ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम् । पतिं लोकाच्च्युतं तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥
tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham | patiṃ lokāccyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
Thereupon smelling the face of that lord of monkeys, Tārā again addressed her deceased lord, known all over the world, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
समुपजिघ्रन्ती
समुपघ्रा [3. P.]
कपिराजस्य
कपि [m]
कपिराजस्य
राज [m]
तन्मुखम्
तद् [pron]
तन्मुखम्
मुख [n]
पतिं
पति [m]
लोकाच्
लोक [m]
च्युतं
च्यु [1. P.]
तारा
तारा [f]
मृतं
मृ [4. Ā.]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम । उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥
śeṣe tvaṃ viṣame duḥkhamakṛtvā vacanaṃ mama | upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale ||
English Translation
O hero, disregarding my words, you are lying on the uneven earth, hard and filled with gravels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषे
शी [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
विषमे
विषम [adj]
दुःखम्
दुःख [n]
अकृत्वा
अकृत्वा [ind]
वचनं
वचन [n]
मम
मद् [pron]
उपलोपचिते
उपल [mn]
उपलोपचिते
उपचि [5. Ā.]
वीर
वीर [m]
सुदुःखे
सु [ind]
सुदुःखे
दुःख [adj]
वसुधातले
वसुधा [f]
वसुधातले
तल [mn]
मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव । शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥
mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava | śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase ||
English Translation
O lord of monkeys, the earth is dearer to you than I, since you are lying there embracing her and are not welcoming me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्तः
मद् [pron]
प्रियतरा
प्रियतर [adj]
नूनं
नूनम् [ind]
वानरेन्द्र
वानर [m]
वानरेन्द्र
इन्द्र [m]
मही
मही [f]
तव
त्वद् [pron]
शेषे
शी [1. Ā.]
हि
हि [ind]
तां
तद् [pron]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
मां
मद् [pron]
च
च [ind]
न
न [ind]
प्रतिभाषसे
प्रतिभाष् [1. P.]
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिक प्रिय । ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते ॥
sugrīva eva vikrānto vīra sāhasika priya | ṛkṣavānaramukhyāstvāṃ balinaṃ paryupāsate ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीव
सुग्रीव [m]
एव
एव [ind]
विक्रान्तो
विक्रम् [1. Ā.]
वीर
वीर [m]
साहसिकप्रिय
साहसिक [adj]
साहसिकप्रिय
प्रिय [adj]
ऋक्षवानरमुख्यास्
ऋक्ष [mn]
ऋक्षवानरमुख्यास्
वानर [m]
ऋक्षवानरमुख्यास्
मुख्य [adj]
त्वां
त्वद् [pron]
बलिनं
बलिन् [adj]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
एषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः । मम चेमां गिरं श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे ॥
eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchramaṅgadasya ca śocataḥ | mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase ||
English Translation
Why are you not awake, hearing the bewailings of bears and monkeys who used to wait upon you, powerful, as well as that of Angada and myself?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषां
इदम् [pron]
विलपितं
विलपित [n]
कृच्छ्रम्
कृच्छ्र [adj]
अङ्गदस्य
अङ्गद [m]
च
च [ind]
शोचतः
शुच् [6. P.]
मम
मद् [pron]
चेमां
च [ind]
चेमां
इदम् [pron]
गिरं
गिर् [f]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
किं
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
न
न [ind]
प्रतिबुध्यसे
प्रतिबुध् [4. P.]
इदं तच्छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि । शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा ॥
idaṃ tacchūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi | śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā ||
English Translation
Alas! you are lying on this bed of the heroes, being slain in the battle, where formerly, your enemies destroyed by you, used to lie down,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
तच्
तद् [pron]
छूरशयनं
शूर [m]
छूरशयनं
शयन [n]
यत्र
यत्र [ind]
शेषे
शी [1. Ā.]
हतो
हन् [6. P.]
युधि
युध् [f]
शायिता
शायय् [10. P.]
निहता
निहन् [2. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
त्वयैव
त्वद् [pron]
त्वयैव
एव [ind]
रिपवः
रिपु [m]
पुरा
पुरा [ind]
विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय । मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद ॥
viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya | māmanāthāṃ vihāyaikāṃ gatastvamasi mānada ||
English Translation
O you born of a pure family, O you that are fond of warfare, O my dear, O conferror of honours, whither have you departed making me husbandless?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विशुद्धसत्त्वाभिजन
विशुध् [4. P.]
विशुद्धसत्त्वाभिजन
सत्त्व [n]
विशुद्धसत्त्वाभिजन
अभिजन [mn]
प्रिययुद्ध
प्रिय [adj]
प्रिययुद्ध
युद्ध [n]
मम
मद् [pron]
प्रिय
प्रिय [adj]
माम्
मद् [pron]
अनाथां
अनाथ [adj]
विहायैकां
विहा [3. Ā.]
विहायैकां
एक [pron]
गतस्
गम् [6. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
मानद
मानद [adj]
शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता । शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम् ॥
śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā | śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām ||
English Translation
Let not the wise, henceforth, confer their daughters upon the heroes. Alas! behold me, the wife of a hero, made a widow in no time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूराय
शूर [m]
न
न [ind]
प्रदातव्या
प्रदा [3. Ā.]
कन्या
कन्या [f]
खलु
खलु [ind]
विपश्चिता
विपश्चित् [adj]
शूरभार्यां
शूर [m]
शूरभार्यां
भार्या [f]
हतां
हन् [6. P.]
पश्य
पश् [4. Ā.]
सद्यो
सद्यस् [ind]
मां
मद् [pron]
विधवां
विधवा [f]
कृताम्
कृ [2. Ā.]
अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः । अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे ॥
avabhagnaśca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ | agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare ||
English Translation
Shattered is my honour and destroyed is my happiness and I am sunk in the deep abyss of grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवभग्नश्
अवभञ्ज् [7. P.]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
मानो
मान [m]
भग्ना
भञ्ज् [4. P.]
मे
मद् [pron]
शाश्वती
शाश्वत [adj]
गतिः
गति [f]
अगाधे
अगाध [adj]
च
च [ind]
निमग्नास्मि
निमज्ज् [1. Ā.]
निमग्नास्मि
अस् [2. P.]
विपुले
विपुल [adj]
शोकसागरे
शोक [m]
शोकसागरे
सागर [m]
अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् । भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा गतम् ॥
aśmasāramayaṃ nūnamidaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham | bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yannādya śatadhā gatam ||
English Translation
Forsooth, this my firm heart is not sundered into hundred pieces, beholding my husband slain!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्मसारमयं
अश्मसार [mn]
अश्मसारमयं
मय [adj]
नूनम्
नूनम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
मे
मद् [pron]
हृदयं
हृदय [n]
दृढम्
दृढ [adj]
भर्तारं
भर्तृ [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
यन्
यद् [pron]
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
शतधा
शतधा [ind]
गतम्
गम् [6. Ā.]
सुहृच्चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः । आहवे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः ॥
suhṛccaiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ | āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvamāgataḥ ||
English Translation
You are my friend, my dear husband and a great hero-and you had met with destruction, being struck by another man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुहृच्
सुहृद् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
भर्ता
भर्तृ [m]
च
च [ind]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
च
च [ind]
मम
मद् [pron]
प्रियः
प्रिय [adj]
आहवे
आहव [m]
च
च [ind]
पराक्रान्तः
पराक्रम् [6. P.]
शूरः
शूर [m]
पञ्चत्वम्
पञ्चत्व [n]
आगतः
आगम् [6. P.]
पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी । धनधान्यैः सुपूर्णापि विधवेत्युच्यते बुधैः ॥
patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī | dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavetyucyate budhaiḥ ||
English Translation
A husbandless woman is always styled by the wise as widow, although she might have a son and enough of riches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतिहीना
पति [m]
पतिहीना
हा [1. P.]
तु
तु [ind]
या
यद् [pron]
नारी
नारी [f]
कामं
कामम् [ind]
भवतु
भू [1. Ā.]
पुत्रिणी
पुत्रिन् [adj]
धनधान्यैः
धन [n]
धनधान्यैः
धान्य [n]
सुपूर्णापि
सु [ind]
सुपूर्णापि
पृ [9. Ā.]
सुपूर्णापि
अपि [ind]
विधवेत्य्
विधवा [f]
विधवेत्य्
इति [ind]
उच्यते
वच् [2. P.]
बुधैः
बुध [m]
स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले । कृमिरागपरिस्तोमे त्वमेवं शयने यथा ॥
svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale | kṛmirāgaparistome tvamevaṃ śayane yathā ||
English Translation
O hero, you are lying down in a pool of blood issuing out of your own person, like to your own bed having a red-dyed bed-sheet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वगात्रप्रभवे
स्व [adj]
स्वगात्रप्रभवे
गात्र [n]
स्वगात्रप्रभवे
प्रभव [m]
वीर
वीर [m]
शेषे
शी [1. Ā.]
रुधिरमण्डले
रुधिर [n]
रुधिरमण्डले
मण्डल [mfn]
कृमिरागपरिस्तोमे
कृमिराग [adj]
कृमिरागपरिस्तोमे
परिस्तोम [mn]
त्वम्
त्वद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
शयने
शयन [n]
यथा
यथा [ind]
रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः । परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ ॥
reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ | parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha ||
English Translation
Your body is on all sides besmeared with blood and dust and I am incapable of embracing you with my arms, O best of monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रेणुशोणितसंवीतं
रेणु [mn]
रेणुशोणितसंवीतं
शोणित [n]
रेणुशोणितसंवीतं
संव्ये [4. Ā.]
गात्रं
गात्र [n]
तव
त्वद् [pron]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
परिरब्धुं
परिरभ् [1. Ā.]
न
न [ind]
शक्नोमि
शक् [4. P.]
भुजाभ्यां
भुज [m]
प्लवगर्षभ
प्लवग [m]
प्लवगर्षभ
ऋषभ [m]
कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे । यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम् ॥
kṛtakṛtyo'dya sugrīvo vaire'sminnatidāruṇe | yasya rāmavimuktena hṛtamekeṣuṇā bhayam ||
English Translation
Surely has Sugrīva satisfied his hostile intention to-day, whose fear has been removed by one shaft, discharged by Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतकृत्यो
कृतकृत्य [adj]
ऽद्य
अद्य [ind]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
वैरे
वैर [mn]
ऽस्मिन्न्
इदम् [pron]
अतिदारुणे
अति [ind]
अतिदारुणे
दारुण [adj]
यस्य
यद् [pron]
रामविमुक्तेन
राम [m]
रामविमुक्तेन
विमुच् [6. Ā.]
हृतम्
हृ [2. P.]
एकेषुणा
एक [pron]
एकेषुणा
इषु [mf]
भयम्
भय [n]
शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव । वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते ॥
śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava | vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvamāgate ||
English Translation
Thyself departing to the land of the dead. I have been eyeing you simply, being prevented from touching your person by the shaft piercing your heart.* The meaning is:-Lest by my touching that shaft you feelest a greater pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरेण
शर [m]
हृदि
हृद् [n]
लग्नेन
लग् [1. P.]
गात्रसंस्पर्शने
गात्र [n]
गात्रसंस्पर्शने
संस्पर्शन [n]
तव
त्वद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
निरीक्षन्ती
निरीक्ष् [1. P.]
त्वयि
त्वद् [pron]
पञ्चत्वम्
पञ्चत्व [n]
आगते
आगम् [6. P.]
उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा । गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा ॥
udbabarha śaraṃ nīlastasya gātragataṃ tadā | girigahvarasaṃlīnaṃ dīptamāśīviṣaṃ yathā ||
English Translation
Thereupon Neela took out that shaft from the person of (Vāli) like to a flaming serpent lurking in a mountain cave.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरं
शर [m]
नीलस्
नील [m]
तस्य
तद् [pron]
गात्रगतं
गात्र [n]
गात्रगतं
गम् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
गिरिगह्वरसंलीनं
गिरि [m]
गिरिगह्वरसंलीनं
गह्वर [n]
गिरिगह्वरसंलीनं
संली [4. Ā.]
दीप्तम्
दीप् [4. P.]
आशीविषं
आशीविष [m]
यथा
यथा [ind]
तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः । अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर्दिनकरादिव ॥
tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ | astamastakasaṃruddho raśmirdinakarādiva ||
English Translation
There beamed the shaft extracted from his body like to the rays of the Sun, stationed on the summit of the setting hill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
निष्कृष्यमाणस्य
निष्कृष् [1. P.]
बाणस्य
बाण [m]
च
च [ind]
बभौ
भा [2. Ā.]
द्युतिः
द्युति [f]
अस्तमस्तकसंरुद्धो
अस्त [m]
अस्तमस्तकसंरुद्धो
मस्तक [mn]
अस्तमस्तकसंरुद्धो
संरुध् [7. P.]
रश्मिर्
रश्मि [mf]
दिनकराद्
दिनकर [m]
इव
इव [ind]
पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः । ताम्रगैरिकसंपृक्ता धारा इव धराधरात् ॥
petuḥ kṣatajadhārāstu vraṇebhyastasya sarvaśaḥ | tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt ||
English Translation
And there poured forth from all his wounds, streams of blood, like to showers of melted copper and other metals falling from a mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पेतुः
पत् [1. Ā.]
क्षतजधारास्
क्षतज [n]
क्षतजधारास्
धारा [f]
तु
तु [ind]
व्रणेभ्यस्
व्रण [mn]
तस्य
तद् [pron]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
ताम्रगैरिकसंपृक्ता
ताम्र [n]
ताम्रगैरिकसंपृक्ता
गैरिक [mfn]
ताम्रगैरिकसंपृक्ता
सम्पृच् [7. Ā.]
धारा
धारा [f]
इव
इव [ind]
धराधरात्
धराधर [m]
अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना । अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम् ॥
avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā | asrairnayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam ||
English Translation
And (Tārā) washed, with tears, her heroic husband's body covered with dust and wounded with weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवकीर्णं
अवकृ [6. Ā.]
विमार्जन्ती
विमृज् [6. Ā.]
भर्तारं
भर्तृ [m]
रणरेणुना
रण [m]
रणरेणुना
रेणु [mn]
अस्रैर्
अस्र [n]
नयनजैः
नयन [n]
नयनजैः
ज [adj]
शूरं
शूर [m]
सिषेचास्त्रसमाहतम्
सिच् [4. Ā.]
सिषेचास्त्रसमाहतम्
अस्त्र [mn]
सिषेचास्त्रसमाहतम्
समाहन् [4. Ā.]
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् । उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना ॥
rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim | uvāca tārā piṅgākṣaṃ putramaṅgadamaṅganā ||
English Translation
Beholding her husband thus slain and besmeared with blood, she spoke to her son, Angada, having coppery eyes, saying:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं
रुधिर [n]
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं
उक्ष् [6. Ā.]
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं
सर्व [pron]
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं
अङ्ग [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विनिहतं
विनिहन् [2. P.]
पतिम्
पति [m]
उवाच
वच् [2. P.]
तारा
तारा [f]
पिङ्गाक्षं
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षं
अक्ष [n]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अङ्गदम्
अङ्गद [m]
अङ्गना
अङ्गना [f]
अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् । संप्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा ॥
avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām | saṃprasaktasya vairasya gato'ntaḥ pāpakarmaṇā ||
English Translation
Behold this terrible declining stage of your Sire. Here is the end of his hostilities collected by his impious action.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवस्थां
अवस्था [f]
पश्चिमां
पश्चिम [adj]
पश्य
पश् [4. Ā.]
पितुः
पितृ [m]
पुत्र
पुत्र [m]
सुदारुणाम्
सु [ind]
सुदारुणाम्
दारुण [adj]
सम्प्रसक्तस्य
सम्प्रसञ्ज् [1. Ā.]
वैरस्य
वैर [mn]
गतो
गम् [6. Ā.]
ऽन्तः
अन्त [m]
पापकर्मणा
पाप [adj]
पापकर्मणा
कर्मन् [n]
बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसादनम् । अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम् ॥
bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam | abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam ||
English Translation
O my son, do you how to your kingly father, the conferrer of honours, who has departed to the abode of Death, having a flaming person like to the rising Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बालसूर्योदयतनुं
बाल [adj]
बालसूर्योदयतनुं
सूर्य [m]
बालसूर्योदयतनुं
उदय [m]
बालसूर्योदयतनुं
तनु [adj]
प्रयान्तं
प्रया [2. Ā.]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]
अभिवादय
अभिवादय् [10. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
पितरं
पितृ [m]
पुत्र
पुत्र [m]
मानदम्
मानद [adj]
एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः । भुजाभ्यां पीनवृताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन् ॥
evamuktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ | bhujābhyāṃ pīnavṛtābhyāmaṅgado'hamiti bruvan ||
English Translation
Thus accosted, Angada rose up and, saying, I (do touch my Sire's feet), embraced his father's feet with his plump arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
समुत्थाय
समुत्था [1. Ā.]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
चरणौ
चरण [mn]
पितुः
पितृ [m]
भुजाभ्यां
भुज [m]
पीनवृत्ताभ्याम्
पीन [adj]
पीनवृत्ताभ्याम्
वृत्त [adj]
अङ्गदो
अङ्गद [m]
ऽहम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथापुरा । दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे ॥
abhivādayamānaṃ tvāmaṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā | dīrghāyurbhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase ||
English Translation
(Thereupon Tāră said)—Saying 'Do you live long' why did you not welcome Angada, to-day as before, who has bowed to you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिवादयमानं
अभिवादय् [10. Ā.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अङ्गदं
अङ्गद [m]
त्वं
त्वद् [pron]
यथापुरा
यथा [ind]
यथापुरा
पुरा [ind]
भव
भू [1. Ā.]
पुत्रेति
पुत्र [m]
पुत्रेति
इति [ind]
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
नाभिभाषसे
न [ind]
नाभिभाषसे
अभिभाष् [1. P.]
अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम् । सिंहेन निहतं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥
ahaṃ putrasahāyā tvāmupāse gatacetanam | siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam ||
English Translation
I am with my son, standing by you who are dead, like to a cow with her calf, having the bull slain by a lion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
पुत्रसहाया
पुत्र [m]
पुत्रसहाया
सहाय [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उपासे
उपास् [4. P.]
गतचेतनम्
गम् [6. Ā.]
गतचेतनम्
चेतन [n]
सिंहेन
सिंह [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
सद्यो
सद्यस् [ind]
गौः
गो [mf]
सवत्सेव
स [ind]
सवत्सेव
वत्स [m]
सवत्सेव
इव [ind]
गोवृषम्
गोवृष [m]
इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन नानाप्रहरणाम्भसा । अस्मिन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥
iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā | asminnavabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā ||
English Translation
'You have performed a warsacrifice. You have bathed in the waters of Rama's weapon signifying the end of the sacrifice. How did you take this customary bath without me, your wife?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्ट्वा
यज् [2. P.]
संग्रामयज्ञेन
संग्राम [mn]
संग्रामयज्ञेन
यज्ञ [m]
नानाप्रहरणाम्भसा
नाना [ind]
नानाप्रहरणाम्भसा
प्रहरण [n]
नानाप्रहरणाम्भसा
अम्भस् [n]
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
अवभृथे
अवभृथ [mn]
स्नातः
स्ना [2. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
पत्न्या
पत्नी [f]
मया
मद् [pron]
विना
विना [ind]
या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे । शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥
yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge | śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim ||
English Translation
'Why do I not see on your chest the golden necklace gifted by the king of the gods (Indra), pleased with you in the battle?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
या
यद् [pron]
दत्ता
दा [1. Ā.]
देवराजेन
देव [m]
देवराजेन
राज [m]
तव
त्वद् [pron]
तुष्टेन
तुष् [4. Ā.]
संयुगे
संयुग [n]
शातकुम्भमयीं
शातकुम्भ [n]
शातकुम्भमयीं
मय [adj]
मालां
माला [f]
तां
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
किम्
क [pron]
राजश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद । सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥
rājaśrīrna jahāti tvāṃ gatāsumapi mānada | sūryasyāvartamānasya śailarājamiva prabhā ||
English Translation
Royal grace has not renounced you, O conferrer of honours, albeit you are dead, like to the rays not quitting the king of mountains, even after the Sun is set.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजश्रीर्
राजन् [m]
राजश्रीर्
श्री [f]
न
न [ind]
जहाति
हा [1. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
गतासुम्
गतासु [adj]
अपि
अपि [ind]
मानद
मानद [adj]
सूर्यस्यावर्तमानस्य
सूर्य [m]
सूर्यस्यावर्तमानस्य
आवृत् [1. Ā.]
शैलराजम्
शैलराज [m]
इव
इव [ind]
प्रभा
प्रभा [f]
न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं; न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव । हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे; सह त्वया श्रीर्विजहाति मामिह ॥
na me vacaḥ pathyamidaṃ tvayā kṛtaṃ; na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava | hatā saputrāsmi hatena saṃyuge; saha tvayā śrīrvijahāti māmiha ||
English Translation
You didst not act by my wholesome words, nor could I prevent you. And I am now destroyed with my son, along with you in the battle. Truly has Sree (goddess of wealth) renounced me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
वचः
वचस् [n]
पथ्यम्
पथ्य [adj]
इदं
इदम् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
चास्मि
च [ind]
चास्मि
अस् [2. P.]
शक्ता
शक् [4. P.]
हि
हि [ind]
निवारणे
निवारण [adj]
तव
त्वद् [pron]
हता
हन् [6. P.]
सपुत्रास्मि
स [ind]
सपुत्रास्मि
पुत्र [m]
सपुत्रास्मि
अस् [2. P.]
हतेन
हन् [6. P.]
संयुगे
संयुग [n]
सह
सह [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
श्रीर्
श्री [f]
विजहाति
विहा [3. Ā.]
माम्
मद् [pron]
इह
इह [ind]