Udyogaparva Adhyāya 84
उद्योगपर्व • अध्यायः 84
Udyogaparva Adhyāya 84 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 5.84.1–22
•
250 Lexicon Terms
उपप्लव्यादिह क्षत्तरुपयातो जनार्दनः । वृकस्थले निवसति स च प्रातरिहेष्यति ॥
English Translation
Dhritarashtra said O Kshatriya (Vidura), Janardana has set out from Upaplavya. He is now staying at Vrikasthala; and will come here in the morning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपप्लव्याद्
उपप्लव्य [n]
इह
इह [ind]
क्षत्तर्
क्षत्तृ [m]
उपयातो
उपया [2. P.]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
वृकस्थले
वृकस्थल [n]
निवसति
निवस् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
आहुकानामधिपतिः पुरोगः सर्वसात्वताम् । महामना महावीर्यो महामात्रो जनार्दनः ॥
English Translation
Janardana is the rule of the Ahukas, the foremost of the scions of the Satvata race, is large-minded, of great prowess and great energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहुकानाम्
आहुक [m]
अधिपतिः
अधिपति [m]
पुरोगः
पुरोग [adj]
सर्वसात्वताम्
सर्व [pron]
सर्वसात्वताम्
सात्वन्त् [m]
महोत्साहो
महत् [adj]
महोत्साहो
उत्साह [m]
महावीर्यो
महत् [adj]
महावीर्यो
वीर्य [n]
महासत्त्वपराक्रमः
महत् [adj]
महासत्त्वपराक्रमः
सत्त्व [n]
महासत्त्वपराक्रमः
पराक्रम [m]
स्फीतस्य वृष्णिवंशस्य भर्ता गोप्ता च माधवः । त्रयाणामपि लोकानां भगवान्प्रपितामहः ॥
English Translation
Madhava, too, is the lord and protector of the rising and prosperous kingdom of the Vrishnis; and that divine being is the great grandfather of the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्फीतस्य
स्फीत [adj]
वृष्णिवंशस्य
वृष्णि [m]
वृष्णिवंशस्य
वंश [m]
भर्ता
भर्तृ [m]
गोप्ता
गोप्तृ [adj]
च
च [ind]
माधवः
माधव [m]
त्रयाणाम्
त्रि [nr]
अपि
अपि [ind]
लोकानां
लोक [m]
कुरुक्षेत्रं
कुरुक्षेत्र [n]
विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
वृष्ण्यन्धकाः सुमनसो यस्य प्रज्ञामुपासते । आदित्या वसवो रुद्रा यथा बुद्धिं बृहस्पतेः ॥
English Translation
The Vrishnis and the Andhakas of honest minds honour his wisdom; as the Adityas, the Vasus and the Rudras do the intelligence of Brihaspati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृष्ण्यन्धकाः
वृष्णि [m]
वृष्ण्यन्धकाः
अन्धक [m]
सुमनसो
सुमनस् [adj]
यस्य
यद् [pron]
प्रज्ञाम्
प्रज्ञा [f]
उपासते
उपास् [4. P.]
आदित्या
आदित्य [m]
वसवो
वसु [mn]
रुद्रास्
रुद्र [m]
तथा
तथा [ind]
ब्रह्मर्षयो
ब्रह्मर्षि [m]
ऽमलाः
अमल [adj]
तस्मै पूजां प्रयोक्ष्यामि दाशार्हाय महात्मने । प्रत्यक्षं तव धर्मज्ञ तन्मे कथयतः शृणु ॥
English Translation
That large-souled scion of the Dasharha race shall I worship in your immediate presence. O you conversant with mediate presence. O you conversant with virtue, listen to me speaking of that worship.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
पूजां
पूजा [f]
प्रयोक्ष्यामि
प्रयुज् [7. Ā.]
दाशार्हाय
दाशार्ह [m]
महात्मने
महात्मन् [adj]
प्रत्यक्षं
प्रत्यक्ष [adj]
तव
त्वद् [pron]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
कथयतः
कथय् [10. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
एकवर्णैः सुकृष्णाङ्गैर्बाह्लिजातैर्हयोत्तमैः । चतुर्युक्तान्रथांस्तस्मै रौक्मान्दास्यामि षोडश ॥
English Translation
I shall present to him sixteen golden chariots, each drawn by excellent horses of the same colour bred of the Bahlika species and all well equipped.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकवर्णैः
एक [pron]
एकवर्णैः
वर्ण [mn]
सुकृष्णाङ्गैर्
सु [ind]
सुकृष्णाङ्गैर्
कृष्ण [adj]
सुकृष्णाङ्गैर्
अङ्ग [n]
बाह्लिजातैर्
बाह्लि [f]
बाह्लिजातैर्
जन् [4. P.]
हयोत्तमैः
हय [m]
हयोत्तमैः
उत्तम [adj]
चतुर्युक्तान्
चतुर् [nr]
चतुर्युक्तान्
युज् [6. Ā.]
रथांस्तस्मै
रथ [m]
रथांस्तस्मै
तद् [pron]
रौक्मान्
रौक्म [adj]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
षोडश
षोडशन् [adj]
नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गानीषादन्तान्प्रहारिणः । अष्टानुचरमेकैकमष्टौ दास्यामि केशवे ॥
English Translation
O son of Kuru, I shall also present him eight elephants capable of working havoc among the enemy, whose juice shall be ever flowing from their temples and whose tusk shall be equal to sloughs, each with eight human attendants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गान्
नित्य [adj]
नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गान्
प्रभिद् [7. P.]
नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गान्
मातंग [m]
ईषादन्तान्
ईषा [f]
ईषादन्तान्
दन्त [mn]
प्रहारिणः
प्रहारिन् [adj]
अष्टानुचरम्
अष्टन् [adj]
अष्टानुचरम्
अनुचर [m]
एकैकम्
एकैक [adj]
अष्टौ
अष्टन् [adj]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
केशवे
केशव [m]
दासीनामप्रजातानां शुभानां रुक्मवर्चसाम् । शतमस्मै प्रदास्यामि दासानामपि तावतः ॥
English Translation
A hundred of maid servants beautiful and without issue and beauty of gold, shall I give to him; and the same number of man-servants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दासीनाम्
दासी [f]
अप्रजातानां
अप्रजाता [f]
शुभानां
शुभ [adj]
रुक्मवर्चसाम्
रुक्म [n]
रुक्मवर्चसाम्
वर्चस् [n]
शतम्
शत [mn]
अस्मै
इदम् [pron]
प्रदास्यामि
प्रदा [3. Ā.]
दासानाम्
दास [m]
अपि
अपि [ind]
तावतः
तावत् [adj]
आविकं बहु सुस्पर्शं पार्वतीयैरुपाहृतम् । तदप्यस्मै प्रदास्यामि सहस्राणि दशाष्ट च ॥
English Translation
Blankets pleasant to touch and procured from hilly tracts shall I give to him eighteen thousand in number.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आविकं
आविक [adj]
बहु
बहु [adj]
सुस्पर्शं
सु [ind]
सुस्पर्शं
स्पर्श [m]
पार्वतीयैर्
पार्वतीय [m]
उपाहृतम्
उपाहृ [1. P.]
तद्
तद् [pron]
अप्यस्मै
अपि [ind]
अप्यस्मै
इदम् [pron]
प्रदास्यामि
प्रदा [3. Ā.]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
दशाष्ट
दशन् [adj]
दशाष्ट
अष्टन् [adj]
च
च [ind]
अजिनानां सहस्राणि चीनदेशोद्भवानि च । तान्यप्यस्मै प्रदास्यामि यावदर्हति केशवः ॥
English Translation
Thousands of deer skins produced in the country of China shall I give to him and whatever else may be fitting gifts to Keshava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
योजनविंशानां
योजन [fn]
योजनविंशानां
विंश [adj]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
शतानि
शत [mn]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
अप्यस्मै
अपि [ind]
अप्यस्मै
इदम् [pron]
प्रदास्यामि
प्रदा [3. Ā.]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
दशाष्ट
दशन् [adj]
दशाष्ट
अष्टन् [adj]
च
च [ind]
दिवा रात्रौ च भात्येष सुतेजा विमलो मणिः । तमप्यस्मै प्रदास्यामि तमप्यर्हति केशवः ॥
English Translation
I shall give him this pure and very bright gem that shines day and night; for Keshava is the proper recipient of these.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिवा
दिवा [ind]
रात्रौ
रात्रि [f]
च
च [ind]
भात्येष
भा [2. Ā.]
भात्येष
एतद् [pron]
सुतेजा
सु [ind]
सुतेजा
तेजस् [n]
विमलो
विमल [adj]
मणिः
मणि [m]
शतम्
शत [mn]
अस्मै
इदम् [pron]
प्रदास्यामि
प्रदा [3. Ā.]
दासानाम्
दास [m]
अपि
अपि [ind]
तावतः
तावत् [adj]
एकेनापि पतत्यह्ना योजनानि चतुर्दश । यानमश्वतरीयुक्तं दास्ये तस्मै तदप्यहम् ॥
English Translation
This chariot drawn by excellent horses that traverses fourtcen yojanas in a single day, that too shall I give him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकेनापि
एक [pron]
एकेनापि
अपि [ind]
पतत्यह्ना
पत् [1. Ā.]
पतत्यह्ना
अहर् [n]
योजनानि
योजन [fn]
चतुर्दश
चतुर्दशन् [adj]
यानम्
यान [n]
अश्वतरीयुक्तं
अश्वतरी [f]
अश्वतरीयुक्तं
युज् [6. Ā.]
दास्ये
दा [1. Ā.]
तस्मै
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
अप्यहम्
अपि [ind]
अप्यहम्
मद् [pron]
यावन्ति वाहनान्यस्य यावन्तः पुरुषाश्च ते । ततोऽष्टगुणमप्यस्मै भोज्यं दास्याम्यहं सदा ॥
English Translation
I shall present to him eight times the eatables that all his attendants and animals in the army may consume.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यावन्ति
यावत् [adj]
वाहनान्यस्य
वाहन [n]
वाहनान्यस्य
इदम् [pron]
यावन्तः
यावत् [adj]
पुरुषाश्च
पुरुष [m]
पुरुषाश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
ऽष्टगुणम्
अष्टगुण [adj]
अप्यस्मै
अपि [ind]
अप्यस्मै
इदम् [pron]
भोज्यं
भोज्य [n]
दास्याम्यहं
दा [1. Ā.]
दास्याम्यहं
मद् [pron]
सदा
सदा [ind]
मम पुत्राश्च पौत्राश्च सर्वे दुर्योधनादृते । प्रत्युद्यास्यन्ति दाशार्हं रथैर्मृष्टैरलंकृताः ॥
English Translation
All my sons and grandsons with the exception of Duryodhana will go forward, mounted on chariots and with ornaments on to receive the scion of the Dasharha race.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
पुत्राश्च
पुत्र [m]
पुत्राश्च
च [ind]
पौत्राश्च
पौत्र [m]
पौत्राश्च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
दुर्योधनाद्
दुर्योधन [m]
ऋते
ऋते [ind]
प्रत्युद्यास्यन्ति
प्रत्युद्या [2. P.]
दाशार्हं
दाशार्ह [m]
रथैर्
रथ [m]
मृष्टैर्
मृज् [7. Ā.]
अलंकृताः
अलंकृ [8. Ā.]
स्वलंकृताश्च कल्याण्यः पादैरेव सहस्रशः । वारमुख्या महाभागं प्रत्युद्यास्यन्ति केशवम् ॥
English Translation
Blessed damsels, the foremost among dancing girls, by thousands with ornaments on will go out on foot to receive Keshava of large parts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वलंकृताश्च
सु [ind]
स्वलंकृताश्च
अलंकृ [8. Ā.]
स्वलंकृताश्च
च [ind]
कल्याण्यः
कल्याण [adj]
पादैर्
पाद [m]
एव
एव [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
वारमुख्या
वारमुख्या [f]
महाभागं
महाभाग [adj]
प्रत्युद्यास्यन्ति
प्रत्युद्या [2. P.]
केशवम्
केशव [m]
नगरादपि याः काश्चिद्गमिष्यन्ति जनार्दनम् । द्रष्टुं कन्याश्च कल्याण्यस्ताश्च यास्यन्त्यनावृताः ॥
English Translation
The beautiful girls, that will go out from this ten to see Janardana, will go with out their veils drawn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नगराद्
नगर [mn]
अपि
अपि [ind]
याः
यद् [pron]
काश्चिद्
कश्चित् [pron]
गमिष्यन्ति
गम् [6. Ā.]
जनार्दनम्
जनार्दन [m]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
कन्याश्च
कन्या [f]
कन्याश्च
च [ind]
कल्याण्यस्ताश्च
कल्याण [adj]
कल्याण्यस्ताश्च
तद् [pron]
कल्याण्यस्ताश्च
च [ind]
यास्यन्त्यनावृताः
या [2. Ā.]
यास्यन्त्यनावृताः
अनावृत [adj]
सस्त्रीपुरुषबालं हि नगरं मधुसूदनम् । उदीक्षते महात्मानं भानुमन्तमिव प्रजाः ॥
English Translation
Let my subjects in this town, including women, men and children, behold the largesouled slayer of Madhu like the rising sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सस्त्रीपुरुषबालं
स [ind]
सस्त्रीपुरुषबालं
स्त्री [f]
सस्त्रीपुरुषबालं
पुरुष [m]
सस्त्रीपुरुषबालं
बाल [m]
हि
हि [ind]
नगरं
नगर [mn]
मधुसूदनम्
मधुसूदन [m]
उदीक्षते
उदीक्ष् [1. P.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
भानुमन्तम्
भानुमन्त् [m]
इव
इव [ind]
प्रजाः
प्रजा [f]
महाध्वजपताकाश्च क्रियन्तां सर्वतोदिशम् । जलावसिक्तो विरजाः पन्थास्तस्येति चान्वशात् ॥
English Translation
Let the points of the earth be filled with large flags and banners and let the rods through which he will pass be drenched with water so as to remove the dust.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाध्वजपताकाश्च
महत् [adj]
महाध्वजपताकाश्च
ध्वज [mn]
महाध्वजपताकाश्च
पताका [f]
महाध्वजपताकाश्च
च [ind]
क्रियन्तां
कृ [2. Ā.]
सर्वतोदिशम्
सर्वतोदिशम् [ind]
जलावसिक्तो
जल [n]
जलावसिक्तो
अवसिच् [6. P.]
विरजाः
विरजस् [adj]
पन्थास्तस्येति
पथिन् [m]
पन्थास्तस्येति
तद् [pron]
पन्थास्तस्येति
इति [ind]
चान्वशात्
च [ind]
चान्वशात्
अनुशास् [2. Ā.]
दुःशासनस्य च गृहं दुर्योधनगृहाद्वरम् । तदस्य क्रियतां क्षिप्रं सुसंमृष्टमलंकृतम् ॥
English Translation
The house of Dushasana is better than that of Duryodhana. Let that be now furnished and well cleansed quickly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःशासनं
दुःशासन [m]
विकर्णं
विकर्ण [m]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
नृपम्
नृप [m]
तद्
तद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
सुसंमृष्टम्
सु [ind]
सुसंमृष्टम्
सम्मृज् [6. Ā.]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
एतद्धि रुचिराकारैः प्रासादैरुपशोभितम् । शिवं च रमणीयं च सर्वर्तु सुमहाधनम् ॥
English Translation
This one (the abode of Dushasana) is graced with many palaces beautiful to look at; and it is comfortable, enchanting and rich during every season of the year.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
रुचिराकारैः
रुचिर [adj]
रुचिराकारैः
आकार [m]
प्रासादैर्
प्रासाद [m]
उपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
शिवं
शिव [adj]
च
च [ind]
रमणीयं
रमणीय [adj]
च
च [ind]
सर्वर्तु
सर्व [pron]
सर्वर्तु
ऋतु [m]
सुमहाधनम्
सु [ind]
सुमहाधनम्
महाधन [adj]
सर्वमस्मिन्गृहे रत्नं मम दुर्योधनस्य च । यद्यदर्हेत्स वार्ष्णेयस्तत्तद्देयमसंशयम् ॥
English Translation
All my wealth and that of Duryodhana are in this house. Whatever is fitting for the scion of the Vrishni race should be given to him without doubt TARAAVML+V40
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वम्
सर्व [pron]
अस्मिन्
इदम् [pron]
गृहे
गृह [mn]
रत्नं
रत्न [mn]
मम
मद् [pron]
दुर्योधनस्य
दुर्योधन [m]
च
च [ind]
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
अर्हेत्
अर्ह् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
वार्ष्णेयस्तत्
वार्ष्णेय [m]
वार्ष्णेयस्तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
देयम्
दा [1. Ā.]
असंशयम्
असंशयम् [ind]