Ādiparva Adhyāya 29
आदिपर्व • अध्यायः 29
Ādiparva Adhyāya 29 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 1.29.1–24
•
250 Lexicon Terms
जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिविकचोज्ज्वलः । प्रविवेश बलात्पक्षी वारिवेग इवार्णवम् ॥
English Translation
Sauti said : The great bird, assuming a golden body, bright as the rays of the sun, entered (where the Soma was) with great force as a torrent enters the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जाम्बूनदमयो
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदमयो
मय [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
मरीचिविकचोज्ज्वलः
मरीचि [mf]
मरीचिविकचोज्ज्वलः
विकच [adj]
मरीचिविकचोज्ज्वलः
उज्ज्वल [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
बलात्
बल [mn]
पक्षी
पक्षिन् [m]
वारिवेग
वारि [n]
वारिवेग
वेग [m]
इवार्णवम्
इव [ind]
इवार्णवम्
अर्णव [m]
स चक्रं क्षुरपर्यन्तमपश्यदमृतान्तिके । परिभ्रमन्तमनिशं तीक्ष्णधारमयस्मयम् ॥
English Translation
He saw near the Ambrosia a wheel, keenedged and sharp as the razor, revolving incessantly (round it).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चक्रं
चक्र [n]
क्षुरपर्यन्तम्
क्षुर [m]
क्षुरपर्यन्तम्
पर्यन्त [m]
अपश्यद्
पश् [4. Ā.]
अमृतान्तिके
अमृत [n]
अमृतान्तिके
अन्तिक [n]
परिभ्रमन्तम्
परिभ्रम् [4. Ā.]
अनिशं
अनिशम् [ind]
तीक्ष्णधारम्
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णधारम्
धारा [mf]
अयस्मयम्
अयस्मय [adj]
ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम् । घोररूपं तदत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम् ॥
English Translation
And that fearful instrument of fearful form, as blazing as the blazing sun, was skillfully created by the celestials to cut down the robbers of the Ambrosia.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्वलनार्कप्रभं
ज्वलन [m]
ज्वलनार्कप्रभं
अर्क [m]
ज्वलनार्कप्रभं
प्रभा [f]
घोरं
घोर [adj]
छेदनं
छेदन [adj]
सोमहारिणाम्
सोम [m]
सोमहारिणाम्
हारिन् [adj]
घोररूपं
घोर [adj]
घोररूपं
रूप [n]
तद्
तद् [pron]
अत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
यन्त्रं
यन्त्र [mn]
देवैः
देव [m]
सुनिर्मितम्
सु [ind]
सुनिर्मितम्
निर्मा [2. P.]
तस्यान्तरं स दृष्ट्वैव पर्यवर्तत खेचरः । अरान्तरेणाभ्यपतत्संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह ॥
English Translation
The great bird saw a passage through it and stopped for a while. Diminishing his body within an instant, he passed through the spokes of that wheel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यान्तरं
तद् [pron]
तस्यान्तरं
अन्तर [n]
स
तद् [pron]
दृष्ट्वैव
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैव
एव [ind]
पर्यवर्तत
परिवृत् [1. Ā.]
खेचरः
खेचर [m]
अरान्तरेणाभ्यपतत्
अर [n]
अरान्तरेणाभ्यपतत्
अन्तर [n]
अरान्तरेणाभ्यपतत्
अभिपत् [1. Ā.]
संक्षिप्याङ्गं
संक्षिप् [6. Ā.]
संक्षिप्याङ्गं
अङ्ग [n]
क्षणेन
क्षण [m]
ह
ह [ind]
अधश्चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्युती । विद्युज्जिह्वौ महाघोरौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ ॥
English Translation
He beheld, within the line of the wheel, stationed there to guard the Soma, two great snakes, as blazing as the blazing fire, having tongues like lightning; power incomparable, face and eyes emitting fire, poisonous terrible, always in anger and always in activity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधश्चक्रस्य
अधस् [ind]
अधश्चक्रस्य
चक्र [n]
चैवात्र
च [ind]
चैवात्र
एव [ind]
चैवात्र
अत्र [ind]
दीप्तानलसमद्युती
दीप् [4. P.]
दीप्तानलसमद्युती
अनल [m]
दीप्तानलसमद्युती
सम [pron]
दीप्तानलसमद्युती
द्युति [f]
विद्युज्जिह्वौ
विद्युत् [fn]
विद्युज्जिह्वौ
जिह्वा [f]
महाघोरौ
महत् [adj]
महाघोरौ
घोर [adj]
दीप्तास्यौ
दीप् [4. P.]
दीप्तास्यौ
आस्य [n]
दीप्तलोचनौ
दीप् [4. P.]
दीप्तलोचनौ
लोचन [n]
चक्षुर्विषौ महावीर्यौ नित्यक्रुद्धौ तरस्विनौ । रक्षार्थमेवामृतस्य ददर्श भुजगोत्तमौ ॥
English Translation
He beheld, within the line of the wheel, stationed there to guard the Soma, two great snakes, as blazing as the blazing fire, having tongues like lightning; power incomparable, face and eyes emitting fire, poisonous terrible, always in anger and always in activity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चक्षुर्विषौ
चक्षुस् [n]
चक्षुर्विषौ
विष [n]
महावीर्यौ
महत् [adj]
महावीर्यौ
वीर्य [n]
नित्यक्रुद्धौ
नित्य [adj]
नित्यक्रुद्धौ
क्रुध् [4. Ā.]
तरस्विनौ
तरस्विन् [adj]
रक्षार्थम्
रक्षा [f]
रक्षार्थम्
अर्थ [mn]
एवामृतस्य
एव [ind]
एवामृतस्य
अमृत [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
भुजगोत्तमौ
भुजग [m]
भुजगोत्तमौ
उत्तम [adj]
सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ । तयोरेकोऽपि यं पश्येत्स तूर्णं भस्मसाद्भवेत् ॥
English Translation
Their eyes were winkless and always inflamed with anger. He who was even seen by any of the two was instantly reduced to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदा
सदा [ind]
संरब्धनयनौ
संरभ् [1. Ā.]
संरब्धनयनौ
नयन [n]
सदा
सदा [ind]
चानिमिषेक्षणौ
च [ind]
चानिमिषेक्षणौ
अनिमिष [adj]
चानिमिषेक्षणौ
ईक्षण [n]
तयोर्
तद् [pron]
एको
एक [pron]
ऽपि
अपि [ind]
यं
यद् [pron]
पश्येत्
पश् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
तूर्णं
तूर्णम् [ind]
भस्मसाद्
भस्मसात् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णस्तूर्णमावृणोत् । अदृष्टरूपस्तौ चापि सर्वतः पर्यकालयत् ॥
English Translation
The great bird (Suparna) suddenly covered their eyes with dust and thus making them blind, he attacked them from all sides.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोश्चक्षूंषि
तद् [pron]
तयोश्चक्षूंषि
चक्षुस् [n]
रजसा
रजस् [n]
सुपर्णस्तूर्णम्
सुपर्ण [m]
सुपर्णस्तूर्णम्
तूर्ण [adj]
आवृणोत्
आवृ [5. Ā.]
अदृष्टरूपस्तौ
अदृष्ट [adj]
अदृष्टरूपस्तौ
रूप [n]
अदृष्टरूपस्तौ
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
पर्यकालयत्
परिकालय् [10. Ā.]
तयोरङ्गे समाक्रम्य वैनतेयोऽन्तरिक्षगः । आच्छिनत्तरसा मध्ये सोममभ्यद्रवत्ततः ॥
English Translation
The son of Vinata, that ranger of the sky, attacking their bodies, mangled them into pieces, and he then without the least delay came to the place where the Soma was.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोर्
तद् [pron]
अङ्गे
अङ्ग [n]
समाक्रम्य
समाक्रम् [1. P.]
वैनतेयो
वैनतेय [m]
ऽन्तरिक्षगः
अन्तरिक्ष [n]
ऽन्तरिक्षगः
ग [adj]
आछिनत्
आच्छिद् [7. Ā.]
तरसा
तरस् [n]
मध्ये
मध्य [n]
सोमम्
सोम [m]
अभ्यद्रवत्
अभिद्रु [1. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
समुत्पाट्यामृतं तत्तु वैनतेयस्ततो बली । उत्पपात जवेनैव यन्त्रमुन्मथ्य वीर्यवान् ॥
English Translation
The mighty son of Vinata, taking up the Ambrosia from the place where it was, rose on his wings, breaking the instrument into pieces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुत्पाट्यामृतं
समुत्पाटय् [10. P.]
समुत्पाट्यामृतं
अमृत [n]
तत्
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वैनतेयस्ततो
वैनतेय [m]
वैनतेयस्ततो
ततस् [ind]
बली
बलिन् [adj]
उत्पपात
उत्पत् [1. Ā.]
जवेनैव
जव [m]
जवेनैव
एव [ind]
यन्त्रम्
यन्त्र [mn]
उन्मथ्य
उन्मथ् [9. P.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु वीर्यवान् । अगच्छदपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां खगः ॥
English Translation
He soon came out, but he did not drink the Ambrosia. He then proceeded on his way without the least fatigue, darkening the splendour of the sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपीत्वैवामृतं
अपीत्वा [ind]
अपीत्वैवामृतं
एव [ind]
अपीत्वैवामृतं
अमृत [n]
पक्षी
पक्षिन् [m]
परिगृह्याशु
परिग्रह् [9. Ā.]
परिगृह्याशु
आशु [adj]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
अगच्छद्
गम् [6. Ā.]
अपरिश्रान्त
अपरिश्रान्त [adj]
आवार्यार्कप्रभां
आवारय् [10. P.]
आवार्यार्कप्रभां
अर्क [m]
आवार्यार्कप्रभां
प्रभा [f]
खगः
खग [mn]
विष्णुना तु तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान् । तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा ॥
English Translation
The son of Vinata then saw Vishnu on his way in the sky and Narayana was pleased with him for his self-denial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनर्दन्न्
विनर्द् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
चाकाशे
च [ind]
चाकाशे
आकाश [mn]
वैनतेयः
वैनतेय [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
तस्य
तद् [pron]
नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन
नारायण [m]
नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन
तुष् [4. Ā.]
नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन
तद् [pron]
नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन
अलौल्य [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तमुवाचाव्ययो देवो वरदोऽस्मीति खेचरम् । स वव्रे तव तिष्ठेयमुपरीत्यन्तरिक्षगः ॥
English Translation
The undeteriorating Deity said to the great bird, “I am willing to grant you a boon." Thereupon the bird said, "I want to stay above you.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाचाव्ययो
वच् [2. P.]
उवाचाव्ययो
अव्यय [adj]
देवो
देव [m]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
ऽस्मीति
अस् [2. P.]
ऽस्मीति
इति [ind]
खेचरम्
खेचर [m]
स
तद् [pron]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
तिष्ठेयम्
स्था [1. Ā.]
उपरीत्यन्तरिक्षगः
उपरि [ind]
उपरीत्यन्तरिक्षगः
इति [ind]
उपरीत्यन्तरिक्षगः
अन्तरिक्ष [n]
उपरीत्यन्तरिक्षगः
ग [adj]
उवाच चैनं भूयोऽपि नारायणमिदं वचः । अजरश्चामरश्च स्याममृतेन विनाप्यहम् ॥
English Translation
He again said to Narayana, “I want to be immortal and free from disease without drinking the Ambrosia."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
भूयो
भूयस् [ind]
ऽपि
अपि [ind]
नारायणम्
नारायण [m]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
अजरश्चामरश्च
अजर [adj]
अजरश्चामरश्च
च [ind]
अजरश्चामरश्च
अमर [adj]
अजरश्चामरश्च
च [ind]
स्याम्
अस् [2. P.]
अमृतेन
अमृत [n]
विनाप्यहम्
विना [ind]
विनाप्यहम्
अपि [ind]
विनाप्यहम्
मद् [pron]
प्रतिगृह्य वरौ तौ च गरुडो विष्णुमब्रवीत् । भवतेऽपि वरं दद्मि वृणीतां भगवानपि ॥
English Translation
Vishnu said to the son of Vinata, “Be it so." Receiving these two boons, Garuda said to Vishnu,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
वरौ
वर [mn]
तौ
तद् [pron]
च
च [ind]
गरुडो
गरुड [m]
विष्णुम्
विष्णु [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भवते
भवत् [adj]
ऽपि
अपि [ind]
वरं
वर [mn]
दद्मि
दा [1. Ā.]
वृणीतां
वृ [5. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
अपि
अपि [ind]
तं वव्रे वाहनं कृष्णो गरुत्मन्तं महाबलम् । ध्वजं च चक्रे भगवानुपरि स्थास्यसीति तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
वाहनं
वाहन [n]
कृष्णो
कृष्ण [m]
गरुत्मन्तं
गरुत्मन्त् [m]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
ध्वजं
ध्वज [mn]
च
च [ind]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
उपरि
उपरि [ind]
स्थास्यसीति
स्था [1. Ā.]
स्थास्यसीति
इति [ind]
तम्
तद् [pron]
अनुपत्य खगं त्विन्द्रो वज्रेणाङ्गेऽभ्यताडयत् । विहंगमं सुरामित्रं हरन्तममृतं बलात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुपत्य
अनुपत् [1. P.]
खगं
खग [mn]
त्विन्द्रो
तु [ind]
त्विन्द्रो
इन्द्र [m]
वज्रेणाङ्गे
वज्र [mn]
वज्रेणाङ्गे
अङ्ग [n]
ऽभ्यताडयत्
अभिताडय् [10. P.]
विहंगमं
विहंगम [m]
सुरामित्रं
सुर [m]
सुरामित्रं
अमित्र [mf]
हरन्तम्
हृ [2. P.]
अमृतं
अमृत [n]
बलात्
बल [mn]
तमुवाचेन्द्रमाक्रन्दे गरुडः पततां वरः । प्रहसञ्श्लक्ष्णया वाचा तथा वज्रसमाहतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालेन
काल [m]
नातिमहता
न [ind]
नातिमहता
अतिमहत् [adj]
गरुडः
गरुड [m]
पततां
पत् [1. Ā.]
वरः
वर [adj]
प्रहसञ्श्लक्ष्णया
प्रहस् [1. Ā.]
प्रहसञ्श्लक्ष्णया
श्लक्ष्ण [adj]
वाचा
वाच् [f]
तथा
तथा [ind]
वज्रसमाहतः
वज्र [mn]
वज्रसमाहतः
समाहन् [4. Ā.]
ऋषेर्मानं करिष्यामि वज्रं यस्यास्थिसंभवम् । वज्रस्य च करिष्यामि तव चैव शतक्रतो ॥
English Translation
In sweet words, “I shall respect the Rishi, with whose bones the thunder-bolt is made.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषेर्
ऋषि [m]
मानं
मान [m]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
यस्यास्थिसम्भवम्
यद् [pron]
यस्यास्थिसम्भवम्
अस्थि [n]
यस्यास्थिसम्भवम्
सम्भव [m]
वज्रस्य
वज्र [mn]
च
च [ind]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शतक्रतो
शतक्रतु [m]
एष पत्रं त्यजाम्येकं यस्यान्तं नोपलप्स्यसे । न हि वज्रनिपातेन रुजा मेऽस्ति कदाचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
पत्रं
पत्त्र [mn]
त्यजाम्येकं
त्यज् [1. Ā.]
त्यजाम्येकं
एक [pron]
यस्यान्तं
यद् [pron]
यस्यान्तं
अन्त [m]
नोपलप्स्यसे
न [ind]
नोपलप्स्यसे
उपलभ् [1. P.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
वज्रनिपातेन
वज्र [mn]
वज्रनिपातेन
निपात [m]
रुजा
रुजा [f]
मे
मद् [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
कदाचन
कदाचन [ind]
तत्र तं सर्वभूतानि विस्मितान्यब्रुवंस्तदा । सुरूपं पत्रमालक्ष्य सुपर्णोऽयं भवत्विति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
तं
तद् [pron]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
विस्मितान्यब्रुवंस्तदा
विस्मि [1. P.]
विस्मितान्यब्रुवंस्तदा
ब्रू [2. Ā.]
विस्मितान्यब्रुवंस्तदा
तदा [ind]
सुरूपं
सुरूप [adj]
पत्रम्
पत्त्र [mn]
आलक्ष्य
आलक्षय् [10. Ā.]
सुपर्णो
सुपर्ण [m]
ऽयं
इदम् [pron]
भवत्विति
भू [1. Ā.]
भवत्विति
इति [ind]
दृष्ट्वा तदद्भुतं चापि सहस्राक्षः पुरंदरः । खगो महदिदं भूतमिति मत्वाभ्यभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
अद्भुतं
अद्भुत [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सहस्राक्षः
सहस्राक्ष [m]
पुरंदरः
पुरंदर [m]
खगो
खग [mn]
महद्
महत् [adj]
इदं
इदम् [pron]
भूतम्
भूत [mn]
इति
इति [ind]
मत्वाभ्यभाषत
मन् [8. P.]
मत्वाभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
बलं विज्ञातुमिच्छामि यत्ते परमनुत्तमम् । सख्यं चानन्तमिच्छामि त्वया सह खगोत्तम ॥
English Translation
Indra said: "O best of birds, I desire to know the limit of your strength, I also desire to form an eternal friendship with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलं
बल [mn]
विज्ञातुम्
विज्ञा [9. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
यत्
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
परम्
पर [pron]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
सख्यं
सख्य [n]
चानन्तम्
च [ind]
चानन्तम्
अनन्त [adj]
इच्छामि
इष् [1. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
सह
सह [ind]
खगोत्तम
खग [mn]
खगोत्तम
उत्तम [adj]