Ādiparva Adhyāya 30
आदिपर्व • अध्यायः 30
Ādiparva Adhyāya 30 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 1.30.1–23
•
250 Lexicon Terms
सख्यं मेऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर । बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यमेव च ॥
English Translation
Garuda said: “O Purandara, Let there be friendship between us as you desire. Know, my strength is great and is hard to bear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सख्यं
सख्य [n]
मे
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
देव
देव [m]
यथेच्छसि
यथा [ind]
यथेच्छसि
इष् [1. P.]
पुरंदर
पुरंदर [m]
बलं
बल [mn]
तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
जानीहि
ज्ञा [4. Ā.]
महच्चासह्यम्
महत् [adj]
महच्चासह्यम्
च [ind]
महच्चासह्यम्
असह्य [adj]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम् । गुणसंकीर्तनं चापि स्वयमेव शतक्रतो ॥
English Translation
O Shatakratu, the learned do not approve of speaking highly of their own strength or of their own merits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामं
काम [m]
नैतत्
न [ind]
नैतत्
एतद् [pron]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
सन्तः
अस् [2. P.]
स्वबलसंस्तवम्
स्व [adj]
स्वबलसंस्तवम्
बल [mn]
स्वबलसंस्तवम्
संस्तव [m]
गुणसंकीर्तनं
गुण [mn]
गुणसंकीर्तनं
संकीर्तन [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
शतक्रतो
शतक्रतु [m]
सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया । न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यमनिमित्ततः ॥
English Translation
O friend, as we are now made friends and as you ask me, I will tell you, although selfpraise without reason is always improper.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सखेति
सखि [m]
सखेति
इति [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
सखे
सख [m]
पृष्टो
प्रच्छ् [1. P.]
वक्ष्याम्यहं
वच् [2. P.]
वक्ष्याम्यहं
मद् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
न
न [ind]
ह्यात्मस्तवसंयुक्तं
हि [ind]
ह्यात्मस्तवसंयुक्तं
आत्मन् [m]
ह्यात्मस्तवसंयुक्तं
स्तव [m]
ह्यात्मस्तवसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
वक्तव्यम्
वच् [2. P.]
अनिमित्ततः
अनिमित्ततस् [ind]
सपर्वतवनामुर्वीं ससागरवनामिमाम् । पक्षनाड्यैकया शक्र त्वां चैवात्रावलम्बिनम् ॥
English Translation
O Indra, I can bear, on a single feather of mine, this earth with her mountains forests, oceans and even you with it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सपर्वतवनाम्
स [ind]
सपर्वतवनाम्
पर्वत [mn]
सपर्वतवनाम्
वन [n]
उर्वीं
उर्वी [f]
ससागरवनाम्
स [ind]
ससागरवनाम्
सागर [m]
ससागरवनाम्
वन [n]
इमाम्
इदम् [pron]
पक्षनाड्यैकया
पक्षनाडी [f]
पक्षनाड्यैकया
एक [pron]
शक्र
शक्र [m]
त्वां
त्वद् [pron]
चैवात्रावलम्बिनम्
च [ind]
चैवात्रावलम्बिनम्
एव [ind]
चैवात्रावलम्बिनम्
अत्र [ind]
चैवात्रावलम्बिनम्
अवलम्बिन् [adj]
सर्वान्संपिण्डितान्वापि लोकान्सस्थाणुजङ्गमान् । वहेयमपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद्बलम् ॥
English Translation
Know, my strength is such that I can bear, without fatigue, even all the worlds put together, with their mobile and immobile objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वान्
सर्व [pron]
संपिण्डितान्
संपिण्डय् [Denom. P.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
लोकान्
लोक [m]
सस्थाणुजङ्गमान्
स [ind]
सस्थाणुजङ्गमान्
स्थाणु [adj]
सस्थाणुजङ्गमान्
जङ्गम [adj]
वहेयम्
वह् [2. P.]
अपरिश्रान्तो
अपरिश्रान्त [adj]
विद्धीदं
विद् [6. Ā.]
विद्धीदं
इदम् [pron]
मे
मद् [pron]
महद्
महत् [adj]
बलम्
बल [mn]
इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः । आह शौनक देवेन्द्रः सर्वभूतहितः प्रभुः ॥
English Translation
Sauti said: O Shaunaka, when the great hero (Garuda) said all this, the great Lord, the king of the celestials, the wearer of the heaven's crown, the possessor of wealth, the benefactor of all the worlds said:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तवचनं
इति [ind]
इत्युक्तवचनं
वच् [2. P.]
इत्युक्तवचनं
वचन [n]
वीरं
वीर [m]
किरीटी
किरीटिन् [m]
श्रीमतां
श्रीमत् [adj]
वरः
वर [adj]
जहार
हृ [2. P.]
दानवेन्द्रेभ्यो
दानव [m]
दानवेन्द्रेभ्यो
इन्द्र [m]
नरेण
नर [m]
सहितः
सहित [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
प्रतिगृह्यतामिदानीं मे सख्यमानन्त्यमुत्तमम् । न कार्यं तव सोमेन मम सोमः प्रदीयताम् । अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर्येभ्यो दद्याद्भवानिमम् ॥
English Translation
If you do not require the Soma, kindly return it to me. Those to whom you will give it will always quarrel with us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्यताम्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
इदानीं
इदानीम् [ind]
मे
मद् [pron]
सख्यम्
सख्य [n]
आनन्त्यम्
आनन्त्य [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
न
न [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
सोमेन
सोम [m]
मम
मद् [pron]
सोमः
सोम [m]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
अस्मांस्ते
मद् [pron]
अस्मांस्ते
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
प्रबाधेयुर्
प्रबाध् [9. P.]
येभ्यो
यद् [pron]
दद्याद्
दा [1. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
इमम्
इदम् [pron]
किंचित्कारणमुद्दिश्य सोमोऽयं नीयते मया । न दास्यामि समादातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम् ॥
English Translation
Garuda said: There is a reason why I am taking away the Soma. I shall not give the Soma to any body to drink.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंचित्
कश्चित् [pron]
कारणम्
कारण [n]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
सोमो
सोम [m]
ऽयं
इदम् [pron]
नीयते
नी [2. P.]
मया
मद् [pron]
न
न [ind]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
समादातुं
समादा [3. Ā.]
सोमं
सोम [m]
कस्मैचिद्
कश्चित् [pron]
अप्यहम्
अपि [ind]
अप्यहम्
मद् [pron]
यत्रेमं तु सहस्राक्ष निक्षिपेयमहं स्वयम् । त्वमादाय ततस्तूर्णं हरेथास्त्रिदशेश्वर ॥
English Translation
O deity of thousand eyes, after I shall place it down, O King of heavens, you can instantly take it up and bring it away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्रेमं
यत्र [ind]
यत्रेमं
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
सहस्राक्ष
सहस्राक्ष [m]
निक्षिपेयम्
निक्षिप् [6. Ā.]
अहं
मद् [pron]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
ततस्तूर्णं
ततस् [ind]
ततस्तूर्णं
तूर्ण [adj]
हरेथास्त्रिदशेश्वर
हृ [2. P.]
हरेथास्त्रिदशेश्वर
त्रिदश [m]
हरेथास्त्रिदशेश्वर
ईश्वर [m]
वाक्येनानेन तुष्टोऽहं यत्त्वयोक्तमिहाण्डज । यदिच्छसि वरं मत्तस्तद्गृहाण खगोत्तम ॥
English Translation
Indra said: O oviparous One, I am highly pleased with what you have just now said. O best of birds, accept from me any boon you like to have.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाक्येनानेन
वाक्य [n]
वाक्येनानेन
इदम् [pron]
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
यत्
यद् [pron]
त्वयोक्तम्
त्वद् [pron]
त्वयोक्तम्
वच् [2. P.]
इहाण्डज
इह [ind]
इहाण्डज
अण्डज [m]
यद्
यद् [pron]
इच्छसि
इष् [1. P.]
वरं
वर [mn]
मत्तस्तद्
मद् [pron]
मत्तस्तद्
तद् [pron]
गृहाण
ग्रह् [6. Ā.]
खगोत्तम
खग [mn]
खगोत्तम
उत्तम [adj]
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं कद्रूपुत्राननुस्मरन् । स्मृत्वा चैवोपधिकृतं मातुर्दास्यनिमित्ततः ॥
English Translation
Sauti said : Being thus addressed, Garuda recollecting the sons of Kadru and the slavery of his mother by deception said,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
कद्रूपुत्रान्
कद्रु [f]
कद्रूपुत्रान्
पुत्र [m]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
स्मृत्वा
स्मृ [1. Ā.]
चैवोपधिकृतं
च [ind]
चैवोपधिकृतं
एव [ind]
चैवोपधिकृतं
उपधि [m]
चैवोपधिकृतं
कृ [2. Ā.]
मातुर्
मातृ [f]
दास्यनिमित्ततः
दास्य [n]
दास्यनिमित्ततः
निमित्त [n]
ईशोऽहमपि सर्वस्य करिष्यामि तु तेऽर्थिताम् । भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः ॥
English Translation
“Though I have power to do everything over all creatures, yet, O Indra, I shall do your bidding. Let the mighty snakes be my food.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईशो
ईश [m]
ऽहम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
सर्वस्य
सर्व [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽर्थिताम्
अर्थिता [f]
भवेयुर्
भू [1. Ā.]
भुजगाः
भुजग [m]
शक्र
शक्र [m]
मम
मद् [pron]
भक्ष्या
भक्ष् [4. P.]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
तथेत्युक्त्वान्वगच्छत्तं ततो दानवसूदनः । हरिष्यामि विनिक्षिप्तं सोममित्यनुभाष्य तम् ॥
English Translation
"Be it so." said the destroyer of the Danavas and he went to Hari, the god of gods, the great Soul, the lord of Yogis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेत्युक्त्वान्वगच्छत्
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वान्वगच्छत्
इति [ind]
तथेत्युक्त्वान्वगच्छत्
वच् [2. P.]
तथेत्युक्त्वान्वगच्छत्
अनुगम् [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
दानवसूदनः
दानव [m]
दानवसूदनः
सूदन [adj]
हरिष्यामि
हृ [2. P.]
विनिक्षिप्तं
विनिक्षिप् [6. P.]
सोमम्
सोम [m]
इत्यनुभाष्य
इति [ind]
इत्यनुभाष्य
अनुभाष् [1. P.]
तम्
तद् [pron]
आजगाम ततस्तूर्णं सुपर्णो मातुरन्तिकम् । अथ सर्पानुवाचेदं सर्वान्परमहृष्टवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आजगाम
आगम् [6. P.]
ततस्तूर्णं
ततस् [ind]
ततस्तूर्णं
तूर्ण [adj]
सुपर्णो
सुपर्ण [m]
मातुर्
मातृ [f]
अन्तिकम्
अन्तिक [n]
अथ
अथ [ind]
सर्पान्
सर्प [m]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
परमहृष्टवत्
परम [adj]
परमहृष्टवत्
हृष् [1. P.]
परमहृष्टवत्
वत् [ind]
इदमानीतममृतं निक्षेप्स्यामि कुशेषु वः । स्नाता मङ्गलसंयुक्तास्ततः प्राश्नीत पन्नगाः ॥
English Translation
O snakes, drink it after performing your ablutions and religious rites. I have done what you asked me to do.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
आनीतम्
आनी [1. Ā.]
अमृतं
अमृत [n]
निक्षेप्स्यामि
निक्षिप् [6. Ā.]
कुशेषु
कुश [mn]
वः
त्वद् [pron]
स्नाता
स्ना [2. Ā.]
मङ्गलसंयुक्तास्ततः
मङ्गल [n]
मङ्गलसंयुक्तास्ततः
संयुज् [7. Ā.]
मङ्गलसंयुक्तास्ततः
ततस् [ind]
प्राश्नीत
प्राश् [1. Ā.]
पन्नगाः
पन्नग [mn]
अदासी चैव मातेयमद्यप्रभृति चास्तु मे । यथोक्तं भवतामेतद्वचो मे प्रतिपादितम् ॥
English Translation
Therefore, as you promised, let my mother become free from this day," "Be it so," said the snakes and went to perform their ablutions. In the meantime, Indra taking up the Ambrosia, went away to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदासी
अदासी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मातेयम्
मातृ [f]
मातेयम्
इदम् [pron]
अद्यप्रभृति
अद्यप्रभृति [ind]
चास्तु
च [ind]
चास्तु
अस् [2. P.]
मे
मद् [pron]
यथोक्तं
यथा [ind]
यथोक्तं
वच् [2. P.]
भवताम्
भवत् [adj]
एतद्
एतद् [pron]
वचो
वचस् [n]
मे
मद् [pron]
प्रतिपादितम्
प्रतिपादय् [10. Ā.]
ततः स्नातुं गताः सर्पाः प्रत्युक्त्वा तं तथेत्युत । शक्रोऽप्यमृतमाक्षिप्य जगाम त्रिदिवं पुनः ॥
English Translation
Therefore, as you promised, let my mother become free from this day," "Be it so," said the snakes and went to perform their ablutions. In the meantime, Indra taking up the Ambrosia, went away to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स्नातुं
स्ना [2. Ā.]
गताः
गम् [6. Ā.]
सर्पाः
सर्प [m]
प्रत्युक्त्वा
प्रतिवच् [3. Ā.]
तं
तद् [pron]
तथेत्युत
तथा [ind]
तथेत्युत
इति [ind]
तथेत्युत
उत [ind]
शक्रो
शक्र [m]
ऽप्यमृतम्
अपि [ind]
ऽप्यमृतम्
अमृत [n]
आक्षिप्य
आक्षिप् [4. P.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
पुनः
पुनर् [ind]
अथागतास्तमुद्देशं सर्पाः सोमार्थिनस्तदा । स्नाताश्च कृतजप्याश्च प्रहृष्टाः कृतमङ्गलाः ॥
English Translation
The snakes, after performing their ablutions, their daily devotions and other sacred rites, came in joy to drink the Ambrosia.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथागतास्तम्
अथ [ind]
अथागतास्तम्
आगम् [6. P.]
अथागतास्तम्
तद् [pron]
उद्देशं
उद्देश [m]
सर्पाः
सर्प [m]
सोमार्थिनस्तदा
सोम [m]
सोमार्थिनस्तदा
अर्थिन् [adj]
सोमार्थिनस्तदा
तदा [ind]
स्नाताश्च
स्ना [2. Ā.]
स्नाताश्च
च [ind]
कृतजप्याश्च
कृ [2. Ā.]
कृतजप्याश्च
जप्य [n]
कृतजप्याश्च
च [ind]
प्रहृष्टाः
प्रहृष् [4. Ā.]
कृतमङ्गलाः
कृ [2. Ā.]
कृतमङ्गलाः
मङ्गल [n]
तद्विज्ञाय हृतं सर्पाः प्रतिमायाकृतं च तत् । सोमस्थानमिदं चेति दर्भांस्ते लिलिहुस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
हृतं
हृ [2. P.]
सर्पाः
सर्प [m]
प्रतिमायाकृतं
प्रतिमाया [f]
प्रतिमायाकृतं
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
सोमस्थानम्
सोम [m]
सोमस्थानम्
स्थान [n]
इदं
इदम् [pron]
चेति
च [ind]
चेति
इति [ind]
दर्भांस्ते
दर्भ [m]
दर्भांस्ते
तद् [pron]
लिलिहुस्तदा
लिह् [4. P.]
लिलिहुस्तदा
तदा [ind]
ततो द्वैधीकृता जिह्वा सर्पाणां तेन कर्मणा । अभवंश्चामृतस्पर्शाद्दर्भास्तेऽथ पवित्रिणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्वैधीकृता
द्वैधीकृत [adj]
जिह्वा
जिह्वा [f]
सर्पाणां
सर्प [m]
तेन
तद् [pron]
कर्मणा
कर्मन् [n]
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्
भू [1. Ā.]
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्
च [ind]
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्
अमृत [n]
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्
स्पर्श [m]
दर्भास्ते
दर्भ [m]
दर्भास्ते
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
पवित्रिणः
पवित्रिन् [adj]
ततः सुपर्णः परमप्रहृष्टवा;न्विहृत्य मात्रा सह तत्र कानने । भुजंगभक्षः परमार्चितः खगै;रहीनकीर्तिर्विनतामनन्दयत् ॥
English Translation
Then Suparna (Garuda) lived in that forest with his mother in great joy. The son of Vinata delighted his mother by becoming the eater of snakes, by being respected by all birds and by doing other great acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुपर्णः
सुपर्ण [m]
परमप्रहृष्टवान्
परम [adj]
परमप्रहृष्टवान्
प्रहृष् [4. Ā.]
विहृत्य
विहृ [1. Ā.]
मात्रा
मातृ [f]
सह
सह [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कानने
कानन [n]
भुजंगभक्षः
भुजंग [m]
भुजंगभक्षः
भक्ष [m]
परमार्चितः
परम [adj]
परमार्चितः
अर्चय् [10. Ā.]
खगैर्
खग [mn]
अहीनकीर्तिर्
अहीन [adj]
अहीनकीर्तिर्
कीर्ति [f]
विनताम्
विनता [f]
अनन्दयत्
नन्दय् [10. Ā.]
इमां कथां यः शृणुयान्नरः सदा; पठेत वा द्विजजनमुख्यसंसदि । असंशयं त्रिदिवमियात्स पुण्यभा;ङ्महात्मनः पतगपतेः प्रकीर्तनात् ॥
English Translation
He, who would listen to this story or read it to an assembly of Brahmanas, will must surely go to heaven, acquiring great merit from its recitation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमां
इदम् [pron]
कथां
कथा [f]
यः
यद् [pron]
शृणुयान्
श्रु [4. P.]
नरः
नर [m]
सदा
सदा [ind]
पठेत
पठ् [1. Ā.]
वा
वा [ind]
द्विजजनमुख्यसंसदि
द्विज [m]
द्विजजनमुख्यसंसदि
जन [m]
द्विजजनमुख्यसंसदि
मुख्य [adj]
द्विजजनमुख्यसंसदि
संसद् [f]
असंशयं
असंशय [m]
त्रिदिवम्
त्रिदिव [n]
इयात्
इ [5. Ā.]
स
तद् [pron]
पुण्यभाङ्
पुण्य [adj]
पुण्यभाङ्
भाज् [adj]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
पतगपतेः
पतग [m]
पतगपतेः
पति [m]
प्रकीर्तनात्
प्रकीर्तन [n]