श्रीभगवानुवाच
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु
śrībhagavānuvāca .mayyāsaktamanāḥ pārtha yogaṃ yuñjanmadāśrayaḥ .asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tacchṛṇu
English Translation
Shree Bhagavan said: Arjuna, now listen how with the mind attached to Meand practising Yoga with absolute dependence on Me, you will know Me (the
हिन्दी अनुवाद
श्रीभगवान ने कहा—हे पार्थ! अनन्य प्रेम से मुझ में आसक्त चित तथा अनन्य भाव से मेरे परायण होकर योग में लगा हुआ तू जिस प्रकार से सम्पूर्ण विभूति, बल, ऐश्वर्यादि गुणों से युक्त, सबके आत्मरूप मुझको संशयरहित जानेगा, उसको सुन।
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मय्यासक्तमनाः
मद् [pron]
मय्यासक्तमनाः
आसञ्ज् [1. Ā.]
मय्यासक्तमनाः
मनस् [n]
पार्थ
पार्थ [m]
योगं
योग [m]
युञ्जन्मदाश्रयः
युज् [6. Ā.]
युञ्जन्मदाश्रयः
मद् [pron]
युञ्जन्मदाश्रयः
आश्रय [m]
असंशयं
असंशयम् [ind]
समग्रं
समग्र [adj]
मां
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
ज्ञास्यसि
ज्ञा [4. Ā.]
तच्छृणु
तद् [pron]
तच्छृणु
श्रु [4. P.]
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
jñānaṃ te.ahaṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ .yajjñātvā neha bhūyo.anyajjñātavyamavaśiṣyate
English Translation
I shall unfold to you in its entirety this wisdomalong with the Knowledge of the qualified aspect of God, having known which nothing else remains yet to be known in this world.
हिन्दी अनुवाद
मैं तेरे लिये इस विज्ञान सहित तत्त्व ज्ञान को सम्पूर्णतया कहूँगा, जिसको जानकर संसार में फिर और कुछ भी जानने योग्य शेष नहीं रह जाता |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानं
ज्ञान [n]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
सविज्ञानमिदं
स [ind]
सविज्ञानमिदं
विज्ञान [n]
सविज्ञानमिदं
इदम् [pron]
वक्ष्याम्यशेषतः
वच् [2. P.]
वक्ष्याम्यशेषतः
अशेषतस् [ind]
यज्ज्ञात्वा
यद् [pron]
यज्ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
भूयो
भूयस् [ind]
ऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
अन्य [pron]
ऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
ज्ञा [4. Ā.]
ऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
अवशिष् [7. P.]
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye .yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ
English Translation
Among thousands of men, one strives for perfection; and among those who have achieved perfection, hardly one knows Me in truth.
हिन्दी अनुवाद
सहस्रों मनुष्यों में कोई ही मनुष्य पूर्णत्व की सिद्धि के लिए प्रयत्न करता है और उन प्रयत्नशील साधकों में भी कोई ही पुरुष मुझे तत्त्व से जानता है।
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनुष्याणां
मनुष्य [m]
सहस्रेषु
सहस्र [mn]
कश्चिद्यतति
कश्चित् [pron]
कश्चिद्यतति
यत् [1. P.]
सिद्धये
सिद्धि [f]
यततामपि
यत् [1. P.]
यततामपि
अपि [ind]
सिद्धानां
सिध् [4. Ā.]
कश्चिन्मां
कश्चित् [pron]
कश्चिन्मां
मद् [pron]
वेत्ति
विद् [6. Ā.]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा
bhūmirāpo.analo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca .ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā
English Translation
Earth, water, fire, air, ether, mind, reason and also ego; these constitute My nature eightfold.
हिन्दी अनुवाद
पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, मन, बुद्धि और अहंकार भी – इस प्रकार यह आठ प्रकार से विभाजित मेरी प्रकृति है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूमिरापो
भूमि [f]
भूमिरापो
अप् [m]
ऽनलो
अनल [m]
वायुः
वायु [m]
खं
ख [n]
मनो
मनस् [n]
बुद्धिरेव
बुद्धि [f]
बुद्धिरेव
एव [ind]
च
च [ind]
अहंकार
अहंकार [m]
इतीयं
इति [ind]
इतीयं
इदम् [pron]
मे
मद् [pron]
भिन्ना
भिद् [6. P.]
प्रकृतिरष्टधा
प्रकृति [f]
प्रकृतिरष्टधा
अष्टधा [ind]
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम्
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत्
apareyamitastvanyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām .jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat
English Translation
This indeed is My lowernature; the other than this, by which the whole universe is sustained, know it to be My highernature in the form of Jiva, O Arjuna.
हिन्दी अनुवाद
यह आठ प्रकार के भेदवाली तो अपर अर्थात् मेरी जड़ प्रकृति है और हे महाबाहो! इससे दूसरी को, जिससे यह सम्पूर्ण जगत् धारण किया जाता है, मेरी जीवस्वरूप परा अर्थात् चेतन प्रकृति जान |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपरेयमितस्त्वन्यां
अपर [pron]
अपरेयमितस्त्वन्यां
इदम् [pron]
अपरेयमितस्त्वन्यां
इतस् [ind]
अपरेयमितस्त्वन्यां
तु [ind]
अपरेयमितस्त्वन्यां
अन्य [pron]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
पराम्
पर [pron]
जीवभूतां
जीव [mn]
जीवभूतां
भू [1. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
ययेदं
यद् [pron]
ययेदं
इदम् [pron]
धार्यते
धारय् [10. Ā.]
जगत्
जगन्त् [n]
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा
etadyonīni bhūtāni sarvāṇītyupadhāraya .ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā
English Translation
Arjuna, know that all beings have evolved from this twofold Prakrti, and that I am the source of the entire creation, and into Me again it disappears.
हिन्दी अनुवाद
हे अर्जुन ! तू ऐसा समझ कि सम्पूर्ण भूत इन दोनों प्रकृतियों से ही उत्पन्न होने वाले हैं और मैं सम्पूर्ण जगत का प्रभव तथा प्रलय हूँ अर्थात सम्पूर्ण जगत का मूल कारण हूँ |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्योनीनि
एतद् [pron]
एतद्योनीनि
योनि [mf]
भूतानि
भूत [mn]
सर्वाणीत्युपधारय
सर्व [pron]
सर्वाणीत्युपधारय
इति [ind]
सर्वाणीत्युपधारय
उपधारय् [10. Ā.]
अहं
मद् [pron]
कृत्स्नस्य
कृत्स्न [adj]
जगतः
जगन्त् [n]
प्रभवः
प्रभव [m]
प्रलयस्तथा
प्रलय [m]
प्रलयस्तथा
तथा [ind]
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव
mattaḥ parataraṃ nānyatkiñcidasti dhanañjaya .mayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva
English Translation
There is nothing else besides Me, Arjuna. Like clusters of yarn-beads formed by knots on a thread, all this is threaded on Me.
हिन्दी अनुवाद
हे धनञ्जय ! मुझसे भिन्न दूसरा कोई भी परम कारण नहीं है। यह सम्पूर्ण जगत् सूत्र में सूत्र के मणियों के सदृश मेरे में गुँथा हुआ है ।। ७॥।
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्तः
मद् [pron]
परतरं
परतर [adj]
नान्यत्किंचिदस्ति
न [ind]
नान्यत्किंचिदस्ति
अन्य [pron]
नान्यत्किंचिदस्ति
कश्चित् [pron]
नान्यत्किंचिदस्ति
अस् [2. P.]
धनंजय
धनंजय [m]
मयि
मद् [pron]
सर्वमिदं
सर्व [pron]
सर्वमिदं
इदम् [pron]
प्रोतं
प्रवे [4. P.]
सूत्रे
सूत्र [n]
मणिगणा
मणि [m]
मणिगणा
गण [m]
इव
इव [ind]
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु
raso.ahamapsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ .praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu
English Translation
Arjuna, I am the sapidity in water and the light of the moon and the sun; I am the sacred syllable OM in all the Vedas, the sound in ether; and the manliness in men.
हिन्दी अनुवाद
हे अर्जुन! मैं जल में रस हूँ, चन्द्रमा और सूर्य में प्रकाश हूँ, सम्पूर्ण वेदों में ओंकार हूँ तथा आकाश में शब्द और पुरुषों में पुरुषत्व हूँ|
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रसो
रस [mn]
ऽहमप्सु
मद् [pron]
ऽहमप्सु
अप् [m]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
प्रभास्मि
प्रभा [f]
प्रभास्मि
अस् [2. P.]
शशिसूर्ययोः
शशिन् [m]
शशिसूर्ययोः
सूर्य [m]
प्रणवः
प्रणव [m]
सर्ववेदेषु
सर्व [pron]
सर्ववेदेषु
वेद [m]
शब्दः
शब्द [m]
खे
ख [n]
पौरुषं
पौरुष [n]
नृषु
नृ [m]
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु
puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṃ ca tejaścāsmi vibhāvasau .jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu
English Translation
I am the pure odourin the earth and the brilliance in fire; nay, I am the life in all beings and the austerity in men of askesis.
हिन्दी अनुवाद
मैं पृथ्वी में पवित्र गन्ध और अग्नि में तेज हूँ तथा सम्पूर्ण भूतों में उनका जीवन हूँ और तपस्वियों में तप हूँ |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुण्यो
पुण्य [adj]
गन्धः
गन्ध [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
च
च [ind]
तेजश्चास्मि
तेजस् [n]
तेजश्चास्मि
च [ind]
तेजश्चास्मि
अस् [2. P.]
विभावसौ
विभावसु [m]
जीवनं
जीवन [n]
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
तपश्चास्मि
तपस् [n]
तपश्चास्मि
च [ind]
तपश्चास्मि
अस् [2. P.]
तपस्विषु
तपस्विन् [m]
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम्
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्
bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam .buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham
English Translation
Arjuna, know Me the eternal seed of all beings. I am the intelligence of the intelligent; the glory of the glorious am I.
हिन्दी अनुवाद
हे अर्जुन ! तू सम्पूर्ण भूतों का सनातन बीज मुझ को ही जान | मैं बुद्धिमानों की बुद्धि और तेजस्वियों का तेज हूँ |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बीजं
बीज [mn]
मां
मद् [pron]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
सनातनम्
सनातन [adj]
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि
बुद्धि [f]
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि
बुद्धिमत् [adj]
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि
अस् [2. P.]
तेजस्तेजस्विनामहम्
तेजस् [n]
तेजस्तेजस्विनामहम्
तेजस्विन् [adj]
तेजस्तेजस्विनामहम्
मद् [pron]
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम्
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam .dharmāviruddho bhūteṣu kāmo.asmi bharatarṣabha
English Translation
O best of the Bharatas, I am the strength of the strong, devoid of desire and passion; and I am the desire in beings, not opposed to dharma.
हिन्दी अनुवाद
हे भरतश्रेष्ठ ! मैं बलवानों का आसक्ति और कामनाओं से रहित बल अर्थात् सामर्थ्य हूँ और सब भूतों में धर्म के अनुकूल अर्थात् शास्त्र के अनुकूल काम हूँ |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलं
बल [mn]
बलवतां
बलवत् [adj]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
कामरागविवर्जितम्
काम [m]
कामरागविवर्जितम्
राग [m]
कामरागविवर्जितम्
विवर्जय् [10. Ā.]
धर्माविरुद्धो
धर्म [mn]
धर्माविरुद्धो
अविरुद्ध [adj]
भूतेषु
भूत [mn]
कामो
काम [m]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि
ye caiva sāttvikā bhāvā rājasāstāmasāśca ye .matta eveti tānviddhi na tvahaṃ teṣu te mayi
English Translation
Whatever other entities there are, born of Sattva, and those that are born of Rajasand Tamas, know them all as evolved from Me alone. In reality, however, neither do I exist in them, nor they in Me.
हिन्दी अनुवाद
और भी जो सत्त्वगुण से उत्पन्न होने वाले भाव हैं और जो रजोगुण से तथा तमोगुण से होने वाले भाव हैं, उन सबको तू 'मुझसे ही होने वाले हैं' ऐसा जान। परंतु वास्तव में उनमें मैं और वे मुझमें नहीं हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सात्त्विका
सात्त्विक [adj]
भावा
भाव [m]
राजसास्तामसाश्च
राजस [adj]
राजसास्तामसाश्च
तामस [adj]
राजसास्तामसाश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
मत्त
मद् [pron]
एवेति
एव [ind]
एवेति
इति [ind]
तान्विद्धि
तद् [pron]
तान्विद्धि
विद् [6. Ā.]
न
न [ind]
त्वहं
तु [ind]
त्वहं
मद् [pron]
तेषु
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
मयि
मद् [pron]
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत्
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम्
tribhirguṇamayairbhāvairebhiḥ sarvamidaṃ jagat .mohitaṃ nābhijānāti māmebhyaḥ paramavyayam
English Translation
The whole of this creation is deluded by these objects evolved from the three modes of Prakrti-Sattva, Rajas and Tamas; that is why the world fails to recognize Me, standing apart from these and imperishable.
हिन्दी अनुवाद
गुणों के कार्यरूप सात्त्विक, राजस और तामस—इन तीनों प्रकार के भावों से यह सब संसार—प्राणी-समुदाय मोहित हो रहा है, इसीलिये इन तीनों गुणों से परे मुझ अविनाशी को नहीं जानता |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः
त्रि [nr]
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः
गुण [mn]
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः
मय [adj]
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः
भाव [m]
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः
इदम् [pron]
सर्वमिदं
सर्व [pron]
सर्वमिदं
इदम् [pron]
जगत्
जगन्त् [n]
मोहितं
मोहय् [10. Ā.]
नाभिजानाति
न [ind]
नाभिजानाति
अभिज्ञा [9. Ā.]
मामेभ्यः
मद् [pron]
मामेभ्यः
इदम् [pron]
परमव्ययम्
पर [pron]
परमव्ययम्
अव्यय [adj]
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā .māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te
English Translation
This divine energy of Mine, consisting of the three modes of material nature, is difficult to overcome. But those who have surrendered unto Me alone can cross beyond it.
हिन्दी अनुवाद
क्योंकि यह अलौकिक अर्थात् अति अद्भुत त्रिगुणमयी मेरी माया बड़ी दुरत्तर है; परंतु जो पुरुष केवल मुझको ही निरन्तर भजते हैं वे इस माया को उल्लंघन कर जाते हैं अर्थात् संसार से तर जाते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैवी
दैव [adj]
ह्येषा
हि [ind]
ह्येषा
एतद् [pron]
गुणमयी
गुण [mn]
गुणमयी
मय [adj]
मम
मद् [pron]
माया
माया [f]
दुरत्यया
दुरत्यय [adj]
मामेव
मद् [pron]
मामेव
एव [ind]
ये
यद् [pron]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
मायामेतां
माया [f]
मायामेतां
एतद् [pron]
तरन्ति
तृ [3. P.]
ते
तद् [pron]
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः
माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः
na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ .māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvamāśritāḥ
English Translation
Those whose wisdom has been carried away by Maya, and who have embraced the demoniac nature, such foolish and vile men of evil deeds do not adore Me.
हिन्दी अनुवाद
माया के द्वारा जिनका ज्ञान हरा जा चुका है ऐसे आसुर-स्वभाव को धारण किये हुए, मनुष्यों में नीच, दूषित कर्म करने वाले मूढ़ लोग मुझको नहीं भजते |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
दुष्कृतिनो
दुष्कृतिन् [adj]
मूढाः
मुह् [4. Ā.]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
नराधमाः
नर [m]
नराधमाः
अधम [adj]
माययापहृतज्ञाना
माया [f]
माययापहृतज्ञाना
अपहृ [1. Ā.]
माययापहृतज्ञाना
ज्ञान [n]
आसुरं
आसुर [adj]
भावमाश्रिताः
भाव [m]
भावमाश्रिताः
आश्रि [1. Ā.]
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino.arjuna .ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha
English Translation
Four types of devotees of noble deeds worship Me, Arjuna, the seeker after worldly possessions, the afflicted, the seeker for knowledge, and man of wisdom, O best of Bharatas.
हिन्दी अनुवाद
हे भरतवंशियों में श्रेष्ठ अर्जुन! उत्तम कर्म करने वाले अर्थार्थी, आर्त, जिज्ञासु और ज्ञानी – ऐसे चार प्रकार के भक्तजन मुझको भजते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्विधा
चतुर्विध [adj]
भजन्ते
भज् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
जनाः
जन [m]
सुकृतिनो
सुकृतिन् [adj]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]
आर्तो
आर्त [adj]
जिज्ञासुरर्थार्थी
जिज्ञासु [adj]
जिज्ञासुरर्थार्थी
अर्थ [mn]
जिज्ञासुरर्थार्थी
अर्थिन् [adj]
ज्ञानी
ज्ञानिन् [adj]
च
च [ind]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate .priyo hi jñānino.atyarthamahaṃ sa ca mama priyaḥ
English Translation
Of these best is the man of wisdom, ever established in indentity with Me and possessed of exclusive devotion. For I am extremely dear to the wise man, and he is extremely dear to me.
हिन्दी अनुवाद
उनमें नित्य मुझ में एकीभाव से स्थित अनन्य प्रेम भक्ति वाला ज्ञानी भक्त अति उत्तम है, क्योंकि मुझको तत्व से जानने वाले ज्ञानी को मैं अत्यन्त प्रिय हूँ और वह ज्ञानी मुझे अत्यन्त प्रिय है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
ज्ञानी
ज्ञानिन् [adj]
नित्ययुक्त
नित्य [adj]
नित्ययुक्त
युज् [6. Ā.]
एकभक्तिर्विशिष्यते
एक [pron]
एकभक्तिर्विशिष्यते
भक्ति [f]
एकभक्तिर्विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
प्रियो
प्रिय [adj]
हि
हि [ind]
ज्ञानिनो
ज्ञानिन् [adj]
ऽत्यर्थमहं
अत्यर्थम् [ind]
ऽत्यर्थमहं
मद् [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
मम
मद् [pron]
प्रियः
प्रिय [adj]
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम्
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम्
udārāḥ sarva evaite jñānī tvātmaiva me matam .āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṃ gatim
English Translation
Indeed all these are noble, but the man of wisdom is My very self: such is My view. For such a devotee, who has his mind and intellect merged in Me, is firmly established in Me alone, the highest goal.
हिन्दी अनुवाद
ये सभी उदार हैं, परंतु ज्ञानी तो साक्षात् मेरा स्वरूप ही है, ऐसा मेरा मत है, क्योंकि वह मधुरगत मन-बुद्धिवाला ज्ञानी भक्त अति उत्तम गतिस्वरूप मुझ में ही अच्छी प्रकार स्थित है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदाराः
उदार [adj]
सर्व
सर्व [pron]
एवैते
एव [ind]
एवैते
एतद् [pron]
ज्ञानी
ज्ञानिन् [adj]
त्वात्मैव
तु [ind]
त्वात्मैव
आत्मन् [m]
त्वात्मैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
मतम्
मन् [8. P.]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
युक्तात्मा
युज् [6. Ā.]
युक्तात्मा
आत्मन् [m]
मामेवानुत्तमां
मद् [pron]
मामेवानुत्तमां
एव [ind]
मामेवानुत्तमां
अनुत्तम [adj]
गतिम्
गति [f]
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः
bahūnāṃ janmanāmante jñānavānmāṃ prapadyate .vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ
English Translation
In the very last of all births the enlightened soul worships Me, realizing that all this is God. Such a great soul is very rare.
हिन्दी अनुवाद
बहुत जन्मों के अन्त के जन्म में तत्व ज्ञान को प्राप्त पुरुष, सब कुछ वासुदेव ही है—इस प्रकार मुझ को भजता है, वह महात्मा अत्यन्त दुर्लभ है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहूनां
बहु [adj]
जन्मनामन्ते
जन्मन् [n]
जन्मनामन्ते
अन्त [m]
ज्ञानवान्मां
ज्ञानवत् [adj]
ज्ञानवान्मां
मद् [pron]
प्रपद्यते
प्रपद् [4. P.]
वासुदेवः
वासुदेव [m]
सर्वमिति
सर्व [pron]
सर्वमिति
इति [ind]
स
तद् [pron]
महात्मा
महात्मन् [adj]
सुदुर्लभः
सु [ind]
सुदुर्लभः
दुर्लभ [adj]
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया
kāmaistaistairhṛtajñānāḥ prapadyante.anyadevatāḥ .taṃ taṃ niyamamāsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā
English Translation
Those whose wisdom has been carried away by various desires, being prompted by their own nature, worship other deities adopting rules relating to each.
हिन्दी अनुवाद
उन-उन भोगों की कामना द्वारा जिनका ज्ञान हरा जा चुका है, वे लोग अपने स्वभाव से प्रेरित होकर उस-उस नियम को धारण करके अन्य देवताओं को भजते हैं अर्थात पूजते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः
काम [m]
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः
तद् [pron]
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः
तद् [pron]
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः
हृ [2. P.]
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः
ज्ञान [n]
प्रपद्यन्ते
प्रपद् [4. P.]
ऽन्यदेवताः
अन्य [pron]
ऽन्यदेवताः
देवता [f]
तं
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
नियममास्थाय
नियम [m]
नियममास्थाय
आस्था [1. Ā.]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
नियताः
नियम् [1. Ā.]
स्वया
स्व [adj]
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम्
yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddhayārcitumicchati .tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tāmeva vidadhāmyaham
English Translation
Whatever celestial form a devoteeworships with faith, I make that faith of his steady.
हिन्दी अनुवाद
जो-जो सकाम भक्त जिस-जिस देवता के स्वरूप को श्रद्धा से पूजना चाहता है, उस-उस भक्त की श्रद्धा को मैं उसी देवता के प्रति स्थिर करता हूँ |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
यो
यद् [pron]
यां
यद् [pron]
यां
यद् [pron]
तनुं
तनु [f]
भक्तः
भक्त [m]
श्रद्धयार्चितुमिच्छति
श्रद्धा [f]
श्रद्धयार्चितुमिच्छति
अर्च् [1. Ā.]
श्रद्धयार्चितुमिच्छति
इष् [1. P.]
तस्य
तद् [pron]
तस्याचलां
तद् [pron]
तस्याचलां
अचल [adj]
श्रद्धां
श्रद्धा [f]
तामेव
तद् [pron]
तामेव
एव [ind]
विदधाम्यहम्
विधा [3. Ā.]
विदधाम्यहम्
मद् [pron]
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान्
sa tayā śraddhayā yuktastasyārādhanamīhate .labhate ca tataḥ kāmānmayaivavihitānhi tān
English Translation
Endowed with such faith he worship that particular deity and obtains through him without doubt his desired enjoyments as ordained by Myself.
हिन्दी अनुवाद
वह पुरुष उस श्रद्धा से युक्त होकर उस देवता का पूजन करता है और उस देवता से मेरे द्वारा ही विधान किये हुए उन इच्छित भोगों को निःसन्देह प्राप्त करता है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तया
तद् [pron]
श्रद्धया
श्रद्धा [f]
युक्तस्तस्या
युज् [6. Ā.]
युक्तस्तस्या
तद् [pron]
राधनमीहते
राधन [n]
राधनमीहते
ईह् [1. P.]
लभते
लभ् [1. P.]
च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
कामान्मयैव
काम [m]
कामान्मयैव
मद् [pron]
कामान्मयैव
एव [ind]
विहितान्हि
विधा [3. Ā.]
विहितान्हि
हि [ind]
तान्
तद् [pron]
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम्
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि
antavattu phalaṃ teṣāṃ tadbhavatyalpamedhasām .devāndevayajo yānti madbhaktā yānti māmapi
English Translation
But the results of their worship are limited and perishable; those who worship the gods go to the gods, but My devotees ultimately come to Me.
हिन्दी अनुवाद
परंतु उन अल्प बुद्धिवालों का वह फल नाशवानु है तथा वे देवताओं को पूजने वाले देवताओं को प्राप्त होते हैं और मेरे भक्त चाहे जैसे ही भजें, अन्त में वे मुझ को ही प्राप्त होते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तवत्तु
अन्तवत् [adj]
अन्तवत्तु
तु [ind]
फलं
फल [n]
तेषां
तद् [pron]
तद्भवत्यल्पमेधसाम्
तद् [pron]
तद्भवत्यल्पमेधसाम्
भू [1. Ā.]
तद्भवत्यल्पमेधसाम्
अल्प [adj]
तद्भवत्यल्पमेधसाम्
मेधस् [m]
देवान्देवयजो
देव [m]
देवान्देवयजो
देव [m]
देवान्देवयजो
यज् [adj]
यान्ति
या [2. Ā.]
मद्भक्ता
मद् [pron]
मद्भक्ता
भक्त [m]
यान्ति
या [2. Ā.]
मामपि
मद् [pron]
मामपि
अपि [ind]
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम्
avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ manyante māmabuddhayaḥ .paraṃ bhāvamajānanto mamāvyayamanuttamam
English Translation
Not knowing My unsurpassable and undecaying supreme nature, the ignorant believe Me, the supreme Spirit beyond the reach of mind and senses, the embodiment of Truth, Knowledge and Bliss, to have assumed a finite form through birth.
हिन्दी अनुवाद
बुद्धिहीन पुरुष मेरे अनुत्तम अविनाशी परम भाव को न जानते हुए मन-इन्द्रियों से परे मुझ सच्चिदानन्दधन परमात्मा को मनुष्य की भाँति जन्म कर व्यक्ति भाव को प्राप्त हुआ मानते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अव्यक्तं
अव्यक्त [n]
व्यक्तिमापन्नं
व्यक्ति [f]
व्यक्तिमापन्नं
आपद् [4. P.]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
मामबुद्धयः
मद् [pron]
मामबुद्धयः
अबुद्धि [adj]
परं
पर [pron]
भावमजानन्तो
भाव [m]
भावमजानन्तो
अजानत् [adj]
ममाव्ययमनुत्तमम्
मद् [pron]
ममाव्ययमनुत्तमम्
अव्यय [adj]
ममाव्ययमनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम्
nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ .mūḍho.ayaṃ nābhijānāti loko māmajamavyayam
English Translation
Veiled by My Yogamaya; I am not manifest to all. Hence these ignorant folk fail to recognize Me, the unborn and imperishable Supreme Deity.
हिन्दी अनुवाद
अपनी योगमाया से छिपा हुआ मैं सबके प्रकट नहीं होता, इसलिये यह अज्ञानी जनसमुदाय मुझ जन्मरहित अविनाशी परमेश्वर को नहीं जानता अर्थात् मुझको जन्मने-मरनेवाला समझता है |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
प्रकाशः
प्रकाश [adj]
सर्वस्य
सर्व [pron]
योगमायासमावृतः
योग [m]
योगमायासमावृतः
माया [f]
योगमायासमावृतः
समावृ [5. P.]
मोहितं
मोहय् [10. Ā.]
नाभिजानाति
न [ind]
नाभिजानाति
अभिज्ञा [9. Ā.]
मामेभ्यः
मद् [pron]
मामेभ्यः
इदम् [pron]
परमव्ययम्
पर [pron]
परमव्ययम्
अव्यय [adj]
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन
vedāhaṃ samatītāni vartamānāni cārjuna .bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṃ tu veda na kaścana
English Translation
Arjuna, I know all beings, past as well as present, nay, even those that are yet to come; but noneknows Me.
हिन्दी अनुवाद
हे अर्जुन! पूर्व में व्यतीत हुए और वर्तमान में स्थित तथा आगे होने वाले सब भूतों को मैं जानता हूँ, परंतु मुझको कोई भी श्रद्धा-भक्तिरहित पुरुष नहीं जानता|
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदाहं
विद् [6. Ā.]
वेदाहं
मद् [pron]
समतीतानि
समती [2. P.]
वर्तमानानि
वृत् [3. P.]
चार्जुन
च [ind]
चार्जुन
अर्जुन [m]
भविष्याणि
भविष्य [adj]
च
च [ind]
भूतानि
भूत [mn]
मां
मद् [pron]
तु
तु [ind]
वेद
विद् [6. Ā.]
न
न [ind]
कश्चन
कश्चन [pron]
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत
सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप
icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata .sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa
English Translation
O valiant Arjuna, through delusion in the shape of pairs of opposites, born of desire and hatred, all living creatures in this world are falling a prey to infatuation.
हिन्दी अनुवाद
हे भारतवंशी अर्जुन! संसार में इच्छा और द्वेष से उत्पन्न सुख-दुःखादि दन्द्द्रूप मोह से सम्पूर्ण प्राणी अत्यन्त अज्ञता को प्राप्त हो रहे हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इच्छाद्वेषसमुत्थेन
इच्छा [f]
इच्छाद्वेषसमुत्थेन
द्वेष [m]
इच्छाद्वेषसमुत्थेन
समुत्थ [adj]
द्वंद्वमोहेन
द्वंद्व [mn]
द्वंद्वमोहेन
मोह [m]
भारत
भारत [m]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
संमोहं
सम्मोह [m]
सर्गे
सर्ग [m]
यान्ति
या [2. Ā.]
परंतप
परंतप [adj]
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम्
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः
yeṣāṃ tvantagataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām .te dvandvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ
English Translation
But those who have their sins destroyed by performing the best actions without attachment, they, freed from delusion born of desire and hatred, worship Me with firm determination.
हिन्दी अनुवाद
परंतु निःकाम भाव से श्रेष्ठ कर्मों का आचरण करने वाले जिन पुरुषों का पाप नष्ट हो गया है, वे राग-द्वेषजनित दन्द्द्रूप मोह से मुक्त दृढनिश्चयी भक्त मुझ को सब प्रकार से भजते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
त्वन्तगतं
तु [ind]
त्वन्तगतं
अन्त [m]
त्वन्तगतं
गम् [6. Ā.]
पापं
पाप [n]
जनानां
जन [m]
पुण्यकर्मणाम्
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणाम्
कर्मन् [n]
ते
तद् [pron]
द्वंद्वमोहनिर्मुक्ता
द्वंद्व [mn]
द्वंद्वमोहनिर्मुक्ता
मोह [m]
द्वंद्वमोहनिर्मुक्ता
निर्मुच् [6. P.]
भजन्ते
भज् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
दृढव्रताः
दृढ [adj]
दृढव्रताः
व्रत [n]
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम्
jarāmaraṇamokṣāya māmāśritya yatanti ye .te brahma tadviduḥ kṛtsnamadhyātmaṃ karma cākhilam
English Translation
They who, having taken refuge in Me, strive for deliverance from old age and death know Brahma, the whole Adhyatma, and the entire field of Karma.
हिन्दी अनुवाद
जो पुरुष जरा और मृत्यु से मुक्त होने के लिये मेरा आश्रय लेते हैं, वे सम्पूर्ण ब्रह्म को, सम्पूर्ण अध्यात्म को और सम्पूर्ण कर्म को जानते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जरामरणमोक्षाय
जरा [f]
जरामरणमोक्षाय
मरण [n]
जरामरणमोक्षाय
मोक्ष [m]
मामाश्रित्य
मद् [pron]
मामाश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
यतन्ति
यत् [1. P.]
ये
यद् [pron]
ते
तद् [pron]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
तद्विदुः
तद् [pron]
तद्विदुः
विद् [6. Ā.]
कृत्स्नमध्यात्मं
कृत्स्न [adj]
कृत्स्नमध्यात्मं
अध्यात्म [n]
कर्म
कर्मन् [n]
चाखिलम्
च [ind]
चाखिलम्
अखिल [adj]
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः
sādhibhūtādhidaivaṃ māṃ sādhiyajñaṃ ca ye viduḥ .prayāṇakāle.api ca māṃ te viduryuktacetasaḥ
English Translation
They who, possessed of a steadfast mind, know Me as comprising Adhibhuta, Adhidaivaand Adhiyajna, know Me even at the hour of death.
हिन्दी अनुवाद
जो पुरुष अधिभूत, अधिदेव और अधियज्ञ के सहित मुझको जानते हैं, वे संयत चित्तवाले पुरुष मृत्यु के समय भी मुझको जानते हैं |
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधिभूताधिदैवं
स [ind]
साधिभूताधिदैवं
अधिभूत [n]
साधिभूताधिदैवं
अधिदैव [n]
मां
मद् [pron]
साधियज्ञं
स [ind]
साधियज्ञं
अधियज्ञ [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
विदुः
विद् [6. Ā.]
प्रयाणकाले
प्रयाण [n]
प्रयाणकाले
काल [m]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
ते
तद् [pron]
विदुर्युक्तचेतसः
विद् [6. Ā.]
विदुर्युक्तचेतसः
युज् [6. Ā.]
विदुर्युक्तचेतसः
चेतस् [n]