Ādiparva Adhyāya 50
आदिपर्व • अध्यायः 50
Ādiparva Adhyāya 50 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 1.50.1–18
•
250 Lexicon Terms
सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः; प्रजापतेर्यज्ञ आसीत्प्रयागे । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
Astika said: O son of Parikshit, О best of the Bharata race, Soma, Varuna and Prajapati performed sacrifices at Prayaga in the days of yore, but your sacrifice, is in no way inferior to them. Blessing be upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सोमस्य
सोम [m]
यज्ञो
यज्ञ [m]
वरुणस्य
वरुण [m]
यज्ञः
यज्ञ [m]
प्रजापतेर्
प्रजापति [m]
यज्ञ
यज्ञ [m]
आसीत्
अस् [2. P.]
प्रयागे
प्रयाग [mn]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
शक्रस्य यज्ञः शतसंख्य उक्त;स्तथापरस्तुल्यसंख्यः शतं वै । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, О best of the Bharata race, Indra performed one hundred sacrifices, but your sacrifices, is fully equal to his sacrifice. Blessings be upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्रस्य
शक्र [m]
यज्ञः
यज्ञ [m]
शतसंख्य
शत [mn]
शतसंख्य
संख्या [f]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तथापरस्तुल्यसंख्यः
तथा [ind]
तथापरस्तुल्यसंख्यः
अपर [pron]
तथापरस्तुल्यसंख्यः
तुल्य [adj]
तथापरस्तुल्यसंख्यः
संख्या [f]
शतं
शत [mn]
वै
वै [ind]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
यमस्य यज्ञो हरिमेधसश्च; यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, O best of the Bharata race, your this sacrifice is like the sacrifices of Yama, Harimedha and king Rantideva. Blessings be upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यमस्य
यम [m]
यज्ञो
यज्ञ [m]
हरिमेधसश्च
हरिमेधस् [m]
हरिमेधसश्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
रन्तिदेवस्य
रन्तिदेव [m]
राज्ञः
राजन् [m]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश्च राज्ञो; यज्ञस्तथा वैश्रवणस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, O best of the Bharata race, your this sacrifice is like the sacrifices of Gaya, king Sashabindu and king Vaishravana. Blessings be upon those who are dear to us
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यमस्य
यम [m]
यज्ञो
यज्ञ [m]
हरिमेधसश्च
हरिमेधस् [m]
हरिमेधसश्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
रन्तिदेवस्य
रन्तिदेव [m]
राज्ञः
राजन् [m]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
नृगस्य यज्ञस्त्वजमीढस्य चासी;द्यथा यज्ञो दाशरथेश्च राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, О best of the Bharata race, your this sacrifice is like me sacrifices of Nriga, Ajamidha and (Rama) the son of Dasaratha. Blessings be upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृगस्य
नृग [m]
यज्ञस्त्वजमीढस्य
यज्ञ [m]
यज्ञस्त्वजमीढस्य
तु [ind]
यज्ञस्त्वजमीढस्य
अजमीढ [m]
चासीद्
च [ind]
चासीद्
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
दाशरथेश्च
दाशरथि [m]
दाशरथेश्च
च [ind]
राज्ञः
राजन् [m]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
यज्ञः श्रुतो नो दिवि देवसूनो;र्युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, O best of the Bharata race, your this sacrifice is like the sacrifice of king Yudhishthira, the son of a deity and a descendant of Ajamidha race, famous even in heavens. Blessings upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञः
यज्ञ [m]
श्रुतो
श्रु [4. P.]
नो
मद् [pron]
दिवि
दिव् [m]
देवसूनोर्
देव [m]
देवसूनोर्
सूनु [m]
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य
अजमीढ [m]
राज्ञः
राजन् [m]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य; स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
English Translation
O son of Parikshit, O best of the Bharata race, your this sacrifice is like the sacrifice of Krishna Dvaipayana, the son of Satyavati, in which he himself acted as the chief priest. Blessings be upon those who are dear to us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णस्य
कृष्ण [m]
यज्ञः
यज्ञ [m]
सत्यवत्याः
सत्यवती [f]
सुतस्य
सुत [m]
स्वयं
स्वयम् [ind]
च
च [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
प्रचकार
प्रकृ [8. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
तथा
तथा [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तव
त्वद् [pron]
भारताग्र्य
भारत [m]
भारताग्र्य
अग्र्य [adj]
पारिक्षित
पारिक्षित [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
नो
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
प्रियेभ्यः
प्रिय [adj]
इमे हि ते सूर्यहुताशवर्चसः; समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा । नैषां ज्ञानं विद्यते ज्ञातुमद्य; दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत्कथंचित् ॥
English Translation
These (learned men), that are sitting here, are as effulgent as the sun and they make your this sacrifice like the sacrifice of the slayer of Vitra (Indra). There is nothing for them to know and gifts made to them become inexhaustible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
ते
तद् [pron]
सूर्यहुताशवर्चसः
सूर्य [m]
सूर्यहुताशवर्चसः
हुताश [m]
सूर्यहुताशवर्चसः
वर्चस् [n]
समासते
समास् [4. P.]
वृत्रहणः
वृत्रहन् [m]
क्रतुं
क्रतु [m]
यथा
यथा [ind]
नैषां
न [ind]
नैषां
इदम् [pron]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
ज्ञातुम्
ज्ञा [4. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
दत्तं
दा [1. Ā.]
येभ्यो
यद् [pron]
न
न [ind]
प्रणश्येत्
प्रणश् [4. Ā.]
कथंचित्
कथंचिद् [ind]
ऋत्विक्समो नास्ति लोकेषु चैव; द्वैपायनेनेति विनिश्चितं मे । एतस्य शिष्या हि क्षितिं चरन्ति; सर्वर्त्विजः कर्मसु स्वेषु दक्षाः ॥
English Translation
There is not a Ritvija in all the worlds equal to your Ritvija Dvaipayana. His disciples, becoming Ritvijas, competent in their duties, travel over the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋत्विक्समो
ऋत्विज् [m]
ऋत्विक्समो
सम [pron]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
लोकेषु
लोक [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
द्वैपायनेनेति
द्वैपायन [m]
द्वैपायनेनेति
इति [ind]
विनिश्चितं
विनिश्चि [3. P.]
मे
मद् [pron]
एतस्य
एतद् [pron]
शिष्या
शास् [1. P.]
हि
हि [ind]
क्षितिं
क्षिति [f]
चरन्ति
चर् [1. Ā.]
सर्वर्त्विजः
सर्व [pron]
सर्वर्त्विजः
ऋत्विज् [m]
कर्मसु
कर्मन् [n]
स्वेषु
स्व [adj]
दक्षाः
दक्ष [adj]
विभावसुश्चित्रभानुर्महात्मा; हिरण्यरेता विश्वभुक्कृष्णवर्त्मा । प्रदक्षिणावर्तशिखः प्रदीप्तो; हव्यं तवेदं हुतभुग्वष्टि देवः ॥
English Translation
The noble bearer of libations, Vibhavasu and Chitrabhanu (Fire), having gold for his vital seed and black smokes on its way, carries these your libations of ghee to the celestial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विभावसुश्चित्रभानुर्
विभावसु [m]
विभावसुश्चित्रभानुर्
चित्रभानु [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
हिरण्यरेता
हिरण्यरेतस् [m]
विश्वभुक्
विश्वभुज् [m]
कृष्णवर्त्मा
कृष्णवर्त्मन् [m]
प्रदक्षिणावर्तशिखः
प्रदक्षिण [adj]
प्रदक्षिणावर्तशिखः
आवर्त [m]
प्रदक्षिणावर्तशिखः
शिखा [f]
प्रदीप्तो
प्रदीप् [4. Ā.]
हव्यं
हव्य [n]
तवेदं
त्वद् [pron]
तवेदं
इदम् [pron]
हुतभुग्
हुतभुज् [m]
वष्टि
वश् [6. Ā.]
देवः
देव [m]
नेह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके; समो नृपः पालयिता प्रजानाम् । धृत्या च ते प्रीतमनाः सदाहं; त्वं वा राजा धर्मराजो यमो वा ॥
English Translation
There is no other king in this world equal to you in protecting his subjects. I am well pleased with your courage. You are either Varuna, Yama or Dharmaraja.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
त्वद्
त्वद् [pron]
अन्यो
अन्य [pron]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
जीवलोके
जीव [mn]
जीवलोके
लोक [m]
समो
सम [pron]
नृपः
नृप [m]
पालयिता
पालयितृ [adj]
प्रजानाम्
प्रजा [f]
धृत्या
धृति [f]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
प्रीतमनाः
प्री [9. Ā.]
प्रीतमनाः
मनस् [n]
सदाहं
सदा [ind]
सदाहं
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
वा
वा [ind]
राजा
राजन् [m]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
यमो
यम [m]
वा
वा [ind]
शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह; त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम् । मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके; न च त्वदन्यो गृहपतिरस्ति यज्ञे ॥
English Translation
You are protector of all creatures in this world, like Indra himself, thunderbolt in hand. There is no man in this world so great as you. There is no king who is your equal in sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्रः
शक्र [m]
साक्षाद्
साक्षात् [ind]
वज्रपाणिर्
वज्रपाणि [m]
यथेह
यथा [ind]
यथेह
इह [ind]
त्राता
त्रातृ [m]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिंस्त्वं
इदम् [pron]
ऽस्मिंस्त्वं
त्वद् [pron]
तथेह
तथा [ind]
तथेह
इह [ind]
प्रजानाम्
प्रजा [f]
मतस्त्वं
मन् [8. P.]
मतस्त्वं
त्वद् [pron]
नः
मद् [pron]
पुरुषेन्द्रेह
पुरुष [m]
पुरुषेन्द्रेह
इन्द्र [m]
पुरुषेन्द्रेह
इह [ind]
लोके
लोक [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
त्वद्
त्वद् [pron]
अन्यो
अन्य [pron]
गृहपतिर्
गृहपति [m]
अस्ति
अस् [2. P.]
यज्ञे
यज्ञ [m]
खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो; ययातिमान्धातृसमप्रभावः । आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा; भीष्मो यथा भ्राजसि सुव्रतस्त्वम् ॥
English Translation
You are like Khatvanga, Nabhaga and Dilipa. You are like Yayati and Mandhata in prowess. You are equal to the sun in splendour. O royal sage of excellent vows, you are like Bhishma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो
खट्वाङ्ग [m]
खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो
नाभाग [m]
खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो
दिलीप [m]
खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो
कल्प [adj]
ययातिमान्धातृसमप्रभावः
ययाति [m]
ययातिमान्धातृसमप्रभावः
मान्धातृ [m]
ययातिमान्धातृसमप्रभावः
सम [pron]
ययातिमान्धातृसमप्रभावः
प्रभाव [m]
आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा
आदित्य [m]
आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा
तेजस् [n]
आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा
प्रतिमान [n]
आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा
तेजस् [n]
भीष्मो
भीष्म [m]
यथा
यथा [ind]
भ्राजसि
भ्राज् [1. P.]
सुव्रतस्त्वम्
सुव्रत [adj]
सुव्रतस्त्वम्
त्वद् [pron]
वाल्मीकिवत्ते निभृतं सुधैर्यं; वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः । प्रभुत्वमिन्द्रेण समं मतं मे; द्युतिश्च नारायणवद्विभाति ॥
English Translation
You are like Valmiki of power concealed. Like Vasishtha you have controlled your anger. Your sovereignty is like that of Indra and your splendour is like that of Narayana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाल्मीकिवत्
वाल्मीकि [m]
वाल्मीकिवत्
वत् [ind]
ते
त्वद् [pron]
निभृतं
निभृत [adj]
सुधैर्यं
सुधैर्य [n]
वसिष्ठवत्
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठवत्
वत् [ind]
ते
त्वद् [pron]
नियतश्च
नियम् [1. Ā.]
नियतश्च
च [ind]
कोपः
कोप [m]
प्रभुत्वम्
प्रभु [m]
प्रभुत्वम्
त्व [n]
इन्द्रेण
इन्द्र [m]
समं
सम [pron]
मतं
मन् [8. P.]
मे
मद् [pron]
द्युतिश्च
द्युति [f]
द्युतिश्च
च [ind]
नारायणवद्
नारायण [m]
नारायणवद्
वत् [ind]
विभाति
विभा [2. P.]
यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः; कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः । श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां; निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम् ॥
English Translation
You are learned in the administration of justice like Yama and you are adorned with all qualifications like Krishna. You are the home of the wealth that belongs to the Vasus, you are the main-spring of all sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यमो
यम [m]
यथा
यथा [ind]
धर्मविनिश्चयज्ञः
धर्म [mn]
धर्मविनिश्चयज्ञः
विनिश्चय [m]
धर्मविनिश्चयज्ञः
ज्ञ [adj]
कृष्णो
कृष्ण [m]
यथा
यथा [ind]
सर्वगुणोपपन्नः
सर्व [pron]
सर्वगुणोपपन्नः
गुण [mn]
सर्वगुणोपपन्नः
उपपद् [4. P.]
श्रियां
श्री [f]
निवासो
निवास [m]
ऽसि
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
वसूनां
वसु [mn]
निधानभूतो
निधान [n]
निधानभूतो
भू [1. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
तथा
तथा [ind]
क्रतूनाम्
क्रतु [m]
दम्भोद्भवेनासि समो बलेन; रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च । और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा; दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथो वा ॥
English Translation
You are equal to Dambhodbhava in strength, you are learned both, in Shastras and arms like Parshurama. You are equal to Aurva and Trita in strength. You inspire terror with your looks like Bhagiratha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दम्भोद्भवेनासि
दम्भोद्भव [m]
दम्भोद्भवेनासि
अस् [2. P.]
समो
सम [pron]
बलेन
बल [mn]
रामो
राम [m]
यथा
यथा [ind]
शस्त्रविद्
शस्त्र [n]
शस्त्रविद्
विद् [adj]
अस्त्रविच्
अस्त्र [mn]
अस्त्रविच्
विद् [adj]
च
च [ind]
और्वत्रिताभ्याम्
और्व [m]
और्वत्रिताभ्याम्
त्रित [m]
असि
अस् [2. P.]
तुल्यतेजा
तुल्य [adj]
तुल्यतेजा
तेजस् [n]
दुष्प्रेक्षणीयो
दुष्प्रेक्षणीय [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
भगीरथो
भगीरथ [m]
वा
वा [ind]
एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना; राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः । तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि; प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ ॥
English Translation
Sauti said: Having thus adored them, Astika gratified and pleased them all, the king, the Sadasyas, the Ritvijas and the sacrificial fire. And king Janamejaya, seeing the signs and indications manifested on all sides, addressed them thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स्तुताः
स्तु [1. Ā.]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
प्रसन्ना
प्रसद् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
सदस्या
सदस्य [m]
ऋत्विजो
ऋत्विज् [m]
हव्यवाहः
हव्यवाह [m]
तेषां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भावितानीङ्गितानि
भावय् [10. Ā.]
भावितानीङ्गितानि
इङ्गित [n]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
राजा
राजन् [m]
जनमेजयो
जनमेजय [m]
ऽथ
अथ [ind]