Ādiparva Adhyāya 31
आदिपर्व • अध्यायः 31
Ādiparva Adhyāya 31 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 1.31.1–19
•
250 Lexicon Terms
भुजंगमानां शापस्य मात्रा चैव सुतेन च । विनतायास्त्वया प्रोक्तं कारणं सूतनन्दन ॥
English Translation
Shaunaka said : O son of Suta, you have told us why the snakes were cursed by their mother; and why Vinata also cursed her son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भुजंगमानां
भुजंगम [m]
शापस्य
शाप [m]
मात्रा
मातृ [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सुतेन
सुत [m]
च
च [ind]
विनतायास्त्वया
विनता [f]
विनतायास्त्वया
त्वद् [pron]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
कारणं
कारण [n]
सूतनन्दन
सूत [m]
सूतनन्दन
नन्दन [m]
वरप्रदानं भर्त्रा च कद्रूविनतयोस्तथा । नामनी चैव ते प्रोक्ते पक्षिणोर्वैनतेययोः ॥
English Translation
You have told us the bestowal of boons on Kadru and Vinata by their husband; you have also told us the names of the two sons of Vinata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरप्रदानं
वर [mn]
वरप्रदानं
प्रदान [n]
भर्त्रा
भर्तृ [m]
च
च [ind]
कद्रूविनतयोस्तथा
कद्रु [f]
कद्रूविनतयोस्तथा
विनता [f]
कद्रूविनतयोस्तथा
तथा [ind]
नामनी
नामन् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ते
त्वद् [pron]
प्रोक्ते
प्रवच् [2. P.]
पक्षिणोर्
पक्षिन् [m]
वैनतेययोः
वैनतेय [m]
पन्नगानां तु नामानि न कीर्तयसि सूतज । प्राधान्येनापि नामानि श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥
English Translation
O son of Suta, you have not told us the names of the snakes (the sons of Kadru). We are anxious to know at least the names of the chief ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पन्नगानां
पन्नग [mn]
तु
तु [ind]
नामानि
नामन् [n]
न
न [ind]
कीर्तयसि
कीर्तय् [10. Ā.]
सूतज
सूतज [m]
प्राधान्येनापि
प्राधान्य [n]
प्राधान्येनापि
अपि [ind]
नामानि
नामन् [n]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामहे
इष् [1. P.]
वयम्
मद् [pron]
बहुत्वान्नामधेयानि भुजगानां तपोधन । न कीर्तयिष्ये सर्वेषां प्राधान्येन तु मे शृणु ॥
English Translation
Sauti said: O Rishi, for fear of being lengthy, I shall not mention the names of all the snakes. But hear, I shall only mention the names of the chief ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुत्वान्
बहु [adj]
बहुत्वान्
त्व [n]
नामधेयानि
नामधेय [n]
भुजगानां
भुजग [m]
तपोधन
तपोधन [adj]
न
न [ind]
कीर्तयिष्ये
कीर्तय् [10. Ā.]
सर्वेषां
सर्व [pron]
प्राधान्येन
प्राधान्य [n]
तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
शेषः प्रथमतो जातो वासुकिस्तदनन्तरम् । ऐरावतस्तक्षकश्च कर्कोटकधनंजयौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषः
शेष [mn]
प्रथमतो
प्रथमतस् [ind]
जातो
जन् [4. P.]
वासुकिस्तदनन्तरम्
वासुकि [m]
वासुकिस्तदनन्तरम्
तद् [pron]
वासुकिस्तदनन्तरम्
अनन्तर [adj]
ऐरावतस्तक्षकश्च
ऐरावत [m]
ऐरावतस्तक्षकश्च
तक्षक [m]
ऐरावतस्तक्षकश्च
च [ind]
कर्कोटकधनंजयौ
कर्कोटक [m]
कर्कोटकधनंजयौ
धनंजय [m]
कालियो मणिनागश्च नागश्चापूरणस्तथा । नागस्तथा पिञ्जरक एलापत्रोऽथ वामनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालियो
कालिय [m]
मणिनागश्च
मणिनाग [m]
मणिनागश्च
च [ind]
नागश्चापूरणस्तथा
नाग [m]
नागश्चापूरणस्तथा
च [ind]
नागश्चापूरणस्तथा
आपूरण [m]
नागश्चापूरणस्तथा
तथा [ind]
नागस्तथा
नाग [m]
नागस्तथा
तथा [ind]
पिञ्जरक
पिञ्जरक [m]
एलापत्त्रो
एलापत्त्र [m]
ऽथ
अथ [ind]
वामनः
वामन [m]
नीलानीलौ तथा नागौ कल्माषशबलौ तथा । आर्यकश्चादिकश्चैव नागश्च शलपोतकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीलानीलौ
नील [m]
नीलानीलौ
आनील [m]
तथा
तथा [ind]
नागौ
नाग [m]
कल्माषशबलौ
कल्माष [m]
कल्माषशबलौ
शबल [m]
तथा
तथा [ind]
आर्यकश्चादिकश्चैव
आर्यक [m]
आर्यकश्चादिकश्चैव
च [ind]
आर्यकश्चादिकश्चैव
आदिक [m]
आर्यकश्चादिकश्चैव
च [ind]
आर्यकश्चादिकश्चैव
एव [ind]
नागश्च
नाग [m]
नागश्च
च [ind]
शलपोतकः
शलपोतक [m]
सुमनोमुखो दधिमुखस्तथा विमलपिण्डकः । आप्तः कोटनकश्चैव शङ्खो वालशिखस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमनोमुखो
सुमनोमुख [m]
दधिमुखस्तथा
दधिमुख [m]
दधिमुखस्तथा
तथा [ind]
विमलपिण्डकः
विमलपिण्डक [m]
आप्तः
आप्त [m]
कोटनकश्चैव
कोटनक [m]
कोटनकश्चैव
च [ind]
कोटनकश्चैव
एव [ind]
शङ्खो
शङ्ख [m]
वालशिखस्तथा
वालशिख [m]
वालशिखस्तथा
तथा [ind]
निष्ठ्यूनको हेमगुहो नहुषः पिङ्गलस्तथा । बाह्यकर्णो हस्तिपदस्तथा मुद्गरपिण्डकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्ठ्यूनको
निष्ठ्यूनक [m]
हेमगुहो
हेमगुह [m]
नहुषः
नहुष [m]
पिङ्गलस्तथा
पिङ्गल [m]
पिङ्गलस्तथा
तथा [ind]
बाह्यकर्णो
बाह्यकर्ण [m]
हस्तिपदस्तथा
हस्तिपद [m]
हस्तिपदस्तथा
तथा [ind]
मुद्गरपिण्डकः
मुद्गरपिण्डक [m]
कम्बलाश्वतरौ चापि नागः कालीयकस्तथा । वृत्तसंवर्तकौ नागौ द्वौ च पद्माविति श्रुतौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कम्बलाश्वतरौ
कम्बल [m]
कम्बलाश्वतरौ
अश्वतर [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
नागः
नाग [m]
कालीयकस्तथा
कालीयक [mn]
कालीयकस्तथा
तथा [ind]
वृत्तसंवर्तकौ
वृत्त [m]
वृत्तसंवर्तकौ
संवर्तक [m]
नागौ
नाग [m]
द्वौ
द्वि [nr]
च
च [ind]
पद्माविति
पद्म [m]
पद्माविति
इति [ind]
श्रुतौ
श्रु [4. P.]
नागः शङ्खनकश्चैव तथा च स्फण्डकोऽपरः । क्षेमकश्च महानागो नागः पिण्डारकस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नागः
नाग [m]
शङ्खनकश्चैव
शङ्खनक [m]
शङ्खनकश्चैव
च [ind]
शङ्खनकश्चैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
च
च [ind]
स्फण्डको
स्फण्डक [m]
ऽपरः
अपर [adj]
क्षेमकश्च
क्षेमक [m]
क्षेमकश्च
च [ind]
महानागो
महत् [adj]
महानागो
नाग [m]
नागः
नाग [m]
पिण्डारकस्तथा
पिण्डारक [m]
पिण्डारकस्तथा
तथा [ind]
करवीरः पुष्पदंष्ट्र एळको बिल्वपाण्डुकः । मूषकादः शङ्खशिराः पूर्णदंष्ट्रो हरिद्रकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
करवीरः
करवीर [mn]
पुष्पदंष्ट्र
पुष्पदंष्ट्र [m]
एडको
एडक [m]
बिल्वपाण्डुकः
बिल्वपाण्डुक [m]
मूषकादः
मूषकाद [m]
शङ्खशिराः
शङ्खशिरस् [m]
पूर्णदंष्ट्रो
पूर्णदंष्ट्र [m]
हरिद्रकः
हरिद्रक [mn]
अपराजितो ज्योतिकश्च पन्नगः श्रीवहस्तथा । कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च पुष्करः शल्यकस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपराजितो
अपराजित [m]
ज्योतिकश्च
ज्योतिक [m]
ज्योतिकश्च
च [ind]
पन्नगः
पन्नग [mn]
श्रीवहस्तथा
श्रीवह [m]
श्रीवहस्तथा
तथा [ind]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
धृतराष्ट्रश्च
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रश्च
च [ind]
पुष्करः
पुष्कर [mn]
शल्यकस्तथा
शल्यक [mn]
शल्यकस्तथा
तथा [ind]
विरजाश्च सुबाहुश्च शालिपिण्डश्च वीर्यवान् । हस्तिभद्रः पिठरको मुखरः कोणवासनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विरजाश्च
विरजस् [m]
विरजाश्च
च [ind]
सुबाहुश्च
सुबाहु [m]
सुबाहुश्च
च [ind]
शालिपिण्डश्च
शालिपिण्ड [m]
शालिपिण्डश्च
च [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
हस्तिभद्रः
हस्तिभद्र [m]
पिठरको
पिठरक [m]
मुखरः
मुखर [m]
कोणवासनः
कोणवासन [m]
कुञ्जरः कुररश्चैव तथा नागः प्रभाकरः । कुमुदः कुमुदाक्षश्च तित्तिरिर्हलिकस्तथा । कर्कराकर्करौ चोभौ कुण्डोदरमहोदरौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुञ्जरः
कुञ्जर [m]
कुररश्चैव
कुरर [m]
कुररश्चैव
च [ind]
कुररश्चैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
नागः
नाग [m]
प्रभाकरः
प्रभाकर [m]
कुमुदः
कुमुद [m]
कुमुदाक्षश्च
कुमुदाक्ष [m]
कुमुदाक्षश्च
च [ind]
तित्तिरिर्
तित्तिरि [m]
हलिकस्तथा
हलिक [m]
हलिकस्तथा
तथा [ind]
कर्कराकर्करौ
कर्कर [m]
कर्कराकर्करौ
अकर्कर [m]
चोभौ
च [ind]
चोभौ
उभ् [pron]
कुण्डोदरमहोदरौ
कुण्डोदर [m]
कुण्डोदरमहोदरौ
महोदर [m]
एते प्राधान्यतो नागाः कीर्तिता द्विजसत्तम । बहुत्वान्नामधेयानामितरे न प्रकीर्तिताः ॥
English Translation
O best of the twice-born, I have told you the names of the chief snakes. For fear of being tedious, I have not told you the names of the rest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
प्राधान्यतो
प्राधान्य [n]
नागाः
नाग [m]
कीर्तिता
कीर्तय् [10. Ā.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
बहुत्वान्
बहु [adj]
बहुत्वान्
त्व [n]
नामधेयानाम्
नामधेय [n]
इतरे
इतर [pron]
न
न [ind]
प्रकीर्तिताः
प्रकीर्तय् [10. P.]
एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च संततिः । असंख्येयेति मत्वा तान्न ब्रवीमि द्विजोत्तम ॥
English Translation
O Rishi, the sons and the grandsons of the snakes were innumerable, therefore, I shall not mention their names to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतेषां
एतद् [pron]
प्रसवो
प्रसव [m]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
प्रसवस्य
प्रसव [m]
च
च [ind]
संततिः
संतति [f]
असंख्येयेति
असंख्येय [adj]
असंख्येयेति
इति [ind]
मत्वा
मन् [8. P.]
तान्
तद् [pron]
न
न [ind]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । अशक्यान्येव संख्यातुं भुजगानां तपोधन ॥
English Translation
O Rishi, the number of snakes defies calculation in this world. There are many thousands and millions of the snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहूनीह
बहु [adj]
बहूनीह
इह [ind]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
प्रयुतान्यर्बुदानि
प्रयुत [n]
प्रयुतान्यर्बुदानि
अर्बुद [mn]
च
च [ind]
अशक्यान्येव
अशक्य [adj]
अशक्यान्येव
एव [ind]
संख्यातुं
संख्या [2. P.]
भुजगानां
भुजग [m]
तपोधन
तपोधन [adj]