Śāntiparva Adhyāya 345
शान्तिपर्व • अध्यायः 345
Śāntiparva Adhyāya 345 of the classical Mahābhārata with 14 verses.
Total: 14 Verses
•
Citations: MBh 12.345.1–14
•
250 Lexicon Terms
स वनानि विचित्राणि तीर्थानि च सरांसि च । अभिगच्छन्क्रमेण स्म कंचिन्मुनिमुपस्थितः ॥
English Translation
Proceeding by many charming forests and lakes and sacred waters, the Brahmana at last arrived at the asylum of a certain ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वनानि
वन [n]
विचित्राणि
विचित्र [adj]
तीर्थानि
तीर्थ [mn]
च
च [ind]
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
अभिगच्छन्
अभिगम् [1. Ā.]
क्रमेण
क्रमेण [ind]
स्म
स्म [ind]
कंचिन्मुनिम्
कश्चित् [pron]
कंचिन्मुनिम्
मुनि [m]
उपस्थितः
उपस्था [1. Ā.]
तं स तेन यथोद्दिष्टं नागं विप्रेण ब्राह्मणः । पर्यपृच्छद्यथान्यायं श्रुत्वैव च जगाम सः ॥
English Translation
Going there, he enquired of him, in proper words, about the Naga of whom he had heard from his guest, and instructed by him he pursued his journey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
यथोद्दिष्टं
यथा [ind]
यथोद्दिष्टं
उद्दिश् [6. Ā.]
नागं
नाग [m]
विप्रेण
विप्र [m]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
पर्यपृच्छद्
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
च
च [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
सः
तद् [pron]
सोऽभिगम्य यथाख्यातं नागायतनमर्थवित् । प्रोक्तवानहमस्मीति भोःशब्दालंकृतं वचः ॥
English Translation
With a clear idea of the object of his journey the Brahman then reached the house of the Naga. Entering it duly, he announced his arrival in proper words, saying,-Ho! who is there! I am a Brahmana come here as a guest!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
यथाख्यातं
यथा [ind]
यथाख्यातं
ख्या [4. P.]
नागायतनम्
नाग [m]
नागायतनम्
आयतन [n]
अर्थवित्
अर्थ [mn]
अर्थवित्
विद् [adj]
प्रोक्तवान्
प्रवच् [2. P.]
अहम्
मद् [pron]
अस्मीति
अस् [2. P.]
अस्मीति
इति [ind]
भोःशब्दालंकृतं
भोः [ind]
भोःशब्दालंकृतं
शब्द [m]
भोःशब्दालंकृतं
अलंकृ [8. Ā.]
वचः
वचस् [n]
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा रूपिणी धर्मवत्सला । दर्शयामास तं विप्रं नागपत्नी पतिव्रता ॥
English Translation
Hearing these words, the chaste wife of the Naga, endued with great beauty and devoted to the observance of all duties, showed herself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उर्वश्या
उर्वशी [f]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
शुकः
शुक [m]
परमधर्मवित्
परम [adj]
परमधर्मवित्
धर्म [mn]
परमधर्मवित्
विद् [adj]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
विप्रं
विप्र [m]
नागपत्नी
नाग [m]
नागपत्नी
पत्नी [f]
पतिव्रता
पतिव्रता [f]
सा तस्मै विधिवत्पूजां चक्रे धर्मपरायणा । स्वागतेनागतं कृत्वा किं करोमीति चाब्रवीत् ॥
English Translation
Always attentive to the duties of hospitality, she adored the guest with due rites, and welcoming him, said,-What can I do for you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तस्मै
तद् [pron]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
पूजां
पूजा [f]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
धर्मपरायणा
धर्म [mn]
धर्मपरायणा
परायण [n]
स्वागतेनागतं
स्वागत [n]
स्वागतेनागतं
आगम् [6. P.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
किं
क [pron]
करोमीति
कृ [2. Ā.]
करोमीति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
विश्रान्तोऽभ्यर्चितश्चास्मि भवत्या श्लक्ष्णया गिरा । द्रष्टुमिच्छामि भवति तं देवं नागमुत्तमम् ॥
English Translation
The Brahmana said O lady, I am sufficiently honoured by you with the sweet words you have said unto me. The fatigue of the journey has also been removed. I wish, O blessed lady, to see your excellent husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्रान्तो
विश्रम् [1. Ā.]
ऽभ्यर्चितश्चास्मि
अभ्यर्च् [1. P.]
ऽभ्यर्चितश्चास्मि
च [ind]
ऽभ्यर्चितश्चास्मि
अस् [2. P.]
भवत्या
भवत् [adj]
श्लक्ष्णया
श्लक्ष्ण [adj]
गिरा
गिर् [f]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
भवति
भवत् [adj]
तं
तद् [pron]
देवं
देव [m]
नागम्
नाग [m]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
एतद्धि परमं कार्यमेतन्मे फलमीप्सितम् । अनेनार्थेन चास्म्यद्य संप्राप्तः पन्नगालयम् ॥
English Translation
This is my great object. This is the one object of my desire. It is for this reason that I have come to-day to the house of the Naga your husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
परमं
परम [adj]
कार्यम्
कार्य [n]
एतन्मे
एतद् [pron]
एतन्मे
मद् [pron]
फलम्
फल [n]
ईप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
अनेनार्थेन
इदम् [pron]
अनेनार्थेन
अर्थ [mn]
चास्म्यद्य
च [ind]
चास्म्यद्य
अस् [2. P.]
चास्म्यद्य
अद्य [ind]
सम्प्राप्तः
सम्प्राप् [5. Ā.]
पन्नगालयम्
पन्नग [mn]
पन्नगालयम्
आलय [mn]
आर्य सूर्यरथं वोढुं गतोऽसौ मासचारिकः । सप्ताष्टभिर्दिनैर्विप्र दर्शयिष्यत्यसंशयम् ॥
English Translation
The Wife of the Naga said Reverend Sir, my husband has gone to drag the car of the Sun for a month. O learned Brahmana, he return in fifteen days, and will, forsooth, appear before you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आर्य
आर्य [adj]
सूर्यरथं
सूर्य [m]
सूर्यरथं
रथ [m]
वोढुं
वह् [2. P.]
गतो
गम् [6. Ā.]
ऽसौ
अदस् [pron]
मासचारिकः
मासचारिक [adj]
सप्ताष्टभिर्
सप्तन् [adj]
सप्ताष्टभिर्
अष्टन् [adj]
दिनैर्
दिन [mn]
विप्र
विप्र [m]
दर्शयिष्यत्यसंशयम्
दर्शय् [10. Ā.]
दर्शयिष्यत्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
एतद्विदितमार्यस्य विवासकरणं मम । भर्तुर्भवतु किं चान्यत्क्रियतां तद्वदस्व मे ॥
English Translation
I have thus told you the reason of my husband's absence from home. Be that as it may, what else is there that I can do for you? Tell me this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
विदितम्
विद् [2. Ā.]
आर्यस्य
आर्य [adj]
विवासकरणं
विवास [m]
विवासकरणं
करण [n]
मम
मद् [pron]
भर्तुर्
भर्तृ [m]
भवतु
भू [1. Ā.]
किं
क [pron]
चान्यत्
च [ind]
चान्यत्
अन्य [pron]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
तद्
तद् [pron]
वदस्व
वद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
अनेन निश्चयेनाहं साध्वि संप्राप्तवानिह । प्रतीक्षन्नागमं देवि वत्स्याम्यस्मिन्महावने ॥
English Translation
The Brahmana said O chaste lady, I have come here with the object of seeing your husband. O reverend dame, I shall live in the adjacent forest, waiting for his return.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनेन
इदम् [pron]
निश्चयेनाहं
निश्चय [m]
निश्चयेनाहं
मद् [pron]
साध्वि
साधु [adj]
सम्प्राप्तवान्
सम्प्राप् [5. Ā.]
इह
इह [ind]
प्रतीक्षन्न्
प्रतीक्ष् [1. P.]
आगमं
आगम [m]
देवि
देवी [f]
वत्स्याम्यस्मिन्महावने
वस् [2. P.]
वत्स्याम्यस्मिन्महावने
इदम् [pron]
वत्स्याम्यस्मिन्महावने
महत् [adj]
वत्स्याम्यस्मिन्महावने
वन [n]
संप्राप्तस्यैव चाव्यग्रमावेद्योऽहमिहागतः । ममाभिगमनं प्राप्तो वाच्यश्च वचनं त्वया ॥
English Translation
When your husband returns, do kindly tell him that I have arrived at this place actuated by the desire of seeing him. You should also inform me of his return when that event takes place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्प्राप्तस्यैव
सम्प्राप् [5. Ā.]
सम्प्राप्तस्यैव
एव [ind]
चाव्यग्रम्
च [ind]
चाव्यग्रम्
अव्यग्र [adj]
आवेद्यो
आवेदय् [10. Ā.]
ऽहम्
मद् [pron]
इहागतः
इह [ind]
इहागतः
आगम् [6. P.]
ममाभिगमनं
मद् [pron]
ममाभिगमनं
अभिगमन [n]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
वाच्यश्च
वच् [2. P.]
वाच्यश्च
च [ind]
वचनं
वचन [n]
त्वया
त्वद् [pron]
अहमप्यत्र वत्स्यामि गोमत्याः पुलिने शुभे । कालं परिमिताहारो यथोक्तं परिपालयन् ॥
English Translation
O blessed lady, I shall, till then, live on the banks of the Gomati, waiting for his return and living restricted diet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
अप्यत्र
अपि [ind]
अप्यत्र
अत्र [ind]
वत्स्यामि
वस् [2. P.]
गोमत्याः
गोमती [f]
पुलिने
पुलिन [mn]
शुभे
शुभ [adj]
कालं
काल [m]
परिमिताहारो
परिमा [3. Ā.]
परिमिताहारो
आहार [m]
यथोक्तं
यथोक्तम् [ind]
परिपालयन्
परिपालय् [10. Ā.]
ततः स विप्रस्तां नागीं समाधाय पुनः पुनः । तदेव पुलिनं नद्याः प्रययौ ब्राह्मणर्षभः ॥
English Translation
Having said this repeatedly to the wife of the Naga, the foremost of Brahmanas went to the banks of the Gomati for living there till the time of Naga's return.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
विप्रस्तां
विप्र [m]
विप्रस्तां
तद् [pron]
नागीं
नागा [f]
समाधाय
समाधा [1. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
पुलिनं
पुलिन [mn]
नद्याः
नदी [f]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
ब्राह्मणर्षभः
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणर्षभः
ऋषभ [m]