Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 32

Ayodhyākāṇḍa Sarga 32

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 32

Ayodhyākāṇḍa Sarga 32 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 22 verses.

Total: 22 Verses • Citations: VR 2.32.1–22 • 175 Lexicon Terms
VR 2.32.1 अनुष्टुप्
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया । सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः ॥
tataḥ sumantramaikṣvākaḥ pīḍito'tra pratijñayā | sabāṣpamatiniḥśvasya jagādedaṃ punaḥ punaḥ ||
English Translation
Afflicted on account of the promise he had made, Dasaratha, descendant of the Ikshvakus heaved deep sighs again and again and with his eyes full of tears uttered these words to Sumantra:
VR 2.32.2 अनुष्टुप्
सूत रत्नसुसंपूर्णा चतुर्विधबला चमूः । रागवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥
sūta ratnasusaṃpūrṇā caturvidhabalā camūḥ | rāgavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām ||
English Translation
O Sumantra arrange immediately four divisions of the army, wellequipped with precious stones to escort Rama in his journey to (the forest).
VR 2.32.3 अनुष्टुप्
रूपाजीवा च शालिन्यो वणिजश्च महाधनाः । शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः ॥
rūpājīvā ca śālinyo vaṇijaśca mahādhanāḥ | śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ ||
English Translation
Let the sweettongued courtesans, opulent merchants with well spreadout merchandise make the army of my son graceful.
VR 2.32.4 अनुष्टुप्
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः । तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ॥
ye cainamupajīvanti ramate yaiśca vīryataḥ | teṣāṃ bahuvidhaṃ dattvā tānapyatra niyojaya ||
VR 2.32.5 अनुष्टुप्
निघ्नन्मृगान्कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु । नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यं संस्मरिष्यति ॥
nighnanmṛgānkuñjarāṃśca pibaṃścāraṇyakaṃ madhu | nadīśca vividhāḥ paśyanna rājyaṃ saṃsmariṣyati ||
English Translation
Hunting the elephants and antelopes, drinking forest honey, beholding several rivers on the way, Rama will not recollect the kingdom.
VR 2.32.6 अनुष्टुप्
धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः । तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥
dhānyakośaśca yaḥ kaściddhanakośaśca māmakaḥ | tau rāmamanugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane ||
English Translation
Let the entire contents of my granary and treasury follow Rama wherever he lives in the desolate forest.
VR 2.32.7 अनुष्टुप्
यजन्पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः । ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥
yajanpuṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃścāptadakṣiṇāḥ | ṛṣibhiśca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane ||
English Translation
Performing sacrifices in the holy places and liberally giving appropriate gifts, Rama will live happily in the forest in the company of sages.
VR 2.32.8 अनुष्टुप्
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति । सर्वकामैः पुनः श्रीमान्रामः संसाध्यतामिति ॥
bharataśca mahābāhurayodhyāṃ pālayiṣyati | sarvakāmaiḥ punaḥ śrīmānrāmaḥ saṃsādhyatāmiti ||
English Translation
(While) mightyarmed Bharata will rule Ayodhya, Rama be furnished with all objects of enjoyment.
VR 2.32.9 अनुष्टुप्
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम् । मुखं चाप्यगमाच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत ॥
evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhayamāgatam | mukhaṃ cāpyagamācchoṣaṃ svaraścāpi nyarudhyata ||
English Translation
While Dasaratha was saying these words, Kaikeyi was gripped by fear and her face looked pale. Even her voice got choked.
VR 2.32.10 उपजातिः
सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यमब्रवीत् । राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव । निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥
sā viṣaṇṇā ca saṃtrastā kaikeyī vākyamabravīt | rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surāmiva | nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate ||
English Translation
O virtuous king Bharata will not take charge of the kingdom abandoned by men, drained of wealth and incapable of being enjoyed, like wine with its essence evaporated.
VR 2.32.11 उपजातिः
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम् । राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् । वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते ॥
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇam | rājā daśaratho vākyamuvācāyatalocanām | vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri māhite ||
English Translation
King Dasaratha heard the terribly cruel and shameless words of that largeeyed Kaikeyi, and said:
VR 2.32.12 उपजातिः
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् । तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत् । असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt | tavaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat | asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati ||
English Translation
In your own dynasty king Sagara prevented his wellknown eldest son Asamanjasa (from enjoying the kingdom). Rama also should depart in the same manner.
VR 2.32.13 अनुष्टुप्
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत् । व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत ॥
evamukto dhigityeva rājā daśaratho'bravīt | vrīḍitaśca janaḥ sarvaḥ sā ca tannāvabudhyata ||
English Translation
Hearing the words of Kaikeyi, Dasaratha could say only 'shame'. All the people felt ashamed, but Kaikeyi could not understand this.
VR 2.32.14 अनुष्टुप्
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः । शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥
tatra vṛddho mahāmātraḥ siddhārtho nāma nāmataḥ | śucirbahumato rājñaḥ kaikeyīmidamabravīt ||
VR 2.32.15 अनुष्टुप्
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान् । सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥
asamañjo gṛhītvā tu krīḍitaḥ pathi dārakān | sarayvāḥ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ ||
English Translation
That wickedminded Asamanjasa used to seize the children playing on the street and amuse himself by hurling them in the waters of river Sarayu.
VR 2.32.16 अनुष्टुप्
तं दृष्ट्वा नागरः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन् । असमञ्जं वृषीण्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन ॥
taṃ dṛṣṭvā nāgaraḥ sarve kruddhā rājānamabruvan | asamañjaṃ vṛṣīṇvaikamasmānvā rāṣṭravardhana ||
English Translation
Watching it, all the enraged citizens said to the king, 'O enhancer of the prosperity of the kingdom, either you choose Asamanjasa or us'.
VR 2.32.17 अनुष्टुप्
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम् । ताश्चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥
tānuvāca tato rājā kiṃnimittamidaṃ bhayam | tāścāpi rājñā saṃpṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo'bruvan ||
English Translation
The king then asked them, 'Why this fear?'. And the citizens responded:
VR 2.32.18 अनुष्टुप्
क्रीडितस्त्वेष नः पुत्रान्बालानुद्भ्रान्तचेतनः । सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥
krīḍitastveṣa naḥ putrānbālānudbhrāntacetanaḥ | sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnute ||
English Translation
That insane (Asamanjasa) while throwing our children who were playing around into Sarayu river in his insanity derived incomparable pleasure'.
VR 2.32.19 अनुष्टुप्
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप । तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥
sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipa | taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tāsāṃ priyacikīrṣayā ||
English Translation
That king (Sagara) heard the words of the citizens and with the intention of doing good to them, banished that malevolent son.
VR 2.32.20 अनुष्टुप्
इत्येवमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः । रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते ॥
ityevamatyajadrājā sagaro vai sudhārmikaḥ | rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate ||
English Translation
Highly righteous king Sagara thus banished his son. What sin has Rama committed to secure a similar banishment?
VR 2.32.21 अनुष्टुप्
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः । शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥
śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ | śokopahatayā vācā kaikeyīmidamabravīt ||
English Translation
Having heard Siddhartha, the king, stricken with grief, said to Kaikeyi in a gradually feeble voice.
VR 2.32.22 उपजातिः
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं; राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च । सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं; यथा सुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥
anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ; rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca | sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ; yathā sukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam ||
English Translation
Abandoning this kingdom, these comforts and this wealth, I shall follow Rama. Enjoy the kingdom for a long time happily along with king Bharata.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः॥Thus ends the thirtysixth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 107) Full Table of Contents Next (Ch. 109) →