Mausalaparva Adhyāya 7
मौसलपर्व • अध्यायः 7
Mausalaparva Adhyāya 7 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 16.7.1–23
•
250 Lexicon Terms
तं शयानं महात्मानं वीरमानकदुन्दुभिम् । पुत्रशोकाभिसंतप्तं ददर्श कुरुपुंगवः ॥
English Translation
Vaishampayana said, The Kuru prince saw the heroic and great Anakadundubhi lying on the ground, and burning with grief on account of his sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शयानं
शी [1. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
वीरम्
वीर [m]
आनकदुन्दुभिम्
आनकदुन्दुभि [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
पुत्र [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
शोक [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
अभिसंतप् [1. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कुरुपुंगवः
कुरु [m]
कुरुपुंगवः
पुंगव [m]
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो व्यूढोरस्को महाभुजः । आर्तस्यार्ततरः पार्थः पादौ जग्राह भारत ॥
English Translation
The broad-chested and mighty-armed son of Pritha, more afflicted than his uncle with his eyes bathed in tears, touched his uncle's feet, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो
तद् [pron]
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो
अश्रु [mn]
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो
परिपृ [9. P.]
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो
अक्ष [n]
व्यूढोरस्को
व्यूह् [1. Ā.]
व्यूढोरस्को
उरस्क [n]
महाभुजः
महत् [adj]
महाभुजः
भुज [m]
आर्तस्यार्ततरः
आर्त [adj]
आर्तस्यार्ततरः
आर्ततर [adj]
पार्थः
पार्थ [m]
पादौ
पाद [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
भारत
भारत [m]
समालिङ्ग्यार्जुनं वृद्धः स भुजाभ्यां महाभुजः । रुदन्पुत्रान्स्मरन्सर्वान्विललाप सुविह्वलः । भ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च दौहित्रांश्च सखीनपि ॥
English Translation
The old man of mighty-arms, deeply afflicted embraced Partha with his arms and wept aloud, remembering his sons, brothers grandsons, daughter's sons, and friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समालिङ्ग्यार्जुनं
समालिङ्गय् [10. P.]
समालिङ्ग्यार्जुनं
अर्जुन [m]
वृद्धः
वृद्ध [adj]
स
तद् [pron]
भुजाभ्यां
भुज [m]
महाभुजः
महत् [adj]
महाभुजः
भुज [m]
रुदन्
रुद् [1. P.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
स्मरन्
स्मृ [1. Ā.]
सर्वान्
सर्व [pron]
विललाप
विलप् [4. P.]
सुविह्वलः
सु [ind]
सुविह्वलः
विह्वल [adj]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
पौत्रांश्च
पौत्र [m]
पौत्रांश्च
च [ind]
दौहित्रांश्च
दौहित्र [m]
दौहित्रांश्च
च [ind]
सखीन्
सखि [m]
अपि
अपि [ind]
यैर्जिता भूमिपालाश्च दैत्याश्च शतशोऽर्जुन । तान्दृष्ट्वा नेह पश्यामि जीवाम्यर्जुन दुर्मरः ॥
English Translation
Vasudeva said Without seeing those heroes, O Arjuna who had subjugated all the kings of the Earth and the Daityas a hundred time, I am still alive! I see, that I cannot die!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यैर्
यद् [pron]
जिता
जि [9. P.]
भूमिपालाश्च
भूमिपाल [m]
भूमिपालाश्च
च [ind]
दैत्याश्च
दैत्य [m]
दैत्याश्च
च [ind]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
जीवाम्यर्जुन
जीव् [1. Ā.]
जीवाम्यर्जुन
अर्जुन [m]
दुर्मरः
दुर्मर [adj]
यौ तावर्जुन शिष्यौ ते प्रियौ बहुमतौ सदा । तयोरपनयात्पार्थ वृष्णयो निधनं गताः ॥
English Translation
Those two heroes who were the dear disciples of Arjuna, and who were much were course respected by him, alas, O Partha, through their fault, the Vrishnis have been destroyed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यौ
यद् [pron]
तावर्जुन
तद् [pron]
तावर्जुन
अर्जुन [m]
शिष्यौ
शिष्य [m]
ते
त्वद् [pron]
प्रियौ
प्रिय [adj]
बहुमतौ
बहु [adj]
बहुमतौ
मन् [8. P.]
सदा
सदा [ind]
तयोर्
तद् [pron]
अपनयात्
अपनय [m]
पार्थ
पार्थ [m]
वृष्णयो
वृष्णि [m]
निधनं
निधन [mn]
गताः
गम् [6. Ā.]
यौ तौ वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ मतौ । प्रद्युम्नो युयुधानश्च कथयन्कत्थसे च यौ ॥
English Translation
Those two who considered as Atirathas amongst the foremost of the Vrishnis, and referring to whom in of conversation you were wont to indulge in pride, and who, O chief of Kuru's race, were ever dear to Krishna himself, alas, those tow, O Dhananjaya, have been the chief causes of the Destruction of the Vrishnis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यौ
यद् [pron]
तौ
तद् [pron]
वृष्णिप्रवीराणां
वृष्णि [m]
वृष्णिप्रवीराणां
प्रवीर [m]
द्वावेवातिरथौ
द्वि [nr]
द्वावेवातिरथौ
एव [ind]
द्वावेवातिरथौ
अतिरथ [m]
मतौ
मन् [8. P.]
प्रद्युम्नो
प्रद्युम्न [m]
युयुधानश्च
युयुधान [m]
युयुधानश्च
च [ind]
कथयन्
कथय् [10. Ā.]
कत्थसे
कत्थ् [1. P.]
च
च [ind]
यौ
यद् [pron]
नित्यं त्वं कुरुशार्दूल कृष्णश्च मम पुत्रकः । तावुभौ वृष्णिनाशस्य मुखमास्तां धनंजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्यं
नित्यम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
कुरुशार्दूल
कुरु [m]
कुरुशार्दूल
शार्दूल [m]
कृष्णश्च
कृष्ण [m]
कृष्णश्च
च [ind]
मम
मद् [pron]
पुत्रकः
पुत्रक [m]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
वृष्णिनाशस्य
वृष्णि [m]
वृष्णिनाशस्य
नाश [m]
मुखम्
मुख [n]
आस्तां
अस् [2. P.]
धनंजय
धनंजय [m]
न तु गर्हामि शैनेयं हार्दिक्यं चाहमर्जुन । अक्रूरं रौक्मिणेयं च शापो ह्येवात्र कारणम् ॥
English Translation
I do not censure the son of Shini or the son of Hridika, O Arjuna! I do not censure Akrura or the son of Rukmini. No doubt, the curse (of the Rishis) is the sole cause.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
गर्हामि
गर्ह् [1. P.]
शैनेयं
शैनेय [m]
हार्दिक्यं
हार्दिक्य [m]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
अर्जुन
अर्जुन [m]
अक्रूरं
अक्रूर [m]
रौक्मिणेयं
रौक्मिणेय [m]
च
च [ind]
शापो
शाप [m]
ह्येवात्र
हि [ind]
ह्येवात्र
एव [ind]
ह्येवात्र
अत्र [ind]
कारणम्
कारण [n]
केशिनं यस्तु कंसं च विक्रम्य जगतः प्रभुः । विदेहावकरोत्पार्थ चैद्यं च बलगर्वितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केशिनं
केशिन् [m]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
कंसं
कंस [m]
च
च [ind]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
जगतः
जगन्त् [n]
प्रभुः
प्रभु [m]
विदेहावकरोत्
विदेह [adj]
विदेहावकरोत्
कृ [2. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
चैद्यं
चैद्य [m]
च
च [ind]
बलगर्वितम्
बल [mn]
बलगर्वितम्
गर्वित [adj]
नैषादिमेकलव्यं च चक्रे कालिङ्गमागधान् । गान्धारान्काशिराजं च मरुभूमौ च पार्थिवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैषादिम्
नैषाद [adj]
एकलव्यं
एकलव्य [m]
च
च [ind]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
कालिङ्गमागधान्
कालिङ्ग [m]
कालिङ्गमागधान्
मागध [m]
गान्धारान्
गान्धार [m]
काशिराजं
काशि [f]
काशिराजं
राज [m]
च
च [ind]
मरुभूमौ
मरु [m]
मरुभूमौ
भूमि [f]
च
च [ind]
पार्थिवान्
पार्थिव [m]
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयांस्तथा नृपान् । सोऽभ्युपेक्षितवानेतमनयं मधुसूदनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राच्यांश्च
प्राच्य [adj]
प्राच्यांश्च
च [ind]
दाक्षिणात्यांश्च
दाक्षिणात्य [adj]
दाक्षिणात्यांश्च
च [ind]
पार्वतीयांस्तथा
पार्वतीय [m]
पार्वतीयांस्तथा
तथा [ind]
नृपान्
नृप [m]
सो
तद् [pron]
ऽभ्युपेक्षितवान्
अभ्युपेक्ष् [1. Ā.]
एतम्
एतद् [pron]
अनयं
अनय [m]
मधुसूदनः
मधुसूदन [m]
ततः पुत्रांश्च पौत्रांश्च भ्रातॄनथ सखीनपि । शयानान्निहतान्दृष्ट्वा ततो मामब्रवीदिदम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
पौत्रांश्च
पौत्र [m]
पौत्रांश्च
च [ind]
दौहित्रांश्च
दौहित्र [m]
दौहित्रांश्च
च [ind]
सखीन्
सखि [m]
अपि
अपि [ind]
शयानान्निहतान्
शी [1. Ā.]
शयानान्निहतान्
निहन् [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ततो
ततस् [ind]
माम्
मद् [pron]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
संप्राप्तोऽद्यायमस्यान्तः कुलस्य पुरुषर्षभ । आगमिष्यति बीभत्सुरिमां द्वारवतीं पुरीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्प्राप्तो
सम्प्राप् [5. Ā.]
ऽद्यायम्
अद्य [ind]
ऽद्यायम्
इदम् [pron]
अस्यान्तः
इदम् [pron]
अस्यान्तः
अन्त [m]
कुलस्य
कुल [n]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
आगमिष्यति
आगम् [6. P.]
बीभत्सुर्
बीभत्सु [m]
इमां
इदम् [pron]
द्वारवतीं
द्वारवती [f]
पुरीम्
पुरी [f]
आख्येयं तस्य यद्वृत्तं वृष्णीनां वैशसं महत् । स तु श्रुत्वा महातेजा यदूनामनयं प्रभो । आगन्ता क्षिप्रमेवेह न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥
English Translation
I have no doubt that as soon as he will hear of the destruction of the Yadus, that hero of mighty energy will come here forthwith.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आख्येयं
आख्या [4. P.]
तस्य
तद् [pron]
यद्
यद् [pron]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
वृष्णीनां
वृष्णि [m]
वैशसं
वैशस [n]
महत्
महत् [adj]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
यदूनाम्
यदु [m]
अनयं
अनय [m]
प्रभो
प्रभु [m]
आगन्ता
आगम् [6. P.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एवेह
एव [ind]
एवेह
इह [ind]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
ऽत्रास्ति
अत्र [ind]
ऽत्रास्ति
अस् [2. P.]
विचारणा
विचारणा [f]
योऽहं तमर्जुनं विद्धि योऽर्जुनः सोऽहमेव तु । यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति बुध्यस्व माधव ॥
English Translation
Know, O father, that I Arjuna and Arjuna is myself. That should be down by you which he would say.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
तम्
तद् [pron]
अर्जुनं
अर्जुन [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
यद्
यद् [pron]
ब्रूयात्
ब्रू [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
कार्यम्
कृ [2. Ā.]
इति
इति [ind]
बुध्यस्व
बुध् [1. Ā.]
माधव
माधव [m]
स स्त्रीषु प्राप्तकालं वः पाण्डवो बालकेषु च । प्रतिपत्स्यति बीभत्सुर्भवतश्चौर्ध्वदेहिकम् ॥
English Translation
Tile son of Pandu will do what is best for the women and the children. Even he will perform your funeral rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
स्त्रीषु
स्त्री [f]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
वः
त्वद् [pron]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
बालकेषु
बालक [m]
च
च [ind]
प्रतिपत्स्यति
प्रतिपद् [4. P.]
बीभत्सुर्
बीभत्सु [m]
भवतश्चौर्ध्वदेहिकम्
भवत् [adj]
भवतश्चौर्ध्वदेहिकम्
च [ind]
भवतश्चौर्ध्वदेहिकम्
और्ध्वदेहिक [n]
इमां च नगरीं सद्यः प्रतियाते धनंजये । प्राकाराट्टालकोपेतां समुद्रः प्लावयिष्यति ॥
English Translation
This city of Dvaravati, after Arjuna's departure, will, with its walls and edifices, be speedily swallowed up by the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमां
इदम् [pron]
च
च [ind]
नगरीं
नगरी [f]
सद्यः
सद्यस् [ind]
प्रतियाते
प्रतिया [2. P.]
धनंजये
धनंजय [m]
प्राकाराट्टालकोपेतां
प्राकार [m]
प्राकाराट्टालकोपेतां
अट्टालक [mn]
प्राकाराट्टालकोपेतां
उपे [2. Ā.]
समुद्रः
समुद्र [m]
प्लावयिष्यति
प्लावय् [10. Ā.]
अहं हि देशे कस्मिंश्चित्पुण्ये नियममास्थितः । कालं कर्ता सद्य एव रामेण सह धीमता ॥
English Translation
As for myself retiring to some sacred place, I shall pass my time with the intelligent Rama in my company, observing strict vows all the while.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
देशे
देश [m]
कस्मिंश्चित्
कश्चित् [pron]
पुण्ये
पुण्य [adj]
नियमम्
नियम [m]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
कालं
काल [m]
कर्ता
कृ [2. Ā.]
सद्य
सद्यस् [ind]
एव
एव [ind]
रामेण
राम [m]
सह
सह [ind]
धीमता
धीमत् [adj]
एवमुक्त्वा हृषीकेशो मामचिन्त्यपराक्रमः । हित्वा मां बालकैः सार्धं दिशं कामप्यगात्प्रभुः ॥
English Translation
Having said these words to me, Hrishikesha of inconceivable prowess, leaving me with the children, has gone away some where which I do not know.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
हृषीकेशो
हृषीकेश [m]
माम्
मद् [pron]
अचिन्त्यपराक्रमः
अचिन्त्य [adj]
अचिन्त्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
हित्वा
हा [1. P.]
मां
मद् [pron]
बालकैः
बालक [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
दिशं
दिश् [f]
काम्
क [pron]
अप्यगात्
अपि [ind]
अप्यगात्
गा [4. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [m]
सोऽहं तौ च महात्मानौ चिन्तयन्भ्रातरौ तव । घोरं ज्ञातिवधं चैव न भुञ्जे शोककर्शितः ॥
English Translation
Thinking of those two great brothers of yours as also of the dreadful destruction of my kinsmen, I have abstained from all food, and am emaciated with grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
तौ
तद् [pron]
च
च [ind]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
चिन्तयन्
चिन्तय् [10. Ā.]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
तव
त्वद् [pron]
घोरं
घोर [adj]
ज्ञातिवधं
ज्ञाति [m]
ज्ञातिवधं
वध [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
न
न [ind]
भुञ्जे
भुज् [6. P.]
शोककर्शितः
शोक [m]
शोककर्शितः
कर्शय् [10. P.]
न च भोक्ष्ये न जीविष्ये दिष्ट्या प्राप्तोऽसि पाण्डव । यदुक्तं पार्थ कृष्णेन तत्सर्वमखिलं कुरु ॥
English Translation
I shall neither eat, nor live. By good luck you meet me, O son of Pandu. Do you accomplish all, O Partha, that Krishna has said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
भोक्ष्ये
भुज् [6. P.]
न
न [ind]
जीविष्ये
जीव् [1. Ā.]
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
पाण्डव
पाण्डव [m]
यद्
यद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
पार्थ
पार्थ [m]
कृष्णेन
कृष्ण [adj]
तत्
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अखिलं
अखिल [adj]
कुरु
कृ [2. Ā.]
एतत्ते पार्थ राज्यं च स्त्रियो रत्नानि चैव ह । इष्टान्प्राणानहं हीमांस्त्यक्ष्यामि रिपुसूदन ॥
English Translation
This kingdom, with all these women, and all the wealth here, is your now, O son of Pritha! As for myself, O destroyer of foes, I shall renounce my life however dear it may be.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
राज्यं
राज्य [n]
च
च [ind]
स्त्रियो
स्त्री [f]
रत्नानि
रत्न [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ह
ह [ind]
इष्टान्
इष् [1. P.]
प्राणान्
प्राण [m]
अहं
मद् [pron]
हीमांस्त्यक्ष्यामि
हि [ind]
हीमांस्त्यक्ष्यामि
इदम् [pron]
हीमांस्त्यक्ष्यामि
त्यज् [1. Ā.]
रिपुसूदन
रिपु [m]
रिपुसूदन
सूदन [adj]