयन्तीतरेतरम्
कर्शय् [10. P.]
कर्शयन्तीतरेतरम्
इतरेतर [adj]
तत्र दानेन भिद्यन्ते गणाः संघातवृत्तयः । भिन्ना विमनसः सर्वे गच्छन्त्यरिवशं भयात् ॥
English Translation
The aristocracy of a kingdom in a body becoine alienated from the king, if the latter seeks to exact too much from them. Alienated from the king, all of them become dissatisfied, and from fear join the enemies of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
दानेन
दान [n]
भिद्यन्ते
भिद् [6. P.]
गणाः
गण [m]
संघातवृत्तयः
संघात [mn]
संघातवृत्तयः
वृत्ति [f]
भिन्ना
भिद् [6. P.]
विमनसः
विमनस् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
गच्छन्त्यरिवशं
गम् [6. Ā.]
गच्छन्त्यरिवशं
अरि [m]
गच्छन्त्यरिवशं
वश [m]
भयात्
भय [n]
भेदाद्गणा विनश्यन्ति भिन्नाः सूपजपाः परैः । तस्मात्संघातयोगेषु प्रयतेरन्गणाः सदा ॥
English Translation
If again the aristocracy of a kingdom are divided, they meet with destruction. Disunited, they are easily ruined by their foes. The nobles, therefore, should always act unitedly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भेदाद्
भेद [m]
गणा
गण [m]
विनश्यन्ति
विनश् [4. Ā.]
भिन्नाः
भिद् [6. P.]
सूपजपाः
सु [ind]
सूपजपाः
उपजप [m]
परैः
पर [pron]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
संघातयोगेषु
संघात [mn]
संघातयोगेषु
योग [m]
प्रयतेरन्
प्रयत् [1. P.]
गणाः
गण [m]
सदा
सदा [ind]
अर्था ह्येवाधिगम्यन्ते संघातबलपौरुषात् । बाह्याश्च मैत्रीं कुर्वन्ति तेषु संघातवृत्तिषु ॥
English Translation
If they be united together, they may acquire valuable properties by means of their strength and prowess. When they are thus united, many people from outside seek their alliance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्था
अर्थ [mn]
ह्येवाधिगम्यन्ते
हि [ind]
ह्येवाधिगम्यन्ते
एव [ind]
ह्येवाधिगम्यन्ते
अधिगम् [1. Ā.]
संघातबलपौरुषात्
संघात [mn]
संघातबलपौरुषात्
बल [mn]
संघातबलपौरुषात्
पौरुष [n]
बाह्याश्च
बाह्य [adj]
बाह्याश्च
च [ind]
मैत्रीं
मैत्री [f]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
तेषु
तद् [pron]
संघातवृत्तिषु
संघात [mn]
संघातवृत्तिषु
वृत्ति [f]
ज्ञानवृद्धान्प्रशंसन्तः शुश्रूषन्तः परस्परम् । विनिवृत्ताभिसंधानाः सुखमेधन्ति सर्वशः ॥
English Translation
Wise people speak highly of those nobles who are united with one another in ties of love. If of one purpose, all of them can be happy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानवृद्धान्
ज्ञान [n]
ज्ञानवृद्धान्
वृध् [6. P.]
प्रशंसन्तः
प्रशंस् [1. Ā.]
शुश्रूषन्तः
शुश्रूष् [1. P.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
विनिवृत्ताभिसंधानाः
विनिवृत् [1. Ā.]
विनिवृत्ताभिसंधानाः
अभिसंधान [n]
सुखम्
सुखम् [ind]
एधन्ति
एध् [1. P.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
धर्मिष्ठान्व्यवहारांश्च स्थापयन्तश्च शास्त्रतः । यथावत्संप्रवर्तन्तो विवर्धन्ते गणोत्तमाः ॥
English Translation
They can establish fairness of conduct. By behaving properly, they grow prosperous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मिष्ठान्
धर्मिष्ठ [adj]
व्यवहारांश्च
व्यवहार [m]
व्यवहारांश्च
च [ind]
स्थापयन्तश्च
स्थापय् [10. Ā.]
स्थापयन्तश्च
च [ind]
शास्त्रतः
शास्त्र [n]
यथावत्
यथावत् [ind]
सम्प्रवर्तन्तो
सम्प्रवृत् [1. Ā.]
विवर्धन्ते
विवृध् [1. Ā.]
गणोत्तमाः
गण [m]
गणोत्तमाः
उत्तम [adj]
पुत्रान्भ्रातॄन्निगृह्णन्तो विनये च सदा रताः । विनीतांश्च प्रगृह्णन्तो विवर्धन्ते गणोत्तमाः ॥
English Translation
By restraining their sons and brothers and instructing them in their duties, and treating all persons kindly whose pridc has been subdued by knowledge, the aristocracy grow prosperous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रान्
पुत्र [m]
भ्रातॄन्निगृह्णन्तो
भ्रातृ [m]
भ्रातॄन्निगृह्णन्तो
निग्रह् [9. Ā.]
विनये
विनय [m]
च
च [ind]
सदा
सदा [ind]
रताः
रम् [4. Ā.]
यथावत्
यथावत् [ind]
सम्प्रवर्तन्तो
सम्प्रवृत् [1. Ā.]
विवर्धन्ते
विवृध् [1. Ā.]
गणोत्तमाः
गण [m]
गणोत्तमाः
उत्तम [adj]
चारमन्त्रविधानेषु कोशसंनिचयेषु च । नित्ययुक्ता महाबाहो वर्धन्ते सर्वतो गणाः ॥
English Translation
By always engaging spies and concerting measures of policy, and filling up their treasuries, the aristocracy, O you of mighty arms, grow prosperous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारमन्त्रविधानेषु
चार [m]
चारमन्त्रविधानेषु
मन्त्र [mn]
चारमन्त्रविधानेषु
विधान [n]
कोशसंनिचयेषु
कोश [mn]
कोशसंनिचयेषु
संनिचय [m]
च
च [ind]
नित्ययुक्ता
नित्य [adj]
नित्ययुक्ता
युज् [6. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
वर्धन्ते
वृध् [6. P.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
गणाः
गण [m]
प्राज्ञाञ्शूरान्महेष्वासान्कर्मसु स्थिरपौरुषान् । मानयन्तः सदा युक्ता विवर्धन्ते गणा नृप ॥
English Translation
By receiving properly those who are endued with wisdom, courage and perseverance and who show steady prowess in all kinds of work, the aristocracy grow prosperous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राज्ञाञ्
प्राज्ञ [adj]
शूरान्महेष्वासान्
शूर [m]
शूरान्महेष्वासान्
महत् [adj]
शूरान्महेष्वासान्
इष्वास [m]
कर्मसु
कर्मन् [n]
स्थिरपौरुषान्
स्थिर [adj]
स्थिरपौरुषान्
पौरुष [n]
मानयन्तः
मानय् [10. Ā.]
सदा
सदा [ind]
युक्ता
युज् [6. Ā.]
विवर्धन्ते
विवृध् [1. Ā.]
गणा
गण [m]
नृप
नृप [m]
द्रव्यवन्तश्च शूराश्च शस्त्रज्ञाः शास्त्रपारगाः । कृच्छ्रास्वापत्सु संमूढान्गणानुत्तारयन्ति ते ॥
English Translation
Having wealth and resources, and mastcred the scriptures and all the arts and sciences, the aristocracy rescue the ignorant masses from all sorts of distress and danger,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रव्यवन्तश्च
द्रव्यवत् [adj]
द्रव्यवन्तश्च
च [ind]
शूराश्च
शूर [m]
शूराश्च
च [ind]
शस्त्रज्ञाः
शस्त्र [n]
शस्त्रज्ञाः
ज्ञ [adj]
शास्त्रपारगाः
शास्त्र [n]
शास्त्रपारगाः
पारग [adj]
कृच्छ्रास्वापत्सु
कृच्छ्र [adj]
कृच्छ्रास्वापत्सु
आपद् [f]
संमूढान्
सम्मुह् [4. P.]
गणान्
गण [m]
उत्तारयन्ति
उत्तारय् [10. P.]
ते
तद् [pron]
क्रोधो भेदो भयो दण्डः कर्शनं निग्रहो वधः । नयन्त्यरिवशं सद्यो गणान्भरतसत्तम ॥
English Translation
King's anger, disunion with him, terror, punishment, persecution, oppression, and executions, O chief of the Bharatas, quickly alienate the aristocracy from the king and make them side with kings' enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोधो
क्रोध [m]
भेदो
भेद [m]
भयो
भय [m]
दण्डः
दण्ड [mn]
कर्शनं
कर्शन [adj]
निग्रहो
निग्रह [m]
वधः
वध [m]
नयन्त्यरिवशं
नी [2. P.]
नयन्त्यरिवशं
अरि [m]
नयन्त्यरिवशं
वश [m]
सद्यो
सद्यस् [ind]
गणान्
गण [m]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
तस्मान्मानयितव्यास्ते गणमुख्याः प्रधानतः । लोकयात्रा समायत्ता भूयसी तेषु पार्थिव ॥
English Translation
Therefore, the leaders of the aristocracy should be honoured by the king. The affairs of the kingdom, o king, depend greatly upon them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मान्मानयितव्यास्ते
तस्मात् [ind]
तस्मान्मानयितव्यास्ते
मानय् [10. Ā.]
तस्मान्मानयितव्यास्ते
तद् [pron]
गणमुख्याः
गण [m]
गणमुख्याः
मुख्य [adj]
प्रधानतः
प्रधान [n]
लोकयात्रा
लोकयात्रा [f]
समायत्ता
समायत् [1. Ā.]
भूयसी
भूयस् [adj]
तेषु
तद् [pron]
पार्थिव
पार्थिव [m]
मन्त्रगुप्तिः प्रधानेषु चारश्चामित्रकर्शन । न गणाः कृत्स्नशो मन्त्रं श्रोतुमर्हन्ति भारत ॥
English Translation
Consultations should be held with the leaders of the aristocracy, and secret agents should be engaged, O crusher of foes, to watch them. The king should not, O Bharata, consult with every member of the aristocracy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्त्रगुप्तिः
मन्त्र [mn]
मन्त्रगुप्तिः
गुप्ति [f]
प्रधानेषु
प्रधान [adj]
चारश्चामित्रकर्शन
चार [m]
चारश्चामित्रकर्शन
च [ind]
चारश्चामित्रकर्शन
अमित्र [mf]
चारश्चामित्रकर्शन
कर्शन [adj]
स
तद् [pron]
सुहृत्
सुहृद् [m]
क्रोधनो
क्रोधन [adj]
लुब्धो
लुभ् [4. Ā.]
न
न [ind]
मन्त्रं
मन्त्र [mn]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
गणमुख्यैस्तु संभूय कार्यं गणहितं मिथः । पृथग्गणस्य भिन्नस्य विमतस्य ततोऽन्यथा । अर्थाः प्रत्यवसीदन्ति तथानर्था भवन्ति च ॥
English Translation
Acting jointly with the leaders, the king, should do what is for the behoof of the whole order. When, however, the aristocracy are divided and disunited and have no leaders, other courses of action should be followed,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गणमुख्यैस्तु
गण [m]
गणमुख्यैस्तु
मुख्य [adj]
गणमुख्यैस्तु
तु [ind]
सम्भूय
सम्भू [1. Ā.]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
गणहितं
गण [m]
गणहितं
हित [adj]
मिथः
मिथस् [ind]
पृथग्
पृथक् [ind]
गणस्य
गण [m]
भिन्नस्य
भिद् [6. P.]
विमतस्य
विमत [adj]
ततो
ततस् [ind]
ऽन्यथा
अन्यथा [ind]
अमित्राः
अमित्र [mf]
सम्प्रसीदन्ति
सम्प्रसद् [1. P.]
तथा
तथा [ind]
मित्रीभवन्त्यपि
मित्रीभू [1. Ā.]
मित्रीभवन्त्यपि
अपि [ind]
तेषामन्योन्यभिन्नानां स्वशक्तिमनुतिष्ठताम् । निग्रहः पण्डितैः कार्यः क्षिप्रमेव प्रधानतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषाम्
तद् [pron]
अन्योन्यभिन्नानां
अन्योन्य [adj]
अन्योन्यभिन्नानां
भिद् [6. P.]
स्वशक्तिम्
स्व [adj]
स्वशक्तिम्
शक्ति [f]
अनुतिष्ठताम्
अनुष्ठा [1. Ā.]
निग्रहः
निग्रह [m]
पण्डितैः
पण्डित [m]
कार्यः
कृ [2. Ā.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
प्रधानतः
प्रधान [n]
कुलेषु कलहा जाताः कुलवृद्धैरुपेक्षिताः । गोत्रस्य राजन्कुर्वन्ति गणसंभेदकारिकाम् ॥
English Translation
The leaned and wise amongst them should put down a dispute as soon as it takes place. Indeed, if the elders of a family grow indifferent, quarrels break out amongst the members. Such quarrels bring about the ruin of a family and create disunion among the nobles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुलेषु
कुल [n]
कलहा
कलह [mn]
जाताः
जन् [4. P.]
कुलवृद्धैर्
कुल [n]
कुलवृद्धैर्
वृद्ध [adj]
उपेक्षिताः
उपेक्ष् [1. P.]
गोत्रस्य
गोत्र [mn]
राजन्
राजन् [m]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
गणसंभेदकारिकाम्
गण [m]
गणसंभेदकारिकाम्
सम्भेद [m]
गणसंभेदकारिकाम्
कारिका [f]
आभ्यन्तरं भयं रक्ष्यं सुरक्ष्यं बाह्यतो भयम् । अभ्यन्तराद्भयं जातं सद्यो मूलं निकृन्तति ॥
English Translation
Protect yourself, O king, from all internal fears. External fears, however, are not very important. The first kind of fear, O king, may cut your roots in a single day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आभ्यन्तरं
आभ्यन्तर [adj]
भयं
भय [n]
रक्ष्यं
रक्ष् [4. P.]
सुरक्ष्यं
सु [ind]
सुरक्ष्यं
रक्ष् [4. P.]
बाह्यतो
बाह्यतस् [ind]
भयम्
भय [n]
अभ्यन्तराद्
अभ्यन्तर [n]
भयं
भय [n]
जातं
जन् [4. P.]
सद्यो
सद्यस् [ind]
मूलं
मूल [mn]
निकृन्तति
निकृत् [6. Ā.]
अकस्मात्क्रोधलोभाद्वा मोहाद्वापि स्वभावजात् । अन्योन्यं नाभिभाषन्ते तत्पराभवलक्षणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकस्मात्
अकस्मात् [ind]
क्रोधलोभाद्
क्रोध [m]
क्रोधलोभाद्
लोभ [m]
वा
वा [ind]
मोहाद्
मोह [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
स्वभावजात्
स्वभाव [m]
स्वभावजात्
ज [adj]
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
नाभिभाषन्ते
न [ind]
नाभिभाषन्ते
अभिभाष् [1. P.]
तत्
तद् [pron]
पराभवलक्षणम्
पराभव [m]
पराभवलक्षणम्
लक्षण [n]
जात्या च सदृशाः सर्वे कुलेन सदृशास्तथा । न तु शौर्येण बुद्ध्या वा रूपद्रव्येण वा पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जात्या
जाति [f]
च
च [ind]
सदृशाः
सदृश [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
कुलेन
कुल [n]
सदृशास्तथा
सदृश [adj]
सदृशास्तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
शौर्येण
शौर्य [n]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
वा
वा [ind]
रूपद्रव्येण
रूप [n]
रूपद्रव्येण
द्रव्य [n]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
भेदाच्चैव प्रमादाच्च नाम्यन्ते रिपुभिर्गणाः । तस्मात्संघातमेवाहुर्गणानां शरणं महत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भेदाच्चैव
भेद [m]
भेदाच्चैव
च [ind]
भेदाच्चैव
एव [ind]
प्रमादाच्च
प्रमाद [m]
प्रमादाच्च
च [ind]
नाम्यन्ते
नामय् [10. P.]
रिपुभिर्
रिपु [m]
गणाः
गण [m]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
संघातम्
संघात [mn]
एवाहुर्
एव [ind]
एवाहुर्
अह् [1. P.]
गणानां
गण [m]
शरणं
शरण [n]
महत्
महत् [adj]