Ādiparva Adhyāya 14
आदिपर्व • अध्यायः 14
Ādiparva Adhyāya 14 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 1.14.1–24
•
250 Lexicon Terms
सौते कथय तामेतां विस्तरेण कथां पुनः । आस्तीकस्य कवेः साधोः शुश्रूषा परमा हि नः ॥
English Translation
Shaunaka said: O Sauti, once more relate to us in detail the history of the learned and virtuous Astika. Great is our curiosity to hear it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौते
सौति [m]
कथय
कथय् [10. Ā.]
ताम्
तद् [pron]
एतां
एतद् [pron]
विस्तरेण
विस्तर [m]
कथां
कथा [f]
पुनः
पुनर् [ind]
आस्तीकस्य
आस्तीक [m]
कवेः
कवि [m]
साधोः
साधु [adj]
शुश्रूषा
शुश्रूषा [f]
परमा
परम [adj]
हि
हि [ind]
नः
मद् [pron]
मधुरं कथ्यते सौम्य श्लक्ष्णाक्षरपदं त्वया । प्रीयामहे भृशं तात पितेवेदं प्रभाषसे ॥
English Translation
O gentle one, you speak very sweetly with proper accent and emphasis. We are very much, pleased with your speech. You speak like your (late) father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मधुरं
मधुर [adj]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
सौम्य
सौम्य [adj]
श्लक्ष्णाक्षरपदं
श्लक्ष्ण [adj]
श्लक्ष्णाक्षरपदं
अक्षर [n]
श्लक्ष्णाक्षरपदं
पद [mn]
त्वया
त्वद् [pron]
प्रीयामहे
प्री [9. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
तात
तात [m]
पितेवेदं
पितृ [m]
पितेवेदं
इव [ind]
पितेवेदं
इदम् [pron]
प्रभाषसे
प्रभाष् [1. P.]
अस्मच्छुश्रूषणे नित्यं पिता हि निरतस्तव । आचष्टैतद्यथाख्यानं पिता ते त्वं तथा वद ॥
English Translation
Your father was always ready to please us. Tell us, therefore, the story that your father had related.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मच्छुश्रूषणे
मद् [pron]
अस्मच्छुश्रूषणे
शुश्रूषण [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
पिता
पितृ [m]
हि
हि [ind]
निरतस्तव
निरम् [1. P.]
निरतस्तव
त्वद् [pron]
आचष्टैतद्
आचक्ष् [1. P.]
आचष्टैतद्
एतद् [pron]
यथाख्यानं
यथाख्यानम् [ind]
पिता
पितृ [m]
ते
त्वद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
तथा
तथा [ind]
वद
वद् [1. Ā.]
आयुष्यमिदमाख्यानमास्तीकं कथयामि ते । यथा श्रुतं कथयतः सकाशाद्वै पितुर्मया ॥
English Translation
Sauti said: O long-lived ones, I shall narrate this story of Astika as I heard it from my father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आयुष्यम्
आयुष्य [adj]
इदम्
इदम् [pron]
आख्यानम्
आख्यान [n]
आस्तीकं
आस्तीक [adj]
कथयामि
कथय् [10. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
यथा
यथा [ind]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
कथयतः
कथय् [10. Ā.]
सकाशाद्
सकाश [m]
वै
वै [ind]
पितुर्
पितृ [m]
मया
मद् [pron]
पुरा देवयुगे ब्रह्मन्प्रजापतिसुते शुभे । आस्तां भगिन्यौ रूपेण समुपेतेऽद्भुतेऽनघे ॥
English Translation
O Brahmana, in the golden age Prajapati had two fair daughters. O sinless one, the two sisters were endued with great beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
देवयुगे
देव [m]
देवयुगे
युग [mn]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
प्रजापतिसुते
प्रजापति [m]
प्रजापतिसुते
सुत [m]
शुभे
शुभ [adj]
आस्तां
अस् [2. P.]
भगिन्यौ
भगिनी [f]
रूपेण
रूप [n]
समुपेते
समुपे [2. P.]
ऽद्भुते
अद्भुत [adj]
ऽनघे
अनघ [adj]
ते भार्ये कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता च ह । प्रादात्ताभ्यां वरं प्रीतः प्रजापतिसमः पतिः । कश्यपो धर्मपत्नीभ्यां मुदा परमया युतः ॥
English Translation
They were named Kadru and Vinata and they were the wives of Kashyapa. Their husband, who like Prajapati, having been pleased with them, gave each a boon
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
भार्ये
भार्या [f]
कश्यपस्यास्तां
कश्यप [m]
कश्यपस्यास्तां
अस् [2. P.]
कद्रूश्च
कद्रु [f]
कद्रूश्च
च [ind]
विनता
विनता [f]
च
च [ind]
ह
ह [ind]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
ताभ्यां
तद् [pron]
वरं
वर [mn]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
प्रजापतिसमः
प्रजापति [m]
प्रजापतिसमः
सम [pron]
पतिः
पति [m]
कश्यपो
कश्यप [m]
धर्मपत्नीभ्यां
धर्म [mn]
धर्मपत्नीभ्यां
पत्नी [f]
मुदा
मुद् [f]
परमया
परम [adj]
युतः
युत [adj]
वरातिसर्गं श्रुत्वैव कश्यपादुत्तमं च ते । हर्षादप्रतिमां प्रीतिं प्रापतुः स्म वरस्त्रियौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरातिसर्गं
वर [mn]
वरातिसर्गं
अतिसर्ग [m]
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
कश्यपाद्
कश्यप [m]
उत्तमं
उत्तम [adj]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
हर्षाद्
हर्ष [m]
अप्रतिमां
अप्रतिम [adj]
प्रीतिं
प्रीति [f]
प्रापतुः
प्राप् [1. P.]
स्म
स्म [ind]
वरस्त्रियौ
वर [adj]
वरस्त्रियौ
स्त्री [f]
वव्रे कद्रूः सुतान्नागान्सहस्रं तुल्यतेजसः । द्वौ पुत्रौ विनता वव्रे कद्रूपुत्राधिकौ बले । ओजसा तेजसा चैव विक्रमेणाधिकौ सुतौ ॥
English Translation
Vinata asked for two sons, more in strength, energy, size and prowess than the sons of Kadru.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वव्रे
वृ [5. Ā.]
कद्रूः
कद्रु [f]
सुतान्
सुत [m]
नागान्
नाग [m]
सहस्रं
सहस्र [mn]
तुल्यतेजसः
तुल्य [adj]
तुल्यतेजसः
तेजस् [n]
द्वौ
द्वि [nr]
पुत्रौ
पुत्र [m]
विनता
विनता [f]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
कद्रूपुत्राधिकौ
कद्रु [f]
कद्रूपुत्राधिकौ
पुत्र [m]
कद्रूपुत्राधिकौ
अधिक [adj]
बले
बल [mn]
ओजसा
ओजस् [n]
तेजसा
तेजस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
विक्रमेणाधिकौ
विक्रम [m]
विक्रमेणाधिकौ
अधिक [adj]
सुतौ
सुत [m]
तस्यै भर्ता वरं प्रादादध्यर्धं पुत्रमीप्सितम् । एवमस्त्विति तं चाह कश्यपं विनता तदा ॥
English Translation
On her did her husband bestow the boon of the desired sons; and Vinata said to him, “Be it so."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यै
तद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
वरं
वर [mn]
प्रादाद्
प्रदा [3. Ā.]
अध्यर्धं
अध्यर्ध [adj]
पुत्रम्
पुत्र [m]
ईप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
एवम्
एवम् [ind]
अस्त्विति
अस् [2. P.]
अस्त्विति
इति [ind]
तं
तद् [pron]
चाह
च [ind]
चाह
अह् [1. P.]
कश्यपं
कश्यप [m]
विनता
विनता [f]
तदा
तदा [ind]
कृतकृत्या तु विनता लब्ध्वा वीर्याधिकौ सुतौ । कद्रूश्च लब्ध्वा पुत्राणां सहस्रं तुल्यतेजसाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतकृत्या
कृतकृत्य [adj]
तु
तु [ind]
विनता
विनता [f]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
वीर्याधिकौ
वीर्य [n]
वीर्याधिकौ
अधिक [adj]
सुतौ
सुत [m]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
कद्रूः
कद्रु [f]
सुतान्
सुत [m]
नागान्
नाग [m]
सहस्रं
सहस्र [mn]
तुल्यतेजसः
तुल्य [adj]
तुल्यतेजसः
तेजस् [n]
धार्यौ प्रयत्नतो गर्भावित्युक्त्वा स महातपाः । ते भार्ये वरसंहृष्टे कश्यपो वनमाविशत् ॥
English Translation
Kadru also obtained one thousand sons, all of equal spiendour. “Bear the embryos carefully.” So saying the great ascetic Kashyapa went into the forest, leaving his two wives much gratified with his boons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धार्यौ
धृ [4. P.]
प्रयत्नतो
प्रयत्न [m]
गर्भावित्युक्त्वा
गर्भ [m]
गर्भावित्युक्त्वा
इति [ind]
गर्भावित्युक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
ते
तद् [pron]
भार्ये
भार्या [f]
वरसंहृष्टे
वर [mn]
वरसंहृष्टे
संहृष् [1. Ā.]
कश्यपो
कश्यप [m]
वनम्
वन [n]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
कालेन महता कद्रूरण्डानां दशतीर्दश । जनयामास विप्रेन्द्र द्वे अण्डे विनता तदा ॥
English Translation
Sauti said: O best of Brahmanas, after a long time Kadru gave birth to one thousand eggs and Vinata two eggs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालेन
काल [m]
महता
महत् [adj]
कद्रूर्
कद्रु [f]
अण्डानां
अण्ड [mn]
दशतीर्
दशत् [adj]
दश
दशन् [adj]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
विप्रेन्द्र
विप्र [m]
विप्रेन्द्र
इन्द्र [m]
द्वे
द्वि [nr]
अण्डे
अण्ड [mn]
विनता
विनता [f]
तदा
तदा [ind]
तयोरण्डानि निदधुः प्रहृष्टाः परिचारिकाः । सोपस्वेदेषु भाण्डेषु पञ्च वर्षशतानि च ॥
English Translation
Their maid servants kept them separately in warm vessels and thus five hundred years passed away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोर्
तद् [pron]
अण्डानि
अण्ड [mn]
निदधुः
निधा [3. Ā.]
प्रहृष्टाः
प्रहृष् [4. Ā.]
परिचारिकाः
परिचारिका [f]
सोपस्वेदेषु
सोपस्वेद [adj]
भाण्डेषु
भाण्ड [n]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
वर्षशतानि
वर्ष [mn]
वर्षशतानि
शत [mn]
च
च [ind]
ततः पञ्चशते काले कद्रूपुत्रा विनिःसृताः । अण्डाभ्यां विनतायास्तु मिथुनं न व्यदृश्यत ॥
English Translation
After five hundred years, the sons of Kadru came out of the eggs, but Vinata's eggs did not produce anything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पञ्चशते
पञ्चशत [adj]
काले
काल [m]
कद्रूपुत्रा
कद्रु [f]
कद्रूपुत्रा
पुत्र [m]
विनिःसृताः
विनिःसृ [1. Ā.]
अण्डाभ्यां
अण्ड [mn]
विनतायास्तु
विनता [f]
विनतायास्तु
तु [ind]
मिथुनं
मिथुन [mn]
न
न [ind]
व्यदृश्यत
विदृश् [4. P.]
ततः पुत्रार्थिणी देवी व्रीडिता सा तपस्विनी । अण्डं बिभेद विनता तत्र पुत्रमदृक्षत ॥
English Translation
Thereupon the ascetic lady desiring the sons, Vinata, feeling shame, broke open one of the eggs and saw her offspring,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुत्रार्थिणी
पुत्र [m]
पुत्रार्थिणी
अर्थिन् [adj]
देवी
देवी [f]
व्रीडिता
व्रीड् [1. P.]
सा
तद् [pron]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
अण्डं
अण्ड [mn]
बिभेद
भिद् [6. P.]
विनता
विनता [f]
तत्र
तत्र [ind]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अदृक्षत
दृश् [6. P.]
पूर्वार्धकायसंपन्नमितरेणाप्रकाशता । स पुत्रो रोषसंपन्नः शशापैनामिति श्रुतिः ॥
English Translation
As an embryo with the upper part developed, but the lower part undeveloped. Thereupon the child grew angry and cursed its mother, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वार्धकायसम्पन्नम्
पूर्व [pron]
पूर्वार्धकायसम्पन्नम्
अर्ध [adj]
पूर्वार्धकायसम्पन्नम्
काय [m]
पूर्वार्धकायसम्पन्नम्
सम्पद् [4. P.]
इतरेणाप्रकाशता
इतर [pron]
इतरेणाप्रकाशता
अप्रकाशत् [adj]
स
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
रोषसम्पन्नः
रोष [m]
रोषसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
शशापैनाम्
शप् [1. Ā.]
शशापैनाम्
एनद् [pron]
इति
इति [ind]
श्रुतिः
श्रुति [f]
योऽहमेवं कृतो मातस्त्वया लोभपरीतया । शरीरेणासमग्रोऽद्य तस्माद्दासी भविष्यसि ॥
English Translation
"O mother, as you have prematurely broken this egg and did not allow my body to be fully developed, being jealous (of Kadru), you will have to serve as the slave (of that very Kadru).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
कृतो
कृ [2. Ā.]
मातस्त्वया
मातृ [f]
मातस्त्वया
त्वद् [pron]
लोभपरीतया
लोभ [m]
लोभपरीतया
परी [2. Ā.]
शरीरेणासमग्रो
शरीर [n]
शरीरेणासमग्रो
असमग्र [adj]
ऽद्य
अद्य [ind]
तस्माद्
तद् [pron]
दासी
दासी [f]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
पञ्च वर्षशतान्यस्या यया विस्पर्धसे सह । एष च त्वां सुतो मातर्दास्यत्वान्मोक्षयिष्यति ॥
English Translation
O mother, if you wait with patience five hundred years and do not destroy the other egg, the illustrious child within it will deliver you from your slavery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्च
पञ्चन् [adj]
वर्षशतान्यस्या
वर्ष [mn]
वर्षशतान्यस्या
शत [mn]
वर्षशतान्यस्या
इदम् [pron]
यया
यद् [pron]
विस्पर्धसे
विस्पृध् [1. P.]
सह
सह [ind]
एष
एतद् [pron]
च
च [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
सुतो
सुत [m]
मातर्
मातृ [f]
दास्यत्वान्
दास्य [n]
दास्यत्वान्
त्व [n]
मोक्षयिष्यति
मोक्षय् [10. Ā.]
यद्येनमपि मातस्त्वं मामिवाण्डविभेदनात् । न करिष्यस्यदेहं वा व्यङ्गं वापि तपस्विनम् ॥
English Translation
O mother, if you wait with patience five hundred years and do not destroy the other egg, the illustrious child within it will deliver you from your slavery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्येनम्
यदि [ind]
यद्येनम्
एनद् [pron]
अपि
अपि [ind]
मातस्त्वं
मातृ [f]
मातस्त्वं
त्वद् [pron]
माम्
मद् [pron]
इवाण्डविभेदनात्
इव [ind]
इवाण्डविभेदनात्
अण्ड [mn]
इवाण्डविभेदनात्
विभेदन [n]
न
न [ind]
करिष्यस्यदेहं
कृ [2. Ā.]
करिष्यस्यदेहं
अदेह [adj]
वा
वा [ind]
व्यङ्गं
व्यङ्ग [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
तपस्विनम्
तपस्विन् [m]
प्रतिपालयितव्यस्ते जन्मकालोऽस्य धीरया । विशिष्टबलमीप्सन्त्या पञ्चवर्षशतात्परः ॥
English Translation
O mother, if you are desirous of having your son strong, take tender care of the egg for five hundred years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिपालयितव्यस्ते
प्रतिपालय् [10. Ā.]
प्रतिपालयितव्यस्ते
त्वद् [pron]
जन्मकालो
जन्मन् [n]
जन्मकालो
काल [m]
ऽस्य
इदम् [pron]
धीरया
धीर [adj]
विशिष्टबलम्
विशिष् [7. P.]
विशिष्टबलम्
बल [mn]
ईप्सन्त्या
ईप्स् [Desid. Ā.]
पञ्चवर्षशतात्
पञ्चन् [adj]
पञ्चवर्षशतात्
वर्ष [mn]
पञ्चवर्षशतात्
शत [mn]
परः
परस् [ind]
एवं शप्त्वा ततः पुत्रो विनतामन्तरिक्षगः । अरुणो दृश्यते ब्रह्मन्प्रभातसमये सदा ॥
English Translation
Thus cursing his mother Vinata, the child rose to the sky. O Brahmana, Aruna (this child) became the charioteer of the Sun and he is to be seen in the hour of the morning. At the stipulated time was also born the snake-eater Garuda.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
शप्त्वा
शप् [1. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
विनताम्
विनता [f]
अन्तरिक्षगः
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षगः
ग [adj]
अरुणो
अरुण [mn]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
प्रभातसमये
प्रभात [n]
प्रभातसमये
समय [m]
सदा
सदा [ind]
गरुडोऽपि यथाकालं जज्ञे पन्नगसूदनः । स जातमात्रो विनतां परित्यज्य खमाविशत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गरुडो
गरुड [m]
ऽपि
अपि [ind]
यथाकालं
यथा [ind]
यथाकालं
काल [m]
जज्ञे
जन् [4. P.]
पन्नगसूदनः
पन्नग [mn]
पन्नगसूदनः
सूदन [adj]
स
तद् [pron]
जातमात्रो
जन् [4. P.]
जातमात्रो
मात्र [n]
विनतां
विनता [f]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
खम्
ख [n]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
आदास्यन्नात्मनो भोज्यमन्नं विहितमस्य यत् । विधात्रा भृगुशार्दूल क्षुधितस्य बुभुक्षतः ॥
English Translation
As soon as he was born, he left his mother and the king of the birds, being hungry, mounted on his wings to seek for the food assigned to him by the great Ordainer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदास्यन्न्
आदा [4. Ā.]
आत्मनो
आत्मन् [m]
भोज्यम्
भोज्य [n]
अन्नं
अन्न [n]
विहितम्
विधा [3. Ā.]
अस्य
इदम् [pron]
यत्
यद् [pron]
विधात्रा
विधातृ [m]
भृगुशार्दूल
भृगु [m]
भृगुशार्दूल
शार्दूल [m]
क्षुधितस्य
क्षुध् [4. P.]
बुभुक्षतः
बुभुक्ष् [Denom. Ā.]